Awitaminoza i obniżenie odporności – objawy niedoboru witaminy D

Powrót

Witaminy to substancje, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Ich niedobory mogą prowadzić do poważnych zaburzeń i utraty zdrowia. Z tego względu niezwykle ważna jest odpowiednia podaż witamin, która powinna być realizowana przede wszystkim poprzez zbilansowaną dietę. Kiedy mówimy o awitaminozie? Jakie są jej przyczyny? Jakie są objawy niedoboru witamin w organizmie i jak im zapobiec? Jak rozpoznać awitaminozę oraz jak przebiega leczenie? Odpowiedzi na te i inne pytania z zakresu niedoboru witamin znajdziesz w poniższym artykule. 

Spis treści:

Czym jest awitaminoza? 

Powszechnie wiadomo, że niedostateczna ilość witamin w organizmie może prowadzić do zaburzenia funkcjonowania wielu kluczowych dla naszego życia organów. Jednak czy każdy ich niedobór to awitaminoza? Zgodnie z nomenklaturą medyczną, awitaminoza to stan chorobowy, w którym w organizmie występuje na tyle duży niedobór, czy też całkowity brak jednej lub kilku witamin, że uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie naszego organizmu. Co więcej, niedobór ten musi mieć charakter długotrwały. W dzisiejszych czasach, w krajach rozwiniętych, zazwyczaj diagnozowana jest awitaminoza jedynie konkretnych witamin, choć w niektórych regionach świata wciąż mogą występować przypadki niedoborów wielu witamin. 

W zależności od tego, z jaką awitaminozą mamy do czynienia, różne mogą być zarówno jej przyczyny, jak i objawy. Najczęściej do długotrwałego niedoboru witamin w organizmie dochodzi w wyniku niedostatecznej ich podaży w pożywieniu (np. na skutek głodu) czy zaburzeń wchłaniania witamin. W niektórych przypadkach awitaminoza jest skutkiem ubocznym określonych stanów chorobowych. 

Jeżeli niedobór witaminy nie jest bardzo głęboki, ale jej stężenie znajduje się poniżej wartości referencyjnych, możemy mówić o hipowitaminozie. Ten stan, podobnie jak awitaminoza, również nie powinien być bagatelizowany i wymaga wdrożenia odpowiedniego leczenia. Pamiętajmy jednak, że zarówno niedobór jak i nadmiar witamin, czyli tzw. hiperwitaminoza, może być szkodliwy dla naszego organizmu, dlatego leczenie powinno przebiegać pod ścisłą kontrolą lekarską. 

Czym są witaminy? 

Omawiając niedobory witamin, należy wyjaśnić również, czym właściwie są witaminy. To związki organiczne, które biorą udział i są niezbędne do prawidłowego przebiegu wielu kluczowych dla naszego organizmu procesów biochemicznych. Witaminy dzielimy na: 

  • witaminy rozpuszczalne w tłuszczach – A, D, E i K, 
  • witaminy rozpuszczalne w wodzie – witaminy z grupy B i witamina C. 

Większość witamin wymaga podaży zewnętrznej (najczęściej z pożywieniem), jedynie niektóre z nich w mniejszym lub większym stopniu są syntetyzowane przez nasz organizm (do grupy tej należy np. witamina D, syntezowana w skórze pod wpływem promieniowania UV). Z kolei witamina K czy witaminy z grupy B mogą być dodatkowo syntetyzowane w niewielkich ilościach przez bakterie jelitowe. 

Awitaminoza – objawy

Nie da się jednoznacznie wskazać typowych objawów awitaminozy. W zależności od tego, której witaminy brakuje w naszym organizmie, różne będą objawy. Dla przykładu, awitaminoza witaminy A będzie skutkować zaburzeniem widzenia, witaminy C może prowadzić do szkorbutu, a witaminy D do krzywicy czy osteoporozy. Poniżej przybliżamy, jakie objawy mogą wskazywać na niedobory poszczególnych witamin. 

