Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Ginekomastia dotyczy nawet 2 na 3 dorosłych mężczyzn. Statystyki pokazują, że od 38 do 64% męskiej populacji posiada cechy powiększenia gruczołu piersiowego. Choć zwykle nie wiąże się z chorobą, potrafi powodować duży dyskomfort. Co powinno skłonić pacjenta do konsultacji z lekarzem? Jak wygląda diagnostyka ginekomastii i które metody leczenia są naprawdę skuteczne?
Ginekomastia, czyli powiększenie piersi u mężczyzn, to częsty problem, który może być źródłem kompleksów. Dowiedz się, skąd się bierze i jak można ją leczyć.
Ginekomastia to powiększenie gruczołu piersiowego u mężczyzn, spowodowane rozrostem tkanki gruczołowej, włóknistej i tłuszczowej. Zjawisko to występuje niezależnie od masy ciała i nie ma związku z ćwiczeniami siłowymi. Choć dla wielu pacjentów jest jedynie defektem estetycznym, może sygnalizować poważniejsze zaburzenia hormonalne lub być skutkiem działania określonych substancji i leków.
Zgodnie z definicją – ginekomastia to nadmierny rozrost tkanki gruczołowej sutka u mężczyzny. Tkanka tłuszczowa może towarzyszyć temu rozrostowi, ale nie stanowi jego istoty. Co jednak z pojęciem ginekomastii włóknisto-tłuszczowej? Stosuje się je przy dłużej trwającej ginekomastii, gdy dochodzi do przerostu tkanki gruczołowej, zwłóknienia oraz wtórnego odkładania się tłuszczu w obrębie klatki piersiowej i brodawek sutkowych.
Z takim nazewnictwem pacjenci mogą spotkać się także w wynikach obrazowania diagnostycznego (np. USG) – w przypadkach, w których struktura sutka staje się bardziej złożona – zawiera komponenty gruczołowe i tłuszczowe.
Sama obecność nadmiaru tkanki tłuszczowej nie wystarcza do postawienia diagnozy ginekomastii – w takim przypadku poprawnym określeniem jest lipomastia.
Przyczyny ginekomastii można podzielić na dwie grupy: fizjologiczne i patologiczne. W pierwszej z nich mieszczą się zmiany związane z wiekiem i przemijającą aktywnością hormonalną. Druga grupa obejmuje choroby, zaburzenia endokrynologiczne, wpływ leków oraz nowotwory.
Fizjologiczna ginekomastia nie wynika z choroby i zazwyczaj nie wymaga leczenia. Występuje w trzech ściśle określonych momentach życia.
W przeciwieństwie do postaci fizjologicznej, ginekomastia patologiczna nie ustępuje samoistnie i zwykle wymaga leczenia przyczynowego. Może być objawem choroby, skutkiem działania leków albo wynikać z ekspozycji na substancje zaburzające gospodarkę hormonalną.
Ginekomastia jest spowodowana zaburzeniami hormonalnymi – do najczęstszych przyczyn opisywanych w literaturze należą:
Ginekomastia bywa także następstwem chorób narządów miąższowych – przede wszystkim nerek i wątroby.
W przebiegu przewlekłej niewydolności nerek dochodzi do zaburzeń gospodarki hormonalnej i metabolicznej. Obserwuje się wzrost stężenia prolaktyny – hormonu przysadkowego, który wpływa na oś podwzgórze-przysadka-jądra. W związku z tym zachodzi szereg kolejnych zmian.
Podwyższony poziom prolaktyny wpływa hamująco na wydzielanie gonadoliberyny (GnRH) przez podwzgórze. W efekcie zmniejsza się stężenie LH, które prowadzi do osłabienia syntezy testosteronu w komórkach Leydiga. Niedobór androgenów zwiększa ryzyko ginekomastii, zwłaszcza u pacjentów długotrwale dializowanych lub leczonych preparatami obniżającymi poziom testosteronu.
Metabolizm estrogenów w organizmie zmienia się również w przebiegu marskości wątroby i innych przewlekłych schorzeń hepatologicznych. Wydolna wątroba w odpowiednim momencie usuwa hormony z układu krążenia, natomiast uszkodzony narząd traci tę zdolność. Efektem choroby wątroby jest kumulacja estrogenów w surowicy. Dodatkowo wątroba syntetyzuje SHBG – to samo białko, które odpowiada za mechanizm rozwoju ginekomastii w przypadku omówionej powyżej nadczynności tarczycy.
Wzrost poziomu SHBG zmniejsza stężenie wolnego testosteronu (aktywnej biologicznie frakcji). Dysproporcja między androgenami a estrogenami sprzyja rozrostowi tkanki gruczołowej w piersiach mężczyzn.
