Zaburzenia hormonalne u kobiet – co świadczy o tym, że hormony nie działają prawidłowo?

Powrót

Hormony to substancje, które są produkowane przez gruczoły dokrewne. To właśnie one tworzą układ hormonalny – i u kobiet, i u mężczyzn. Odpowiadają za ogólny stan zdrowia, wygląd oraz nastrój. Odgrywają bardzo ważną rolę na każdym z etapów życia kobiety: od momentu poczęcia, przez dojrzewanie, okres rozrodczy aż po menopauzę. Zaburzenia hormonalne u kobiet mają miejsce wtedy, gdy pojawia się ich niedobór albo nadmiar (tzw. zachwianie gospodarki hormonalnej).

Problemy hormonalne mogą się uwidocznić np. w wyglądzie (np. zmiany skórne, nadmierne owłosienie, przyrost masy ciała) albo w sposobie zachowania, ale nie zawsze tak jest. Znacznie łatwiej sprawdzić produkcję danego hormonu zlecając badanie jego stężenia. Dlatego warto, aby każda kobieta badała się regularnie, niezależnie od wieku, czy objawów.

Przyczyny zaburzeń hormonalnych

Zaburzenia hormonalne mogą wynikać z:

  • uwarunkowań o charakterze genetycznym,
  • nieprawidłowych nawyków żywieniowych,
  • chorób nowotworowych,
  • chorób o podłożu autoimmunologicznym (np. cukrzyca, nieswoiste zapalenie jelit, łuszczyca),
  • chorób endokrynologicznych (np. nadczynność tarczycy, zespół policystycznych jajników, choroba Cushinga)
  • nadmiaru albo zbyt małej ilości ruchu,
  • tego, jakie się przyjmuje albo odstawia leki,
  • zmian cywilizacyjnych.

Objawy zaburzeń hormonalnych u kobiet

Zaburzenia hormonalne mogą dać o sobie znać wiele różnych sposobów. Nie zawsze od razu wiadomo, że to problemy hormonalne odpowiadają za pogarszający się stan zdrowia. Rozregulowanie gospodarki hormonalnej objawia się m.in. poprzez:

  • nadmierne owłosienie (np. na twarzy, nogach i brzuchu) albo wypadanie włosów,
  • zwiększoną produkcję łoju,
  • nasilenie objawów PMS (zespołu napięcia przedmiesiączkowego),
  • złe samopoczucie (uczucie zmęczenia, senność),
  • szybszą menopauzę albo rozregulowanie cyklu miesiączkowego (np. bolesne i obfite nieregularne miesiączki),
  • problemy z zajściem w ciążę i/lub z jej donoszeniem,
  • duże wahania wagi pomimo stosowania dobrze zbilansowanej diety,
  • spadek libido,
  • duże wahania nastrojów,
  • zmiany skórne (np. trądzik estrogenowy).

Hormony kobiece – jakie badania wykonać?

Regularne badanie żeńskich hormonów płciowych umożliwia wykrycie zaburzeń, które wpływają na codzienne życie oraz funkcjonowanie kobiet. Zazwyczaj przy diagnostyce endokrynologicznej zaburzeń hormonalnych sprawdza się stężenie następujących hormonów:

  • Estradiolu

Zalicza się go w poczet tych najbardziej podstawowych żeńskich hormonów płciowych. Bez niego nie byłby możliwy właściwy rozwój żeńskich cech płciowych. Odpowiada on także za prawidłowy przebieg cyklu menstruacyjnego. Oprócz tego pełni ważne funkcje w obszarze właściwego działania nerek, zachodzenia procesów przebudowy kości i normowania energetycznej gospodarki organizmu.

  • Progesteronu

To hormon, który jest wytwarzany w znacznym stopniu przez jajniki. Poza prawidłową owulacją gwarantuje także odpowiednie zagnieżdżenie się zarodka w błonie śluzowej macicy. Oprócz tego odpowiada za podtrzymanie ciąży.

  • LH

To hormon luteinizujący, który pozostaje w ścisłej kooperacji z FSH, w obszarze pobudzenia czynności jajników. LH jest oprócz tego wytwarzany w przysadce mózgowej, a jego stężenie we krwi zależy od konkretnej fazy cyklu menstruacyjnego. To on odpowiada za właściwe utworzenie ciałka żółtego.

  • FSH

To hormon folikulotropowy, który jest wytwarzany przez przysadkę mózgową. Dzięki niemu czynność jajników zachodzi w sposób prawidłowy.

  • Prolaktyny

Odpowiada za produkowanie pokarmu w gruczołach piersiowych, gdy kobieta urodzi dziecko. Jej nieprawidłowe stężenie może doprowadzić do tzw. spontanicznej laktacji.

  • SHBG

To globulina, która odpowiada za wiązanie hormonów płciowych. Odpowiada za transportowanie w organizmie i żeńskich, i męskich hormonów płciowych.

