Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Polipy nosa szacunkowo występują u 1-4% dorosłych. W grupach ryzyka odsetek jest znacznie wyższy. Dotyczy to m.in. osób chorych na astmę oraz z nadwrażliwością na aspirynę (kwas acetylosalicylowy) i inne NLPZ. Pacjenci mają tendencję do ignorowania objawów i zgłaszają się po pomoc dopiero w momencie, w którym dolegliwości stają się bardzo nasilone – często po wielu latach. Tymczasem im wcześniej dojdzie do rozpoznania i wdrożenia leczenia, tym większa szansa na lepszą kontrolę objawów, ograniczenie powikłań i zapobieganie nawrotom.
Polipy nosa są miękkimi, niebolesnymi, nienowotworowymi rozrostami błony śluzowej. Wyglądem przypominają małe krople wody albo uszypułowane winogrona. Mają bladoperłową lub żółtawoszarą barwę oraz przezroczystą, gładką i błyszczącą powierzchnię.
Najczęściej rozwijają się w obrębie kompleksu ujściowo-przewodowego, czyli obszaru, przez który zatoki przynosowe uchodzą do jamy nosa. Ich powstawanie wiąże się z długotrwałym stanem zapalnym błony śluzowej nosa i zatok.
Wyróżnia się:
Obie postacie mają inny przebieg, dlatego wymagają innego planu postępowania. W obu przypadkach polipy nosa nie mają charakteru nowotworowego. Większy niepokój powinny budzić zmiany jednostronne, które są twarde lub krwawią. Zaobserwowanie takich objawów wymaga osobnej diagnostyki histopatologicznej, aby wykluczyć inne, rzadsze patologie.
W całym procesie rozwoju polipów nosa w początkowych stadiach pojawia się uczucie zatkanego nosa. Objaw łatwo przypisuje się przebytym przeziębieniom lub sezonowym alergiom. Dolegliwości zwykle nie są na tyle silne i charakterystyczne, by skłonić pacjenta do szybkiego skonsultowania ich ze specjalistą. Z czasem dolegliwości narastają.
Do innych dolegliwości, które mogą sugerować polipy nosa, należą:
Proces formowania się polipów z błony śluzowej nosa lub zatok trwa długo. Tkanka zaczyna „puchnąć” miejscowo, a z czasem przyjmuje postać wyraźnie odgraniczonej zmiany.
Co można zobaczyć pod mikroskopem? Polip nosa zbudowany jest z silnie obrzękniętej tkanki łącznej. W jej wnętrzu gromadzi się płyn zapalny oraz liczne komórki układu odpornościowego.
Za jedną z głównych przyczyn powstawania polipów nosa uznaje się przewlekły stan zapalny błony śluzowej. Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych rozpoznaje się wtedy, gdy objawy utrzymują się co najmniej 12 tygodni. Jednym z fenotypów tej choroby jest przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z polipami nosa (CRSwNP).
U wielu pacjentów z polipami nosa w błonie śluzowej dominuje zapalenie typu 2. Jest to rodzaj reakcji immunologicznej. Do tkanek napływają eozynofile, a cytokiny IL-4, IL-5 i IL-13 wzmacniają obrzęk, produkcję śluzu i nadreaktywność śluzówki. Ten sam typ odpowiedzi zapalnej może występować w innych chorobach dróg oddechowych.
Triada aspirynowa (obecnie częściej określana jako AERD lub N-ERD) jest jednym z najlepiej poznanych przykładów takiego wspólnego zapalnego podłoża. Składają się na nią:
U pacjentów z triadą aspirynową polipy częściej nawracają, objawy zatokowe bywają bardziej nasilone, a astma trudniejsza do unormowania i kontrolowania.
Czynniki ryzyka są tymi cechami, stanami zdrowia albo elementami stylu życia, które zwiększają prawdopodobieństwo, że u danej osoby rozwinie się zapalenie i powstaną z niego polipy. Same w sobie nie są bezpośrednią przyczyną kształtowania się zmian, ale mogą nasilać podłoże zapalne, ułatwiać zaleganie śluzu albo osłabiać miejscową odporność błony śluzowej. Część z nich można ograniczyć (np. ekspozycję na dym tytoniowy), jednak niektóre pozostają poza wpływem pacjenta (np. obciążenie genetyczne).
