Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Jesienią i zimą gabinety lekarzy rodzinnych wypełniają się pacjentami z bólem gardła, kaszlem i chrypką. Szacuje się, że nawet 1 na 5 osób zgłaszających się z infekcją górnych dróg oddechowych ma objawy zapalenia krtani. Wśród dzieci najczęściej diagnozuje się ostrą postać podgłośniową, która w skali roku dotyka kilku procent maluchów. Czym charakteryzuje się zapalenie krtani i dlaczego należy wyraźnie rozgraniczać ostrą i przewlekłą postać? Odpowiadamy!
Zapalenie krtani to proces zapalny, który dotyczy przede wszystkim błony śluzowej. Czasem jednak obejmuje także głębiej położone tkanki. Może mieć charakter:
Dla lepszego zrozumienia, jak różnie może przebiegać proces chorobowy w obrębie tego narządu, warto najpierw poznać jego podstawową budowę. Krtań znajduje się w przedniej części szyi – pomiędzy gardłem a tchawicą. Można ją wyczuć z zewnątrz jako twardą strukturę unoszącą się podczas połykania.
Szkielet krtani jest zbudowany z chrząstek.
Wewnątrz krtani leżą fałdy głosowe (struny głosowe), które drgając pod wpływem przepływu powietrza, pozwalają na wydobycie głosu. Przestrzeń, w której znajdują się fałdy głosowe i szpara głośni, określa się jako głośnię.
Nad fałdami głosowymi znajdują się fałdy przedsionkowe. Nazywa się je też fałdami rzekomymi, ponieważ nie uczestniczą w tworzeniu głosu. Ich rola jest inna – przede wszystkim stanowią barierę i są zabezpieczeniem bardziej wrażliwych struktur.
Artykuł rozpoczęliśmy opisem budowy krtani nie po to, by zasypać gradem anatomicznych ciekawostek. Krótka charakterystyka struktur, które tworzą różne części tego narządu, jest potrzebna, aby dobrze wyjaśnić zróżnicowanie rodzajów zapalenia krtani.
Stany zapalne w poszczególnych okolicach narządu powodują u pacjenta odmienne objawy – w jednym rodzaju zapalenia dominującym skutkiem będzie chrypka, w innym szybciej pojawią się zaburzenia oddychania.
Mówiąc o stanie chorobowym, który rozwija się w obrębie powyższych struktur, dokonuje się podziału ze względu na jego lokalizację.
Zapalenie krtani jest infekcją (lub przy innych przyczynach niezwiązanych z zakażeniem – schorzeniem), którą dzieli się m.in. na:
W opisie rodzajów zapalenia należy posługiwać się rozróżnieniem na ostrą i przewlekłą postać choroby oraz zwróceniem uwagi na czynniki etiologiczne (główne przyczyny) – bakterie, wirusy czy czynniki nieinfekcyjne.
Opisując przebieg choroby, lekarze posługują się także kryteriami klinicznymi. Mówi się o zapaleniu krtani przebiegającym z chrypką i suchym kaszlem, o postaci krupowej u dzieci czy o zapaleniu w okolicy nadgłośniowej krtani o gwałtownym i ciężkim przebiegu. Postawienie dokładnego rozpoznania jest bardzo ważne, ponieważ odpowiednia diagnoza wpływa na to, jak będzie wyglądać leczenie.
W przypadku ostrego zapalenia krtani mówi się o nagłym początku. Czas jego trwania nie przekracza dwóch tygodni. Ostre zapalenie krtani opisuje się różnie w zależności od zajętej części narządu.
Ostre zapalenie krtani jest schorzeniem, którego postaci mają odrębny obraz kliniczny (przebieg i objawy), jednak ich wspólnym mianownikiem pozostaje nagły i krótkotrwały charakter choroby. O możliwych przyczynach i objawach poszczególnych stanów bardziej szczegółowo piszemy poniżej.
Przewlekłe zapalenie krtani stanowi odrębną jednostkę chorobową. Ważne, by zaznaczyć, że przewlekła postać stanu zapalnego nie jest kontynuacją ostrej infekcji. Utrzymuje się ponad trzy tygodnie i zwykle wiąże się z długotrwałym narażeniem na czynniki drażniące.
Podobnie jak w postaci ostrej, zmiany mogą dotyczyć części nadgłośniowej, głośniowej lub podgłośniowej. Różnica polega na dynamice procesu. W przewlekłym zapaleniu krtani dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas, a w błonie śluzowej dochodzi do utrwalonych zmian strukturalnych.
Przy przedstawianiu przyczyn w przypadku zapalenia krtani również należy podzielić je na dwie główne grupy – te, które powodują dolegliwości o charakterze ostrym i takie, które są źródłem przewlekłych problemów.
