Ablacja serca w leczeniu migotania przedsionków i innych arytmii – na czym polega zabieg i jak się przygotować? Zalecenia

Z tego artykułu dowiesz się:

• Na czym polega zabieg ablacji podłoża arytmii?
• Najczęstsze wskazania do wykonania ablacji serca
• Jak przygotować się do ablacji?
• Czy ablacja wyleczy migotanie przedsionków?
• Najważniejsze zalecenia i możliwe powikłania po ablacji
• Życie po ablacji – zalecenia, dieta i aktywność fizyczna
• Ablacja – najczęstsze pytania pacjentów kardiologicznych

Na czym polega zabieg ablacji podłoża arytmii?

Ablacja jest zabiegiem stosowanym w wybranych przypadkach arytmii, umożliwiającym leczenie bez otwierania klatki piersiowej. Procedura polega na ingerencji w impulsy elektryczne serca, które są podstawą rytmicznych skurczów mięśnia sercowego.

Impuls przemieszcza się przez układ bodźcoprzewodzący, koordynując pracę przedsionków i komór.

1. Węzeł zatokowo-przedsionkowy – generuje impulsy elektryczne, które wyznaczają rytm serca i powodują skurcz przedsionków.
2. Węzeł przedsionkowo-komorowy – spowalnia sygnał, dając komorom czas na wypełnienie się krwią.
3. Pęczek Hisa – odbiera impuls z węzła przedsionkowo-komorowego i przewodzi go w kierunku komór.
4. Odnogi pęczka Hisa (lewa i prawa) – transportują impuls błyskawicznie do obu komór przez przegrodę serca.
5. Włókna Purkinjego – końcowe rozgałęzienia, które rozprowadzają sygnał do mięśni komór, dzięki czemu obie komory kurczą się jednocześnie i tłoczą krew.

Prawidłowy rytm serca zostaje zachowany, gdy sygnały przemieszczają się we właściwy sposób.

Arytmie pojawiają się, gdy impulsy powstają w nieprawidłowych miejscach, są zbyt szybkie lub zostają zablokowane. Wtedy potrzebne jest działanie, które przywróci prawidłowe przewodzenie. Jedną z metod leczniczych jest ablacja, pozwalająca na wyeliminowanie źródeł niewłaściwych sygnałów elektrycznych.

Zabieg ablacji polega na wprowadzeniu cewnika do naczyń krwionośnych (zazwyczaj jest to żyła udowa), a następnie dalej, aż do jam serca. Na jego końcu znajduje się specjalna elektroda. Służy ona przede wszystkim do rejestracji sygnałów elektrycznych serca, z których tworzona jest mapa 3D, pokazująca, skąd pochodzą nieprawidłowe sygnały. Gdy elektrofizjolog zlokalizuje źródło problemu, używa tej samej elektrody do uszkodzenia patologicznego obszaru.

Celem ablacji jest wytworzenie drobnej blizny, która odcina dopływ wadliwych sygnałów.

Najczęściej stosuje się dwie klasyczne techniki:

• ablacja prądem o częstotliwości radiowej (ablacja RF) – w miejscu styku elektrody z tkanką wytwarzana jest wysoka temperatura, która niszczy komórki;
• krioablacja – używa się w niej niskiej temperatury. Wyróżnia się krioablację punktową oraz metodę krioablacji balonowej.

Coraz częściej ablacja wykonywana jest metodą elektroporacji (PFA). Jest to najnowocześniejsza technologia, która polega na dostarczeniu do serca serii mikrosekundowych impulsów elektrycznych o wysokim napięciu. Dzięki temu prowadzi do uszkodzenia wyłącznie wybranego obszaru tkanki, a okoliczne struktury (np. przełyk, nerw przeponowy) pozostają bezpieczne. Ma krótszy czas wykonania oraz potencjalnie mniejsze ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych. 

