Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Jelito grube to nie tylko końcowy odcinek przewodu pokarmowego, ale dynamiczny ekosystem biologiczny. To miejsce intensywnego metabolizmu, komunikacji z układem odpornościowym, jak również aktywności bilionów mikroorganizmów. To właśnie tu, styl odżywiania typowy dla współczesnych, uprzemysłowionych społeczeństw, tzw. dieta zachodnia, może stopniowo tworzyć środowisko sprzyjające rozwojowi raka jelita grubego.
Rak jelita grubego to powszechny nowotwór złośliwy, który jest trzecim najczęstszym powodem zgonów z powodu raka na świecie. Jest to choroba utajona, często objawiająca się dopiero w zaawansowanej postaci, rozwijającą się jako powolny, wieloetapowy proces, który trwa około 5–10 lat od wystąpienia zmian przednowotworowych do rozwoju raka jelita grubego. Ryzyko rozwoju raka jelita grubego związane jest zarówno z czynnikami środowiskowymi oraz genetycznymi, jednak zmiany jedynie już samego stylu życia i sposobu odżywiania może zredukować zachorowalność nawet o 50%. W związku z tym warto przyjrzeć się jak dieta zachodnia może wpływać na proces nowotworowy oraz jak można zmodyfikować dietę, aby jak najbardziej zminimalizować ryzyko rozwoju raka jelita grubego.
W jelicie grubym żyje mikrobiota, złożona społeczność bakterii, które metabolizują resztki pokarmowe, produkują bioaktywne metabolity i regulują odporność. To, czym karmimy siebie, karmimy również bakterie. Zmiana diety oznacza zmianę ich składu i funkcji, a w konsekwencji, zmianę środowiska, w którym funkcjonują komórki nabłonka jelita. Oczywiście jeśli zmiany w sposobu żywienia są niekorzystne, przekłada się to na niekorzystne zmiany w jelitach.
Dieta zachodnia charakteryzuje się:
To połączenie nie działa jedynie na ilość przyjętych kalorii, ale również składników odżywczych, czy potencjalnie szkodliwych substancji. Co pośrednio wpływa na funkcjonowanie jelit, mikrobiotę i mechanizmy regulujące podziały komórkowe.
Produkty ultra-przetworzone są projektowane pod kątem trwałości, smaku i łatwości konsumpcji. Z punktu widzenia zdrowia i funkcjonowania jelita oznacza to zwykle mało błonnika, dużo soli, cukrów prostych i tłuszczów oraz obecność dodatków technologicznych. Wysokie spożycie takiej żywości wiąże się z otyłością, cukrzycą, chorobami układu krążenia jak również z ryzykiem nowotworu jelita grubego.
Produkty przetworzone i ultraprzetworzone, co wiąże się z nadmiernym spożyciem energii i bezpośrednią ekspozycję na dodatki do żywności, mogą sprzyjać karcynogenezie poprzez zaburzenia mikrobiomu jelitowego oraz przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu.
Mięso samo w sobie nie jest jednoznacznie szkodliwe, bardziej jego ilość, częstotliwość spożywania i forma przetwarzania mają znaczenie. Badania potwierdzają związek między spożyciem czerwonego oraz przetworzonego mięsa a ryzykiem występowania raka jelita grubego. Obserwuje się, że u osób regularnie spożywających mięso ryzyko rozwoju raka jelita grubego jest nawet o 20% wyższe w porównaniu z osobami niespożywającymi mięsa lub spożywającymi je okazjonalnie.
Co więcej, codzienne spożycie 50g przetworzonego mięsa w większym stopniu zwiększa ryzyko wystąpienia raka jelita grubego w porównaniu do codziennego spożycia 100g świeżego czerwonego mięsa.
Potencjalna szkodliwość mięsa wiąże się z procesami technologicznymi, w wyniku których dochodzi do powstawania różnych związków, które mogą być niekorzystne dla organizmu i wpływać na proces nowotworzenia. Podczas grillowania lub smażenia powstają heterocykliczne aminy i policykliczne węglowodory aromatyczne. Są to związki zdolne do uszkadzania DNA komórek jelita. W mięsie przetworzonym stosowane są dodatki azotanów i azotynów, które w świetle jelita mogą prowadzić do powstawania związków N-nitrozowych o działaniu genotoksycznym.