Patogeneza ostrej postaci choroby w większości przypadków ma podłoże infekcyjne, jednak wśród przyczyn pojawiają się także inne czynniki.
Ostre zapalenie krtani jest najczęściej wynikiem:
U większości pacjentów choroba ma charakter wirusowy. Szacuje się, że ta grupa patogenów odpowiada za ponad 80% wszystkich przypadków rozwoju zapalenia o ostrym przebiegu.
Wirusy atakują nabłonek dróg oddechowych i wywołują uszkodzenie błony śluzowej. Osłabienie pierwszej bariery ochronnej ułatwia kolonizację przez inne patogeny – wirusowe zapalenie krtani może prowadzić do wtórnej infekcji o podłożu bakteryjnym.
Rozwój przewlekłego zapalenia krtani nie wynika bezpośrednio z „niedoleczonej” infekcji, ale ma własne, wieloczynnikowe podłoże. W jego przebiegu dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej i stopniowych zmian strukturalnych w obrębie krtani. Proces trwa miesiącami, a czasem latami.
Przewlekłe zapalenie krtani najczęściej jest spowodowane:
Najczęściej wymienianym czynnikiem przewlekłego zapalenia krtani jest palenie papierosów. Dym tytoniowy zawiera setki substancji toksycznych, które drażnią błonę śluzową. U palaczy obserwuje się utrzymujące się przekrwienie, obrzęk i stopniową przebudowę nabłonka. Badania histopatologiczne wykazują, że regularne podrażnienia prowadzą do rogowacenia nabłonka i zwiększają ryzyko transformacji nowotworowej.
Zapalenie krtani, z uwagi na zróżnicowany przebieg, powoduje różne dolegliwości – nieprzyjemne objawy będą zależne od lokalizacji stanu zapalnego.
W części nadgłośniowej znajduje się nagłośnia oraz struktury otaczające wejście do krtani. Obrzęk w tej lokalizacji prowadzi do zwężenia światła górnych dróg układu oddechowego.
Nadgłośniowe zapalenie krtani może być przyczyną:
Część głośniowa odpowiada za fonację, dlatego objawy procesu zapalnego w tym obszarze dotyczą najczęściej zaburzeń głosu.
Typowe objawy choroby to:
Okolica podgłośniowa krtani ma wąskie światło, dlatego nawet niewielki obrzęk szybko zaburza przepływ powietrza.
Podgłośniowe zapalenie krtani – objawy:
Proces diagnostyczny w ostrym zapaleniu krtani trwa stosunkowo krótko. Objawy pojawiają się nagle i bywają dla lekarza rozpoznawalne na podstawie badania przedmiotowego. Pacjent zgłasza się z chrypką, bólem gardła, kaszlem lub dusznością. Specjalista zbiera informacje o dynamice pojawienia się objawów, ich nasileniu i sytuacjach, które mogły je wywołać.
Po wywiadzie lekarz ocenia stan pacjenta w badaniu przedmiotowym. Ogląda jamę ustną i gardło oraz ocenia drożność dróg oddechowych. Osłuchuje płuca w celu wykrycia lub wykluczenia współistniejących zmian w niższych odcinkach układu oddechowego.
Diagnostyka w typowych, łagodnych postaciach ostrego zapalenia krtani może mieć charakter gabinetowy i nie wymagać przeprowadzania skomplikowanych procedur. Najczęściej specjalista rozpoznaje chorobę na podstawie objawów i badania lekarskiego.
Lekarz może zlecić dodatkowe badania laboratoryjne, aby dokładnie ocenić charakter procesu zapalnego (np. wykrycie we krwi przeciwciał potwierdzających zakażenie bakterią powodującą krztusiec – Bordetella pertussis. W cięższych przypadkach lub w sytuacjach, gdy objawy nie są jednoznaczne, wykonuje się laryngoskopię.
Badanie pozwala bezpośrednio ocenić budowę krtani przy użyciu giętkiego endoskopu wprowadzanego przez nos lub usta. Specjalista może zobaczyć obrzęk, zaczerwienienie, a także określić stopień zwężenia dróg oddechowych.
Diagnostyka przewlekłego zapalenia krtani przebiega odmiennie. Proces trwa dłużej, a lekarz koncentruje się nie tylko na objawach, lecz także na poszukiwaniu czynników drażniących.
