Autyzm – przyczyny, objawy, typy, diagnoza i terapia

Powrót

Pytanie o to, czym jest autyzm, jak go rozumieć i jak pomagać osobom z tym rozpoznaniem, spędza sen z powiek nie tylko naukowcom i klinicystom, ale także samym osobom dotkniętym tym zaburzeniem i ich bliskim. Definicja autyzmu zmieniała się przez lata. Do tej pory nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czym właściwie jest autyzm. W tym artykule przyjrzymy się najpopularniejszym koncepcjom powstawania i leczenia tego zaburzenia.

Z tego artykułu dowiesz się:

Czym jest autyzm? 

Słowem „autyzm” można określić zarówno pojedynczą jednostkę diagnostyczną, jak i całą grupę zaburzeń z tego spektrum. Wynika to z niedawnych zmian w klasyfikacjach zdrowia psychicznego, w których zrezygnowano z rozróżniania podtypów autyzmu. Obecnie rozpoznaje się tzw. zaburzenia ze spektrum autyzmu.

Najprościej ujmując, autyzm jest zaburzeniem rozwoju, które charakteryzuje się przeżywaniem trudności w tworzeniu relacji społecznych i komunikowaniu się oraz występowaniem schematycznych, powtarzalnych zachowań i zainteresowań. Objawy autyzmu różnią się intensywnością — u każdej osoby wygląda on nieco inaczej.

Jak często występuje autyzm?

Szacuje się, że około 1% światowej populacji to osoby w spektrum autyzmu. W ostatnich latach liczba ta wydaje się wzrastać — niedawne statystyki ze Stanów Zjednoczonych mówią o rozpoznaniu objawów autyzmu u 2,3% dzieci w wieku 8 lat.

Przyjmuje się, że autyzm dotyczy znacznie częściej chłopców niż dziewcząt — u chłopców jest diagnozowany aż 4 razy częściej. Statystyka ta bywa jednak krytykowana przez niektórych specjalistów, którzy wskazują na różnice w objawach związane z płcią i niewystarczające dopasowanie klasyfikacji do objawów dziewczęcych oraz większą skłonność dziewczynek do dopasowywania się do norm społecznych i wynikające z tego maskowanie trudności.

Przyczyny autyzmu

Wielopłaszczyznowe badania nad tym, skąd bierze się autyzm, nie przyniosły do tej pory jednoznacznych wniosków. Uznaje się, że przyczyny powstawania autyzmu są złożone i wieloczynnikowe. Naukowcy szukają odpowiedzi przede wszystkim w badaniach genetycznych i czynnikach środowiskowych.

Wczesne rozpoznanie i interwencja

Wczesne rozpoznanie autyzmu jest kluczowe, ponieważ umożliwia wcześniejsze rozpoczęcie terapii, co może znacząco poprawić rozwój dziecka. Objawy autyzmu mogą być zauważone już w pierwszych latach życia. Diagnoza najczęściej opiera się na obserwacji zachowań i umiejętności społecznych dziecka.

Wczesna interwencja, która może obejmować terapie behawioralne, logopedyczne i zajęciowe, pomaga w rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych, społecznych i adaptacyjnych.

Czynniki genetyczne

Obecnie wiele badań nad powstawaniem autyzmu koncentruje się wokół czynników genetycznych. Naukowcy próbują odnaleźć konkretne biomarkery, przyczyniające się do rozwoju autyzmu u dzieci. Badania wykazują, że u bliźniąt jednojajowych ryzyko wystąpienia autyzmu jest znacznie wyższe niż u bliźniąt dwujajowych, co wskazuje na silny komponent dziedziczny. Przyjmuje się, że posiadanie przynajmniej jednego rodzica w spektrum autyzmu znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u dziecka.

Badacze zidentyfikowali kilkadziesiąt genów skojarzonych z pojawieniem się autyzmu, ale w dalszym ciągu w środowisku naukowym nie ma pełnej zgody co do tego, w jakim stopniu warunkują one wystąpienie tego zaburzenia. W literaturze naukowej często wiąże się powstawanie autyzmu z zespołem łamliwego chromosomu X

Osoby z autyzmem mają więcej mutacji w genomie niż ich zdrowi krewni, w tym mutacje de novo, czyli takie, które nie są dziedziczone po rodzicach.

