Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Rumianek jest dobrze znanym ziołem stosowanym od wieków. Ma wiele różnych składników aktywnych i właściwości, a w związku z tym może być stosowany w wielu wskazaniach. Warto się z nimi zapoznać, a także dowiedzieć się, w jakich formach używa się rumianku oraz czy są przeciwskazania lub środki ostrożności w jego stosowaniu.
Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla L.) to bardzo dobrze poznana roślina zielna z rodziny astrowatych (Asteraceae). Rośnie w klimacie umiarkowanym na łąkach, siedliskach przydrożnych, ogrodach i polach, jest szeroko rozpowszechniona w Europie, Azji i Północnej Afryce. Ze względu na szerokie zastosowanie w medycynie i kosmetologii, rumianek jest też uprawiany. Co ciekawe istnieją doniesienia, że rumianek był stosowany w celach leczniczych już w starożytnym Egipcie, Rzymie i Grecji. Warto pamiętać, że najbardziej wartościową częścią rośliny i najważniejszym surowcem zielarskim są kwiaty rumianku.
Rumianek zawiera bogaty wachlarz związków chemicznych o potwierdzonej aktywności biologicznej. Do najważniejszych grup substancji czynnych opisywanego zioła należą: seskwiterpeny, flawonoidy, kumaryny, kwasy fenolowe oraz poliacetyleny. Ich obecność odpowiada za szerokie spektrum działania farmakologicznego rumianku, dlatego warto się im przyjść bliżej.
Seskwiterpeny, takie jak α-bisabolol oraz jego tlenki, wykazują silne działanie przeciwzapalne i antyseptyczne. Szczególnie α-bisabolol jest ceniony za swoje właściwości łagodzące i wspomagające gojenie ran. Chamazulen, powstający podczas destylacji olejku eterycznego, posiada intensywną barwę niebieską i działa silnie przeciwutleniająco oraz przeciwzapalnie.
Kolejną istotną grupę stanowią flawonoidy – naturalne przeciwutleniacze obecne w dużych ilościach w ekstrakcie z rumianku. Wśród nich najważniejsze to apigenina, luteolina, kwercetyna, rutyna oraz naryngenina. Apigenina wykazuje działanie przeciwlękowe i przeciwzapalne, a także potencjalnie przeciwnowotworowe. Luteolina i jej glikozydy wspierają działanie przeciwutleniające, natomiast kwercetyna i rutyna poprawiają mikrokrążenie oraz uszczelniają naczynia krwionośne.
Kumaryny, np. herniaryna i umbeliferon, również są istotnymi składnikami aktywnymi rumianku. Herniaryna ma działanie uspokajające i rozkurczowe, natomiast umbeliferon znany jest z właściwości grzybostatycznych i antyoksydacyjnych. W rumianku występują także ich glukozydowe prekursory, jak np. GMCA – kwas 2-glukopiranozylooksy-4-metoksycynamonowy.
Opisując ważne składniki zawarte w rumianku, nie można pominąć kwasów fenolowych, takich jak kwas chlorogenowy i kawowy. Wspomagają one ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, czyli wolnymi rodnikami. Razem z flawonoidami tworzą one synergiczne układy wzmacniające działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne.
W sumie w rumianku zidentyfikowano ponad 120 wtórnych metabolitów, w tym 28 terpenoidów, 36 flawonoidów oraz kilkadziesiąt innych związków o potencjale terapeutycznym. Dzięki tej różnorodności chemicznej, rumianek jest jedną z najcenniejszych roślin leczniczych, wykorzystywaną zarówno w fitoterapii, jak i w kosmetologii oraz przemyśle farmaceutycznym.
Ze względu na duża liczbę substancji aktywnych, kwiaty rumianku mają wiele właściwości, najważniejsze z nich to: przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwutleniające, a nawet przeciwpasożytnicze. Ta kompozycja sprawia, że można stosować rumianek w różnych sytuacjach.
