Tran – właściwości, dawkowanie, na co pomaga olej z wątroby dorsza?

Tran jest szeroko stosowanym olejem odzwierzęcym, najczęściej mówi się o nim w kontekście podnoszenia odporności. Tradycja jego spożywania, jak i opatentowany proces jego produkcji oraz oczyszczania pochodzi z Norwegii. To tam pierwszy raz zaobserwowano, że ludzie z wybrzeża spożywający tran cieszą się dobrym zdrowiem. Z tego artykułu dowiesz się jakie właściwości prozdrowotne ma tran, czy można go stosować u dzieci i jakie są przeciwskazania do stosowania tranu.

Tran to olej pozyskiwany z wątroby dorsza lub innych ryb dorszowatych. Zawiera kwasy tłuszczowe z grupy omega-3, niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania komórek, których nasz organizm nie produkuje samodzielnie. Tran jest też źródłem witaminy A i D oraz sprzyja wchłanianiu wszystkich witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Warto zatem spożywać tran w trakcie lub po posiłku. Tradycja produkcji spożywania trany pochodzi z wybrzeża Norwegii, gdzie zaobserwowano że osoby spożywające ryby morskie i tran są zdrowsi. Wzbogacenie diety o tran jest szczególnie polecane w okresie jesienno-zimowym, stosuje się go również u dzieci i kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią.

Tran jest skarbnicą głównie dwóch niezwykle ważnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 - kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA), które odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu sercowo-naczyniowego, układu nerwowego oraz układu odpornościowego.

Kwasy tłuszczowe wchodzą w skład każdej żywej komórki i stanową znaczny procent składu samego mózgu. Badania sugerują, że kwasy omega-3 zawarte w tranie obniżają poziom trójglicerydów, wspierają prawidłowe ciśnienie krwi oraz zapobiegają odkładaniu się blaszki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych.

DHA, jeden z kwasów omega-3, jest kluczowym składnikiem błon komórkowych neuronów, co sprawia, że suplementacja tranem może poprawiać koncentrację, pamięć, a także wspierać leczenie stanów depresyjnych. Duże badanie kohortowe wykazało, że regularne stosowanie suplementów zawierających olej rybi może być korzystne w przypadku progresji chorób sercowo-naczyniowych, od migotania przedsionków do poważnych chorób sercowo-naczyniowych związanych zwiększonym ryzykiem śmierci.

Kwas eikozapentaenowy (EPA) obniża stężenie lipidów oraz ich odkładanie w wątrobie. Ponadto, dzięki właściwości rozszerzania naczyń obniża ciśnienie krwi, co działa kardioprotekcynie, np. zmniejszając ryzyko zawału serca. Jest to szczególnie ważne dla pacjentów z podwyższonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.

Co istotne, połączenie działania kwasów EPA i DHA korzystnie wpływa na procesy odpornościowe i obniża poziom markera stanu zapalnego CRP, a także może skracać czas trwania infekcji. Badanie wśród kobiet z cukrzycą ciążową wykazało, że suplementacja olejem z wątroby dorsza skutecznie obniżyła poziom glukozy we krwi, lipidów, CRP i HOMA-IR (wskaźnik oceny stopnia insulinooporności) oraz częstość powikłań okołoporodowych.

Tran zawiera także niezwykle cenne witaminy A i D. Witamina A wspiera regenerację naskórka, dobry stan włosów i paznokci oraz zdrowie skóry i jej ochronę przed przedwczesnym starzeniem. To kluczowa witamina niezbędna dla prawidłowego widzenia, szczególnie po zmroku. Witamina A uczestniczy również w procesie produkcji czerwonych krwinek.

Natomiast witamina D zawarta w tranie, wspomaga wchłanianie wapnia, co przekłada się na mocne kości i zęby, a także jest szczególnie istotne dla dzieci w okresie wzrostu oraz osób starszych narażonych na osteoporozę. Jest to witamina niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego i dobrego samopoczucia. Jej niedobór może objawiać się osłabieniem, obniżeniem nastroju, bezsennością lub bólami kości i stawów.

Badania sugerują, że obniżone stężenie witaminy D we krwi przyczynia się do powstawania chorób metabolicznych, sercowo-naczyniowych, zaburzeń neuropsychiatrycznych (np. depresji), zaburzeń hormonalnych i objawów ze strony układu pokarmowego. Coraz częściej podkreśla się znaczenie prawidłowego poziomu witaminy D w zmniejszeniu ryzyka rozwoju cukrzycy oraz chorób autoimmunizacyjnych.

Warto pamiętać, że fizjologicznie witamina D jest produkowana w skórze pod wpływem działania promieni słonecznych. Jednak w Polsce, w okresie od października do kwietnia, ze względu na niewielkie nasłonecznienie, mogą powstawać niedobory. Szczególnie, że nie zawsze możemy korzystać z promieni słonecznych podczas krótkiego zimowego dnia. Innymi źródłami witaminy D jest żywność, np. tłuste ryby morskie, jajka, masło i sery, jednak zwykle nie spożywamy ich w dostatecznej ilości.

W zdrowej diecie powinny znajdować ryby morskie zawierające kwasy omega-3. Zaleca się spożywanie tłustych ryb morskich dwa razy w tygodniu. Często jednak trudno sprostać tym zaleceniom, wtedy warto sięgnąć po suplementację. Oto kilka wskazań do stosowania tranu:

Tranu nie powinny spożywać osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe i pacjenci z chorobami nerek. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny otrzymywać suplementację min. 200 mg DHA dziennie (nawet 400–600 mg DHA dziennie, jeżeli kobieta nie je ryb). Tran nie jest przeciwwskazany w ciąży, jednak ze względu na zawartość witaminy A, powinien być stosowany z umiarem, szczególnie gdy kobieta spożywa wiele produktów z witaminą A.