Ważną rolę w badaniach nad autyzmem odgrywa także epigenetyka, czyli nauka o wpływie czynników środowiskowych na ekspresję genów. Chociaż nasze zrozumienie genetycznych podstaw autyzmu znacznie się poszerzyło, wiele aspektów tej złożonej kwestii wciąż pozostaje nieodkrytych.

Czynniki środowiskowe

Wśród najczęściej wymienianych czynników środowiskowych związanych z wystąpieniem symptomów autyzmu znajdują się:

  • wiek matki (niektóre badania uznają także wiek ojca — im wyższy, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia autyzmu u dziecka);
  • czynniki związane z ciążą i porodem (komplikacje w trakcie ciąży, infekcje wirusowe w jej trakcie, przyjmowanie leków przez matkę, kolejność urodzeń, poród z wykorzystaniem narzędzi, niska waga urodzeniowa, cukrzyca matki, farmakologiczne wywoływanie porodu, wydłużony czas trwania porodu);
  • ekspozycja na toksyny (zanieczyszczenia powietrza, substancje toksyczne np. pestycydy, metale ciężkie).

Mity dotyczące przyczyn powstawania autyzmu

Najpopularniejszym mitem dotyczącym powstawania autyzmu jest ten o negatywnym wpływie szczepionek. Dziś wiemy już, że szczepienia są najskuteczniejszym i najbezpieczniejszym sposobem na zapobieganie pojawieniu się wielu chorób, złagodzeniu ich przebiegu i skróceniu czasu trwania. Nie udowodniono istotnego związku między przyjęciem szczepionki na jakąś chorobę a pojawieniem się objawów autyzmu.

Innym szkodliwym mitem na temat przyczyn autyzmu jest powiązanie go z nieprawidłowościami w relacji matka-dziecko. Kiedyś zakładano, że kontakt z niedostępną emocjonalnie, zimną matką, traumatyzuje i wywołuje autyzm u dziecka. Dziś wiadomo już, że takie podejście do etiologii niepotrzebnie stygmatyzuje i obarcza winą opiekunów, ponadto w ciągu wieloletnich badań nie potwierdzono jednoznacznie wpływu stylu rodzicielskiego ani jakości relacji z opiekunem na wykształcanie się objawów autyzmu.

Objawy autyzmu

Podstawowe objawy autyzmu to:

  • trudności w komunikacji werbalnej i niewerbalnej;
  • problemy z nawiązywaniem i utrzymywaniem relacji społecznych;
  • powtarzające się zachowania i rutyny;
  • wąskie, intensywne zainteresowania;
  • nadwrażliwość lub podwrażliwość na bodźce sensoryczne;
  • trudności w rozumieniu perspektyw innych ludzi.

Należy pamiętać, że choć objawy te mają charakter stały, mogą różnić się stopniem natężenia w różnych sytuacjach.

Pierwsze objawy autyzmu

Pierwsze objawy charakterystyczne dla autyzmu u dzieci mogą być zauważone już w pierwszych miesiącach i latach życia. Nie u wszystkich dzieci ze spektrum występują wszystkie i te same symptomy, co nie wyklucza diagnozy autyzmu. Najczęściej zauważane objawy to:

  • brak lub unikanie kontaktu wzrokowego;
  • brak reakcji na imię do 9. miesiąca życia;
  • brak uśmiechu lub innych wyrazów twarzy do 9. miesiąca życia;
  • brak używania gestów, takich jak machanie, do 12. miesiąca życia;
  • brak lub ograniczone zainteresowanie kontaktem z innymi ludźmi, brak zainteresowania emocjami i stanami innych, niechęć do zabawy z rówieśnikami;
  • powtarzanie słów lub dźwięków z otoczenia (echolalia);
  • stereotypowe zabawy (dziecko bawi się zawsze w ten sam sposób);
  • silna koncentracja na szczegółach obiektów (np. tylko kółka w samochodziku);
  • obsesyjne, szczegółowe zainteresowania;
  • bardzo niska tolerancja na zmiany (w rytmie dnia, posiłkach, osobach, miejscach itp.);
  • bardzo wysoka lub niska wrażliwość na bodźce takie jak światło, ciepło, dźwięki, zapachy itd.

Jak rozpoznać autyzm u dziecka?

