Jak rozpoznać i leczyć stłuszczenie wątroby? Objawy, przyczyny i dieta (MASLD/MASH)

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czym jest stłuszczenie wątroby?
• Czynniki ryzyka i powikłania
• Objawy stłuszczenia wątroby
• Diagnostyka
• Leczenie i styl życia
• Profilaktyka, szczepienia i kontrola ryzyka sercowo-naczyniowego
• Kiedy do lekarza? Objawy alarmowe

Czym jest stłuszczenie wątroby?

Stłuszczenie wątroby to stan, w którym w hepatocytach – komórkach budujących miąższ wątroby – zaczyna odkładać się nadmierna ilość lipidów (tłuszczów). Stłuszczenie wątroby nie jest nazwą choroby – wychwytywanie lipidów przez komórki wątroby jest zjawiskiem fizjologicznym. Do nadmiernego gromadzenia tłuszczów w wątrobie mogą prowadzić procesy chorobowe, ale zdecydowanie najczęstszą przyczyną jest spożywanie zbyt dużych ilości tłuszczów, których organizm nie jest w stanie na bieżąco zużywać.

Kiedy dochodzi do takich zmian, wątroba do pewnego stopnia wciąż jest w stanie pełnić swoje funkcje, ale zaczyna pracować w warunkach większego obciążenia metabolicznego. Nadmierna ilość tłuszczu w komórkach wątroby zajmuje miejsce przeznaczone na inne struktury i zmienia sposób, w jaki narząd przetwarza energię, magazynuje glikogen oraz wykorzystuje substancje powstające w trakcie trawienia.

Pojęcie stłuszczenia wątroby opisuje przede wszystkim obraz narządu, a nie pełne rozpoznanie konkretnej choroby. Stwierdzenie takiego stanu u pacjenta zawsze będzie skłaniało specjalistów do poszukiwania czynników, które do niego doprowadziły. Proces wymaga wzięcia pod uwagę ogólnego stanu zdrowia, nawyków i nałogów badanej osoby. Dopiero po określeniu tła, na którym doszło do stłuszczenia wątroby, stosuje się dokładniejsze nazewnictwo związane z konkretnymi jednostkami chorobowymi.

Zgodnie z powyższą definicją, samo rozpoznanie stłuszczenia wątroby nie mówi wiele o jego przyczynie ani o stopniu zaawansowania innych zmian. Poszerzając badania diagnostyczne, stłuszczenie wątroby można podzielić nakilka głównych rodzajów, które różnią się od siebie przebiegiem, dynamiką postępowania procesów zachodzących w tkankach oraz doborem metod wykorzystywanych w leczeniu pacjenta.

Podstawową metodą diagnostyczną jest USG jamy brzusznej – badanie nieinwazyjne, łatwo dostępne, bardzo czułe – wykrywa nawet niewielkie stłuszczenie wątroby) – ale zazwyczaj nie pozwala na określenie jego nasilenia.

Po wykryciu nieprawidłowości w strukturze narządu i wdrożeniu dalszej diagnostyki możliwe staje się dokładniejsze określenie rodzaju choroby stłuszczeniowej wątroby. W tym zakresie przez wiele lat stosowano nazwę NAFLD (Non-Alcoholic Fatty Liver Disease) i AFLD (Alcoholic Fatty Liver Disease).

Określenia powstały w latach 80., gdy skupiano się głównie na odróżnieniu stłuszczenia niezwiązanego z alkoholem od zmian pojawiających się przy jego nadużywaniu.

Kilka lat temu nazewnictwo zostało zaktualizowane, z uzasadnieniem, że podział przypadków stłuszczenia nawiązujący wyłącznie do spożycia alkoholu nie daje pełnego obrazu przyczyn ani przebiegu zmian – stosowana wcześniej nomenklatura (podział na alkoholowe i niealkoholowe stłuszczenie wątroby) skupiała uwagę na obecności i braku alkoholu, a nie na rzeczywistych uwarunkowaniach metabolicznych.

Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby wciąż pojawia się nawet w najnowszych publikacjach, jednak ważniejsze od samego nazewnictwa jest zagłębienie się w jej przyczyny i procesy zachodzące w organizmie, które się do takiego stanu przyczyniają.

Współcześnie gromadzone dane kliniczne ukierunkowują na to, że u zdecydowanej większości pacjentów zdiagnozowana choroba stłuszczeniowa wątroby jest związana z całym zespołem zaburzeń metabolicznych. Wskazuje się na znaczenie nieprawidłowości dotyczących stężenia glukozy, lipidów oraz zawartości tkanki tłuszczowej w całym organizmie.

Właśnie z tego względu rozróżnia się MASLD, MASH i alkoholowe stłuszczenie wątroby. W nowszych publikacjach wprowadza się także pojęcia metaboliczno-alkoholowej choroby wątroby (MetALD) oraz alkoholowej choroby wątroby (ALD), które mieszczą się w szerszej grupie zaburzeń określanych jako Steatotic Liver Disease (SLD).

Nazwa MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease – w dosłownym tłumaczeniu: stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi) odnosi się do stanu, w którym nadmierne gromadzenie się tłuszczu w hepatocytach wynika z zaburzeń metabolicznych. W definicji MASLD uwzględnia się obecność stłuszczenia narządu oraz co najmniej jednego czynnika ryzyka sercowo-metabolicznego przy spożyciu alkoholu poniżej progów przyjętych dla rozpoznania MetALD (poniżej 140 g alkoholu/tydzień u kobiet oraz poniżej 210 g alkoholu/tydzień u mężczyzn).

MASH (Metabolic Dysfunction-Associated Steatohepatitis – w dosłownym tłumaczeniu: stłuszczeniowe zapalenie wątroby związane z zaburzeniami metabolicznymi, zgodnie z wcześniej stosowanym nazewnictwem: niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby) jest cięższą postacią MASLD. W obrazie mikroskopowym widoczny jest tłuszcz, proces zapalny oraz uszkodzenie struktur komórkowych. Pojawiają się cechy martwicy hepatocytów i włóknienie. Obecność zapalenia sygnalizuje bardziej dynamiczny przebieg i większe ryzyko dalszych zaburzeń czynności wątroby.

Z kolei alkoholowe stłuszczenie rozwija się w wyniku nadużywania alkoholu. Rozkład alkoholu zużywa dużą część zasobów komórkowych, zaburza przetwarzanie tłuszczów i sprawia, że lipidy zaczynają się odkładać szybciej, niż wątroba jest w stanie je zmetabolizować.

Niealkoholowe vs alkoholowe stłuszczenie – najważniejsze różnice

W obu sytuacjach w hepatocytach gromadzi się tłuszcz. Obraz w USG i wyniki enzymów wątrobowych mogą wyglądać bardzo podobnie. Różne jest jednak źródło zaburzeń (jak same nazwy na to wskazują).

Najważniejsze różnice dotyczą:

• obrazu widocznego w badaniu histopatologicznym,
• głównego źródła obciążenia wątroby,
• procesów metabolicznych, które prowadzą do gromadzenia się tłuszczu,
• współwystępowania innych zaburzeń,
• przebiegu i odwracalności zmian.

Obie postacie stłuszczenia mogą prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, a następnie sprzyjać włóknieniu i marskości wątroby. Wraz z zaawansowaniem marskości wzrasta ryzyko raka wątrobowokomórkowego.

Nie każda osoba ze stłuszczeniem wątroby zachoruje na marskość czy nowotwór. Przebieg choroby u danego pacjenta będzie zależny od obecności i nasilenia czynników, które mogą pogarszać zdrowie wątroby. W większości przypadków stłuszczenie wątroby ma charakter łagodny, nie powoduje istotnych zaburzeń funkcjonowania narządu i jest wykrywane przypadkowo podczas badań USG wykonywanych z innych powodów.

Kierunek zmian warunkuje obecny stan zdrowia pacjenta, jego nawyki, podjęte interwencje i postępowanie zgodnie z zaleceniami lekarza.

