Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Biegunka, szczególnie w ostrej formie, potrafi skutecznie wyłączyć z codziennego funkcjonowania. Mówimy o niej, gdy rytm wypróżnień gwałtownie wzrasta (powyżej 3 razy na dobę), a stolec zmienia konsystencję na płynną lub wodnistą. Często towarzyszą jej bóle brzucha, gorączka czy osłabienie. Niezależnie od tego, czy przyczyną jest infekcja wirusowa („grypa żołądkowa”), błąd dietetyczny czy stres – kluczem do szybkiego powrotu do zdrowia jest odpowiednie postępowanie żywieniowe.
Z tego artykułu dowiesz się, jak bezpiecznie nawodnić organizm, co jeść, by nie podrażniać jelit, oraz które probiotyki mają udowodnione działanie lecznicze.
Biegunkę najczęściej definiuje się jako oddawanie półpłynnych lub płynnych, wodnistych stolców (typy 6 i 7 w bristolskiej skali uformowania stolca) częściej niż 3 razy na dobę. W stanach ostrych liczba wypróżnień może dochodzić nawet do kilkunastu dziennie.
Podczas intensywnej biegunki gwałtownie rośnie zapotrzebowanie na płyny. Odpowiednia dieta jest kluczowa, ponieważ wpływa na samopoczucie oraz tempo zdrowienia. Pozwala też uzupełnić utracone składniki mineralne i witaminy, niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu.
Żywienie podczas biegunki wspomaga proces leczenia dzięki produktom o właściwościach zapierających. W przypadku tzw. zatruć pokarmowych zaleca się dietę lekkostrawną, bogatą w skrobię i błonnik rozpuszczalny w wodzie (np. pektyny). Składniki te korzystnie wpływają na mikrobiotę i działają ochronnie na śluzówkę jelit. Właściwe żywienie i nawodnienie wspierają regenerację nabłonka jelitowego, a także mogą skrócić czas trwania choroby i okres rekonwalescencji.
Głównym celem diety w trakcie i po biegunce jest nawodnienie, regeneracja błony śluzowej oraz nieobciążanie układu pokarmowego. Często przy zatruciach pokarmowych (po spożyciu żywności skażonej bakteriami lub grzybami) pacjent odczuwa wstręt do jedzenia. W takiej sytuacji rozszerzanie diety należy zaczynać powoli, najlepiej od produktów łatwostrawnych.
Stopniowe wprowadzanie pokarmów to słuszna strategia, szczególnie gdy przyczyna choroby nie jest znana. Posiłki powinny być małe, ale spożywane częściej, aby nie przeciążać układu pokarmowego w trakcie regeneracji. Unikaj produktów drażniących śluzówkę, np. dań intensywnie przyprawionych i ostrych, a także potraw tłustych i ciężkostrawnych, które mogą nasilać stan zapalny.
Nawodnienie jest absolutnym priorytetem podczas biegunki, zwłaszcza ostrej i intensywnej. Dlaczego? Podczas przedłużających się dolegliwości istnieje realne ryzyko odwodnienia. Może to zaburzyć homeostazę organizmu, co jest niebezpieczne dla podstawowych procesów życiowych.
Ze względu na dużą utratę płynów, należy pić więcej niż standardowo zalecane 2 litry. Sięgaj po ciepłą wodę, chude zupy, słabą herbatę, napary ziołowe, a przede wszystkim po roztwory elektrolitowe (dostępne w aptece). Zdecydowanie odradza się napoje gazowane oraz te z dużą ilością dodatków, np. aromatów czy cukru. Jeżeli występują wymioty utrudniające nawadnianie, a objawy nie ustępują, należy zgłosić się do lekarza rodzinnego lub na pomoc doraźną. Najbardziej podatne na odwodnienie są małe dzieci i osoby starsze.
Co jeść przy biegunce? Najczęściej rekomendowane są diety oszczędzające jelita. Do najpopularniejszych należy dieta BRAT (ang. Banana, Rice, Apple, Toast), opierająca się na bananach, gotowanym ryżu, musie jabłkowym (lub pieczonym jabłku) oraz sucharkach. Są to produkty, które nie podrażniają układu pokarmowego i dostarczają energii, a ryż i banan mają dodatkowo właściwości zapierające.
Możesz spożywać również inne łatwostrawne produkty, takie jak: kleiki, kasze manne, gotowane ziemniaki, gotowane warzywa bez skórki (np. marchew), zupy jarzynowe, chudy rosół drobiowy, a także jogurty naturalne i chude mięso gotowane w wodzie lub na parze. Z produktów zbożowych początkowo wybieraj te z jasnej mąki (pszenne).