Badanie laryngologiczne jest podstawą diagnostyki przewlekłych stanów zapalnych. Lekarz przeprowadza laryngoskopię pośrednią lub wideolaryngoskopię. W badaniu widoczny jest obrzęk błony śluzowej, przekrwienie, a czasem zmiany przerostowe lub zanikowe fałdów głosowych. U pacjentów z refluksem obserwuje się charakterystyczne ziarnistości w tylnych częściach krtani.
Lekarz musi poszukiwać źródła przewlekłego drażnienia błony śluzowej i różnicować chorobę z innymi patologiami krtani.
Lekarz wybiera metody leczenia w zależności od tego, z jakim rodzajem schorzenia mierzy się pacjent. Postępowanie nie zawsze opiera się na wdrożeniu złożonej i intensywnej terapii, jednak w każdym przypadku wymaga właściwej, indywidualnej oceny.
U jednych pacjentów wystarczy odpoczynek, ograniczenie mówienia i proste środki łagodzące kaszel, u innych konieczne jest włączenie farmakoterapii lub nawet hospitalizacja. Ważne jest odróżnienie infekcji wirusowej od zakażenia bakteryjnego, a także uwzględnienie czynników drażniących, które mogą podtrzymywać przewlekły proces zapalny.
Łagodna infekcja wirusowa krtani zwykle ustępuje w ciągu kilku dni. Organizm zwalcza ją samodzielnie, a głównym zadaniem pacjenta jest stworzenie warunków sprzyjających regeneracji błony śluzowej. Objawy mogą być dokuczliwe, ale nie stanowią poważnego zagrożenia dla zdrowia.
Sytuacja wygląda inaczej w przebiegu choroby z dusznością, silnym bólem gardła lub trudnościami w połykaniu. W takich przypadkach nie wolno czekać na samoistne ustąpienie dolegliwości, ponieważ stan osoby chorej może szybko ulegać pogorszeniu.
W postaciach ostrych o podłożu wirusowym lekarz zwykle zaleca leki łagodzące objawy zapalenia krtani. Ich zadaniem jest zmniejszenie odruchu kaszlowego, bólu, obniżenie gorączki, objawów grypopodobnych i poprawa komfortu oddychania. Preparaty (tabletki do ssania, aerozole, syropy, płukanki) działają miejscowo lub ogólnoustrojowo, wspomagają proces zdrowienia, lecz nie wpływają bezpośrednio na przyczynę infekcji.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy rozpoznaje się bakteryjne zapalenie krtani. Wówczas konieczne jest działanie przyczynowe. Na czym polega leczenie? Antybiotykoterapia wdrażana jest wyłącznie w przypadkach potwierdzonej lub wysoce prawdopodobnej infekcji bakteryjnej. Lekarz dobiera odpowiedni preparat na podstawie stanu pacjenta, wieku, chorób współistniejących i wyników badań dodatkowych.
W przewlekłym zapaleniu krtani postępowanie farmakologiczne ma inny cel niż w ostrym. W tym przypadku objawy utrzymują się dłużej, dlatego leczenie ukierunkowane jest na ograniczenie utrzymującego się stanu zapalnego i redukcję czynników, które mogą go nasilać.
Uzupełnieniem leczenia są proste domowe sposoby na zapalenie krtani, które zmniejszają dolegliwości i przyspieszają regenerację.
Ważne jest regularne nawilżanie powietrza, picie ciepłych napojów, inhalacje oraz unikanie ostrych przypraw i alkoholu. Odpoczynek głosu (także ograniczenie szeptania) i rezygnacja z ekspozycji na dym tytoniowy chronią błonę śluzową przed dalszym podrażnieniem. W przewlekłej postaci takie zmiany nawyków także mają znaczenie – dla długofalowego efektu terapeutycznego.
Zapalenie krtani występuje u dzieci częściej niż u dorosłych pacjentów. Wynika to z budowy anatomicznej. Światło krtani u najmłodszych jest wąskie, a błona śluzowa ma większą skłonność do obrzęku. Nawet niewielkie zmiany w tym obszarze szybko zaburzają przepływ powietrza i powodują objawy duszności.
Najczęściej stwierdza się podgłośniowe zapalenie krtani – rozpoznanie stawia się na podstawie obecności charakterystycznego szczekającego kaszlu, chrypki i świstu wdechowego.
Objawy zapalenia krtani u dzieci pojawiają się zwykle w nocy i mogą narastać w krótkim czasie. Z tego powodu mały pacjent już z pierwszymi niepokojącymi dolegliwościami powinien zostać zbadany przez pediatrę.
Atak podgłośniowego zapalenia krtani zdarza się nagle, zazwyczaj w nocy. Dziecko budzi się ze świstem wdechowym (stridor) i kaszlem przypominającym szczekanie psa. Kluczowy jest Twój spokój – płacz dziecka i stres nasilają duszność.