Tutaj warto spojrzeć na całe zagadnienie zarówno pod kątem leczenia (zapobiegania powikłaniom), jak i profilaktyki (zmniejszenia narażenia na czynniki podnoszące ryzyko). Najważniejsze jest podjęcie takich działań, które będą ograniczać obciążenie metaboliczne (głównie w przypadku MASLD) lub toksyczne (przy alkoholowym stłuszczeniu wątroby).

Przy tym im więcej takich elementów zostanie zbagatelizowanych, tym większe prawdopodobieństwo rozwinięcia stłuszczenia lub przejścia w bardziej zaawansowane postacie choroby.

Na początku zwróćmy uwagę na aspekt spożywania alkoholu. W przypadku alkoholowego stłuszczenia wątroby to główny czynnik, który przyczynia się do gromadzenia się tłuszczu w hepatocytach. W tej grupie ryzyko wzrasta wraz z częstotliwością spożywania etanolu oraz łącznym czasem ekspozycji. Przy MASLD narażenie na alkohol także może niekorzystnie wpływać na zdrowie wątroby. Mimo wyraźnego rozgraniczenia w nazewnictwie i konkretnych przyczynach, przy opisywaniu czynników wpływających na ryzyko i profilaktykę stłuszczenia wątroby nie należy przypisywać wpływu alkoholu tylko do jednej grupy.

Między innymi właśnie dlatego w nowych rekomendacjach opisano osobną kategorię MetALD, która dotyczy sytuacji, gdy u pacjenta współistnieją czynniki metaboliczne i spożycie alkoholu.

Oprócz tego wskazuje się także na nieprawidłowości związane z metabolizmem, które zwiększają ryzyko stłuszczenia wątroby. Najczęściej u pacjentów opisuje się kilka zaburzeń (często pozwalających rozpoznać zespół metaboliczny). Nie uznaje się ich jednak za jednoznaczne przyczyny stłuszczenia wątroby (MASLD), ale za czynniki, które znacznie wpływają na ryzyko. Do tej grupy zalicza się:

• insulinooporność,
• nadwagę i otyłość,
• podwyższone stężenie triglicerydów i cholesterolu LDL,
• niskie stężenie cholesterolu HDL,
• podwyższone ciśnienie krwi,
• nieprawidłowy poziom glukozy na czczo.

Na tempo rozwoju zmian wpływa również sposób odżywiania i codzienne nawyki – przede wszystkim niezdrowa dieta wysokokaloryczna bogata w tłuszcze nasycone, tłuszcze trans i cukry proste (głównie fruktozę pochodzącą z wysokoprzetworzonej żywności) oraz niska aktywność fizyczna. Z tego powodu w zapobieganiu i leczeniu stłuszczenia wątroby podstawowe znaczenie ma zmiana stylu życia.

Niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby mogą powodować także niektóre leki i przewlekłe infekcje wirusowe (m.in. wirusowe zapalenie wątroby typu C). Według nowej klasyfikacji takie sytuacje przypisuje się do kategorii innych postaci stłuszczeniowej choroby wątroby (nie MASLD).

Warto zwrócić uwagę także na to, że u części osób stłuszczenie może być związane z genetyką. W tym temacie najczęściej analizuje się warianty genów PNPLA3, TM6SF2 i MBOAT7. Obecność określonych polimorfizmów zwiększa podatność na gromadzenie tłuszczu w hepatocytach oraz szybszy rozwój stłuszczeniowego zapalenia wątroby i w wyniku tego jej włóknienia.