Jeżeli cokolwiek w zachowaniu dziecka nas niepokoi, nie warto zwlekać, tylko udać się do specjalisty. Obecność jednego lub kilku z wyżej wymienionych objawów nie oznacza jeszcze, że problemem na pewno jest autyzm. Nie diagnozujmy naszych pociech na własną rękę — poprośmy o pomoc pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznej lub lekarza psychiatrę.

diagnoza autyzmu

Diagnoza autyzmu

W Polsce diagnozę spektrum autyzmu prowadzą poradnie psychologiczno-pedagogiczne, specjalistyczne prywatne ośrodki psychologiczne oraz niektóre fundacje..

Diagnoza opiera się na szczegółowym wywiadzie z rodzicami dotyczącym rozwoju dziecka i jego zachowań, a także na obserwacji dziecka przez specjalistę. Dodatkowo stosuje się standaryzowane testy i kwestionariusze, które pomagają ocenić obecność i nasilenie objawów autyzmu. Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań medycznych (np. wzroku, słuchu) w celu wykluczenia innych przyczyn danych trudności czy zachowania.

Kryteria diagnostyczne

Kryteria diagnostyczne dla dzieci z autyzmem obejmują trzy obszary: społeczny, komunikacyjny i zachowaniowy. Dziecko autystyczne ma specyficzny styl wchodzenia w interakcje społeczne (brak lub niskie zainteresowanie kontaktem), komunikuje się w sposób ograniczony lub nie komunikuje się w ogóle oraz przejawia sztywne, powtarzające się zainteresowania i czynności.

Należy pamiętać, że autyzm to spektrum zaburzeń — co oznacza, że poszczególne osoby z tą diagnozą różnią się między sobą głębokością objawów. U niektórych osób cechy autystyczne jedynie w niewielkim stopniu wpływają na pewne aspekty życia, a u innych, ze znacznie nasilonymi trudnościami, mogą powodować potrzebę stałego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.

Typy autyzmu

W najnowszej wersji Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11, nie rozróżnia się już, jak w poprzednich, typów autyzmu. W zamian zaprezentowano jedną kategorię: zaburzenia ze spektrum autyzmu, z podziałem ze względu na obecność lub brak zaburzenia rozwoju intelektualnego i upośledzenia języka funkcjonalnego.

Jednak wśród specjalistów dalej funkcjonują określenia takie jak autyzm dziecięcy, atypowy lub zespół Aspergera — rozróżnienie to wciąż bywa przydatne dla skonkretyzowania, z jakimi objawami mamy do czynienia.

Autyzm dziecięcy

Autyzm dziecięcy (in. wczesnodziecięcy) pojawia się przed 3. rokiem życia i charakteryzuje się występowaniem trudności we wszystkich z następujących trzech obszarów: interakcje społeczne, komunikacja i ograniczony, powtarzający się repertuar zachowań. Występuje tu brak emocjonalnej reakcji na uczucia i działania innych ludzi, częste są jakościowe zaburzenia komunikacji, np. brak wykorzystania nabytych umiejętności językowych, trudności w utrzymaniu dialogu i adekwatnym reagowaniu na sygnały komunikacyjne. Często widoczna jest nieumiejętność zabaw wykorzystujących wyobraźnię (udawanie, odgrywanie ról itp.) i szeroko ujmowana niechęć do zmian (osób, miejsc, codziennych rytuałów).

Do rozpoznania autyzmu dziecięcego potrzebne jest stwierdzenie występowania objawów w okresie pierwszych trzech lat życia, ale na podstawie informacji o wczesnym funkcjonowaniu można go diagnozować w każdej grupie wiekowej.

Autyzm atypowy

Autyzm atypowy wyróżnia się z grupy całościowych zaburzeń rozwoju tym, że przypada na inny wiek dziecka (objawy zaczynają się pojawiać i rozwijać po 3. roku życia). Symptomy nie muszą obejmować wszystkich trzech obszarów (interakcje społeczne, komunikacja, specyficzne sztywne zainteresowania).

Ten podtyp autyzmu rozwija się najczęściej u osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną i u tych z ciężkimi zaburzeniami rozwoju rozumienia języka.