Awitaminoza witaminy D 

Witamina D to jedna z najbardziej znanych witamin, na której odpowiednią podaż zwraca się szczególną uwagę przede wszystkim w okresie jesienno-zimowym. Na niedobór witaminy D narażeni są zwłaszcza mieszkańcy krajów klimatu umiarkowanego (w tym Polski) oraz regionów północnych, gdzie ciężko o odpowiednią ekspozycję na słońce. Dlaczego? To właśnie pod wpływem promieniowania UV zachodzi w naszej skórze synteza witaminy D, która stanowi główne jej źródło i w zdecydowanej większości powinna pokryć dzienne zapotrzebowanie naszego organizmu na ten związek.  

Niedobór witaminy D – objawy  

Z uwagi na fakt, że witamina D odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowej struktury kości, jej niedobór będzie powodował: 

  • osteoporozę, 
  • krzywicę, 
  • wady postawy, 
  • zwiększoną podatność na złamania kości, 
  • problemy z zębami. 

Niedobór witaminy D będzie skutkował także obniżeniem odporności, a ponadto zwiększonym ryzykiem rozwoju takich chorób, jak chociażby cukrzyca typu II, nowotwory, choroby układu sercowo-naczyniowego, a nawet depresja

Niedobór innych witamin 

Jak już wspomnieliśmy, objawy awitaminozy różnią się, w zależności od tego, jakiej witaminy dotyczą. 

U osób borykających się z głębokim niedoborem witaminy A, obserwujemy przede wszystkim zaburzenia widzenia (zwłaszcza po zmroku, czyli tzw. kurzą ślepotę), ale występuje również nadmierna suchość spojówek oraz rogówek czy ból oczu. Niedobór witaminy A widoczny jest także w naszym wyglądzie zewnętrznym, między innymi poprzez zwiększoną łamliwość paznokci i włosów, nasilone wypadanie włosów czy problemy skórne. 

Niekorzystnie na odporność wpływa także niedobór witaminy C. Jej niedostateczna podaż będzie objawiała się: 

  • zaburzeniami gojenia ran, 
  • bólami mięśniowymi, 
  • zmęczeniem, 
  • brakiem apetytu, 
  • osłabieniem naczyń krwionośnych (objawia się ono np. krwawieniem z nosa czy innych błon śluzowych czy tzw. pajączkami na skórze). 

Silna awitaminoza witaminy C będzie prowadzić też do szkorbutu – choroby, której najbardziej charakterystycznymi objawami są krwawiące dziąsła i utrata zębów. 

Objawy awitaminozy witamin z grupy B  

Większość witamin z grupy B w istotny sposób wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, stąd też objawy ich niedoboru będą przejawiać się między innymi zaburzeniami jego działania. Awitaminoza w obrębie tej grupy może odpowiadać również za nieprawidłowe funkcjonowanie układu krwionośnego, a także powodować nadmierne wypadanie włosów czy stany zapalne skóry i błon śluzowych przewodu pokarmowego. Ponadto: 

  • W przypadku niedoboru witaminy B3 (niacyny), rozwija się pelagra, której towarzyszą nadwrażliwość na światło, bolesność języka, biegunka i nudności, stany zapalne skóry, a także zaburzenia psychiczne. 
  • W przypadku awitaminozy witaminy B12, rozwija się anemia megaloblastyczna, która oprócz ogólnego osłabienia organizmu wywołuje zaburzenia ze strony układu pokarmowego i wspomnianego już układu nerwowego. 
  • Niedobór tiaminy (witaminy B1) odpowiada za występowanie choroby „beri-beri”, której (oprócz objawów neurologicznych) towarzyszą zaburzenia pracy układu sercowo-naczyniowego, bóle nóg oraz brak apetytu. 

Dla prawidłowego funkcjonowania organizmu istotny jest także odpowiedni poziom witaminy E. Jej niedobór powoduje między innymi bóle i osłabienie mięśni, zaburzenia koordynacji ruchowej, anemię i problemy ze wzrokiem. Zwiększa również ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego, a u kobiet ciężarnych może prowadzić do poronień. 

Nie należy także zapominać o witaminie K, której znaczny niedobór będzie skutkował zaburzeniem krzepnięcia krwi i nadmiernym krwawieniem z błon śluzowych i dziąseł. 

Obniżenie odporności na skutek awitaminozy 

Jak już zostało wspomniane, niedobór witamin w znaczący sposób zaburza funkcjonowanie wielu kluczowych dla naszego zdrowia układów, w tym również układu odpornościowego. Najbardziej negatywny wpływ na nasze naturalne mechanizmy obronne wywołuje niedobór witaminy D oraz witaminy C. Dlaczego są one tak ważne dla naszego układu immunologicznego?  