Niepodjęcie leczenia, nieprzestrzeganie zaleceń i ciągłe narażenie na główne czynniki pogarszające funkcje wątroby, może prowadzić do wystąpienia powikłań. Jakich? Przede wszystkim:

• włóknienia wątroby – procesu, w którym uszkodzone komórki zostają zastąpione przez włókna kolagenowe. To naturalny mechanizm regeneracji wątroby, jednak przy przewlekłym obciążeniu staje się trwałą zmianą struktury narządu. Miąższ traci elastyczność, a przepływ krwi przez wątrobę jest utrudniony. Stopień włóknienia ocenia się nieinwazyjnie w elastografii lub za pomocą wskaźników biochemicznych;
• marskości wątroby, która jest końcowym etapem włóknienia. Struktura miąższu staje się nieregularna i można zaobserwować w niej liczne guzki. Początkowo obserwuje się powiększenie wątroby, a później jej wyraźne obkurczenie. Konsekwencjami są zaburzenia funkcji narządu prowadzące do niewydolności wątroby, nadciśnienie wrotne, wodobrzusze, żylaki przełyku i encefalopatia wątrobowa. Marskość zwiększa ryzyko raka wątrobowokomórkowego i często jest czynnikiem kwalifikującym pacjenta do przeszczepu;
• raka wątrobowokomórkowego, który (tak jak pisaliśmy) rozwija się częściej u pacjentów z włóknieniem lub marskością (u części chorych z MASLD nowotwór może pojawić się również bez marskości, dlatego tak ważne są kontrolne badania obrazowe u osób z istotnym stłuszczeniem i dodatkowymi czynnikami ryzyka). W jego powstawaniu uczestniczą mutacje DNA oraz stan zapalny, który pobudza procesy regeneracyjne w hepatocytach. Nowotwór może długo nie dawać objawów;
• chorób sercowo-naczyniowych, przy MASLD. Ten rodzaj powikłań jest związany z nieprawidłowym profilem lipidowym, podwyższonym ciśnieniem tętniczym oraz utrzymującym się stanem zapalnym w całym organizmie. Pacjenci z tej grupy, u których jednocześnie dochodzi do stłuszczenia wątroby, częściej doświadczają zawałów i udarów.

Objawy stłuszczenia wątroby

Stłuszczenie wątroby u większości pacjentów przez długi czas przebiega bez wyraźnych dolegliwości. Lekarzom bardzo często zdarza się przypadkowo zaobserwować charakterystyczne zmiany w badaniach obrazowych.

Kiedy stłuszczenie wątroby rozwija się w bardziej zaawansowane stadia, mogą wystąpić objawy, które będą wyraźniej zauważalne dla pacjentów. Te jednak zwykle są mało charakterystyczne, dlatego łatwo przypisać je zmęczeniu, nadmiarowi stresu lub nieprawidłowo zbilansowanej diecie.

Do takich dolegliwości zaliczamy:

• gorszą tolerancję wysiłku, szybsze męczenie się przy czynnościach znoszonych wcześniej bez trudu,
• uczucie ciężaru lub dyskomfortu w prawej górnej części brzucha (wciąż nieswoisty objaw, który może jednak naprowadzać na przyczynę związaną ze zdrowiem wątroby),
• wzdęcia, uczucie pełności po posiłkach, czasem lekkie nudności,
• spadek apetytu.

Pacjenci z pierwszymi objawami (przypominamy, że zwykle są one niecharakterystyczne i bardzo ogólne) najczęściej zgłaszają się do placówek POZ. Lekarz pierwszego kontaktu może wystawić skierowanie na dodatkowe badania diagnostyczne i zwykle kieruje pacjenta na kolejne konsultacje do innych specjalistów.

Diagnostyką i leczeniem chorób związanych z wątrobą i przewodem pokarmowym zajmują się przede wszystkim gastroenterolodzy.

Badania nieinwazyjne: krwi, USG, elastografia, FIB-4/NFS

Obok objawów zauważalnych dla pacjenta warto zwrócić uwagę także na te, które są znaczące dla lekarzy. Dotyczy to nieprawidłowości widocznych w badaniach. Proces diagnostyczny w przypadku stłuszczenia wątroby polega na ocenie:

• enzymów wątrobowych,
• parametrów funkcji wątroby – stężenia bilirubiny, albuminy, wskaźnika INR i liczby płytek krwi,
• parametrów gospodarki lipidowej,
• glukozy na czczo,
• wyników badań obrazowych (USG jamy brzusznej, elastografii),
• wskaźników FIB-4 oraz NFS.