Rumianek działa uspokajająco dzięki zawartości flawonoidu – apigeniny, która wpływa na receptory wyciszającego neuroprzekaźnika kwasu gammaaminomasłowego (GABA) w mózgu, redukując napięcie nerwowe i obniżając ciśnienie. Regularne picie naparu z rumianku wieczorem może wspierać zasypianie i poprawić jakość snu, ponieważ rozluźnia oraz wycisza. Ponadto, inne składniki rumianku mogą wspierać nocną regenerację organizmu.
Olejki eteryczne (bisabolol i azuleny) oraz flawonoidy z rumianku, działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Dzięki temu napar z rumianku może łagodzić wzdęcia, niestrawność oraz bóle żołądka czy jelit. Dodatkowo, działania przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwgrzybicze i przeciwpasożytnicze opisywanego zioła mogą wspierać leczenie wielu schorzeń układu pokarmowego, szczególnie o podłożu zapalnym, czy w infekcjach żołądkowo-jelitowych. Może również korzystnie wpływać na mikrobiotę jelitową, która jest kluczowa dla zdrowia, nie tylko układu pokarmowego.
Dzięki właściwościom przeciwzapalnym i antyseptycznym rumianek jest cenionym składnikiem kosmetyków, kompresów i maści do skóry wrażliwej oraz uszkodzonej. Kremy i okłady z rumianku przyspieszają gojenie drobnych ran oraz łagodzą zaczerwienienia, obrzęki i świąd.
Napary z rumianku mogą łagodzić bóle menstruacyjne poprzez działanie rozkurczowe na mięśnie macicy. Dodatkowo jego właściwości uspokajające pomagają zmniejszyć drażliwość i napięcie towarzyszące PMS.
W czasie przeziębienia rumianek wspiera organizm, działając przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie, zwłaszcza w obrębie górnych dróg oddechowych. Inhalacje lub napary pomagają złagodzić kaszel, ból gardła oraz katar, a właściwości uszczelniające naczynia i wspomniane już działanie przeciwzapalne mogą przyśpieszać regenerację organizmu i skracać leczenie.
Badania wskazują, że regularne spożywanie rumianku może przyczynić się do obniżenia poziomu glukozy we krwi u osób z cukrzycą typu 2. Działanie to związane jest z obecnością flawonoidów, które wpływają korzystnie na metabolizm węglowodanów.
Jest wiele tradycyjnych i nowoczesnych sposobów na wykorzystanie prozdrowotnych i leczniczych właściwości rumianku w domu.
Najczęstsza forma podania używana na problemy trawienne, stany zapalne gardła i infekcje oraz uspokojenie przed snem. Można wykorzystać tzw. gotowe herbaty z rumianku lub suszone kwiaty. W przypadku torebek najczęściej stosujemy 1 saszetkę/torebkę na szklankę wody, a w przypadku kwiatów 1 łyżkę na szklankę wody. Zalewamy wrzątkiem przykrywami i parzymy kilka minut. Po przestudzeniu wypijamy, napar można też stosować w płukaniu jamy ustnej i gardła lub przemywania oczu.
Wykorzystywany jest w kosmetologii np. na podrażnienia skóry i fizjoterapii oraz masażach relaksacyjnych np. przy bólach mięśni lub przewlekłym stresie i problemach ze snem. Można kupić gotowy produkt lub zrobić samemu zalewając 1 szklankę suszonych kwiatów rumianku 250 ml oleju bazowego (np. oliwa z oliwek, olej ze słodkich migdałów). Zioła zalewamy olejem w słoiku lub butelce, zakręcamy i odstawiamy na 2 tygodnie w ciemne miejsce, od czasu do czasu potrząsając. Następnie przecedzamy przez gazę. Przechowujemy w chłodnym miejscu.
Można stosować przy lekkich oparzeniach, otarciach, egzemach, trądziku i wielu chorobach skóry, jeżeli lekarz, kosmetolog lub farmaceuta nie stwierdzą przeciwskazań. Jest wiele kosmetyków z wyciągami i olejkami z rumianku, należy je stosować zgodnie w instrukcjami producenta lub farmaceuty. A jak zrobić maść rumiankową? Wystarczy dodać 2 łyżki oleju rumiankowego (patrz wyżej) do rozpuszczonego w kąpieli wodnej wosku w kąpieli pszczelego, przestudzić i pomieszać do uzyskania jednolitej konsystencji. Przelewamy do pojemniczka. Maść można stosować 2–3 razy dziennie na zmienione miejsca.