Witamina C między innymi neutralizuje działanie szkodliwych wolnych rodników, a także hamuje rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów w organizmie. Z kolei witamina D wzmacnia barierę nabłonkową i hamuje rozwój stanu zapalnego. Stymuluje także makrofagi i limfocyty do walki z chorobotwórczymi patogenami. 

Warto jednak pamiętać, że również inne witaminy biorą udział w procesach odpornościowych. Przykładowo, witamina E stymuluje syntezę limfocytów T i wykazuje działanie przeciwutleniające, a witaminy z grupy B biorą udział w dostarczaniu energii komórkom i syntezie poszczególnych przeciwciał. 

Niedobór witamin a depresja 

Depresja to choroba zaliczana do grupy chorób psychicznych. Jej podłoże jest jednak bardzo mocno zróżnicowane. Coraz więcej badań wskazuje na to, że jednym z czynników, leżących u jej podstaw jest również awitaminoza. Zwiększone ryzyko rozwoju depresji niosą zwłaszcza niedobory witaminy D oraz witaminy B12. 

Niedostateczna podaż witaminy D często przejawia się nie tylko osłabieniem organizmu, lecz także obniżeniem nastroju, przewlekłym zmęczeniem i niechęcią do wykonywania wielu czynności. Z kolei niedobór witaminy B12 silnie wpływa na zaburzenie pracy układu nerwowego, powodując nie tylko drażliwość, lecz także pogorszenie nastroju i zmęczenie. 

Na prawidłową syntezę neuroprzekaźników w naszym organizmie negatywnie wpływa również stres oksydacyjny. By zahamować jego szkodliwe działanie, konieczne jest zachowanie odpowiedniej aktywności naturalnych antyoksydantów. Zalicza się do nich między innymi witaminy A, C oraz E, tak więc ich niedobór także może zwiększać ryzyko rozwoju depresji. 

Jakie są̨ przyczyny awitaminozy? 

Niedobory witamin w dużym stopniu spowodowane są ich niedostateczną podażą z pożywieniem. Nieprawidłowo zbilansowana dieta, uboga w warzywa i owoce, a obfitująca w wysoce przetworzoną żywność, alkohol i inne używki, to jeden z głównych czynników ryzyka. W przypadku awitaminozy, czyli długotrwałego i głębokiego niedoboru witamin, często występują jednak czynniki dodatkowe, takie jak: 

  • zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego, 
  • schorzenia metaboliczne, 
  • choroby autoimmunologiczne, 
  • choroby żołądka i jelit (np. celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, zespół krótkiego jelita), 
  • schorzenia wątroby i trzustki, 
  • stosowanie niektórych leków, zwłaszcza długotrwałe (np. barbituranów, leków hormonalnych czy penicylaminy), 
  • podeszły wiek, 
  • brak aktywności fizycznej, 
  • zaburzenia mikroflory jelitowej
  • przebywanie w wysoce zanieczyszczonym środowisku, 
  • niedostateczna ekspozycja na promieniowanie słoneczne. 

Jak zdiagnozować́ awitaminozę? Jakie badania zrobić? 

W celu zdiagnozowania tego, z niedoborem jakiej witaminy mamy do czynienia, oprócz wnikliwego wywiadu lekarskiego i opisu odczuwanych przez pacjenta objawów, konieczne jest wykonanie między innymi odpowiednich badań laboratoryjnych. Podstawę stanowi tu oczywiście morfologia krwi obwodowej, a także oznaczenie stężenia poszczególnych witamin w organizmie, m.in. poziomu witaminy A, witaminy D, witaminy B12, kwasu foliowego, biotyny czy witaminy K. W przypadku schorzenia, jakim jest awitaminoza, w celu zdiagnozowania jej przyczyny, konieczne może być wykonanie także badań obrazowych przewodu pokarmowego czy specjalistycznych testów, pozwalających wykryć np. zaburzenia wchłaniania, odpowiedzialne za niedobór witamin. 