USG jamy brzusznej jest podstawowym badaniem, podczas którego lekarz w czasie rzeczywistym ogląda wątrobę. W ten sposób jest w stanie opisać typowe cechy dla stłuszczenia i wychwycić inne zmiany, które wymagają wdrożenia innego postępowania.

W obrazie USG, który jest charakterystyczny dla stłuszczenia wątroby zwykle widoczne jest zwiększenie echogeniczności wątroby (obraz jest „jaśniejszy”).

Elastografię wykonuje się w ramach USG lub jako osobne badanie aparatem z podobną głowicą. Przebieg przypomina badanie ultrasonograficzne (pacjent leży, głowica dotyka skóry, a sama procedura trwa krótko). Elastografia służy do oszacowania „sztywności” narządu, czyli parametru, który koreluje z włóknieniem.

Badania krwi wykonuje się z próbki krwi żylnej.

W MASLD częściej obserwuje się:

• lekko lub umiarkowanie podwyższone ALT, zwykle wyższe niż AST (ale aktywność ALT i AST może być prawidłowa mimo stłuszczenia),
• podwyższone stężenie triglicerydów, nieprawidłowy profil cholesterolu,
• podwyższoną glukozę na czczo, 
• prawidłową liczbę płytek, prawidłowe stężenie albuminy i prawidłowy INR w łagodnych stadiach,
• w USG obraz stłuszczenia bez wyraźnych cech zaawansowanego włóknienia (jednak brak cech włóknienia jednoznacznie nie wyklucza wczesnych etapów tego stanu – do pełnej oceny wykorzystuje się również elastografię).

W MASH:

• ALT i AST osiągają wyższe wartości, różnica między nimi bywa mniej wyraźna,
• pojawiają się podwyższone wskaźniki zapalne (m.in. CRP) – jednak nieprawidłowe wyniki nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić MASH;
• badania włóknienia (elastografia) wskazują na sztywniejszy miąższ,
• z czasem może spaść liczba płytek krwi,
• przy większym zaawansowaniu zmniejsza się stężenie albuminy i pogarsza się krzepnięcie (wyższy INR).

W przypadku stłuszczenia związanego z alkoholem częściej widoczne są:

• zwykle wyższe AST niż ALT (często co najmniej dwa razy),
• wyraźnie podwyższone GGTP,
• podwyższona średnia objętość krwinek czerwonych (MCV) w morfologii,
• możliwe niedobory pokarmowe (zwłaszcza witamin z grupy B),
• przy dłuższym narażeniu obniżone stężenie albuminy, zaburzenia krzepnięcia, małopłytkowość,
• USG pokazuje stłuszczony narząd, a w późniejszych etapach cechy włóknienia lub marskości.

FIB-4 i NFS to wskaźniki wyliczane z wyników badań laboratoryjnych i danych pacjenta. Nie zastępują badania obrazowego ani biopsji, ale pomagają wstępnie ocenić ryzyko włóknienia wątroby u pacjentów ze stłuszczeniem. Oba można obliczyć samodzielnie, wykorzystując dostępne dane laboratoryjne.

Do obliczenia wskaźnika FIB-4 potrzebne są:

• wiek (w latach),
• aktywność AST (U/l),
• aktywność ALT (U/l),
• liczba płytek krwi (×10⁹/l).

Wskaźnik NFS uwzględnia więcej danych i lepiej odzwierciedla stan zdrowia metabolicznego. Do jego obliczenia używa się:

• wieku (w latach),
• wartości BMI (kg/m²),
• obecności cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego (1 – tak, 0 – nie),
• aktywności AST (U/l) i ALT (U/l),
• liczby płytek krwi (×10⁹/l),
• stężenia albuminy (g/dl).

Wartość NFS, podobnie jak FIB-4, interpretuje się według ustalonych progów (inne dla pacjentów młodszych i starszych). Oba wskaźniki pozwalają ocenić, czy pacjent mieści się w zakresie niskiego, pośredniego lub wysokiego ryzyka włóknienia – ale ostateczna ocena zawsze wymaga zestawienia parametrów z badaniami obrazowymi i indywidualną oceną sytuacji każdego pacjenta.