Co więcej, szkodliwość może wiązać się również z samą zawartością żelaza hemowego w czerwonym mięsie. Hem bierze udział w reakcji utleniania tłuszczów, w której powstają produkty uszkadzające błonę śluzową jelita i zwiększające proliferację, czyli namnażanie komórek.
Inną kwestią jest nadmiar białka zwierzęcego w diecie. Taka sytuacja, również wiąże się z niekorzystnym działaniem na organizm człowieka. Nadmiar białka docierającego do jelita grubego ulega fermentacji bakteryjnej, prowadząc do powstawania metabolitów takich jak amoniak czy siarkowodór, czyli substancji o działaniu cytotoksycznym i prozapalnym, które ogrywają ważną rolę podczas procesu powstawania komórek nowotworowych.
Jednym z najważniejszych elementów różniących dietę tradycyjną od zachodniej jest ilość błonnika. Mała zawartość błonnika pokarmowego w diecie zwiększa ryzyko raka jelita grubego, ponieważ eliminuje szereg naturalnych mechanizmów ochronnych działających w świetle jelita i na poziomie komórkowym.
Po pierwsze przy niskim spożyciu błonnika następuje mniejsze rozcieńczenie kancerogenów i dłuższy kontakt z nabłonkiem. Błonnik zwiększa objętość mas kałowych. Większa objętość stolca oznacza rozcieńczenie potencjalnych substancji rakotwórczych obecnych w świetle jelita zarówno tych pochodzących z diety, jak i wytwarzanych przez bakterie.
Przy niskim spożyciu błonnika objętość stolca jest mniejsza, a tym samym stężenie kancerogenów w świetle jelita jest wyższe. Dodatkowo wydłuża się czas pasażu jelitowego, co oznacza dłuższy kontakt kolonocytów z mutagennymi związkami i zwiększone ryzyko uszkodzeń DNA.
Mniejsze spożycie błonnika wiąże się również ze zwiększeniem pH w jelicie, co oznacza więcej bakteryjnych metabolitów rakotwórczych. Fermentacja błonnika przez mikrobiotę prowadzi do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które obniżają pH treści jelitowej. Oprócz zakwaszenia środowiska SCFA, głównie maślan, ma szereg prozdrowotnych właściwości, które stanowią ochronę przed procesem nowotworzenia. Maślan stanowi główne źródło energii dla kolonocytów (komórek nabłonka jelita), wspiera integralność błony śluzowej, działa przeciwzapalnie, zwiększa populację limfocytów T regulatorowych oraz obniża poziom cytokin prozapalnych.
Przy niedoborze błonnika produkcja maślanu spada. Komórki nabłonka tracą swoje podstawowe paliwo metaboliczne, a środowisko jelita przesuwa się w kierunku prozapalnym, a przewlekły stan zapalny jest jednym z kluczowych czynników promujących rozwój raka jelita grubego.
Co ważne, maślan nie tylko działa prewencyjnie, ale również może bezpośrednio wpływać na komórki raka jelita grubego, poprzez zmniejszanie namnażania komórek nowotworowych czy też indukcję apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórek.
Krótko mówiąc, błonnik nie jest jedynie „balastem”, jest czynnikiem regulującym pracę jelit, a jego niedobór znacznie obniża wielopoziomowy system ochronny przed kancerogenezą.
Współczesna medycyna coraz częściej opisuje raka jelita grubego jako chorobę złożoną z wielu czynników, w tym ogromną rolę odgrywa mikrobiota jelit.
Dieta zachodnia sprzyja dysbiozie, czyli zaburzeniu w składzie bakterii jelitowych. Obserwuje się spadek bakterii produkujących maślan, wzrost bakterii metabolizujących białka, a także zwiększoną obecność drobnoustrojów powiązanych z rakiem jelita grubego. Badania eksperymentalne pokazują, że taka mikrobiota może nasilać zapalenie, zaburzać sygnalizację komórkową i promować procesy nowotworzenia.
