Zespół niespokojnych nóg (Restless Legs Syndrome, RLS) – przyczyny, objawy i leczenie

Powrót

Zespół niespokojnych nóg (ang. Restless Legs Syndrome, RLS) to często bagatelizowana, ale niezwykle uciążliwa choroba neurologiczna, która dotyka miliony ludzi na całym świecie. Osoby cierpiące na RLS doświadczają nieodpartej potrzeby poruszania kończynami, zwłaszcza podczas odpoczynku lub snu, co może powodować poważne utrudnienia w osiąganiu spokojnego i regenerującego snu. Jakie są przyczyny powstawania zespołu niespokojnych nóg? Po czym można ją poznać? Odpowiadamy!

Spis treści:

  1. Czym jest zespół niespokojnych nóg (RLS)?
  2. Objawy zespołu niespokojnych nóg
  3. Idiopatyczny zespół niespokojnych nóg — przyczyny
  4. Syndrom niespokojnych nóg — przyczyny
  5. Przebieg zespołu niespokojnych nóg (RLS)
  6. Diagnostyka zespołu niespokojnych nóg
  7. Leczenie zespołu niespokojnych nóg
  8. U kogo najczyściej występuje zespół niespokojnych nóg?
  9. Zespół niespokojnych nóg — jak zapobiegać?

Czym jest zespół niespokojnych nóg (RLS)?

Zespół niespokojnych nóg, nazywany również ruchowym niepokojem kończyn dolnych, to powszechna i uciążliwa choroba neurologiczna, która dotyka miliony ludzi na całym świecie. Charakteryzuje się nieodpartą potrzebą ruchu kończyn dolnych, szczególnie w okresach spoczynku, co sprawia, że osoby dotknięte tym schorzeniem odczuwają nieprzyjemne i trudne do opisania uczucia, takie jak mrowienie, pieczenie czy drętwienie. Te irytujące dolegliwości zazwyczaj występują podczas wieczornego wypoczynku lub w czasie snu, co może prowadzić do zaburzeń snu i osłabienia ogólnej kondycji fizycznej oraz psychicznej.

Objawy zespołu niespokojnych nóg

Objawy RLS są następujące:

  • występowanie nieprzyjemnych doznań czuciowych, obejmujących najczęściej przednią powierzchnię podudzi, poruszanie nogami przynosi choremu chwilową ulgę;
  • objawy nasilają się w godzinach wieczornych i nocnych;
  • złe samopoczucie i trudności z zasypianiem, częste wybudzenia, a w konsekwencji uczucie senności i zmęczenia następnego dnia;
  • pogorszenie jakości i zmniejszenie ilości snu może prowadzić do obniżenia nastroju, pogorszenia jakości życia, ograniczenia wydajności w pracy, a nawet przyczynić się do rozwoju chorób układu krążenia;
  • nieprzyjemne doznania w obrębie kończyn dolnych mogą pojawiać się także podczas dłuższego unieruchomienia w ciągu dnia (np. podczas podróżowania samochodem).

Idiopatyczny zespół niespokojnych nóg — przyczyny

U około połowy osób cierpiących na zespół niespokojnych nóg, przyczyna tego schorzenia pozostaje niejasna. Jednak większe występowanie RLS wśród osób z historią choroby w rodzinie sugeruje, że czynniki genetyczne mogą odgrywać istotną rolę w powstawaniu tej dolegliwości. Dodatkowo ważne dla rozwoju RLS wydają się zaburzenia w układzie dopaminergicznym i opioidowym w centralnym układzie nerwowym.

Syndrom niespokojnych nóg — przyczyny

Badania epidemiologiczne wykazują, że częstość występowania zespołu niespokojnych nóg wzrasta z wiekiem. Choroba częściej występuje u kobiet. Przyczyny zespołu niespokojnych nóg nie są do końca poznane. Kluczowe znaczenie ma niedobór żelaza i dysfunkcja układu dopaminergicznego. Wyróżnia się postać pierwotną RLS (najpewniej o podłożu genetycznym) oraz postacie wtórne (objawowe). Najczęstsze przyczyny tego schorzenia to:

  • niedokrwistość z niedoboru żelaza,
  • ciąża,
  • przewlekła choroba nerek,
  • choroba Parkinsona,
  • reumatoidalne zapalenie stawów,
  • przyjmowanie leków (np. leków nasennych, leków przeciwhistaminowych, litu, antagonistów wapnia, leków przeciwdepresyjnych i przeciwpadaczkowych),
  • nadużywanie alkoholu i kofeiny.

Syndrom niespokojnych nóg może też wynikać z niedoboru magnezu.

Zaburzony poziom dopaminy w mózgu

Badania sugerują, że zaburzenia poziomu dopaminy, ważnego neuroprzekaźnika, odgrywają kluczową rolę w powstawaniu objawów RLS. Dopamina pełni istotną funkcję w przekazywaniu sygnałów między komórkami nerwowymi, a jej niedobór często skutkuje mimowolnymi ruchami kończyn dolnych.