Awitaminoza – leczenie 

Leczenie awitaminozy w dużej mierze zależne jest od przyczyny jej niedoboru i tego, jakiej witaminy brakuje. Po wyeliminowaniu przyczyny (np. zaburzeń wchłaniania), kluczowe jest zwiększenie podaży danej witaminy wraz z pożywieniem. Oczywiście możemy sięgnąć po suplementy czy leki, zawierające brakujące witaminy (ZAWSZE po konsultacji z lekarzem). Pamiętajmy jednak, że najlepiej przyswajalne są ich naturalne formy.

Jedynie w określonych przypadkach konieczna może okazać się dożywotnia suplementacja doustna lub domięśniowa (np. witaminy B12). Nadmierna suplementacja, prowadzona bez nadzoru lekarza, może powodować przedawkowanie niektórych witamin, zwłaszcza rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) – których nadmiaru organizm nie jest w stanie wydalić. Jest to szczególnie istotna uwaga w przypadku witaminy D (której przedawkowanie może spowodować ciężkie uszkodzenie wątroby), ponieważ „modne” stało się przyjmowanie dostępnych bez recepty dużych dawek tej witaminy bez wykonywania badań krwi oceniających stopień jej niedoboru i efekty suplementacji. 

Komponując swoje menu, pamiętajmy o tym, w jakich produktach znajdziemy poszczególne witaminy: 

  • źródłem witaminy A są: jaja, wątróbka, przetwory mleczne, dynia, pomidory,czerwona papryka, marchew, warzywa liściaste, suszone morele, tuńczyk i inne ryby morskie, 
  • źródłem witaminy C są: natka pietruszki, papryka, brokuł, kalafior, cytrusy, kapusta włoska, cebula, kapusta kiszona, czarna porzeczka, 
  • źródłem witaminy E są: oleje roślinne (zwłaszcza słonecznikowy, z pestek winogron czy kukurydziany), jaja, kasze (np. gryczana i jęczmienna), orzechy, migdały, tłuste ryby, 
  • źródłem witaminy K są: ciemnozielone warzywa (jarmuż, szpinak, natka pietruszki, sałata, kapusta włoska, brokuł, brukselka), ziemniaki, awokado, wątróbki zwierzęce, 
  • źródłem witaminy D są: ryby morskie, drób, jaja, przetwory mleczne, wątróbka, oleje roślinne (pamiętajmy jednak, że synteza witaminy D zachodzi w skórze pod wpływem promieni słonecznych i to ona w znaczącym stopniu pokrywa zapotrzebowanie organizmu na tę witaminę), 
  • źródłem witamin z grupy B są: jaja, drożdże, produkty pełnoziarniste, otręby, orzechy, suszone owoce, rośliny strączkowe, mięso drobiowe, podroby, ryby morskie, awokado, banany. 

Jeżeli sami mamy problem z planowaniem posiłków, pomocna może okazać się wizyta u dietetyka, który pokaże nam, jak skomponować zdrowy i odpowiednio zbilansowany jadłospis. 

Awitaminoza u dzieci 

Organizm dziecka do prawidłowego rozwoju i wzrostu potrzebuje nie tylko odpowiedniej ilości substancji odżywczych, lecz także witamin i mikroelementów (często nawet w większych ilościach niż organizm osoby dorosłej). Z tego względu, niedobór witamin i awitaminoza są dla dzieci szczególnie groźne i wymagają natychmiastowego leczenia. Wszelkiego rodzaju niepokojące objawy, obserwowane u dziecka, należy jak najszybciej skonsultować z lekarzem pediatrą. Jakie objawy awitaminozy mogą pojawić się u dzieci? Jednym z najbardziej charakterystycznych jest krzywica, stanowiąca skutek awitaminozy witaminy D. Z kolei ogólne zahamowanie tempa wzrostu może świadczyć o znacznym niedoborze witaminy A. Niepokojące powinny być także: 

  • spadek odporności, 
  • ospałość i brak energii, 
  • wysypki skórne, 
  • przesuszona skóra, 
  • łamliwe włosy, 
  • problemy z koncentracją, 
  • utrata apetytu, 
  • rozdrażnienie. 

Warto pamiętać, że najmłodsi często mają problem z zachowaniem odpowiednio zróżnicowanej, dobrze zbilansowanej diety, obfitującej w świeże owoce i warzywa. Dzieci, których żywienie oparte jest na mało zróżnicowanym jadłospisie, dużo bardziej narażone są na różnego rodzaju niedobory witamin w organizmie. Oprócz tego, u dzieci często pojawiają się różnego rodzaju nietolerancje pokarmowe, które niewykryte w porę, również mogą prowadzić do niedoboru witamin, a ostatecznie, do awitaminozy. 

Konsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED


Bibliografia: 

  • Korbut R., Farmakologia. PZWL, Wydawnictwo Lekarskie 2017. 
  • Dudek-Makuch M., Rola witaminy D w prawidłowym funkcjonowaniu układu immunologicznego, DOI: https://chc.com.pl/rola-witaminy-d-w-prawidlowym-funkcjonowaniu-ukladu-immunologicznego/. 
  • Jarosz M. i wsp., Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Witaminy, Instytut Żywności i Żywienia 2012, str. 86-122. 
  • Wawer I., Dietetyczne niedobory mikroskładników i suplementacja w chorobach neurologicznych, Neurologia Praktyczna 6/2017. 
  • Kurowska K., Antosik K., Decyk A., Kobylińska M., The role of vitamin D for the prevention and treatment of depression, Med Og Nauk Zdr., 2021;27(2):121-125. 
  • Majkutewicz P., Tyszko P., Okręglicka K., Leczenie żywieniowe depresji, Family Medicine & Primary Care Review 2014;16, 1: 48–50. 
  • Krełowska-Kułas M., Szkodliwy wpływ niedoboru lub nadmiaru witamin na organizm człowieka, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, nr 781. 
  • Gryszczyńska A., Witaminy z grupy B – naturalne źródła, rola w organizmie, skutki awitaminozy, Postępy fitoterapii 4/2009. 

Dodano: 03/07/2023
Autor
POLMED Zdrowie
POLMED Zdrowie
Najpopularniejsze artykuły w kategorii Profilaktyka
15/02/2021
Choroby, Profilaktyka
Mroczki przed oczami – czym są i o czym świadczą?

Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?


16/05/2022
Choroby, Profilaktyka
Krwotok z nosa – przyczyny, co może oznaczać? Jak zatamować krwawienie?

Krwotoki z nosa są powszechne – bez względu na wiek i płeć. Mogą być wynikiem urazu, lub stanu chorobowego. Jakie są inne przyczyny? Co zrobić w razie krwawienia? Kiedy krwotoki powinno się skonsultować z lekarzem?


27/06/2022
Profilaktyka
Pierwsza pomoc w przypadku zasłabnięcia lub omdlenia – czy wiesz jak należy postąpić w takiej sytuacji?

Zasłabnięcie to zaburzenie funkcji życiowych – krótkotrwałe osłabienie organizmu, które samo w sobie zazwyczaj nie jest groźne, ale może być efektem poważnych problemów zdrowotnych. Jakie są przyczyny zasłabnięć? Czym różni się zasłabnięcie od omdlenia? Jak postępować w obu przypadkach?


Zapoznaj się z nasza ofertą:
badania na kleszcze polmed
Kup online!
Szczepienie
Szczepienie przeciw KZM
Szczepienie jest obecnie jedynym skutecznym sposobem uchronienia się przed odkleszczowym zapaleniem mózgu oraz powikłaniami towarzyszącymi tej chorobie.

od 190 zł
szczepienie polmed
Nowość! Kup online!
Szczepienie
Szczepionka przeciw półpaścowi
Osoby zakażone w przeszłości wirusem ospy wietrznej są obarczone wysokim ryzykiem zachorowania na bolesną chorobę zwaną półpaścem. Można zminimalizować to ryzyko przyjmując szczepienie ochronne.

od 830 zł
szczepienia zalecane polmed
Nowość! Kup online!
Szczepienie
Szczepienie MMR przeciwko odrze, różyczce i śwince
Szczepienie MMR zalecane jest szczególnie personelowi medycznemu, osobom mającym na co dzień kontakt z dziećmi oraz podróżującym do regionów endemicznych odry, różyczki i świnki.

od 220 zł
Więcej usług
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z naszymi konsultantami.
Zapytaj o ofertę
Newsletter
Kup wizytę
Portal Pacjenta Portal Pracodawcy Platforma Medycyny Pracy Panel Agentów Ubezpieczeniowych Partner medyczny
Mam konto
Zaloguj się
Nie mam konta
Zarejestruj się