Natychmiast, jeśli domowe metody nie pomagają, a duszność narasta. Objawy alarmowe to:
W ostrym zapaleniu krtani największe zagrożenie wynika z nagłego zwężenia dróg oddechowych. Ryzyko dotyczy dzieci, jednak zapalenie krtani u dorosłych również może przebiegać z niebezpiecznym zwężeniem okolicy podgłośniowej krtani. Brak interwencji przy szybkim nasileniu objawów grozi niewydolnością oddechową.
W literaturze opisano także przypadki ciężkich przebiegów choroby, w których przy bakteryjnych zapaleniach krtani dochodziło do szerzenia się infekcji na okoliczne tkanki szyi – a nawet do rozwoju sepsy. Choć takie scenariusze zdarzają się rzadko, to gdy przebieg zapalenia potoczy się w ich kierunku, mogą stać się realnym zagrożeniem zdrowia i życia.
Przewlekła postać choroby prowadzi do powolnych, ale trwałych zmian. Ciągłe drażnienie błony śluzowej skutkuje jej przebudową. Z czasem na fałdach głosowych pojawiają się polipy, ziarniniaki lub przerosty, które zmieniają barwę głosu i ograniczają jego wydolność.
Możliwym powikłaniem przewlekłej postaci schorzenia jest także rozwój nowotworu. Ignorowanie objawów, niestosowanie się do zaleceń i brak wdrożenia działań eliminujących przyczynę utrzymującego się procesu zapalnego, zwiększa ryzyko raka krtani.
W ostrym zapaleniu krtani najważniejsze znaczenie ma profilaktyka infekcji wirusowych górnych dróg oddechowych. Skuteczne są proste działania związane z codzienną higieną (częste mycie rąk) i unikanie bliskiego kontaktu z osobami, które mają objawy infekcji.
Zapobieganie rozwojowi przewlekłego zapalenia krtani często wymaga zmiany nawyków. Postępowanie opiera się na wyeliminowaniu zachowań, które pośrednio lub bezpośrednio mogą przyczynić się do rozwoju problemu. Należy zrezygnować z palenia papierosów (także biernego), spożycia alkoholu oraz narażenia na pracę/przebywanie w zadymionych i zapylonych warunkach (w pomieszczeniach i na świeżym powietrzu).
Ważne jest również leczenie chorób towarzyszących. Refluks żołądkowo-przełykowy, przewlekłe zapalenie zatok czy alergie utrzymują stan zapalny i nasilają objawy, dlatego ich kontrola stanowi podstawowy element profilaktyki.
Pacjenci bardzo często utożsamiają powyżej opisane problemy z jednym rodzajem choroby – w swoim myśleniu kierując się głównie nazewnictwem.
Chociaż należy mieć świadomość, że zapalenie krtani może przebiegać w odmienny sposób i rozwijać się w wyniku innych przyczyn, to z perspektywy pacjenta od znajomości szczegółowej charakterystyki każdej jednostki, ważniejsza jest czujność związana z występowaniem objawów i świadome podejście do profilaktyki.
Przy utrzymujących się dolegliwościach zawsze warto skonsultować się z lekarzem – nawet jeśli nie pojawia się ból. Do wizyty u specjalisty powinny skłonić oczywiste objawy infekcji, ale także nawracająca chrypka, świsty przy oddychaniu, uczucie ciała obcego w gardle czy krótkotrwały kaszel pojawiający się tylko w określonych okolicznościach.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Zdrowe odżywianie stanowi fundament profilaktyki wielu chorób przewlekłych, dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych narzędzi edukacyjnych w dietetyce jest piramida żywienia, która jest graficznym przedstawieniem zasad prawidłowego komponowania diety. Choć jej forma zmieniała się na przestrzeni lat, cel jest jeden i niezmiennie ten sam: uproszczenie i przybliżenie wiedzy o zdrowym stylu życia w sposób praktyczny i zrozumiały dla każdego.
Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?
Krztusiec to ostra, bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego, która charakteryzuje się między innymi napadami silnego kaszlu. Choć chorobie można zapobiegać dzięki szczepieniom, w ostatnich latach dochodzi do wyraźnego wzrostu zachorowalności, zwłaszcza wśród osób dorosłych. Wyjaśniamy. jak można zarazić się krztuścem i kto powinien poddać się szczepieniom ochronnym.
Krwotoki z nosa są powszechne – bez względu na wiek i płeć. Mogą być wynikiem urazu, lub stanu chorobowego. Jakie są inne przyczyny? Co zrobić w razie krwawienia? Kiedy krwotoki powinno się skonsultować z lekarzem?