Patologiczne zmiany mogą być również następstwem działania leków. Ginekomastia polekowa to bardzo dobrze udokumentowany problem kliniczny. Najczęściej obserwuje się ją przy przyjmowaniu:
Niektóre substancje chemiczne (endokrynnie czynne), a także środki dopingujące, ingerują w gospodarkę hormonalną na tyle silnie, że także mogą prowadzić do rozwoju ginekomastii. Anaboliki stosowane bez kontroli specjalisty hamują naturalną produkcję testosteronu przez jądra. Po ich odstawieniu organizm zaczyna nadmiernie przekształcać androgeny w estradiol. Dotyczy to zwłaszcza preparatów o długim czasie działania, które utrzymują się w tkankach przez wiele tygodni.
Podobny wpływ mają fitoestrogeny zawarte w roślinach (w szczególności w soi). Choć ich aktywność hormonalna jest słabsza, duże dawki mogą aktywować receptory estrogenowe w tkankach gruczołu piersiowego. Efekt ten nie dotyczy jednak związków zawartych w żywności – ich stężenie w produktach spożywczych jest zbyt niskie, by wywołać zaburzenia skutkujące rozwojem ginekomastii. Niebezpieczeństwo dotyczy najczęściej niekontrolowanej suplementacji.
Mężczyźni nie powinni obawiać się jedzenia produktów sojowych – to często rozpowszechniany mit, który warto obalać z uwagi na to, że roślinne źródła białka (do których zalicza się właśnie soja) są bardzo wartościowym elementem diety.
Nie bez znaczenia są też związki obecne w środowisku. Ftalany, bisfenol A i pestycydy należą do grupy substancji określanych jako EDC (endocrine-disrupting chemicals). Wykazują działanie, które zaburza sygnalizację hormonalną, m.in. poprzez aktywację receptorów estrogenowych. W badaniach wykazano, że ekspozycja na EDC w okresie okołoporodowym zwiększa ryzyko ginekomastii u chłopców i zaburzeń rozwoju jąder.
W rzadkich przypadkach ginekomastia wymaga diagnostyki różnicowej z guzem (łagodnym lub złośliwym). Zdarza się też, że mimo poszerzonej diagnostyki nie udaje się ustalić przyczyny – wtedy mówimy o ginekomastii idiopatycznej, najczęściej rozpoznawanej u młodych dorosłych.
Ustalenie przyczyny ginekomastii bywa trudne i zawsze wymaga indywidualnego podejścia. Z pozoru jednorodny objaw może wynikać z bardzo różnych procesów – czasem oczywistych, czasem ukrytych. Od trafnego rozpoznania źródła problemu zależy każdy kolejny etap postępowania – dalsza diagnostyka, leczenie lub decyzja o obserwacji.
Pacjent, który obserwuje u siebie zmiany w obrębie piersi, może samodzielnie zauważyć pierwsze objawy sugerujące rozwój ginekomastii. Nie zawsze powodują ból czy dyskomfort. Mogą występować niesymetrycznie. Najczęściej pojawiają się stopniowo i bywają mylone z przybieraniem masy ciała.
W ginekomastii nie występuje wydzielina z brodawki ani charakterystyczne objawy stanu zapalnego (zaczerwienienia, obrzęki, ocieplenie skóry).
Kiedy pacjent zgłasza się na konsultacje z lekarzem, rozpoznanie ginekomastii zazwyczaj rozpoczyna się od dokładnego badania fizykalnego. Specjalista dokładnie ogląda i dotyka badany obszar – ocenia obecność zgrubienia w obrębie piersi, jego strukturę, symetrię oraz ewentualną bolesność. Topierwszy i niezbędny etap – pozwala wstępnie odróżnić ginekomastię od lipomastii oraz wykluczyć inne przyczyny powiększenia piersi u mężczyzn. Nie należy się go wstydzić ani obawiać.
Kolejny krok to diagnostyka laboratoryjna. Lekarz kieruje pacjenta na pobranie krwi. W badaniach hormonalnych należy ocenić stężenie testosteronu (całkowitego i wolnego), estradiolu, SHBG, LH, FSH oraz prolaktyny. W wybranych przypadkach warto oznaczyć również TSH i FT4 (dla oceny pracy tarczycy), a przy podejrzeniu guza jądra – poziom beta-HCG. U dorosłych mężczyzn z przewlekłymi chorobami współistniejącymi – zwłaszcza nerek i wątroby – badania laboratoryjne rozszerza się o ocenę funkcji tych narządów.
Badania obrazowe wykonuje się w celu potwierdzenia rozrostu tkanki gruczołowej oraz wykluczenia niepokojących zmian ogniskowych.
Zdarza się, że w celu uzupełnienia diagnostyki wykonuje się także USG jąder – szczególnie wtedy, gdy ginekomastia wynika z nieprawidłowości hormonalnych, a nie została jeszcze ustalona ich pierwotna przyczyna.
Ginekomastia występuje u mężczyzn w różnym wieku, jednak decyzje terapeutyczne są indywidualne – nie każdy przypadek wymaga interwencji. Chociaż ginekomastia często ustępuje samoistnie (szczególnie u młodszych pacjentów) u dorosłych mężczyzn z przetrwałym rozrostem gruczołu piersiowego potrzebna bywa terapia celowana.