Podczas biegunki ogranicz dania ciężkostrawne i wzmagające perystaltykę jelit. Wyeliminuj z jadłospisu tłuste produkty, potrawy smażone i wędzone, kawę oraz nasiona roślin strączkowych.
W pierwszej fazie choroby zrezygnuj z ostrych przypraw, słodzików (sorbitolu, ksylitolu, mannitolu), produktów pełnoziarnistych oraz surowych warzyw i owoców. Produkty te wprowadzaj ponownie stopniowo i w mniejszych ilościach dopiero po ustąpieniu objawów. Dodatkowo warto zamienić mleko i fermentowane produkty mleczne na warianty bez laktozy lub napoje roślinne (np. ryżowe, migdałowe lub owsiane), gdyż przejściowo może wystąpić nietolerancja laktozy.
W wytycznych dotyczących leczenia biegunki, jako uzupełnienie nawadniania, zaleca się probiotyki. Są to wyselekcjonowane szczepy bakterii lub grzybów, które stosowane w odpowiednich dawkach wykazują korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Liczne badania potwierdzają skuteczność probiotyków w łagodzeniu objawów i skracaniu czasu trwania biegunki różnego pochodzenia. Niektóre szczepy działają również profilaktycznie, co jest szczególnie ważne podczas antybiotykoterapii.
W świetle danych literaturowych przebadane szczepy mogą być stosowane podczas biegunek niezależnie od ich przyczyny. Wyjątek stanowią pacjenci hospitalizowani z silnie osłabioną odpornością – u nich decyzję o podaniu probiotyku podejmuje lekarz.
Mechanizmy przeciwbiegunkowe probiotyków obejmują:
Powszechnie uważa się, że probiotyki pomagają utrzymać homeostazę mikrobiologiczną, a prawidłowa i różnorodna mikrobiota wiąże się z rzadszym występowaniem biegunek. Ponadto szczepy probiotyczne mogą wytwarzać kwasy organiczne i obniżać pH treści jelitowej, co hamuje wzrost patogenów. Pełnią też rolę aktywatorów układu odpornościowego, pobudzając odpowiedź przeciwzapalną. Dlatego tak istotne jest przyjmowanie probiotyków w zapobieganiu biegunce poantybiotykowej, po radioterapii oraz w przypadku biegunki podróżnych.
Wykazano, że probiotyki zmniejszają nasilenie zakażeń wywoływanych przez patogeny takie jak Citrobacter rodentium, Listeria monocytogenes, enterokrwotoczną Escherichia coli (EHEC) i Salmonella typhimurium. Przykładowo, suplementacja Bifidobacterium breve i Bifidobacterium pseudocatenulatum hamowała działanie toksyny Shiga w jelitach.
W praktyce klinicznej częstość występowania biegunki poantybiotykowej oraz tej wywołanej przez Clostridioides difficile była niższa u pacjentów otrzymujących probiotyki z rodzaju Lactobacillus. Podobnie, doustne podawanie Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) zmniejszyło częstość biegunki u dzieci i skróciło czas jej trwania. Badania prof. Hanny Szajewskiej i Jacka Mrukowicza wykazały, że probiotyki skracają czas trwania biegunki rotawirusowej. Najlepiej przebadanymi i rekomendowanymi szczepami w zapobieganiu i leczeniu biegunek u dzieci i dorosłych są wspomniany Lactobacillus rhamnosus GG oraz drożdżak Saccharomyces boulardii.
Mikrobiota jelitowa wpływa na funkcjonowanie nie tylko układu pokarmowego, ale również innych organów, w tym układu odpornościowego. Prawidłowa flora bakteryjna stanowi barierę ochronną przed patogenami, chroni nabłonek i wspiera szczelność jelit.
Zarówno częste biegunki infekcyjne, jak i przewlekłe zaburzenia czynnościowe (np. zespół jelita drażliwego – IBS), są sygnałem, że należy zadbać o mikrobiotę. Najlepiej zrobić to pod opieką specjalistów. Ze względu na mnogość dostępnych szczepów, w doborze probiotykoterapii warto wesprzeć się badaniem mikrobioty jelit i dokładnym wywiadem. Pomocna będzie też konsultacja dietetyczna w celu ustalenia planu żywienia i suplementacji, szczególnie przy problemach przewlekłych, SIBO lub nietolerancji histaminy.