Czynniki i choroby związane z większym ryzykiem polipów nosa, cięższym przebiegiem lub nawrotami:
Pacjent, który doświadcza utrudnionego oddychania przez nos lub innych objawów sugerujących występowanie polipów, może zgłosić się do laryngologa (lub w pierwszej kolejności do lekarza rodzinnego). U osób z podejrzeniem alergii albo astmy równie ważna może być równoczesna konsultacja alergologiczna lub pulmonologiczna.
Wizyta w gabinecie specjalisty zawsze zaczyna się od dokładnego wywiadu – laryngolog pyta o czas trwania objawów, ich nasilenie, dotychczasowe leczenie, przebyte infekcje, inne choroby u pacjenta, nawyki związane ze stylem życia i charakter pracy zawodowej.
Lekarz może zadawać pytania, które będą związane również z oceną jakości życia – odpowiedzi mogą pomóc dokładniej określić całkowite obciążenie objawami, ułatwić planowanie dalszego postępowania i monitorowanie efektów podjętego leczenia.
Po zebraniu wywiadu przeprowadza się badanie przedmiotowe. Laryngolog ogląda jamę nosową od przodu (wykonuje rynoskopię przednią z użyciem wziernika). Ocenia wygląd niższych partii przewodów nosowych oraz drożność nosa.
Pierwsze procedury są wprowadzeniem do dalszej diagnostyki – zwykle nie wystarczają do postawienia dokładnego rozpoznania polipów, ponieważ zmiany lokalizują się głębiej, często w przewodzie nosowym środkowym, w okolicy małżowiny nosowej środkowej i kompleksu ujściowo-przewodowego. Potwierdzenie ich obecności wymaga dokładniejszego obrazowania.
W uzasadnionych przypadkach laryngolog kieruje pacjenta na endoskopię nosa. Podczas przeprowadzania badania do nosa pacjenta zostaje wprowadzony cienki przewód z miniaturową kamerą i źródłem światła (endoskop). Procedura trwa kilka minut i wykonuje się ją w gabinecie, najczęściej po znieczuleniu miejscowym aerozolem.
Badanie endoskopowe pozwala uwidocznić aż po nozdrza tylne i kompleks ujściowo-przewodowy. Lekarz ocenia liczbę, wielkość, lokalizację i wygląd polipów, a także stopień obrzęku błony śluzowej, charakter wydzieliny i ewentualne ropne nacieki.
Aby określić występowanie zmian i stopień zaawansowania choroby w zatokach przynosowych (nie widać ich w endoskopii), wykonuje się tomografię komputerową. Badanie obrazuje drobne struktury kostne, zachyłki zatok, kompleks ujściowo-przewodowy i ewentualne zacienienia, których obraz odpowiada polipom oraz zalegającemu śluzowi. Stopień zacienienia ocenia się punktowo w skali Lund-Mackay – wynik zestawia z nasileniem zmian i ułatwia planowanie ewentualnych chirurgicznych metod leczenia polipów.
Specjalista może skierować pacjenta również na badania dodatkowe (np. testy alergologiczne czy rozszerzone badania laboratoryjne krwi).
Leczenie polipów nosa trwa długo i w wielu przypadkach wymaga wdrożenia podejścia, które będzie ukierunkowane na przyczynę choroby. Postępowanie planuje się od najłagodniejszych metod leczenia zachowawczego i stopniowo, zależnie od reakcji organizmu, rozszerza się o dodatkowe terapie.
W działaniach dąży się do zmniejszenia rozmiaru polipów oraz wyciszenia przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej, aby ograniczyć tendencje do nawracania.
Leczenie farmakologiczne opiera się na stosowaniu donosowych glikokortykosteroidów. Preparaty podaje się miejscowo – w formie aerozolu, kropli albo płynu do nebulizacji nosa. Według wytycznych EPOS 2020 są leczeniem pierwszego rzutu w przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych z polipami nosa. Skuteczność terapii ocenia się po 6-12 tygodniach, jednak pełna terapia często trwa wiele miesięcy. Leki działają przeciwzapalnie i zmniejszają obrzęk błony śluzowej. Ich długoterminowe bezpieczeństwo jest dobrze udokumentowane.
Obok tego zaleca się płukanie nosa solą fizjologiczną lub roztworem hipertonicznym. Regularne irygacje 1-2 razy dziennie oczyszczają jamę nosową z gęstej wydzieliny, alergenów i mediatorów zapalnych. Mogą też zmniejszać uczucie zatkania nosa i ułatwiać oddychanie.