Zespół Aspergera

Zespół Aspergera wyróżnia się spośród innych zaburzeń ze spektrum autyzmu przede wszystkim utrzymaniem normalnego lub wyższego niż przeciętny poziom umiejętności językowych oraz intelektualnych. Mimo zachowania typowych umiejętności intelektualnych i większego niż w przypadku autyzmu prawdopodobieństwa dobrego funkcjonowania w szkole i pracy, osoby z zespołem Aspergera często mają trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji społecznych, rozumieniu niepisanych zasad społecznych oraz interpretacji gestów i mowy ciała. Mogą przejawiać specyficzne zainteresowania i wyjątkowe uzdolnienia w niektórych dziedzinach, np. w matematyce lub innych naukach ścisłych, muzyce, sztuce itp.

Leczenie autyzmu

Autyzm nie jest chorobą, lecz rodzajem neurologicznej różnorodności, co oznacza, że nie można go wyleczyć, ale można wspierać osoby z autyzmem w pełniejszym rozwijaniu ich potencjału. Obecnie wiele mówi się o neuroróżnorodności. Jest to koncepcja, która uznaje i akceptuje różnice w funkcjonowaniu mózgu za naturalne warianty ludzkiego doświadczenia. Takie podejście w rozumieniu osób z autyzmem pozwala uniknąć niepotrzebnego stygmatyzowania.

Czy autyzm da się wyleczyć?

Jak wspomniano wyżej, autyzmu nie da się wyleczyć, ponieważ nie jest on chorobą. Wiele osób, zarówno naukowców, jak i samorzeczników, czyli osób z autyzmem wypowiadających się we własnym imieniu, postuluje nawet o nienazywanie autyzmu zaburzeniem ze względu na stygmatyzujący i krzywdzący aspekt tego określenia.

To, co można zrobić, to starać się jak najlepiej zrozumieć, z jakimi trudnościami zmagają się dzieci, młodzież i dorośli z autyzmem, aby jak najlepiej wspierać ich w codziennym życiu, relacjach i integracji ze środowiskiem społecznym.

Terapia autyzmu

Każda osoba ze spektrum autyzmu będzie potrzebowała innej pomocy, w zależności od rodzaju i nasilenia trudności oraz aktualnej sytuacji życiowej.

U dzieci popularną metodą wspomagania rozwoju jest integracja sensoryczna, czyli terapia skoncentrowana na ćwiczeniu lepszego przetwarzania bodźców sensorycznych, takich jak dotyk, dźwięk i ruch.

Często stosowane są różne rodzaje terapii behawioralnej, która ma na celu nauczanie bardziej akceptowalnych społecznie zachowań poprzez techniki oparte na ich obserwacji i analizie. Skupia się na eliminacji niepożądanych działań oraz uczeniu umiejętności społecznych, komunikacyjnych i samodzielności.

Inną metodą wspierania osób autystycznych jest arteterapia. Wykorzystuje ona sztukę jako narzędzie do wyrażania emocji, rozwijania komunikacji i wspierania rozwoju sensorycznego, co może przyczynić się do poprawy zdolności interpersonalnych i samoregulacji u osób z tym zaburzeniem.

Bardzo często stosowanym narzędziem są też treningi relaksacyjne, które przede wszystkim pomagają w redukcji stresu i napięć, wspomagają regulację emocji i poprawiają ogólny komfort psychiczny i fizyczny.

W kontekście terapii osób ze spektrum z mniej nasilonymi objawami najczęściej wspomina się o treningach umiejętności społecznych, które mają na celu naukę rozpoznawania i reagowania na emocje własne i innych ludzi w taki sposób, aby było to jak najbardziej adekwatne do norm obowiązujących w danej grupie społecznej.

Autyzm – choroby towarzyszące

Szacuje się, że aż do 72% osób z rozpoznaniem autyzmu może mieć różnorodne choroby towarzyszące. 

Autyzmowi mogą towarzyszyć różne zaburzenia związane z funkcjonowaniem psychologicznym. Najczęściej wymienia się:

  • ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej),
  • zespół Tourette’a,
  • rozwojowe zaburzenie koordynacji,
  • dysleksję,
  • zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne,
  • zaburzenia lękowe,
  • depresję i inne zaburzenia nastroju,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia odżywiania.

Z autyzmem, zwłaszcza u dzieci, często wiąże się występowanie nietolerancji pokarmowych, alergii i problemów trawiennych. Zdarza się także współwystępowanie autyzmu z epilepsją.

