Kamienie w pęcherzyku żółciowym – czy są groźne?

Powrót

Kamienie żółciowe to złogi powstające w pęcherzyku oraz przewodach żółciowych. Prowadzą one do kamicy pęcherzyka żółciowego, jednej z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego w Europie, objawiającej się silnym, napadowym bólem określanym mianem kolki żółciowej. Kamienie które powstają w drogach żółciowych i nie przedostają się do pęcherzyka żółciowego mogą powodować rzadszą postać kamicy żółciowej – kamicę przewodową. Jak postępować w przypadku kamieni w pęcherzyku żółciowym? Czy można ich uniknąć i czy zawsze konieczna jest operacja? 

Pęcherzyk żółciowy – czym jest i jaką pełni rolę? 

Pęcherzyk żółciowy (nieprawidłowo określany potocznie woreczkiem żółciowym) to niewielki zbiornik magazynujący produkowaną w wątrobie żółć – czynnik niezbędny do prawidłowego trawienia tłuszczów. Po zjedzonym posiłku transportowana jest ona do dwunastnicy, gdzie bierze udział w trawieniu. W pęcherzyku oraz/lub drogach żółciowych dochodzi do wytrącania się soli kwasów żółciowych, barwników żółciowych i cholesterolu. Z czasem zbierając się w większe grudki tworzą one złogi żółciowe, powszechnie określane mianem kamieni. Ze względu na skład dzieli się je na: 

  • złogi barwnikowe, 
  • złogi cholesterolowe, 
  • złogi mieszane. 

Co ważne, kamienie żółciowe mogą występować w różnej wielkości, począwszy od drobnych rozmiarów (jak ziarenka piasku) aż po okazy przypominające rozmiarami orzech włoski a nawet szczelnie wypełniające pęcherzyk żółciowy (tzw. kamienie odlewowe). 

Skąd się biorą kamienie żółciowe? 

Powstawaniu kamieni żółciowych sprzyjają zaburzenia enzymatyczne zachodzące w wątrobie, które powodują zmiany składu żółci, a także dyskineza dróg żółciowych. Wytrącające się sole kwasów żółciowych osadzają się na nabłonku dróg żółciowych, a z czasem odłączają tworząc kamienie żółciowe. Zjawisko to zachodzi szybciej, jeżeli przyłączą się do nich cząsteczki cholesterolu i wapnia. 

Kamica pęcherzyka żółciowego, będąca konsekwencją wytrącania się złogów żółciowych w przewodach żółciowych i pęcherzyku żółciowym to schorzenie zdecydowanie częściej dotykające kobiety niż mężczyzn. Szacuje się, że cierpi na nią co 5-ta Europejka. Wśród czynników ryzyka powstawania kamieni żółciowych wymienia się: 

  • płeć żeńską, 
  • predyspozycje genetyczne
  • otyłość
  • wiek powyżej 40 lat, 
  • wielorództwo, 
  • spożywanie tłustych posiłków, 
  • stosowanie restrykcyjnych diet i głodówek, z którymi wiąże się gwałtowny spadek masy ciała, 
  • przewlekłe infekcje dróg żółciowych, 
  • choroby metaboliczne, 
  • hipertriglicerydemię, 
  • przewlekłe żywienie pozajelitowe, 
  • niedokrwistość hemolityczną, 
  • terapię hormonalną (w tym przyjmowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych). 

Jakie objawy powodują kamienie w pęcherzyku  żółciowym? 

W sytuacji, gdy kamienie żółciowe są niewielkie i luźno spoczywają w pęcherzyku, kamica żółciowa przez długi czas może nie dawać żadnych wyraźnych objawów. Najczęściej jest ona wykrywana przypadkowo, w trakcie wykonywania USG jamy brzusznej. Zazwyczaj dopiero wtedy pacjenci uświadamiają sobie, że odczuwane przez nich dolegliwości takie jak: 