Kiedy potrzebna biopsja wątroby?

Biopsja jest procedurą, która polega na pobraniu niewielkiego fragmentu tkanki do badania histopatologicznego. Wykonuje się ją w warunkach szpitalnych, najczęściej przezskórnie, przy użyciu grubej igły wprowadzonej między żebrami. Przed zabiegiem ocenia się krzepliwość krwi i ogólny stan pacjenta. Samo pobranie trwa kilka sekund i odbywa się w znieczuleniu miejscowym.

W stłuszczeniu wykonanie biopsji wątroby planuje się, kiedy wyniki badań nieinwazyjnych są niejednoznaczne lub gdy lekarz chce potwierdzić, czy oprócz nagromadzenia tłuszczu doszło równocześnie do zapalenia, martwicy lub włóknienia.

Biopsja dostarcza najdokładniejszych informacji o stanie hepatocytów i umożliwia dokładne rozpoznanie MASH, ocenę stopnia włóknienia oraz kontrolę skuteczności leczenia w przypadkach o niejasnym przebiegu.

Stłuszczenie wątroby jest odwracalne w sytuacjach, w których nie doszło do trwałych zmian w strukturze narządu.

Redukcja masy ciała, dieta i aktywność fizyczna

Większość zaburzeń, które współwystępują wraz ze stłuszczeniem wątroby, to choroby, przy których zmiana codziennych nawyków ma ogromne znaczenie dla powodzenia terapii i rokowań.

Podstawową kwestią zawsze powinno być zaprzestanie narażania na czynniki, które mogą przyczyniać się do progresji zmian. Oprócz tego pacjent powinien zadbać o zmianę niezdrowych nawyków. Modyfikacja codziennych przyzwyczajeń powinna odbywać się stopniowo, jednak możliwie szybko po usłyszeniu diagnozy.

Najważniejsze w tej kwestii jest:

• w przypadku nadwagi/otyłości (zwykle przy MASLD i MASH) lub niedowagi (zwykle przy alkoholowym stłuszczeniu i przy rozwoju alkoholowego zapalenia wątroby) – stopniowe dążenie do unormowania masy ciała. Przy wysokim BMI bardzo ważne jest to, by redukcja odbywała się powoli. Zbyt duży deficyt kaloryczny, a w konsekwencji zbyt szybka utrata tkanki tłuszczowej mogą przyczynić się do pogorszenia parametrów stłuszczonej wątroby;
• zadbanie o pełnowartościowy i odpowiednio zbilansowany jadłospis, zgodny z zasadami diety śródziemnomorskiej;
• włączenie aktywności dopasowanej do możliwości pacjenta – co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku lub minimum 75 minut intensywnych ćwiczeń w tygodniu.

Farmakoterapia i leczenie chorób towarzyszących

Stłuszczenie wątroby jest spowodowane narażeniem na różne czynniki, stąd też postępowanie farmakologiczne rzadko kiedy ogranicza się wyłącznie do leczenia samej „wątroby” – ponownie warto nawiązać tutaj do tego, że stłuszczenie lepiej jest traktować jako objaw pewnych zaburzeń zachodzących w organizmie.

Wprowadzona farmakoterapia zazwyczaj jest ukierunkowana na leczenie chorób towarzyszących.

Lekarz dobiera leki zgodnie z ogólnymi wytycznymi i jednocześnie bierze pod uwagę stan wątroby i prawdopodobieństwo powikłań (przede wszystkim ryzyko rozwoju marskości wątroby).

Jeśli współistnieje cukrzyca typu 2 albo stan przedcukrzycowy, celem leczenia jest stabilizacja glikemii oraz ograniczenie hiperinsulinemii. W wytycznych zwraca się uwagę na leki, które ułatwiają redukcję masy ciała i poprawiają kontrolę glukozy. W części przypadków z rozpoznaniem MASH i cukrzycą typu 2 (po ocenie przeciwwskazań i ryzyka działań niepożądanych) specjaliści mogą rozważyć farmakoterapię z wykorzystaniem pioglitazonu.