Inne choroby, które mogą współwystępować z autyzmem, to m.in. zespół łamliwego chromosomu X, stwardnienie guzowate, nerwiakowłókniakowatość, fenyloketonuria, dystrofia mięśniowa Duchenne’a i różyczka wrodzona.

Kiedy udać się do specjalisty?

Jeżeli niepokoi nas cokolwiek w zachowaniu dziecka, innej osoby bliskiej lub naszym własnym, zawsze warto sięgnąć po opinię specjalisty. Jeśli zauważamy trudności w komunikacji, tendencję do wycofywania się z interakcji, specyficzne zainteresowania lub inne z wyżej wymienianych objawów, pamiętajmy, że nie zawsze musi to oznaczać obecność autyzmu.

Konsultacja z lekarzem pediatrą, psychiatrą lub psychologiem pomoże rozwiać wątpliwości. Może skutkować wczesną diagnozą, co z kolei przyspieszy rozpoczęcie odpowiedniej terapii i może znacznie poprawić jakość funkcjonowania dziecka w przyszłości. Z tego powodu nie warto zwlekać z udaniem się do specjalisty.

Rokowania i powikłania autyzmu

Z autyzmem mogą wiązać się różne powikłania zdrowotne i społeczne. Przykrą konsekwencją bywa doświadczanie przez osoby ze spektrum niezrozumienia ze strony neurotypowego otoczenia i izolacji społecznej z powodu „inności”. Może to prowadzić do wtórnego rozwijania się zaburzeń nastroju takich jak depresja.

Rokowania zależą od stopnia wsparcia, jakie dzieci i dorośli otrzymają od rodziny, terapeutów i specjalistów, a wczesna diagnoza i interwencja mogą znacząco poprawić prognozę rozwoju i funkcjonowania. Niestety, niektóre osoby z autyzmem mogą mieć trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i wymagać długotrwałego wsparcia i opieki. Jednak zależy to od głębokości objawów — z odpowiednim wsparciem i terapią, wielu osobom udaje się osiągnąć znaczące postępy w integracji społecznej i prowadzić satysfakcjonujące życie.

Zapobieganie autyzmowi

Choć nie jesteśmy w stanie zidentyfikować jednoznacznych, konkretnych metod zapobiegania autyzmowi, warto pamiętać o ogólnych korzyściach, jakie płyną z zachowania przez matkę zdrowego stylu życia przed zajściem w ciążę i w jej trakcie. Regularna aktywność fizyczna i prawidłowa dieta bogata w witaminy i minerały mają ogromne znaczenie, podobnie jak unikanie substancji toksycznych, takich jak alkohol i tytoń, które mogą negatywnie wpływać na rozwój płodu.

Pamiętajmy jednak, że autyzm nie jest chorobą, lecz stanowi część naturalnej ludzkiej różnorodności. Zamiast zapobiegać autyzmowi, warto zrozumieć i docenić płynące z niego różnice, które wzbogacają nasze społeczności.

Autyzm u dorosłych

W ostatnich latach coraz częściej słyszy się o diagnostyce zaburzeń ze spektrum autyzmu u dorosłych. Z powodu niskiej wiedzy medycznej i zaniedbań środowiskowych w przeszłości, wielu dorosłym osobom nie udzielono diagnozy w dzieciństwie. Dzisiaj, wraz z rozwojem badań dotyczących neuroróżnorodności i rosnącej popularności tego tematu, coraz częściej rozpoznaje się objawy autyzmu także w wieku dorosłym.

W gruncie rzeczy objawy autyzmu u dorosłych obejmują te same trzy obszary, które wspominane były wcześniej, tj. trudności w interakcjach społecznych, trudności w komunikacji oraz występowanie specyficznych, zawężonych zainteresowań. Diagnoza autyzmu u dorosłych wymaga szczegółowego wywiadu oraz oceny specjalisty, uwzględniających obserwację zachowań oraz informacje na temat funkcjonowania w dzieciństwie.