  • skłonność do wzdęć, 
  • uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej po spożyciu tłustego pokarmu, 
  • uczucie gniecenia w prawym podżebrzu, 
  • odbijanie, 
  • biegunki, 
  • brak apetytu, 
  • zgaga, 

to objawy kamicy żółciowej. Nasilają  się one zwłaszcza po zjedzeniu tłustych, ciężkostrawnych potraw. Atak kolki żółciowej może trwać od kilku minut do nawet 3 godzin. Zazwyczaj pojawia się nagle (często, choć nie zawsze po zjedzeniu ciężkostrawnych potraw) i najsilniej odczuwany jest pod prawym łukiem żebrowym, choć może promieniować również do prawej łopatki, szyi, obojczyków i pleców. Niejednokrotnie towarzyszą mu także mdłości, wymioty, dreszcze i obfite pocenie się. Objawy kamieni w pęcherzyku żółciowym zazwyczaj ustępują samoistnie do 5 godzin. 

Czy kamienie w pęcherzyku żółciowym są groźne? 

Zaawansowana kamica żółciowa, powodująca utrudniony przepływ żółci w przewodzie żółciowym i blokująca zwieracz dróg żółciowych może wywołać ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, które objawia się tzw. triadą Charcota: 

  • ból o charakterze kolki żółciowej zlokalizowany w nadbrzuszu środkowym lub w prawej okolicy podżebrowej, 
  • gorączką i dreszczami, 
  • żółtaczką

Dodatkowo pojawić się mogą wymioty i zmiany w wynikach badań laboratoryjnych, takie jak podwyższona liczbą leukocytów w morfologii krwi i wzrost stężenia markerów stanu zapalnego (m.in. CRP). 

Zablokowanie przewodu pęcherzykowego powoduje nagromadzenie się żółci w pęcherzyku, który napina się i twardnieje. Powiększony pęcherzyk żółciowy uciska na okoliczne tkanki powodując ból. Jednym z powikłań jest wodniak pęcherzyka żółciowego. Jeśli natomiast zastojowi żółci towarzyszy zakażenie to wodniak może przekształcić się w ropniak wywołujący silną reakcję zapalną organizmu. 

Wśród pozostałych powikłań kamicy żółciowej wymienia się: 

  • przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego, 
  • zapalenie dróg żółciowych, 
  • ostre zapalenie trzustki. 

Jak sprawdzić czy ma się kamienie żółciowe? 

Już na podstawie zgłaszanych objawów, a także wyczuwalnego w badaniu fizykalnym powiększonego pęcherzyka lekarz podstawowej opieki może postawić wstępną diagnozę. Jej potwierdzenie daje jednak wykonanie USG jamy brzusznej.

Ultrasonografia jamy brzusznej pozwala nie tylko potwierdzić obecność kamieni żółciowych, ale również ich wielkość, a także ocenić stan pęcherzyka żółciowego i drożność przewodów żółciowych. W postawieniu diagnozy i ocenie stopnia zaawansowania zmian pomocne są również badania laboratoryjne. Jeżeli poziom markerów stanu zapalnego oraz enzymów wątrobowych (CRP, AST, ALT, ALP i GGTP) jest w normie, zazwyczaj mówimy o niepowikłanej kamicy pęcherzyka żółciowego. Odchylenia od wartości referencyjnych, oraz podwyższony poziom bilirubiny najczęściej świadczą o rozwijającym się stanie zapalnym lub żółtaczce mechanicznej. Jeżeli pacjent zgłasza objawy wskazujące na kamienie żółciowe, a mimo to są one niewidoczne w badaniu USG, lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej

W przypadku dużego zaawansowania zmian konieczne jest operacyjne udrożnienie przewodów żółciowych lub całkowite usunięcie pęcherzyka żółciowego. Wtedy konieczna jest dodatkowa konsultacja chirurgiczna

Czy można wyleczyć kamienie w pęcherzyku żółciowym? 

Leczenie kamicy żółciowej w dużym stopniu zależy od umiejscowienia złogów, odczuwanych przez pacjenta symptomów oraz ewentualnych powikłań. Przy bezobjawowej lub skąpoobjawowej kamicy żółciowej wystarczające jest najczęściej leczenie zachowawcze, które obejmuje: 

  • leki przeciwbólowe, 
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne, 
  • leki rozkurczowe. 