Decyzja o skierowaniu do pracowni elektrofizjologii nie jest podejmowana z dnia na dzień. Podstawą jest diagnostyka i zebranie historii chorób pacjenta. O kwalifikacji decyduje kardiolog na podstawie wywiadu oraz wyników badań, w tym monitorowania EKG (Holter EKG – badanie polegające na co najmniej 24-godzinnej rejestracji EKG podczas normalnej aktywności pacjenta).

Leczenie zabiegowe arytmii jest wskazane, gdy leczenie farmakologiczne nie zapewnia wystarczającej kontroli objawów. Zdarza się również, że leki powodują u pacjenta istotne efekty uboczne.

Ablacja jest zabiegiem wykonywanym w różnych rodzajach zaburzeń rytmu serca. Najbardziej powszechnym z nich jest migotanie przedsionków. Dotyka ono około 1-2% całej populacji. Wśród osób powyżej 80 r.ż. ten odsetek wzrasta aż do 10%. 

W tym rodzaju arytmii przedsionki, zamiast pompować krew, zaczynają bardzo szybko i nieskutecznie migotać. Spada wydolność lewej komory serca, co powoduje pogorszenie tolerancji wysiłku fizycznego. Brak dynamicznego przepływu krwi przez lewy przedsionek może spowodować powstanie w jego świetle skrzepliny. Jeśli jej fragmenty oderwą się, przedostaną się z prądem krwi do lewej komory serca, następnie do aorty i tętnic obwodowych, powodując zatory, w tym najgroźniejsze powikłanie – udar niedokrwienny mózgu. Dlatego do czasu ustąpienia migotania przedsionków stosuje się leczenie przeciwzakrzepowe.

Ablację wykonuje się także do leczenia arytmii w innych jednostkach chorobowych, m.in.:

• zespół Wolffa-Parkinsona-White’a;
• częstoskurcz węzłowy nawrotny;
• częstoskurcz komorowy.

Jeśli lekarz po przeprowadzeniu badań uzna, że ablacja jest optymalną opcją terapeutyczną, kolejnym krokiem jest odpowiednie przygotowanie pacjenta.

Jak przygotować się do ablacji?

Zanim pacjent trafi na salę operacyjną, musi ściśle przestrzegać wytycznych lekarskich, już kilka tygodni przed ustalonym terminem.

Odpowiednie przygotowanie obejmuje, m.in.:

1. Na kilka tygodni przed zabiegiem ablacji lekarz może zalecić przyjmowanie leku przeciwzakrzepowego (zazwyczaj co najmniej 3-4 tygodnie) i odstawienie leków antyarytmicznych.
2. Badania krwi, echo serca i czasem echograficzne badanie serca przezprzełykowe – wykonywane najczęściej na oddziale.
3. W dniu zabiegu należy być na czczo – zakaz spożywania posiłków i napojów na około 6-8 godzin przed zabiegiem.
4. Wkłucie wykonywane jest w układ naczyniowy nogi, dlatego pachwina zostanie ogolona i zdezynfekowana przed wprowadzeniem cewnika.
5. Pacjent może odczuwać lęk. Pielęgniarki i lekarze wyjaśniają, jak będą wyglądały poszczególne etapy, a także mogą podać środki uspokajające.

Właściwe przygotowanie i dokładna kwalifikacja zwiększają bezpieczeństwo oraz możliwość odzyskania zdrowia. 

Szanse na trwałe ustąpienie arytmii po ablacji zależą przede wszystkim od mechanizmu zaburzeń rytmu, obecności strukturalnej choroby serca oraz doświadczenia ośrodka.

Czy ablacja wyleczy migotanie przedsionków? Skuteczność i szanse na sukces

Wieloletnie obserwacje dowodzą, że zabieg ablacji serca jest metodą leczenia o wysokiej skuteczności. W przypadku napadowych zaburzeń rytmu serca, zwłaszcza migotania przedsionków, wskaźnik powodzeń terapii oscyluje na poziomie 70-85% po pierwszej sesji. Trudniej leczy się utrwaloną formę tej choroby. Dlaczego?