  • Testosteronu

Występuje nie tylko u mężczyzn, ale również i u kobiet – tylko w o wiele niższym stężeniu. Jego zbyt duża ilość przekłada się m.in. na maskulinizaję budowy ciała i na problemy z płodnością.

Najczęstsze zaburzenia hormonalne

Wiele kobiet nie zdaje sobie sprawy, że mają zaburzenia hormonalne. Niektóre z nich dowiadują się o nich dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy z płodnością. Same nie zwracają zbytniej uwagi na różne mogące wzbudzić niepokój zmiany (np. na: nadmierne owłosienie, rozregulowanie cyklu miesiączkowego, „męski” głos).

Problemy z tarczycą (np. nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy)

Najczęstsze zaburzenie to niedoczynność tarczycy (hipotyreoza). Jest to stan, gdy tarczyca nie wytwarza ani nie wydziela właściwej liczby hormonów, które są potrzebne do właściwego działania organizmu. Poza niedoczynnością można jeszcze wyróżnić nadczynność tarczycy (hipertyreozę). Wówczas zachodzi sytuacja odwrotna: hormony tarczycy są wydzielane w zbyt dużej ilości.

Jak odróżnić nadczynność od niedoczynności tarczycy?

Objawy w obu z tych przypadków są różne. Przy niedoczynności tarczycy może się pojawić:

  • zwiększenie masy ciała
  • zaparcia,
  • senność,
  • zaburzenia nastroju,
  • bradykardia (spowolnienie pracy serca),
  • sucha skóra,
  • pogrubienie rysów twarzy,
  • nadmiernie wypadające i łamliwe włosy,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • obrzęki

Z kolei do podstawowych objawów nadczynności tarczycy zalicza się:

  • tachykardia (przyspieszenie pracy serca),
  • biegunki,
  • bezsenność,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • wytrzeszcz oczu,
  • spadek masy ciała,
  • drżenie rąk.

Prawidłowe rozpoznanie jest stawiane na podstawie wyników badań laboratoryjnych. Kluczowe w tym wypadku jest oznaczenie stężenia hormonu TSH (hormonu przysadki mózgowej, który stymuluje tarczycę do produkowania i wydzielania hormonów). Czasem wymagane jest także sprawdzenie stężenia hormonów tarczycy (fT3 i fT4) w surowicy krwi.

Zespół policystycznych jajników (PCOS)

Dla PCS charakterystyczne jest zachwianie równowagi hormonalnej, łącznie z proporcją hormonu luteinizującego (LH) i hormonu folikulotropowego (FSH). Obie te substancje odpowiadają za wzrost pęcherzyków i za uwalnianie z pęcherzyka Graafa jajeczek.

Zaburzenia hormonalne przy PCOS ujawniają się poprzez nieregularne miesiączki albo przez ich zanik. Oprócz tego dochodzi wtedy do nadprodukcji męskich hormonów płciowych (androgenów). O tym, że taka sytuacja ma miejsce, świadczą konkretne objawy: hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie i wzrost masy ciała. Ponadto przy zespole policystycznych jajników pojawia się jeszcze: insulinooporność, hiperinsulinizm, zaburzenia gospodarki lipidowej oraz węglowodanowej. Nieleczony PCOS prowadzi do niepłodności.

Zaburzenia hormonalne związane z etapem dojrzewania

Zaburzenia hormonalne często się pojawiają w okresie dojrzewania. Niektóre z nich mają charakter przejściowy i nie wymagają żadnej medycznej interwencji, a w innych wdrożenie odpowiedniego leczenia jest konieczne.

Trądzik

Najczęściej występujące u młodych dziewcząt zaburzenie hormonalne to trądzik. To przewlekła choroba zapalna mieszków włosowych. Jej postać i stopień zaawansowania są uzależnione od stężenia hormonów nadnerczowych (androgenów). Oprócz tego za nasilenie tego problemu odpowiada także: zespół policystycznych jajników, zmiany hormonalne, które zachodzą przed miesiączką, stosowanie źle dobranych kosmetyków i zażywanie niektórych z leków.

Brak miesiączki

Brak miesiączki może mieć charakter pierwotny. To znaczy, że jeszcze się w ogóle nie pojawiła. Oprócz tego może być też wtórny. Wówczas dochodzi do jej zatrzymania. Główne przyczyny jej zaniku to: niewydolność podwzgórza, zaburzenia rozwoju płciowego, guzy przysadki, hipoplazja jajników, karłowatość przysadkowa i wrodzony przerost nadnerczy. Oprócz tego może do niej doprowadzić np. zbyt restrykcyjna dieta albo anoreksja.

Zmiany hormonalne u kobiet, które są w ciąży

Kiedy już dojdzie do zapłodnienia, zarodek zagnieżdża się w śluzówce macicy i zaczyna wytwarzać gonadotropinę kosmówkową (hCG), określaną mianem hormonu ciążowego. To on odpowiada za utrzymanie aktywności ciałka żółtego (i za właściwy poziom progesteronu) do chwili, gdy to zadanie spadnie na łożysko.