Zazwyczaj u osób, które raz przeszły atak kolki żółciowej należy spodziewać się kolejnych ataków, jednak ich częstotliwość i nasilenie jest kwestią bardzo indywidualną i w dużej mierze zależy od podjętych działań profilaktycznych i przestrzegania lekkostrawnej diety. 

Obejmują one: 

  • regularną aktywność fizyczną, 
  • unikanie alkoholu i innych używek, 
  • zachowanie prawidłowej, stabilnej masy ciała, 
  • zmniejszenie kaloryczności jednorazowo spożywanych posiłków (jemy częściej lecz mniejsze porcje). 

Operacyjne leczenie kamieni żółciowych 

W przypadku gdy obecność kamieni w pęcherzyku żółciowym zazwyczaj niezbędne jest leczenie operacyjne (usunięcie pęcherzyka żółciowego – cholecystektomia), zwłaszcza jeśli schorzenie powoduje u pacjenta duży dyskomfort, a napady kolki są częste. Jest on także konieczny w sytuacji gdy u pacjenta występują wspomniane wcześniej powikłania kamicy żółciowej, niejednokrotnie stanowiące stan zagrożenia życia. 

W większości przypadków zabieg ten ma charakter laparoskopowy, co pozwala na szybki powrót pacjenta do pełnej sprawności i zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań okołooperacyjnych. U pacjentów otyłych lub w stanach ostrych może być jednak konieczne wykonanie operacji w klasycznej formie, z pełnym otwarciem powłok jamy brzusznej. 

Usunięcie pęcherzyka żółciowego wraz ze złogami to tak naprawdę jedyna metoda pozwalająca na całkowite wyleczenie kamicy pęcherzykowej. Wiąże się ona co prawda z koniecznością przestrzegania po operacji specjalnej diety, ale chory z kamicą żółciową i tak musi takiej diety przestrzegać – z tą różnicą, że bez usunięcia pęcherzyka żółciowego nawet przestrzegając diety jest narażony na ataki kolki żółciowej i powikłania kamicy. 

U pacjentów, u których występują przeciwwskazania do operacji, a także tych którzy się jej obawiają, lekarz może spróbować farmakologicznego rozpuszczenia kamieni żółciowych. Jest to jednak proces dość powolny, który niejednokrotnie trwa nawet kilkanaście miesięcy. Jego powodzenie zależne jest także od rodzaju kamieni w pęcherzyku, bowiem stosuje się go jedynie w przypadku niezwapniałych złogów cholesterolowych. Co więcej, nawet pomimo podjęcia działań profilaktycznych u tych pacjentów często obserwuje się nawrót kamicy pęcherzyka żółciowego.Próby rozpuszczenia kamieni są w dłuższej perspektywnie czasu mało skuteczne, ponieważ kamica pęcherzyka żółciowego jest chorobą przewlekłą (nawet jeśli jakieś kamienie uda się rozpuścić – powstają nowe). 

Czego nie wolno jeść przy chorym pęcherzyku żółciowym? Dieta po operacji pęcherzyka żółciowego 

Zarówno pacjenci cierpiący na kamicę żółciową jak również z przewlekłym zapaleniem pęcherzyka żółciowego czy po cholecystektomii powinni stosować tzw. dietę wątrobową. Opiera się ona na produktach łatwostrawnych, z niedużą zawartością tłuszczu (niewskazane są zwłaszcza nasycone kwasy tłuszczowe). 

Z diety należy więc wyeliminować przede wszystkim: 

  • tłuste wędliny i mięsa, 
  • wędliny podrobowe, 
  • tłusty nabiał (sery pleśniowe, żółte, śmietanę), 
  • ostre przyprawy, 
  • produkty przetworzone, 
  • produkty wzdymające (np.. strączkirośliny strączkowe), 
  • kawę, 
  • alkohol. 

Wskazane jest regularne spożywanie niewielkich posiłków (4-5 dziennie), opartych przede wszystkim na: 

  • rybach, 
  • chudym nabiale, 
  • mięsie drobiowym, 
  • warzywach, za wyjątkiem warzyw wzdymających (obranych ze skórki), 
  • owocach (obranych ze skórki), 
  • zdrowych tłuszczach w niewielkich ilościach. 