Okłady z rumianku można przygotować z naparu którym nasączamy gazę i przykładamy do skóry. Działają one przeciwobrzękowo, bakteriostatycznie i przeciwzapalnie, mogą złagodzić podrażnienia i opuchlizny wokół oczu. Uwaga: według najnowszych zaleceń, u niemowląt i dzieci nie stosujemy rumianku bez zgody pediatry, szczególnie dotyczy to alergików.
Żeby przygotować inhalację wystarczy zalać wrzątkiem (około 1 litra) 2 łyżki suszonego rumianku lub 2-3 torebki „herbaty” w misce lub garnku następnie mieszamy i ostrożnie pochylamy się nad naczyniem, nakrywamy głowę ręcznikiem i wdychamy parę przez 10 minut. Taka inhalacja sprawdzi się przy katarze, zapaleniu zatok, kaszlu i problemach z oddychaniem. Uwaga: nie zaleca się inhalacji dzieciom poniżej 6. roku życia bez konsultacji z lekarzem. U małych dzieci stosuje sią raczej nebulizacje lekami na receptę.
Generalnie rumianek należy do ziół bezpiecznych – nie zawiera toksycznych substancji i nie wykazuje właściwości teratogennych, czyli nie powoduje uszkodzeń płodu. Żeby jednak go bezpiecznie stosować podobnie, jak w przypadku innych ziół i leków, warto znać przeciwwskazania do ich stosowania i ewentualne środki ostrożności.
Mimo, że rumianek wykazuje działanie przeciwalergiczne i przeciwhistaminowe, to jednak jak każda roślina może uczulać. Istnieją pojedyncze doniesienia o wstrząsie anafilaktycznym po rumianku, szczególnie u alergików na chryzantemy i inne astrowate. Rumianek może też wywołać alergię kontaktową.
W przypadku dużego spożycia powyżej 3 szklanek naparu z rumianku można odczuwać nadmierną senność.
Zdecydowana większość źródeł wymienia rumianek jako zioło bezpieczne w ciąży i podczas karmienia piersią. Niektórzy sugerują jednak umiarkowane spożycie rumianku w trzecim trymestrze ciąży, ze względu na możliwość wywołania skurczów macicy przy zastosowaniu dużych dawek.
Według zaleceń, słaby napar z rumianku można już podać niemowlakowi, jednak warto obserwować dziecko przy pierwszych próbach, gdyż może wystąpić reakcja alergiczna. Nie należy też przesadzać z ilością. Kiedyś rumiankiem często przemywano skórę i zapuchnięte oczy dzieci, obecnie nie poleca się rumianku ze względu na możliwą alergię kontaktową, częściej stosuje się roztwór soli fizjologicznej lub nadmanganianu.
Jeżeli dziecko ma wzdęcia, można zapytać pediatrę o zastosowywanie rumianku w postaci naparu do picia. Są też badania skuteczności standaryzowanego wyciągu z rumianku, melisy z probiotykiem w leczeniu kolki niemowlęcej. W opisywanym badaniu mieszanka była skuteczniejsza w skracaniu płaczu niemowlęcia, niż standardowo stosowany symetykon.
Rumianek może mieć interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryny), ponieważ może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwotoków. Ze względu na właściwości uspakajające, rumianek może wzmacniać działanie leków uspokajających, przeciwlękowych, nasennych, przeciwdrgawkowych i antydepresyjnych. W przypadku chorób przewlekłych lub stosowania leków, warto zapytać lekarza lub farmaceutę o stosowanie rumianku i innych ziół.