Warto podkreślić, że osoby z chorobą Parkinsona, które cierpią na niedobór dopaminy, są bardziej narażone na rozwinięcie zespołu niespokojnych nóg. Choroba Parkinsona, znana z charakterystycznych problemów z ruchem, wynika z degeneracji neuronów produkujących dopaminę. Ten niedobór może prowadzić do pojawienia się nie tylko drżenia i sztywności, ale także objawów RLS.

Przewlekła niewydolność nerek

Niewydolność nerek to poważna choroba, która prowadzi do wielu skomplikowanych konsekwencji dla organizmu, w tym zaburzeń gospodarki jonowej. Uszkodzenie nerek powoduje, że organ ten traci zdolność skutecznego usuwania nadmiaru potasu i fosforu, które zaczynają gromadzić się w organizmie. Jednym z kluczowych problemów towarzyszących niewydolności nerek jest zwiększenie stężenia mocznika we krwi, znane jako hiperuremia. Wysokie poziomy mocznika prowadzą do niedokrwistości, czyli zmniejszenia liczby czerwonych krwinek, które są odpowiedzialne za transport tlenu do tkanek. Niedokrwistość ma wpływ na zdolność organizmu do dostarczania tlenu do mózgu i innych tkanek, co może prowadzić do powstania różnorodnych zaburzeń neurologicznych.

Przebieg zespołu niespokojnych nóg (RLS)

RLS ma zmienny przebieg, często z remisjami i nawrotami. Objawy mogą występować codziennie lub kilka dni w miesiącu, a nawet rzadziej.

Diagnostyka zespołu niespokojnych nóg

Warto pamiętać, że objawy RLS są specyficzne i trudno je pomylić z innymi chorobami. Jednak rozpoznanie ustala się na podstawie obowiązujących kryteriów. W celu wykluczenia wtórnych postaci RLS wykonuje się badania laboratoryjne w kierunku niedokrwistości, niedoboru żelaza, nadczynności tarczycy, niedoboru witaminy B12, cukrzycy, tężyczki i przewlekłej choroby nerek.

Leczenie zespołu niespokojnych nóg

U części chorych na zespół niespokojnych nóg leczenie farmakologiczne nie jest konieczne. W postaciach lekkich zalecana jest higiena snu (m. in. stała pora snu, unikanie używek przed snem, zaciemnienie i wietrzenie sypialni) oraz unikanie leków mogących prowokować lub nasilać dolegliwości. W przypadku umiarkowanych lub ciężkich objawów RLS w terapii stosuje się odpowiednie leczenie farmakologiczne. W pierwotnym RLS, w przypadku występowania objawów kilka dni w miesiącu lub rzadziej, zwykle stosuje się doraźne leczenie lewodopą.

W postaci codziennej RLS zazwyczaj stosuje się agonistów receptorów dopaminowych (ropinirol, pramipeksol lub rotygotynę), rzadziej leki przeciwpadaczkowe, takie jak gabapentyna, pregabalina lub opioidy. W przypadku niskiego stężenia ferrytyny stosuje się preparaty zawierające żelazo wraz z witaminą C — polepsza ona jego wchłanianie. W leczeniu wtórnego RLS u osób z przewlekłą chorobą nerek stosuje się zwykle lewodopę. U osób z RLS w przebiegu choroby Parkinsona stosuje się agonistów receptorów dopaminowych lub gabapentynę. U ciężarnych z RLS nie zaleca się stosowania leków. Objawy zazwyczaj ustępują po porodzie.

U kogo najczyściej występuje zespół niespokojnych nóg?

Zespół niespokojnych nóg występuje w różnych odsetkach w populacji, oszacowano go na 3 do 8%, ale w niektórych grupach może być bardziej powszechny. Zazwyczaj pierwsze objawy RLS pojawiają się po 50. roku życia, jednak zdarzają się również przypadki wśród dzieci i młodzieży, znane jako zespół Wittmaacka-Ekboma. Kobiety są bardziej podatne na rozwinięcie RLS niż mężczyźni. Najczęściej zespół niespokojnych nóg występuje u:

  • osób starszych,
  • kobiet w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze, z objawami zanikającymi po porodzie,
  • osób z chorobami nerek,
  • pacjentów przyjmujących określone leki stosowane w psychiatrii;
  • osób nadużywających alkoholu i nikotyny.

Zespół niespokojnych nóg — jak zapobiegać? Domowe sposoby

Istnieje kilka metod, które mogą pomóc w zapobieganiu zespołowi niespokojnych nóg (RLS):

  • Regularna aktywność fizyczna — regularne ćwiczenia mogą pomóc w utrzymaniu zdrowej krążenia krwi oraz poprawie funkcji układu nerwowego. Unikanie siedzącego trybu życia i systematyczne wykonywanie umiarkowanej aktywności fizycznej, takiej jak spacerowanie czy pływanie, może przyczynić się do redukcji objawów RLS;
  • Zdrowa dieta — wprowadzenie zrównoważonej diety, bogatej w witaminy i minerały, może wspomóc prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i zmniejszyć ryzyko wystąpienia objawów RLS;
  • Unikanie stymulantów — kofeina, alkohol i tytoń mogą nasilać objawy RLS u niektórych osób. Ograniczenie spożycia tych substancji lub ich całkowita eliminacja mogą być korzystne dla osób podatnych na wystąpienie zespołu niespokojnych nóg;
  • Regularne wykonywanie badań — w przypadku pojawienia się niepokojących objawów, warto skonsultować się z lekarzem. Wczesne wykrycie i odpowiednie leczenie mogą pomóc w kontrolowaniu zespołu niespokojnych nóg i minimalizowaniu jego wpływu na codzienne funkcjonowanie.