Silne zdolności regeneracyjne serca mogą spowodować przerwanie wytworzonej izolacji – objawy mogą nawrócić. Wskazane jest wtedy powtórzenie operacji. Drugi zabieg zwiększa szansę na odzyskanie prawidłowego rytmu serca.

Po drugim zabiegu skuteczność wzrasta do 85-95%. Decyzję o powtórzeniu podejmuje się zazwyczaj po 3-6 miesiącach obserwacji, jeśli arytmia nadal występuje.

Ablacja to procedura medyczna, która nie tylko umożliwia miarową i spokojną czynność serca – może również zmniejszać ryzyko rozwoju niewydolności serca oraz niebezpiecznych następstw zakrzepowo-zatorowych.

Ryzyko niepożądanych zdarzeń zdrowotnych związanych z wykonaniem ablacji jest niskie. Poważne komplikacje zdarzają się rzadko, a ryzyko szacuje się zazwyczaj poniżej 1%.

Mimo niskiego ryzyka wymagana jest świadoma zgoda. Oznacza ona aktywny proces wspólnego podejmowania decyzji – pacjent jest partnerem, któremu w zrozumiały dla niego sposób komunikuje się możliwe korzyści i ryzyko, a którego potrzeby kształtują ostateczny plan postępowania medycznego.

Pacjent, który przygotowuje się do ablacji, może oczekiwać, że lekarz szczegółowo omówi każdy etap.

Najczęstsze lub najbardziej istotne potencjalne powikłania po ablacji obejmują:

• zmiany po wkłuciu w pachwinie – najczęściej łagodne, tj. zasinienie, obrzęk;
• stan zapalny nakłutego naczynia;
• krwawienie lub krwotok – ryzyko minimalizuje się poprzez założenie opatrunku uciskowego;
• skutki zakrzepowo-zatorowe (u niewielkiego odsetka) – w tym ryzyko udaru mózgu;
• przebicie mięśnia sercowego (tamponada) – gromadzenie się krwi w worku osierdziowym;
• osłabienie prawego nerwu przeponowego – może wystąpić podczas krioablacji;
• zaburzenia przewodzenia – w rzadkich przypadkach energia może wpłynąć na węzeł przedsionkowo-komorowy. Niezbędne może być wszczepienie stymulatora serca na stałe.

Życie po ablacji – zalecenia, dieta i aktywność fizyczna

Zaraz po zakończeniu procedury następuje bardzo ważny etap wczesnej rekonwalescencji. Przez pierwsze 3 miesiące po ablacji pacjent zwykle kontynuuje przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych oraz – w zależności od decyzji lekarza – leków antyarytmicznych. Nie należy samodzielnie ich odstawiać.

Pierwsze godziny

Od razu po zabiegu pacjent musi leżeć płasko na wznak przez kilka do kilkunastu godzin (najczęściej 4-8 godzin). Nie wolno zginać nogi, przez którą wprowadzany był dostęp udowy. Ma to na celu zamknięcie i zrośnięcie się ściany naczyń oraz uniknięcie bolesnych obrzęków.

Pierwsze dni i tygodnie

Pierwsze dni po zabiegu mogą przynieść przejściowe zaburzenia rytmu pracy serca – przeskakiwanie i pojedyncze skurcze dodatkowe. Proces bliznowacenia tkanki w sercu trwa do około trzech miesięcy.

Stopniowy powrót do codziennych czynności:

• pierwsze 2-3 dni – odpoczynek w domu, unikanie wysiłku. Można wykonywać lekkie czynności domowe, np. przygotowywanie posiłków czy spacery po mieszkaniu;
• tydzień po zabiegu – możliwy powrót do pracy biurowej oraz prowadzenia samochodu na krótkich trasach (jeśli nie ma zawrotów głowy ani osłabienia);
• 2-4 tygodnie po zabiegu – stopniowe wznowienie aktywności fizycznej, np. spacery, lekkie ćwiczenia;
• 4-6 tygodni – powrót do intensywniejszych treningów i pracy fizycznej.