Tran może być spożywany przez niemowlęta i dzieci. Warto go włączyć do diety szczególnie, jeżeli mama podczas karmienia piersią nie spożywa ryb i w dalszych etapach życia dziecko nie je ich w odpowiedniej ilości. Szczególnie ważne jest to dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego, w tym mózgu i działania układu odpornościowego. Kwas dokozaheksaenowy wspiera działanie siatkówki, poprawia procesy zapamiętywania i nauki, a także warunkuje prawidłowy rozwój intelektualny niemowląt i dzieci.

Badanie potwierdzają, że EPA i DHA zmniejszają syntezę prozapalnych cytokin: interleukiny-1 i czynnika martwicy nowotworów oraz obniżają poziom markera stanu zapalnego CRP. Zatem kwasy tłuszczowe omega-3 i witaminy zawarte w tranie mają właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwnowotworowe.

Jeżeli chcemy podawać tran dziecku lub stosować tran u mamy karmiącej, ważne, żeby produkt pochodził ze znanego źródła i od zaufanego producenta, który na pewno pozyskuje ten olej z dorszy wiadomego pochodzenia i posiada rekomendacje. Należy zapoznać się z dawkowaniem i sposobem przechowywania produktu i nie przekraczać zalecanej dawki.

W przypadku wątpliwości zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji, aby dopasować dawkę i upewnić się, że nie występują przeciwwskazania.

Zaleca się spożywanie ryb przynajmniej dwa razy w tygodniu. Jeśli jednak nie jest to możliwe, warto suplementować omega-3 właśnie w postaci tranu. Może to być szczególnie korzystne w okresie jesienno-zimowym, w okresie ciąży i karmienia piersią oraz u dzieci. Warto sięgnąć po tran przy nawracających infekcjach, zwiększonym ryzyku schorzeń sercowo-naczyniowych, chorobach autoimmunizacyjnych oraz neurologicznych i psychicznych.

Tran można kupić w postaci płynnej, o smaku neutralnym lub z dodatkiem aromatów owocowych, ale jest też dostępny w postaci żelków i kapsułek. Jego dawkowanie zależy od wieku, diety i od tego jaką formę produktu wybraliśmy. Tran można stosować długofalowo, warto tylko zwrócić uwagę, by był on z dobrego źródła i dawki uwzględniały zalecenia na opakowaniu oraz uwzględniały, co znajduje się w ewentualnych innych przyjmowanych suplementach.

Zalecane spożycie kwasów tłuszczowych długołańcuchowych omega-3 u dzieci między 1-3 rokiem życia wynosi 150–200 mg na dobę. W przypadku dzieci, które nie spożywają regularnie ryb, należy uwzględnić suplementację tych kwasów.

Warto wiedzieć, że nazwa tran odnosi się tylko i wyłącznie do oleju z wątroby dorsza. Olej z wątroby rekina różni się składem, a co za tym idzie właściwościami prozdrowotnymi. Jednak o obu tych olejach możemy usłyszeć w kontekście odporności.

Tran (olej z wątroby dorsza) zawiera więcej kwasów omega -3, które są nam niezbędne, a nie produkujemy ich w naszym organizmie. Natomiast olej z wątroby rekina czasami mylnie i nieprawidłowo nazywany tranem, ma mniej kwasów tłuszczowych omega -3, ale zawiera naturalne immunomodulatory - alkiloglicerole i skwalen.

Alkiloglicerole to tłuszcze estrowe, które istotnie działanie immunomodulujące, wspierają syntezę białych krwinek i podziały komórkowe. Naturalnie występują w mleku kobiecym, śledzionie, szpiku kostnym i wątrobie. Związki te charakteryzują się dużą bioaktywnością i w kompozycji z innymi składowymi oleju z wątroby rekina, stosowane są w leczeniu niedoborów odporności i nowotworów. Drugi z immunomodulatorów - skwalen to substancja występująca też w oliwie z oliwek, choć w mniejszej ilości niż w oleju z rekina. Niewielkie ilości skwalenu występują w skórze i gruczołach łojowych. Skwalen również ma działanie wspierające odporność, czyli wspiera produkcję białych krwinek, ma też korzystny wpływ na skórę.

Tran, czyli olej pozyskiwany z wątroby dorsza i innych ryb z rodziny dorszowatych, od wieków jest ceniony za swoje niezwykłe właściwości prozdrowotne. Poza korzystnym wpływem kwasów tłuszczowych EPA i DHA na układ sercowo-naczyniowy i nerwowy, zawartość witaminy D i A sprzyja korzystnemu wpływowi tranu na zdrowie układu mięśniowo-szkieletowego, odpornościowego, hormonalnego, skóry oraz oczu. Jego regularne spożywanie może przyczynić się do lepszego funkcjonowania organizmu, szczególnie jeżeli nie spożywamy wystarczającej ilości tłustych ryb morskich.

Spożywanie nienasyconych kwasów omega-3 szczególnie poleca się kobietom w ciąży i karmiącym piersią, niemowlętom, dzieciom oraz osobom starszym. Kluczowe jest jednak by pochodziły one produktów dobrej jakości, znanego pochodzenia i posiadały odpowiednie rekomendacje rekomendacje.