Co ciekawe, zależność jest dwukierunkowa. Zmieniona mikrobiota może sprzyjać rozwojowi raka, ale sam nowotwór także zmienia środowisko jelita i skład bakterii.
W związku z czym, zarówno w przypadku prewencji raka jelita grubego, jak i podczas aktywnej już choroby, bardzo ważne jest zadbanie o równowagę mikrobioty jelitowej. W tym celu bardzo istotna jest podaż błonnika pokarmowego, który stanowi odżywienie dla mikrobioty, a tym samym jest podstawowym substrat fermentacji, z której powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, przede wszystkim maślan. Wyższe spożycie błonnika, zwłaszcza z pełnych ziaren, wiąże się z niższym ryzykiem raka jelita grubego.
W celu utrzymania równowagi mikrobiologicznej ważna jest również odpowiednia suplementacja probiotykami. Jednak, aby terapia probiotykami była skuteczna, powinna być dopasowana do potrzeb organizmu, czyli składu mikrobioty jelit jak i stanu zdrowia. Pomaga w tym badanie Mikrobioty jelit wykonywane z kału.
W świetle aktualnej wiedzy profilaktyka żywieniowa raka jelita grubego nie opiera się na eliminacji jednego „szkodliwego” produktu. To nie jest kwestia wykluczenia konkretnego składnika, lecz zmiany całego wzorca żywieniowego. Liczy się długofalowy model diety, który wpływa na środowisko jelit, stan zapalny, metabolizm oraz mikrobiotę.
Na świecie obserwuje się wyraźne różnice w częstości występowania raka jelita grubego, które korelują z nawykami żywieniowymi poszczególnych populacji. Kraje, które tradycyjnie stosowały dietę śródziemnomorską, historycznie charakteryzowały się niższą zapadalnością. Jednak współczesna „zachodnia” modyfikacja tej diety wysokokaloryczna, wysokotłuszczowa i ubogobłonnikowa zmienia ten obraz.
W związku z tym, w celu prewencji raka jelita grubego należy wdrożyć kluczowe zasady żywienia takie jak:
Długofalowe stosowanie takiego wzorca żywieniowego, przypominającego tradycyjną dietę śródziemnomorską, pomaga kształtować zdrowe środowisko jelita i zmniejsza ryzyko rozwoju raka jelita grubego.
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Najczęstszą przyczyną ataku kolki nerkowej jest kamica układu moczowego. Szacuje się, że około 13% Polaków w ciągu życia doświadcza objawów związanych z tym zaburzeniem. Czy pojawienie się ataku kolki nerkowej zależy od czynników, którym można zapobiegać? Czym objawia się atak i jak go rozpoznać?
Kamienie żółciowe to złogi powstające w pęcherzyku oraz przewodach żółciowych. Prowadzą one do kamicy pęcherzyka żółciowego, jednej z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego w Europie, objawiającej się silnym, napadowym bólem określanym mianem kolki żółciowej. Kamienie które powstają w drogach żółciowych i nie przedostają się do pęcherzyka żółciowego mogą powodować rzadszą postać kamicy żółciowej – kamicę przewodową. Jak postępować w przypadku kamieni w pęcherzyku żółciowym? Czy można ich uniknąć i czy zawsze konieczna jest operacja?
Salmonelle to jedne z najbardziej znanych chorobotwórczych bakterii, głównie za sprawą wywoływanych przez nie dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Zwłaszcza w okresie letnim często słyszymy o zatruciach pokarmowych wywołanych przez te szczepy. W Polsce świadomość społeczna w tym zakresie z roku na rok jest coraz większa.
Skład flory bakteryjnej jelit ma bardzo duże znaczenie dla ogólnego stanu organizmu. Mikrobiota — ekosystem tworzony przez bakterie w przewodzie pokarmowym ma bardzo duże znaczenie dla zdrowia człowieka. M.in. wpływa na wchłanianie witamin i minerałów, usprawnia proces trawienia, wzmacnia układ immunologiczny i polepsza nastrój. Żeby poprawić stan mikrobioty, warto sięgać po probiotyki i prebiotyki w odpowiedniej ilości. Czym różni się probiotyk od prebiotyku? Jakie są najbardziej znane szczepy probiotyczne? Odpowiadamy!
