Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Cytologia płynna (LBC – Liquid-Based Cytology) to zaawansowana technika diagnostyki cytomorfologicznej, służąca do wykrywania stanów przednowotworowych oraz raka szyjki macicy. W tej metodzie pobrane komórki nabłonka są umieszczane bezpośrednio w płynnym podłożu utrwalającym, co pozwala na eliminację zanieczyszczeń takich jak śluz czy krew i stworzenie precyzyjnego preparatu cienkowarstwowego.
W poniższym artykule wyjaśniamy, na czym dokładnie polega cytologia płynna, czym różni się od badania konwencjonalnego, kto powinien ją wykonać i jak się do niej przygotować. Krok po kroku opisujemy przebieg wizyty, a następnie szczegółowo omawiamy system klasyfikacji wyników Bethesda – dzięki temu zrozumiesz, co oznaczają poszczególne skróty w opisie wyniku i jakie kroki należy wykonać, gdy rezultat odbiega od normy.
Cytologia na podłożu płynnym, nazywana również cytologią cienkowarstwową, polega na przeniesieniu materiału biologicznego ze szczoteczki cytologicznej bezpośrednio do fiolki z roztworem konserwującym. W metodzie konwencjonalnej (szkiełkowej) lekarz nanosi wymaz bezpośrednio na szkiełko, co często prowadzi do nakładania się na siebie komórek oraz przysłonięcia ich przez artefakty (nieprawidłowości).
W technologii LBC urządzenie laboratoryjne automatycznie odfiltrowuje komórki nabłonkowe, tworząc jednowarstwowy, przejrzysty osad. Dzięki temu cytotechnik może precyzyjnie ocenić morfologię jądra i cytoplazmy, co minimalizuje ryzyko błędów diagnostycznych i wyników fałszywie ujemnych.
Podstawowa różnica tkwi w efektywności wykorzystania materiału pobranego w czasie płynnej cytologii. Szacuje się, że w metodzie tradycyjnej na szkiełku zostaje jedynie ok. 20% pobranych komórek, podczas gdy w LBC do analizy trafia niemal 100% materiału.
Ponadto, płyn utrwalający pozwala na stabilizację kwasów nukleinowych, co umożliwia wykonanie diagnostyki uzupełniającej bez konieczności ponownego wzywania pacjentki na fotel ginekologiczny. Jest to rozwiązanie optymalne klinicznie, pozwalające na wykonanie tzw. procedury reflex testing (automatyczne zlecenie testu HPV przy niepewnym wyniku cytologii, bez konieczności ponownego pobierania materiału).
Pierwsze badanie cytologiczne powinno być wykonane profilaktycznie przez każdą kobietę po rozpoczęciu współżycia płciowego lub od 25. roku życia. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) z 2024 roku, w przypadku cytologii płynnej rekomendowana jako metoda o wyższej wiarygodności niż w przypadku cytologii klasycznej.
Regularne badania kontrolne pozwalają na wykrycie zmian dysplastycznych nabłonka szyjki macicy (neoplazji wewnątrznabłonkowej – CIN) na etapie, w którym są one w pełni wyleczalne, zapobiegając rozwojowi inwazyjnego raka szyjki macicy.
Przygotowanie pacjentki ma kluczowe znaczenie dla reprezentatywności próbki. Aby w wymazie znalazła się odpowiednia liczba komórek z tzw. strefy transformacji (miejsca, gdzie najczęściej rozwijają się nowotwory), należy unikać czynników mogących uszkodzić nabłonek lub zanieczyścić preparat substancjami chemicznymi. Najlepiej zaplanować wizytę w pierwszej połowie cyklu, po całkowitym ustąpieniu krwawienia miesiączkowego.
Pobranie materiału do LBC jest szybkie i zazwyczaj bezbolesne. Lekarz ginekolog używa jednorazowego wziernika w celu uwidocznienia części pochwowej szyjki macicy. Następnie, przy pomocy specjalistycznej szczoteczki o elastycznych włóknach, wykonuje ruch rotacyjny, zbierając komórki z tarczy oraz z kanału szyjki macicy. Cała procedura trwa kilkanaście sekund. Po badaniu pacjentka może obserwować delikatne plamienie, co wynika z fizjologicznego przekrwienia błony śluzowej i nie stanowi powodu do niepokoju.
Opis wyniku cytologii płynnej opiera się na systemie Bethesda, który jest międzynarodowym standardem oceny morfologicznej. Zastąpił on dawną skalę Papanicolaou (I-V), ponieważ dostarcza bardziej szczegółowych informacji o charakterze zmian. Raport z badania zawsze zawiera informację o jakości preparatu (czy jest on zdatny do oceny) oraz kategoryzację stwierdzonych komórek.
| Skrót wyniku | Pełna nazwa i znaczenie medyczne |
| NILM | Brak zmian wewnątrznabłonkowych i nowotworowych. Wynik prawidłowy. |
| ASC-US | Atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu. |
| ASC-H | Atypowe komórki nabłonka płaskiego, gdzie nie można wykluczyć zmian wysokiego stopnia (HSIL). |
| LSIL | Zmiana śródnabłonkowa małego stopnia (odpowiada CIN1 i infekcji HPV). |
| HSIL | Zmiana śródnabłonkowa dużego stopnia (odpowiada CIN2 i CIN3) – stan przedrakowy. |
| AGC | Atypowe komórki gruczołowe (wymagają diagnostyki kanału szyjki lub macicy). |
Nieprawidłowy wynik cytologii (np. ASC-US lub LSIL) nie jest równoznaczny z rozpoznaniem nowotworu. Wskazuje on na konieczność pogłębionej diagnostyki w celu zweryfikowania stopnia dysplazji nabłonka. Dzięki technologii LBC, lekarz może zlecić test genetyczny na obecność HPV HR (High Risk) z tej samej próbki. Jeśli test zakażenia wirusem HPV wyjdzie ujemny, ryzyko rozwoju raka jest minimalne. W przypadku wyniku dodatniego lub stwierdzenia zmian śródnabłonkowych typu HSIL, standardem postępowania jest kolposkopia (oglądanie szyjki w powiększeniu) oraz pobranie celowanych wycinków do badania histopatologicznego.
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest głównym czynnikiem etiologicznym raka szyjki macicy. Co-testing, czyli jednoczesne przeprowadzenie badania cytologicznego i testu molekularnego DNA HPV, jest obecnie uważane za najskuteczniejszy model profilaktyki pierwotnej i wtórnej. Cytologia płynna doskonale wpisuje się w ten trend, oferując stabilność materiału biologicznego. Pozwala to na precyzyjne różnicowanie między przejściową infekcją wirusową a trwałymi zmianami w architekturze komórki, które wymagają interwencji chirurgicznej (np. konizacji szyjki macicy).
Wśród ponad 200 typów wirusa HPV tylko niektóre określane są jako genotypy wysokiego ryzyka onkogennego – są to głównie wirusy HPV 16 i 18, rzadziej 31, 33, 35, 39.
Niezależnie jednak od rodzaju wykrytego wirusa po każdym badaniu w kierunku HPV zakończonym wykryciem wirusa należy skontaktować się z lekarzem i w razie potrzeby wykonać dodatkowe badania. Nieonkogenne typy mogą świadczyć o rozwoju innych poważnych schorzeń układ rozrodczego np. zmian brodawczakowatych błon śluzowych.
Cytologia płynna (LBC) jako nowoczesna metoda diagnostyczna stanowi fundament onkoprofilaktyki ginekologicznej. Dzięki eliminacji błędów technicznych towarzyszących metodzie tradycyjnej oraz możliwości rozszerzenia diagnostyki o testy molekularne, zapewnia pacjentkom wysoki poziom bezpieczeństwa. Regularne wykonanie badania LBC umożliwia znacznie zredukować ryzyko zachorowania na inwazyjnego raka szyjki macicy poprzez wczesne wykrycie i usunięcie zmian przednowotworowych.
Autor: Marlena Hajduk, studentka IV roku kierunku lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Maść ichtiolowa to preparat miejscowy o ciężkim charakterystycznym zapachu. Zawiera sulfobituminian amonowy, stosowany od ponad stu lat w leczeniu ograniczonych reakcji zapalnych skóry. Pomimo rozwoju nowoczesnych leków przeciwbakteryjnych, nadal znajduje miejsce w domowej apteczce. Sprawdź, jak działa i w jakich przypadkach może pomóc w leczeniu głębokich zmian skórnych. Czy maść naprawdę działa? Na czym polega mechanizm „wyciągania ropy”? I kiedy warto po nią sięgnąć?
Mocz u zdrowej osoby powinien mieć jasnożółty, słomkowy kolor. Czasami ta barwa może się zmieniać w zależności od spożytych pokarmów, przyjmowanych leków albo ilości wypitych płynów, a czasami ze względu na toczące się procesy chorobowe w organizmie. Jaki kolor moczu powinien być powodem do niepokoju? Kiedy należy udać się do lekarza?
Ustalanie, czy też raczej obliczanie dni płodnych sprawia, że kobieta może w sposób świadomy planować swoje macierzyństwo. Jak można obliczyć dzień owulacji oraz dni płodne? Istnieje kilka metod, np. kalkulator dni płodnych, test owulacyjny albo codzienne mierzenie temperatury ciała. Tym, co je od siebie odróżnia, jest przede wszystkim dokładność uzyskiwanych informacji.
Pacjenci zgłaszają się do lekarza rodzinnego z poczuciem permanentnego wyczerpania, nieustępliwego zmęczenia, problemami z koncentracją i wówczas wielokrotnie kierowani są do specjalisty, którym jest endokrynolog. Często przyczyny utrzymującego się znużenia leżą nie tylko w podejmowaniu codziennych aktywności, lecz posiadają problemy zakorzenione znacznie głębiej – mają podłoże hormonalne. To właśnie tymi schorzeniami zajmuje się endokrynolog.