Niezbędne długotrwałe zmiany w codziennych nawykach:

• prawidłowa masa ciała – otyłość negatywnie rzutuje na układy krążenia i układ oddechowy;
• codzienny jadłospis – dieta obfita w błonnik, świeże warzywa, owoce i chude ryby morskie. Zaleca się ograniczenie potraw smażonych na rzecz dań pieczonych lub gotowanych;
• spożycie soli kuchennej – zmniejszenie do kilku gramów na dobę. Sód zatrzymuje wodę w organizmie i może sprzyjać wzrostowi ciśnienia tętniczego;
• palenie tytoniu i stosowanie e-papierosów – nawet sporadyczne jest niewskazane, potęgują problemy z tętnicami i sercem.

Ablacja – najczęstsze pytania pacjentów kardiologicznych

Czy ablacja serca odbywa się w znieczuleniu ogólnym?

Z reguły przeprowadzana jest w znieczuleniu miejscowym. Pacjent otrzymuje środki znieczulające, wstrzykiwane w miejsce wkłucia. Podawane są również leki dożylne w ramach tak zwanej sedacji i analgezji. Znieczulenie ogólne jest rzadsze.

Jakie są odczucia podczas zabiegu ablacji?

W trakcie zabiegu pacjent nie czuje bólu ani przemieszczania się narzędzi. Podczas wywoływania arytmii pojawia się bardzo szybkie i nieregularne bicie serca. W decydującym momencie pacjent może odczuwać nieprzyjemny ucisk, palenie, pieczenie, a niekiedy nawet ból głęboko w klatce piersiowej. Ten stan mija po wyłączeniu aparatury.

Ile dni trwa pobyt w szpitalu po ablacji?

Bezpośredni czas po zabiegu pacjent spędza pod obserwacją przez kilka godzin (najczęściej 4-8 godz.). Pobyt szpitalny trwa kilkanaście godzin lub 1-2 dni. Na długość pobytu w ośrodku decydujący wpływ ma stan pacjenta.

Czy po udanej ablacji można odstawić leki na serce?

Decyzję o kontynuacji lub odstawieniu leków antyarytmicznych i przeciwzakrzepowych podejmuje lekarz podczas wizyt kontrolnych.

Podsumowanie

Ablacja cewnikowa jest jednym ze sposobów leczenia wybranych arytmii, w tym migotania przedsionków. Dzięki postępowi technologicznemu oraz rosnącemu doświadczeniu ośrodków leczniczych skuteczność i bezpieczeństwo systematycznie rosną. O przeprowadzeniu procedury decyduje kardiolog po ocenie stanu pacjenta. Świadoma decyzja, przestrzeganie wskazań oraz kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego zwiększają szansę na trwały efekt terapii. Choć rekonwalescencja może przebiegać bez niepożądanych następstw, istnieją sytuacje wymagające pilnej konsultacji.

Kiedy udać się pilnie do lekarza? Rutynowa kontrola u kardiologa powinna odbyć się zazwyczaj po 3 miesiącach. Wcześniejsza konsultacja jest wskazana, jeśli:

• nawroty kołatania serca utrzymują się dłużej niż kilka minut i występują częściej niż kilka razy w tygodniu;
• pojawiają się nowe objawy, takie jak nasilona duszność, zawroty głowy czy uczucie osłabienia;
• w miejscu wkłucia pojawia się narastający obrzęk, zaczerwienienie, ból lub gorączka;
• wystąpią objawy sugerujące powikłania zakrzepowo-zatorowe.

W przypadku nagłego pogorszenia stanu zdrowia – takiego jak utrata przytomności, silny ból w klatce piersiowej, nagła duszność czy objawy neurologiczne – należy skontaktować się z pogotowiem ratunkowym.