Ważny jest aspekt tego, czy pacjent realnie uzyskuje spadek masy ciała i czy jest w stanie go utrzymać wyłącznie za sprawą zmian stylu życia pod okiem specjalistów. Jeśli w tych obszarach pojawiają się trudności, lekarz może rozważyć wdrożenie farmakoterapii także w leczeniu samej otyłości (zawsze zgodnie ze wskazaniami).

Jeśli wraz ze stłuszczeniem współistnieje dyslipidemia i podwyższone ryzyko sercowo-naczyniowe, elementem planu leczenia mogą stać się leki wpływające na unormowanie gospodarki lipidowej. W trakcie farmakoterapii lekarze zawsze kontrolują parametry wątrobowe, ale sam fakt stłuszczenia nie jest powodem, by rezygnować z terapii, która obniża ryzyko zawału i udaru.

Jeżeli w procesie diagnostycznym stwierdza się inne przyczyny stłuszczenia niż te związane z zaburzeniami metabolicznymi, postępowanie wygląda inaczej. Dotyczy to na przykład polekowego uszkodzenia wątroby, przewlekłych wirusowych zapaleń wątroby albo wyraźnego udziału alkoholu. Wtedy leczenie zostaje ukierunkowane na usunięcie czynnika sprawczego.

Profilaktyka, szczepienia i kontrola ryzyka sercowo-naczyniowego

Działania, które będą zapobiegać rozwojowi stłuszczenia wątroby, nie odbiegają mocno od podstawowych zasad dbania o swoje zdrowie. Należy zwrócić uwagę na dietę, aktywność, sen oraz ograniczenie stresu, ale i na regularne badania profilaktyczne – także te, które samodzielnie można przeprowadzić w domu.

Każdy z nas powinien cyklicznie kontrolować obwód talii lub masę ciała, mierzyć ciśnienie tętnicze i odwiedzać gabinet lekarski, by wykonywać podstawowe badania laboratoryjne. To najważniejsze kroki, które pozwalają na szybkie wykrycie rozwijających się zaburzeń. Ograniczenie narażenia na czynniki związane z prawdopodobieństwem stłuszczenia wątroby wymaga świadomości i wypracowania dobrych nawyków.

Kiedy dochodzi do nagromadzenia się tłuszczu w hepatocytach (wątroba pracuje wtedy pod większym obciążeniem), dołączenie do tego ostrego wirusowego zapalenia, może znacznie pogorszyć rokowania. Z tego względu wykonywanie szczepień znajduje się w zaleceniach postępowania z dorosłymi pacjentami, u których stwierdzono zaburzenia pracy tego narządu.

Zalecenia dotyczące dodatkowych szczepień przy stłuszczeniu wątroby zależą od stanu pacjenta. Temat ten dotyczy jednak tylko dwóch wirusów – WZW A (HAV) i WZW B (HBV). Przeciwko WZW C nie ma szczepionki.

Szczepienia przeciwko wirusom wątroby w krajach rozwiniętych zwykle są rekomendowane jako część podstawowej opieki. W Polsce obowiązkowe jest szczepienie przeciw WZW B (dotyczy dzieci – pierwsza dawka jest podawana bardzo wcześnie). Szczepienie przeciwko WZW A jest zalecane, ale nie jest obowiązkowe.

Kiedy do lekarza? Objawy alarmowe

Przy omówieniu objawów wskazaliśmy na fakt, że w początkowych stadiach stłuszczenie wątroby często nie powoduje u pacjentów żadnych dolegliwości.

Z tego względu, gdy pojawiają się dyskomfort, ból czy nietypowe zmiany związane z pracą układu pokarmowego (biegunki, zaparcia, jasny kolor stolca lub ciemny moczu), możliwie szybko warto umówić się na konsultację. Nawet krótkotrwałe dolegliwości powinny nas zaalarmować.