W przypadkach zaostrzenia objawów, gdy zmiany są rozległe albo dolegliwości mocno nasilone, lekarz może rozważyć włączenie doustnych glikokortykosteroidów. Steroidy ogólnoustrojowe potrafią znacząco zmniejszyć polipy w krótkim czasie, ale ze względu na możliwe działania niepożądane (wpływ na ciśnienie, stężenie glukozy we krwi, masę kostną i samopoczucie) wdraża się je ostrożnie i tylko w uzasadnionych przypadkach.
Jeżeli terapia trwa minimum 3 miesiące i nie przynosi dostatecznej poprawy, laryngolog rozważa leczenie operacyjne. W chirurgii standardem postępowania jest funkcjonalna endoskopowa operacja zatok przynosowych, czyli FESS (ang. functional endoscopic sinus surgery).
Zabieg usunięcia polipów nosa (polipektomia) to procedura, którą wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, w warunkach szpitalnych. Jest mało inwazyjna, w minimalnym stopniu narusza zdrowe tkanki i przywraca prawidłowe oczyszczanie śluzowo-rzęskowe. Po polipektomii konieczne jest dalsze stosowanie metod leczenia zachowawczego – inaczej ryzyko nawrotu szybko rośnie.
W ciężkich przypadkach (z nawrotami mimo wcześniejszych operacji i przebycia pełnej terapii zachowawczej) rozważa się terapie biologiczne.
Nowoczesne techniki leczenia są dostępne dla pacjentów z CRSwNP w ramach programu lekowego Narodowego Funduszu Zdrowia, z określonymi kryteriami włączenia (m.in. decyzja zależy od przyczyny, nasilenia objawów, wcześniejszych operacji czy współistnienia innych chorób).
Aby ograniczyć ryzyko nawrotu, warto przestrzegać zasad profilaktyki.
Rzadko znikają samoistnie, bez podjęcia żadnych interwencji. U części osób farmakoterapia donosowymi glikokortykosteroidami i irygacje zmniejszają ich rozmiar, dlatego operacja nie zawsze jest potrzebna.
Typowe polipy nosa są zmianami łagodnymi i nie przekształcają się w nowotwór złośliwy.
Skrzywiona przegroda zwykle powoduje stałą, jednostronną albo asymetryczną niedrożność nosa, bez wyraźnej utraty węchu. Polipy częściej powodują obustronne zatkanie nosa, zaburzenia węchu, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła i nawracające objawy zatokowe.
Operacja usuwa widoczne zmiany, ale nie zawsze wygasza zapalenie błony śluzowej nosa i zatok. Polipy są związane z przewlekłym procesem zapalnym, dlatego po zabiegu zwykle potrzebne jest dalsze leczenie miejscowe i regularne kontrole u laryngologa.
Obecnie przy rozpoznaniu polipów nosa specjaliści dysponują licznymi możliwościami skutecznych terapii. Świadomy pacjent, w regularnej współpracy z lekarzem, ma realną szansę odzyskać drożność nosa, węch i pełen komfort codziennego oddychania.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Gdzieś pośrodku mózgu, ukryta głęboko w strukturach międzymózgowia, znajduje się jedna z najbardziej fascynujących struktur układu nerwowego. Szyszynka – niepozorny gruczoł wielkości ziarna grochu – przez stulecia pozostawała zagadką dla anatomów i filozofów. René Descartes, XVII-wieczny francuski filozof i matematyk, nazywał ją „siedzibą duszy”, intuicyjnie wyczuwając jej wyjątkową rolę. Dziś wiemy, że ta niepozorna struktura mózgowa steruje wydzielaniem melatoniny – hormonu regulującego rytm snu i czuwania naszego organizmu.
Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?
Krztusiec to ostra, bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego, która charakteryzuje się między innymi napadami silnego kaszlu. Choć chorobie można zapobiegać dzięki szczepieniom, w ostatnich latach dochodzi do wyraźnego wzrostu zachorowalności, zwłaszcza wśród osób dorosłych. Wyjaśniamy. jak można zarazić się krztuścem i kto powinien poddać się szczepieniom ochronnym.
Krwotoki z nosa są powszechne – bez względu na wiek i płeć. Mogą być wynikiem urazu, lub stanu chorobowego. Jakie są inne przyczyny? Co zrobić w razie krwawienia? Kiedy krwotoki powinno się skonsultować z lekarzem?
