Homocysteina – czym jest, jak wpływa na nasze zdrowie i czym grozi jej nadmiar?

Homocysteina to związek chemiczny powstający w organizmie człowieka w efekcie przemian metioniny. Wpływa m.in. na szybszą regenerację tkanek, ale jej nadmiar może nasilać procesy miażdżycowe. Co warto o niej wiedzieć? W jakich sytuacjach wykonuje się badanie poziomu tego aminokwasu? Jakie są przyczyny zwiększonego stężenia homocysteiny i jak go obniżyć?

Homocysteina to aminokwas siarkowy stanowiący produkt pośredni rozpadu białek. Powstaje w każdej komórce w wyniku fizjologicznych przemian aminokwasu metioniny – pochodzącej z białka zwierzęcego spożywanego wraz z pokarmami. Im więcej białka spożywamy, tym więcej w organizmie metioniny, którą trzeba przekształcić.

Homocysteina niezbędna do właściwego funkcjonowania organizmu, ale jej nadmiar może być szkodliwy. Za regulowanie poziomu homocysteiny we krwi odpowiada wątroba oraz witaminy z grupy B, w tym przede wszystkim kwas foliowy. Jej nadmiar powinien być usuwany przez nerki, ale nie zawsze się tak dzieje. W praktyce stężenie tego aminokwasu zależy od wielu czynników, głównie od płci, wieku, diety, aktywności fizycznej, a także stanu wątroby.

We krwi człowieka homocysteina występuje w trzech formach: 

Jakie jest prawidłowe stężenie homocysteiny we krwi? Za normę w osoczu uznaje się wartości od 5 do 15 µmol/l. Zazwyczaj wyższe stężenia występują u mężczyzn oraz osób w starszym wieku, a niższe u kobiet i osób młodych. Gdy stężenie homocysteiny jest wyższe niż 15µmol/l, mówimy o schorzeniu jakim jest hiperhomocysteinemia. W zależności od oznaczonego poziomu homocysteiny wyróżnia się następujące odmiany choroby:

Co ważne, każdy wzrost poziomu homocysteiny ponad wartości prawidłowe wymaga leczenia. Dlaczego? Ponieważ zwiększone stężenie tego aminokwasu prowadzi do szeregu niekorzystnych zmian w naszym organizmie.

Przede wszystkim wysokie stężenie homocysteiny:

U osób, u których stwierdzono podwyższony poziom homocysteiny obserwuje się przyspieszony rozwój miażdżycy naczyń krwionośnych. W efekcie u chorego mogą wystąpić takie powikłania jak:

Hiperhomocysteinemia uznawana jest również za czynnik ryzyka rozwoju nowotworów i chorób układu nerwowego, zwłaszcza choroby Alzheimera.

Co sprawia, że obserwujemy nadmiar homocysteiny w organizmie człowieka? Zbyt wysokie stężenie homocysteiny we krwi obserwujemy, gdy jeden z dwóch szlaków metabolicznych z jej udziałem ulega zaburzeniu (remetylacja metioniny lub konwersja homocysteiny do cysteiny). Przyczyny dzieli się na dwie podstawowe grupy – pierwotne i wtórne.

Do pierwotnych czynników rozwoju hiperhomocysteinemii zalicza się:

Z kolei czynniki wtórne przyczyniające się do podwyższenia poziomu homocysteiny we krwi to:

Negatywny wpływ na poziom homocysteiny wykazują także niektóre leki, w tym przede wszystkim leki przeciwpadaczkowe (takie jak fenytoina), podtlenek azotu, środki antykoncepcyjne z estrogenem, metotreksat czy cholestyramina.

W związku z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, jakie niesie za sobą podwyższony poziom homocysteiny w naszym organizmie, lekarz może zlecić wykonanie oznaczenia stężenia homocysteiny we krwi. Kiedy należy wykonać badanie homocysteiny? Badanie powinno zostać przeprowadzone u osób z podejrzeniem lub stwierdzonymi:

Badanie poziomu homocysteiny wskazane jest także u pacjentów z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych, a także tych, którzy przeszli zawał serca czy udar mózgu, zwłaszcza w młodym wieku (przed 40. rokiem życia).

Stężenie homocysteiny w osoczu oznacza się z próbki krwi żylnej pobranej na czczo. Samo badanie nie wymaga specjalnego przygotowania.

W przypadku wyniku powyżej normy zaleca się suplementację kwasu foliowego, witaminy B6 oraz B12 (biorących udział w metabolizmie homocysteiny) w dużych dawkach. Jeżeli u pacjenta występuje homocystynuria (nagromadzenie homocysteiny również w moczu), czasami dodatkowo konieczne będzie przyjmowanie betainy.

U osób z pierwotną hiperhomocysteinemią za którą odpowiada mutacja genu MTHFR, nawet duże dawki kwasu foliowego i witamin z grupy B mogą nie wpływać na obniżenie stężenia homocysteiny. Wskazane jest w ich przypadku przyjmowanie aktywnych form tych witamin, których dostępność jest mocno ograniczona, a koszt zdecydowanie wyższy.

Istotnymi czynnikami wpływającymi na poziom homocysteiny są dieta i aktywność fizyczna. Z tego względu osoby ze stwierdzoną hiperhomocysteinemią powinny zwrócić uwagę na spożywane pokarmy. Zaleca się: