Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Badanie cytologiczne należy do jednych z podstawowych badań, które pozwalają monitorować stan zdrowia kobiety. Polega ono na analizie komórek pobranych z szyjki macicy, które następnie są badane pod mikroskopem w celu stwierdzenia ewentualnych zmian. Cytologia odgrywa kluczową rolę we wczesnym wykrywaniu i monitorowaniu wielu chorób, przede wszystkim nowotworów szyjki macicy we wczesnym stadium, umożliwiając szybką interwencję lekarską oraz zwiększając szanse na skuteczne leczenie. Czy cytologia wykrywa choroby weneryczne? Dlaczego odgrywa ona kluczową rolę w profilaktyce raka szyjki macicy? Odpowiadamy!
Badanie cytologiczne jest szybkie i zazwyczaj bezbolesne. Po zajęciu miejsca na fotelu ginekologicznym, lekarz ginekolog lub położna delikatnie umieszcza w pochwie niewielki wziernik. Pozwala to na bezpieczne rozchylenie jej ścian i dokładne uwidocznienie szyjki macicy, z której zostanie pobrana próbka.
Następnie, za pomocą specjalistycznej, bardzo małej szczoteczki specjalista wykonuje kilka obrotowych ruchów, by zebrać komórki nabłonka z tarczy oraz kanału szyjki macicy. Można poczuć lekkie muśnięcie lub łaskotanie, ale czynność ta jest zazwyczaj całkowicie bezbolesna – pacjentka może odczuwać jedynie lekki dyskomfort.
Pobrany materiał jest natychmiast przenoszony na szkiełko laboratoryjne (w cytologii klasycznej) lub do pojemnika ze specjalnym podłożem płynnym (w cytologii LBC). Tak zabezpieczona próbka trafia do laboratorium, gdzie jest oceniana pod mikroskopem.
Wymazy oceniane są w systemie Bethhesda. Prawidłowy wymaz cytologiczny powinien zawierać komórki nabłonka płaskiego, komórki strefy przekształceń i komórki endocervix, nie powinien zawierać komórek endometrialnych. Za prawidłowy wynik badania cytologicznego uznaje się taki, gdzie brak śródnabłonkowej neoplazji oraz komórek nowotworowych.
Cytologia na podłożu płynnym (LCB) i zwykła różnią się zarówno jakością uzyskanego preparatu, jak i sposobem pobrania materiału do analizy. Cytologia płynna oferuje znacznie lepszą jakość obrazu dzięki cienkiej warstwie komórek, co przekłada się na dokładniejszą ocenę. Ponadto płynna cytologia ma szersze zastosowanie, umożliwiając dodatkowe badania w kierunku bakterii Chlamydia trachomatis oraz wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV).
W przypadku cytologii zwykłej materiał pobierany jest za pomocą szczoteczki z dróg rodnych pacjentki i przenoszony na szkiełko mikroskopowe. Wówczas może dojść do nierównomiernego rozprowadzenia materiału, zachodzenia na siebie komórek lub nieprzeniesienia całego materiału. Natomiast w cytologii płynnej, materiał jest pobierany tą samą szczoteczką, ale umieszczany w pojemniku na podłożu płynnym, co minimalizuje ryzyko uszkodzenia i błędów podczas oceny mikroskopowej. Po dostarczeniu do laboratorium zawartość pojemnika jest oczyszczana i umieszczana na szkiełku mikroskopowym do oceny. Dzięki temu procesowi, płynna cytologia pozwala ograniczać możliwość powstania błędów i zapewnia bardziej wiarygodne wyniki.
Co pozwala wykryć cytologia? Badanie cytologiczne umożliwia wczesne wykrycie raka szyjki macicy. Dodatkowo cytologia może identyfikować:
Należy jednak zaznaczyć, że nieprawidłowy wynik cytologii nie zawsze obecności nowotworu. W takiej sytuacji ginekolog może zalecić dodatkowe badania, takie jak kolposkopia, która pozwala na obserwację pochwy, szyjki macicy i sromu, lub biopsję endometrium, polegającą na pobraniu fragmentu błony śluzowej macicy w celu dalszej analizy.
W Polsce obecnie obowiązuje program program profilaktyki raka szyjki macicy, obejmujący kobiety w wieku między 25 a 64 lat, które w ciągu ostatnich 3 lat nie przechodziły badań cytologicznych. Program realizowany jest w ramach NFZ, co oznacza, że wykonywany jest bezpłatnie oraz nie wymaga skierowania, konieczne jest wyłącznie umówienie wizyty w wykwalifikowanej placówce opieki zdrowotnej.
Mimo tego, że darmowe badania profilaktyczne obejmują kobiety dopiero po 25 roku życia, ze względu na rosnącą tendencję do zachorowań na raka szyjki macicy u młodych kobiet ginekolodzy zalecają, by cytologię wykonywać już wcześniej.
Ponadto, na początku marca 2025 roku wprowadzony został nowy schemat postępowania profilaktycznego dodający do tradycyjnej cytologii również test HPV HR z genotypowaniem, wykrywający materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego o wysokim ryzyku onkogennym. Wykonanie tego badania rekomendowane jest raz na 5 lat, a w przypadku dodatniego testu z tego samego pobranego wcześniej materiału dodatkowo przeprowadza się cytologię płynną.
Częstsza kontrola zalecana jest kobietom ze zwiększonym ryzykiem zakażeń – tj. zakażonych wirusem HIV lub w trakcie leczenia immunosupresyjnego. PTGiP deklaruje, że w powyższych przypadkach badanie powinno być wykonywane co roku lub częściej w przypadku konkretnych wskazań lekarza ginekologa.
Częstsze wykonywanie cytologii jest zalecane w przypadku:
Odpowiednie przygotowanie do badania cytologicznego jest podstawą dla uzyskania jak najdokładniejszego wyniku. Istnieje kilka zaleceń:
Wiele kobiet zastanawia się też, kiedy zrobić cytologię. Jaki jest odpowiedni termin badania? Zaleca się przeprowadzenie badania kilka dni po zakończeniu miesiączki, w pierwszej połowie cyklu menstruacyjnego.
Skala Bethesda to system klasyfikacji wyników w badaniu cytologicznym, stosowany głównie w diagnostyce raka szyjki macicy. Skala ta dostarcza dokładnych informacji na temat badanej próbki oraz jej ogólnej charakterystyki. Nieprawidłowe wyniki badania cytologicznego to:
Jaki jest zatem symbol oznaczający prawidłowe wyniki cytologii? FI lub NILM wskazuje, iż rozmaz jest prawidłowy.
U kobiet ciężarnych z LSIL postępowaniem zalecanym jest tak jak w populacji ogólnej kolposkopia. Dopuszcza się odroczenie wykonania kolposkopii w 6 tygodni po porodzie. Jeśli nie podejrzewa się zmian CIN2/3 lub raka wówczas kolejne badania cytologiczne lub kolposkopowe w ciąży są niewskazane.
W przypadku HSIL diagnostyczno-terapeutyczne wycięcie zmiany potwierdza CIN2/3 w 84-97%, dlatego wykonanie wyżej wymienionej procedury jest postępowaniem zalecanym w wyżej wymienionej sytuacji. Dopuszczalną opcją postępowania jest kolposkopia z wyłyżeczkowaniem kanału szyjki. U pacjentek, u których histologicznie nie stwierdzi się CIN2/3 akceptowalną opcją postępowania jest kontrola kolposkopowa i cytologiczna w odstępie 6 miesięcy przez rok. W sytuacji, gdy w czasie rocznej obserwacji uzyskamy ponownie wynik HSIL, wycięcie zmiany jest postępowaniem koniecznym. Wycięcie zmiany jest również zalecane w przypadku HSIL i niesatysfakcjonującej kolposkopii.
HSIL u kobiet w ciąży jest wskazaniem do kolposkopii i biopsji zmian o charakterze podejrzanym o CIN2/3 lub raka, podczas tego zabiegu nie wykonuje się biopsji z kanału szyjki. U kobiet, u których nie stwierdzono CIN2/3 powtarza się cytologię i kolposkopię nie wcześniej, niż 6 tygodni po porodzie.
W przypadku nastolatek z HSIL wykonuje się badanie kolposkopowe. Jeśli histologicznie nie stwierdzi się CIN2/3 i wynik wyskrobin z kanału szyjki jest prawidłowy, preferowaną opcją postępowania jest kontrola cytologiczno-kolposkopowa przez 2 lata, w odstępie co 6 miesięcy. Jeśli w badaniach kontrolnych w kolposkopii lub w cytologii utrzymują się zmiany dużego stopnia po 12 miesiącach, wówczas następuje ponowne pobranie materiału do badania hist-pat. W przypadku utrzymywania się HSIL i braku CIN w materiale biopsyjnym po 24 miesiącach zaleca się diagnostyczno-terapeutyczne wycięcie zmiany.
Regularna cytologia to fundament profilaktyki raka szyjki macicy. Pozwala wychwycić nieprawidłowe komórki na etapie, gdy są one całkowicie wyleczalne, często zanim przekształcą się w nowotwór. Warto rozważyć jej nowoczesną formę – cytologię LBC, która oferuje wyższą czułość i szersze możliwości diagnostyczne, w tym jednoczesne badanie w kierunku wirusa HPV. Pamiętaj, że systematyczność jest kluczowa. To właśnie regularne badania, wykonywane zgodnie z zaleceniami lekarza, dają Ci realną kontrolę nad zdrowiem i szansę na skuteczną interwencję, gdy jest ona najbardziej potrzebna.
Aktualizacja: Marlena Hajduk, studentka IV roku kierunku lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Termin „syndrom sztokholmski” bardzo szybko zaczął funkcjonować w języku mediów i popkultury, jednak przez długi czas nie został oficjalnie uznany przez żadne towarzystwo psychiatryczne. Obecnie wciąż nie pojawia się w międzynarodowych klasyfikacjach zaburzeń psychicznych, a jednak większość z nas kojarzy zjawisko, do którego się odnosi. Czy na pewno dotyczy tylko filmowej relacji porywacz-zakładnik?
Mocz u zdrowej osoby powinien mieć jasnożółty, słomkowy kolor. Czasami ta barwa może się zmieniać w zależności od spożytych pokarmów, przyjmowanych leków albo ilości wypitych płynów, a czasami ze względu na toczące się procesy chorobowe w organizmie. Jaki kolor moczu powinien być powodem do niepokoju? Kiedy należy udać się do lekarza?
Ustalanie, czy też raczej obliczanie dni płodnych sprawia, że kobieta może w sposób świadomy planować swoje macierzyństwo. Jak można obliczyć dzień owulacji oraz dni płodne? Istnieje kilka metod, np. kalkulator dni płodnych, test owulacyjny albo codzienne mierzenie temperatury ciała. Tym, co je od siebie odróżnia, jest przede wszystkim dokładność uzyskiwanych informacji.
Pacjenci zgłaszają się do lekarza rodzinnego z poczuciem permanentnego wyczerpania, nieustępliwego zmęczenia, problemami z koncentracją i wówczas wielokrotnie kierowani są do specjalisty, którym jest endokrynolog. Często przyczyny utrzymującego się znużenia leżą nie tylko w podejmowaniu codziennych aktywności, lecz posiadają problemy zakorzenione znacznie głębiej – mają podłoże hormonalne. To właśnie tymi schorzeniami zajmuje się endokrynolog.