Jak już wspomniano, najbardziej wartościową częścią rumianku są kwiaty. Można je kupić ususzone w całości, a także w postaci gotowych herbatek lub mieszanek do zaparzenia. Są też ekstrakty i wyciągi ze skoncentrowanymi składnikami lub różnorodne kosmetyki i produkty przeznaczenia medycznego. Jeżeli znamy roślinę, można też ją zebrać samodzielnie, najlepiej z obszarów nie zanieczyszczonych z dala od miasta.
Dobrze wysuszone kwiaty rumianku należy przechowywać w suchym miejscu, najlepiej szczelnie zapakowane żeby nie traciły aromatu i nie nabierały wilgoci, podobnie należy przechowywać herbaty. Co do innych produktów – olejków wyciągów i kosmetyków warto zapoznać się z uwagami producenta odnośnie przechowywania.
Rumianek pospolity to wszechstronnie wykorzystywana roślina zielna o wielowiekowej historii zastosowania w ziołolecznictwie, medycynie ludowej i kosmetologii. Jego najbardziej wartościową częścią są kwiaty bogate w aktywne związki chemiczne, takie jak seskwiterpeny (np. α-bisabolol), flawonoidy (np. apigenina), kumaryny, kwasy fenolowe i inne, odpowiadają one za szerokie właściwości: przeciwzapalne, antybakteryjne, przeciwutleniające, uspokajające i rozkurczowe.
Rumianek może wspierać organizm w wielu dolegliwościach – od problemów trawiennych i menstruacyjnych, przez stany zapalne skóry i infekcje dróg oddechowych, aż po bezsenność i stres. Wpływa również pozytywnie na stężenie glukozy we krwi. Mimo dobrej tolerancji i bezpieczeństwa rumianku, należy zachować ostrożność w jego stosowaniu przy skłonnościach do alergii (zwłaszcza na astrowate) oraz podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych czy uspokajających, ze względu na ryzyko interakcji.
Mimo to, warto podkreślić że rumianek to prawdziwy skarb natury, warto mieć go zawsze pod ręką – czy to w formie suszu lub „herbatki”, a także gotowego olejku lub kosmetyków.
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Kolagen stał się jednym z najczęściej omawianych suplementów diety w kontekście zdrowia stawów i wyglądu skóry. W reklamach obiecuje się cudowne rezultaty – wygładzenie zmarszczek, poprawę elastyczności skóry czy redukcję bólu stawów. Ale czy rzeczywiście suplementacja kolagenu przynosi takie efekty? W tym artykule przyjrzymy się naukowym dowodom, rodzajom kolagenu, jego roli w organizmie oraz oddzielimy fakty od mitów związanych z przyjmowaniem kolagenu.
Kamienie żółciowe to złogi powstające w pęcherzyku oraz przewodach żółciowych. Prowadzą one do kamicy pęcherzyka żółciowego, jednej z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego w Europie, objawiającej się silnym, napadowym bólem określanym mianem kolki żółciowej. Kamienie które powstają w drogach żółciowych i nie przedostają się do pęcherzyka żółciowego mogą powodować rzadszą postać kamicy żółciowej – kamicę przewodową. Jak postępować w przypadku kamieni w pęcherzyku żółciowym? Czy można ich uniknąć i czy zawsze konieczna jest operacja?
Salmonelle to jedne z najbardziej znanych chorobotwórczych bakterii, głównie za sprawą wywoływanych przez nie dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Zwłaszcza w okresie letnim często słyszymy o zatruciach pokarmowych wywołanych przez te szczepy. W Polsce świadomość społeczna w tym zakresie z roku na rok jest coraz większa.
Skład flory bakteryjnej jelit ma bardzo duże znaczenie dla ogólnego stanu organizmu. Mikrobiota — ekosystem tworzony przez bakterie w przewodzie pokarmowym ma bardzo duże znaczenie dla zdrowia człowieka. M.in. wpływa na wchłanianie witamin i minerałów, usprawnia proces trawienia, wzmacnia układ immunologiczny i polepsza nastrój. Żeby poprawić stan mikrobioty, warto sięgać po probiotyki i prebiotyki w odpowiedniej ilości. Czym różni się probiotyk od prebiotyku? Jakie są najbardziej znane szczepy probiotyczne? Odpowiadamy!