Naturalne produkty fermentowane, takie jak jogurty, kefiry, kiszonki, zakwasy czy kombucha, są doskonałym urozmaiceniem diety i wspierają mikrobiotę jelit. Jednak podczas ostrej biegunki nie są one zalecane, ponieważ mogą nasilić objawy (wzdęcia, przelewanie). Włączaj je do diety stopniowo i z umiarem dopiero w fazie regeneracji po chorobie.
Biegunki spowodowane infekcjami zazwyczaj mijają szybko po oczyszczeniu się organizmu. Do konsultacji lekarskiej powinny jednak skłonić objawy alarmowe: krew w stolcu, wysoka gorączka, silny ból brzucha, uporczywe wymioty i oznaki odwodnienia. Silne osłabienie, omdlenia lub brak poprawy po 3 dobach również wymagają wizyty u lekarza pierwszego kontaktu.
W przypadku biegunek nawracających lub przewlekłych, które nie mają postaci ostrej, ale utrudniają codzienne funkcjonowanie, również należy przeprowadzić diagnostykę. Pamiętaj, że konsultacja powinna nastąpić szybciej w przypadku dzieci i osób starszych – są to grupy pacjentów, które odwadniają się najszybciej, co stanowi dla nich bezpośrednie zagrożenie.
Biegunka to częsta dolegliwość wiążąca się z utratą płynów i elektrolitów, dlatego kluczowe znaczenie w jej leczeniu ma nawodnienie organizmu oraz odpowiednia dieta. Zaleca się spożywanie lekkostrawnych posiłków w małych porcjach, aby nie obciążać przewodu pokarmowego. Dieta oparta na produktach takich jak banany, ryż, mus jabłkowy czy sucharki pomaga łagodzić objawy, a unikanie tłustych, ostrych i ciężkostrawnych potraw zapobiega dodatkowym podrażnieniom.
Wsparciem leczenia są probiotyki, które regulują mikrobiotę, wzmacniają odporność i chronią błonę śluzową. Badania potwierdzają skuteczność szczepów Lactobacillus rhamnosus GG czy Saccharomyces boulardii w skracaniu czasu trwania biegunki infekcyjnej, poantybiotykowej oraz rotawirusowej. Jeśli biegunka przedłuża się, towarzyszy jej krew w stolcu, gorączka lub odwodnienie – koniecznie skonsultuj się z lekarzem.
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Rzeżączka jest jedną z najczęściej diagnozowanych chorób przenoszonych drogą płciową na świecie – drugą po Chlamydia trachomatis. Wywoływana jest przez Gram-ujemną bakterię dwoinki rzeżączki – Neisseria gonorrhoeae. Powoduje wiele dolegliwości i groźnych konsekwencji, jeśli nie zostanie wdrożone odpowiednie leczenie.
Przenosi się głównie poprzez niezabezpieczony kontakt seksualny, ale może również nastąpić podczas porodu. Jej podstępny charakter i często skąpoobjawowy przebieg, sprzyja nieświadomemu zarażaniu kolejnych partnerów seksualnych. Stanowi poważne zagrożenie zdrowotne na całym świecie.
Kamienie żółciowe to złogi powstające w pęcherzyku oraz przewodach żółciowych. Prowadzą one do kamicy pęcherzyka żółciowego, jednej z najczęstszych chorób przewodu pokarmowego w Europie, objawiającej się silnym, napadowym bólem określanym mianem kolki żółciowej. Kamienie które powstają w drogach żółciowych i nie przedostają się do pęcherzyka żółciowego mogą powodować rzadszą postać kamicy żółciowej – kamicę przewodową. Jak postępować w przypadku kamieni w pęcherzyku żółciowym? Czy można ich uniknąć i czy zawsze konieczna jest operacja?
Salmonelle to jedne z najbardziej znanych chorobotwórczych bakterii, głównie za sprawą wywoływanych przez nie dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Zwłaszcza w okresie letnim często słyszymy o zatruciach pokarmowych wywołanych przez te szczepy. W Polsce świadomość społeczna w tym zakresie z roku na rok jest coraz większa.
Skład flory bakteryjnej jelit ma bardzo duże znaczenie dla ogólnego stanu organizmu. Mikrobiota — ekosystem tworzony przez bakterie w przewodzie pokarmowym ma bardzo duże znaczenie dla zdrowia człowieka. M.in. wpływa na wchłanianie witamin i minerałów, usprawnia proces trawienia, wzmacnia układ immunologiczny i polepsza nastrój. Żeby poprawić stan mikrobioty, warto sięgać po probiotyki i prebiotyki w odpowiedniej ilości. Czym różni się probiotyk od prebiotyku? Jakie są najbardziej znane szczepy probiotyczne? Odpowiadamy!