Progesteron również jest wtedy bardzo ważny. Zabezpiecza przed poronieniem (poprzez spowalnianie czynności mięśni gładkich) i przygotowuje tkanki gruczołowe do laktacji. Oprócz tego pobudza wzrost śluzówki macicy i jej gruczołów.

Podczas ciąży poziom kortyzolu wzrasta nawet trzykrotnie, bo to poważne wyzwanie dla całego kobiecego ciała. Jego zbyt duża ilość może doprowadzić np. do niedotlenienia płodu. Oprócz tego kortyzol osłabia działanie fibroblastów (komórek, które wytwarzają elastynę i kolagen). Z tego względu ryzyko pojawienia się wtedy rozstępów jest wysokie.

W drugiej połowie ciąży bardzo ważna jest prolaktyna i relaksyna. Ta druga (rozluźniając stawy i więzadła) przygotowuje ciało do porodu. Wówczas spada libido, a piersi zaczynają produkować najpierw siarę, a później (już po rozwiązaniu) mleko dla dziecka.

Podczas porodu kluczową rolę odgrywa oksytocyna, która inicjuje czynność skurczową macicy. W jego drugiej fazie przydaje się także i adrenalina, która pobudza organizm do działania. Jej zbyt duży wyrzut może doprowadzić do wstrzymania akcji porodowej.

Dlatego warto zadbać o rozszerzone badania dla kobiet w ciąży, a nie tylko te niezbędne.

Menopauza – czy ma związek z zaburzeniami hormonalnymi?

Menopauza (klimakterium) to czas, gdy kobieta z płodnej staje się bezpłodna. Zazwyczaj zaczyna się między 45, a 55 rokiem życia. Często się zdarza, że jej pierwsza oznaka to nieregularne miesiączki. Nie można jednak zapomnieć, że klimakterium jest również powiązane z zaburzeniami gospodarki hormonalnej. To właśnie wtedy dochodzi do powolnego wygaszania czynności hormonalnej jajników. Brak progesteronu i coraz większy hipoestrogenizm także jest dla tego czasu typowy. Do tego dochodzi jeszcze wzrastająca hipergonadotropinemia (stężenie FSH wzrasta). Oprócz tego podwyższa się również LH i dochodzi do zmniejszenia produkcji androgenów pochodzenia jajnikowego (testosteronu, androstendionu) oraz nadnerczowego.

Wiele kobiet bardzo źle się wtedy czuje. Mają uderzenia gorąca, zaczynają się pocić znacznie bardziej niż kiedyś, mają problemy ze snem (np. z zasypianiem) i są rozdrażnione oraz nerwowe. Oprócz tego doświadczają także spadku libido, wzrostu wagi mimo braku zmiany diety, wypadania włosów, zmian skórnych (skóra jest coraz bardziej sucha i mniej elastyczna) oraz ogólnego uczucia zmęczenia. Dopiero po menopauzie większość tych objawów zanika albo podlega złagodzeniu.

Leczenie hormonalne – na czym polega?

Leczenie zaburzeń hormonalnych zawsze jest uzależnione od przyczyn oraz objawów, jakie się w danym przypadku pojawiają. Dopiero na podstawie wyników zleconych badań i przeprowadzonego wywiadu lekarz może potwierdzić z jaką chorobą, czy też zaburzeniem, ma do czynienia. Wtedy też może zaordynować leki, które będą miały na celu wyregulowanie stężenia i działania poszczególnych hormonów. I tak np. kobietom, które weszły w okres menopauzy, może zostać zaproponowana hormonalna terapia zastępcza (HZT).

W niektórych z przypadków pomocna może się również okazać suplementacja hormonalna, zwiększona aktywność fizyczna, właściwie dobrana dieta i ograniczenie stresu.

Konsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED


Bibliografia


Dodano: 21/10/2022
Autor
POLMED Zdrowie
POLMED Zdrowie
Najpopularniejsze artykuły w kategorii Badania
22/02/2021
Koronawirus, Badania, Choroby
Koronawirus SARS-CoV-2: testy serologiczne i wymazowe

19/03/2020
Aktualności, Profilaktyka, Badania
Dekalog Bezpieczeństwa w Centrach Medycznych POLMED

19/09/2020
Aktualności, Badania
Pobranie w domu pacjenta

Nowe udogodnienie dostępne dla pacjentów w Warszawie


Zapoznaj się z nasza ofertą
badanie
Diagnostyka prostaty
Niezbędnik każdego mężczyzny po 40-stce.

od 99 zł
badanie
Diagnostyka osteoporozy
Sprawdź czy Twoje kości są w dobrej formie.

od 89 zł
Pakiet badań
Serce pod kontrolą
Z miłości dla siebie!

od 83 zł
Więcej usług
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z naszymi konsultantami.
Zapytaj o ofertę
Kup wizytę
Portal Pacjenta Portal Pracodawcy Platforma Medycyny Pracy Panel Agentów Ubezpieczeniowych Partner medyczny
Mam konto
Zaloguj się
Nie mam konta
Zarejestruj się