Obróbka termiczna przygotowywanych posiłków powinna ograniczać się do gotowania w wodzie lub na parze, pieczenia i duszenia. W początkowym okresie po zabiegu wskazane jest także ograniczenie błonnika. 

Osoby po usunięciu pęcherzyka żółciowego z czasem mogą stopniowo wprowadzać niewielkie ilości innych produktów, obserwując reakcję swojego organizmu. Z reguły zaleca się pozostawanie na diecie lekkostrawnej przez minimum 3-4 miesiące od zabiegu (w przypadku laparoskopii czas ten jest nieco krótszy). Jeżeli jednak pacjent źle toleruje wprowadzanie nowych produktów do swojego menu, należy zaprzestać prób na co najmniej kilka dni. 

Konsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED


Bibliografia: 

  • Szczeklik, P. Gajewski, Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020. 
  • https://www.szpitalskawina.pl/wp-content/uploads/2021/02/Kamica_watermarked.pdf 
  • Nowak A, Nowakowska-Duława E. Kamica żółciowa – rozpoznanie i leczenie. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2000;3(5):52-58. 

Dodano: 10/02/2023
Autor
POLMED Zdrowie
POLMED Zdrowie
Najpopularniejsze artykuły w kategorii Dieta
19/12/2022
Dieta, Badania, Choroby
Wrzody żołądka i dwunastnicy – czym się charakteryzują i jak je wyleczyć?

Wrzody żołądka i dwunastnicy to najczęstszą choroba przewodu pokarmowego. Wrzody są to ubytki w błonie śluzowej, zazwyczaj spowodowane błędami żywieniowymi, paleniem tytoniu, narażeniem na stres, zakażeniem Helicobacter pylori, przyjmowaniem niesteroidowych lub sterydowych leków przeciwzapalnych.
Według szacunków lekarzy, wrzody żołądka czy też dwunastnicy dotyczą 5-10 proc. populacji. 


28/12/2022
Profilaktyka, Dieta, Choroby
Salmonella – jak można się zarazić tą bakterią?

Salmonelle to jedne z najbardziej znanych chorobotwórczych bakterii, głównie za sprawą wywoływanych przez nie dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Zwłaszcza w okresie letnim często słyszymy o zatruciach pokarmowych wywołanych przez te szczepy. Nie ma w tym nic dziwnego – choć źródłem bakterii są zwykle produkty pochodzenia zwierzęcego lub zanieczyszczona woda, wysoka temperatura i nieodpowiednie warunki sanitarne sprzyjają ich rozprzestrzenianiu się. W Polsce świadomość społeczna w tym zakresie z roku na rok jest coraz większa.


08/04/2022
Profilaktyka, Dieta, Styl życia
Jak oczyścić organizm z toksyn, zyskać więcej energii oraz poprawić swój stan zdrowia?

Toksyny w ciele człowieka gromadzą się i są przetwarzane w wątrobie, która odpowiada za oczyszczanie krwi ze szkodliwych substancji. Ich nadmiar wpływa negatywnie na nasze samopoczucie i kondycję. Co zrobić, żeby zmniejszyć ilość toksyn bez stosowania drastycznych diet i drogich suplementów diety?


Zapoznaj się z nasza ofertą
Pakiet badań
Badania mikroflory jelitowej (z kału)
Badania w kierunku alergii pokarmowej

od 490 zł
badanie
Diagnostyka celiakii
Sprawdź czy cierpisz na nietolerancję glutenu.

od 210 zł
Pakiet badań
Pakiet badań genetycznych serce i choroby zakrzepowo-zatorowe
Zadbaj o swoje serce już dziś!

od 599 zl
Więcej usług
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z naszymi konsultantami.
Zapytaj o ofertę
Newsletter
Kup wizytę
Portal Pacjenta Portal Pracodawcy Platforma Medycyny Pracy Panel Agentów Ubezpieczeniowych Partner medyczny
Mam konto
Zaloguj się
Nie mam konta
Zarejestruj się