Autyzm – podsumowanie

  • Autyzm nie jest chorobą, lecz rodzajem zaburzenia neurorozwojowego, które wpływa na sposób, w jaki osoby nim dotknięte postrzegają świat i komunikują się z innymi.
  • Obecnie używa się określenia spektrum autyzmu, co oznacza, że objawy mogą mieć różnorodne nasilenie i przejawiać się w bardzo indywidualny sposób u różnych osób.
  • Osiowe objawy autyzmu obejmują trudności w funkcjonowaniu społecznym, komunikacji i powtarzalne wzorce zachowań i zainteresowań.
  • Spektrum autyzmu najczęściej rozpoznaje się w dzieciństwie, zazwyczaj przed ukończeniem trzeciego roku życia, chociaż niektóre osoby mogą otrzymać diagnozę później. Szacuje się, że około 1% społeczeństwa ma objawy ze spektrum.
  • Uwarunkowania autyzmu są złożone i obejmują zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Pomimo postępów w badaniach, wciąż istnieje wiele niewiadomych dotyczących przyczyn autyzmu, jego zróżnicowanych przejawów i czynników ryzyka.
  • Osoby z autyzmem mogą korzystać z różnorodnych metod terapeutycznych. Wsparcie rodziny i społeczności odgrywa kluczową rolę w procesie terapii i integracji osób z autyzmem, pomagając im w możliwie jak najpełniejszym i najbardziej satysfakcjonującym uczestnictwie w życiu społecznym.

Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED


Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.


Dodano: 01/07/2024
Autor
POLMED Zdrowie
POLMED Zdrowie
Najpopularniejsze artykuły w kategorii Zdrowie psychiczne
23/02/2022
Choroby, Zdrowie psychiczne
Depresja – rodzaje, objawy, jak pomóc osobie z depresją?

Na depresję choruje około 350 milionów ludzi na świecie, w tym około 4 milionów w Polsce. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że do 2030 roku depresja będzie najczęściej występującym schorzeniem na świecie. To bardzo poważna choroba, która musi być leczona. Jak rozpoznać pierwsze symptomy depresji i gdzie szukać profesjonalnej pomocy?


Alkoholizm (choroba alkoholowa)- czynniki ryzyka, objawy i leczenie
06/09/2023
Choroby, Terapie, Zdrowie psychiczne
Alkoholizm – czynniki ryzyka, objawy, fazy i leczenie choroby alkoholowej

Alkohol to jedna z najłatwiej dostępnych na całym świecie używek, powszechnie spożywana i akceptowana w większości środowisk, która jednocześnie może być śmiertelną trucizną. Kiedy możemy mówić o uzależnieniu od alkoholu? Kto jest na nie najbardziej narażony? Jakie są objawy i powikłania choroby alkoholowej? Jak wygląda leczenie alkoholizmu?   


12/04/2021
Profilaktyka, Styl życia, Zdrowie psychiczne
Sport a stres – jakie sporty uprawiać, by zniwelować stres?

Gonitwa w pracy, w domu dzieci, mnóstwo obowiązków, które powoli zaczynają nas przerastać. Temu wszystkiemu towarzyszy ciągły stres, który nigdy nie jest pomocny, dodatkowo przyspiesza on uczucie wyczerpania. Stres stał się dużym problemem XXI wieku. Ma on ogromny wpływ na naszą kondycję psychiczną, ale także fizyczną. Jak radzić sobie ze stresem? Jakie metody radzenia sobie ze stresem są najskuteczniejsze?


Zapoznaj się z nasza ofertą:
konsultacja psychiatry polmed
Kup online!
Wizyta
Konsultacja psychiatry
Potrzebujesz pomocy psychiatrycznej? Nie wiesz, jak pomóc bliskiemu z zaburzeniami psychicznymi? Umów wizytę u specjalisty w POLMED!

od 280 zł
konsultacja psychologa polmed
Kup online!
Wizyta
Konsultacja psychologa
Zadbaj o swoje zdrowie psychiczne! Umów wizytę u specjalisty w POLMED.

od 120 zł
abonament medyczny dla seniorów polmed
już od 273 zł miesięcznie!
Abonament medyczny
Duet Senior
Wiek nie musi Was ograniczać! Wybierz abonament opieki medycznej dla dwojga w POLMED.

od 2680 zł /rok
Więcej usług
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z naszymi konsultantami.
Zapytaj o ofertę
Newsletter
Kup wizytę
Portal Pacjenta Portal Pracodawcy Platforma Medycyny Pracy Panel Agentów Ubezpieczeniowych Partner medyczny
Mam konto
Zaloguj się
Nie mam konta
Zarejestruj się