Dobór metody leczenia zależy od przyczyny ginekomastii, czasu jej trwania, wieku pacjenta oraz obecności współwystępujących objawów. W planowaniu dalszego postępowania uwzględnia się ból i dyskomfort, ale także pogorszenie jakości życia.
Gdy ginekomastia wynika z zaburzeń równowagi hormonalnej, a zmiany nie są zbyt zaawansowane, stosuje się leczenie farmakologiczne. Działa najlepiej we wczesnej fazie – gdy nadmiar tkanki gruczołowej nie uległ jeszcze zwłóknieniu.
Celem terapii jest przywrócenie fizjologicznego stosunku androgenów do estrogenów lub zahamowanie aktywności receptorów estrogenowych w gruczole piersiowym.
Nie istnieje lek „leczący ginekomastię”; ginekomastia nie jest odrębną chorobą, tylko objawem – najczęściej zaburzeń hormonalnych, dlatego stosuje się różne metody leczenia, adekwatne do pierwotnej przyczyny ginekomastii.
Leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów, gdy rozrost trwa długo, a w strukturze gruczołu dominuje już tkanka włóknista.
U pacjentów, u których leczenie farmakologiczne nie przynosi rezultatów lub zmiany są utrwalone, stosuje się leczenie operacyjne. Chirurgiczne leczenie ginekomastii jest również zalecane w przypadkach nasilonych dolegliwości bólowych, znacznego przerostu gruczołu piersiowego oraz w sytuacjach, gdy ginekomastia wpływa na stan psychiczny lub społeczne funkcjonowanie pacjenta.
W trakcie zabiegu usuwa się nadmiar tkanki gruczołowej, często w połączeniu z liposukcją. U części pacjentów leczenie operacyjne wykonuje się metodą przezbrodawkową (z nacięciem wokół otoczki sutkowej), u innych – z dodatkową plastyką skóry.
Liposukcja może być wykorzystywana jako uzupełnienie resekcji gruczołu lub jako samodzielna technika u pacjentów z dominującą komponentą tłuszczową. Zabiegi wykonywane są w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. W większości przypadków pobyt w szpitalu jest krótki, a rekonwalescencja trwa kilka tygodni.
Chirurgiczne leczenie ginekomastii uznaje się za skuteczne, ale – jak każda operacja – wiąże się z ryzykiem powikłań: krwiaków, asymetrii, zaburzeń czucia czy przerostu blizn. Dlatego decyzję o zabiegu zawsze podejmuje się po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka.
Nie zawsze. Ginekomastia wynika z bardzo różnych przyczyn – część z nich jest niezależna od pacjenta (np. wiek, genetyka czy choroby przewlekłe). Niektóre sytuacje można jednak kontrolować.
Profilaktyka skupia się przede wszystkim na ograniczeniu ekspozycji na czynniki, które zaburzają równowagę hormonalną.
Warto unikać przyjmowania jakichkolwiek substancji bez konsultacji z lekarzem – dotyczy to zwłaszcza suplementów zawierających fitoestrogeny, preparatów hormonalnych, dopingu anabolicznego. Coraz więcej mężczyzn sięga po testosteron bez nadzoru endokrynologa – to nie tylko nieskuteczne, ale i potencjalnie niebezpieczne. Ginekomastia po testosteronie nie jest rzadkością.
W profilaktyce wtórnej – czyli po rozpoznaniu ginekomastii – najważniejsze jest szybkie ustalenie czynnika, który odpowiada za rozwój problemu. Gdy diagnoza zostanie wcześnie postawiona, można uniknąć przewlekłego rozrostu, który będzie wymagał leczenia chirurgicznego.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Szacuje się, że na całym świecie hormonalne środki antykoncepcyjne przyjmuje regularnie ponad 100 milionów kobiet. Ich popularność wynika z wysokiej skuteczności oraz wygody stosowania. Mimo to wiąże się z nimi ryzyko wystąpienia skutków ubocznych. To metoda zapobiegania ciąży, która ma swoje zalety, ale i pewne wady. Co warto o niej wiedzieć?
Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?
Krztusiec to ostra, bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego, która charakteryzuje się między innymi napadami silnego kaszlu. Choć chorobie można zapobiegać dzięki szczepieniom, w ostatnich latach dochodzi do wyraźnego wzrostu zachorowalności, zwłaszcza wśród osób dorosłych. Wyjaśniamy. jak można zarazić się krztuścem i kto powinien poddać się szczepieniom ochronnym.
Krwotoki z nosa są powszechne – bez względu na wiek i płeć. Mogą być wynikiem urazu, lub stanu chorobowego. Jakie są inne przyczyny? Co zrobić w razie krwawienia? Kiedy krwotoki powinno się skonsultować z lekarzem?