Bibliografia:

  1. „Neurologia” pod redakcją Adama Stępnia, tom II, wydanie I, Warszawa 2014
  2. „Podsumowanie praktycznych wytycznych: leczenie zespołu niespokojnych nóg u dorosłych” – Medycyna Praktyczna Neurologia – Nr 1 (43) styczeń – luty 2017
  3. Mansur A, Castillo PR, Rocha Cabrero F, et al. Restless Legs Syndrome, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430878/ [dostęp online: 31.07.2023]
  4. „Europejskie wytyczne dotyczące postępowania w przypadku zespołu niespokojnych nóg: raport połączonych grup roboczych European Federation of Neurological Societes, European Neurological Society oraz European Sleep Research Society” – Neurologia Praktyczna Nr 2 (77), 2014, Tom XIV
  5. Nyka M., Nitka-Siemińska A., Siemiński M., Zespół niespokojnych nóg w praktyce ogólnolekarskiej, https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/viewFile/10237/8737 [dostęp online: 31.07.2023]
  6. Gossard, T.R., Trotti, L.M., Videnovic, A. et al. Restless Legs Syndrome: Contemporary Diagnosis and Treatment. Neurotherapeutics 18, 140–155 (2021), https://link.springer.com/article/10.1007/s13311-021-01019-4 [dostęp online: 31.07.2023]

Dodano: 30/08/2018
Autor
POLMED Zdrowie
POLMED Zdrowie
Najpopularniejsze artykuły w kategorii Choroby
15/02/2021
Profilaktyka, Choroby
Mroczki przed oczami – czym są i o czym świadczą?

Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?


31/05/2023
Choroby
Nadciśnienie oczne – przyczyny, objawy, leczenie

Ciśnienie ​ oczne​, określane też jako ciśnienie wewnątrzgałkowe albo śródgałkow, jest to ciśnienie wywierane przez płyn śródoczny na rogówkę i twardówkę


11/04/2023
Choroby
Przepuklina kręgosłupa szyjnego – sprawdź jej przyczyny i jakie może dawać objawy

Przepuklina kręgosłupa szyjnego to jedna z chorób, na którą cierpi spory odsetek naszego społeczeństwa. Co gorsze, problem ten dotyka coraz więcej młodych osób, co związane jest m.in. z siedzącym trybem życia czy wielogodzinną pracą przy komputerze w nieodpowiedniej pozycji. Jakie jeszcze mogą być przyczyny bólów szyjnego odcinka kręgosłupa? Jakie nietypowe objawy mogą być związane z przepukliną w tym obszarze kręgosłupa? Jak wygląda leczenie i rehabilitacja przepukliny kręgosłupa szyjnego? Czy można jej zapobiec? 


Zapoznaj się z nasza ofertą
Zapytaj o dostępność
badanie
Testy wymazowe na koronawirusa
Testy genetyczne RT-PCR potwierdzają aktywne zakażenie koronawirusem SARS-CoV-2 .
Jeśli potrzebujesz więcej niż jeden test ZADZWOŃ 58 355 77 44
Badania dla firm: [email protected]

od 249 zł
Zapytaj o dostępność
badanie
Test na przeciwciała koronawirusa
Testy serologiczne to testy wykrywające w organizmie człowieka obecność i rodzaj przeciwciał wytworzonych przez układ immunologiczny człowieka zakażonego koronawirusem SARS-CoV-2. Pokazują też nabytą odporność po przechorowaniu COVID-19 lub po szczepieniu. Jeśli potrzebujesz więcej niż jeden test: ZADZWOŃ 58 355 77 44.
Badania dla firm: [email protected]

od 110 zł
badanie
Pakiet badań dla ozdrowieńców - powikłania COVID-19
Wiesz lub podejrzewasz, że przebyłeś zakażenie koronawirusem SARS-CoV-2? Gorzej tolerujesz wysiłek lub odczuwasz inne nietypowe dolegliwości? Masz gorszą kondycję psychiczną? Sprawdź, czy nie jest to skutek powikłań po przebytej chorobie. Skorzystaj z pakietu badań dla ozdrowieńców COVID-19.

od 299 zł
Więcej usług
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z naszymi konsultantami.
Zapytaj o ofertę
Newsletter
Kup wizytę
Portal Pacjenta Portal Pracodawcy Platforma Medycyny Pracy Panel Agentów Ubezpieczeniowych Partner medyczny
Mam konto
Zaloguj się
Nie mam konta
Zarejestruj się