Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Rumień wędrujący (łac. Erythema migrans) to najwcześniejszy i najbardziej charakterystyczny objaw boreliozy – choroby przenoszonej przez kleszcze, która w Polsce podlega obowiązkowi zgłoszenia do sanepidu. Każde rozpoznanie lub nawet podejrzenie zakażenia trafia do systemu nadzoru epidemiologicznego. Dane zebrane w ten sposób pokazują skalę zjawiska – co roku odnotowuje się tysiące przypadków.
Rumień wędrujący to zmiana skórna, która jest wczesnym objawem boreliozy. Rozwija się w miejscu ukąszenia przez kleszcza, ale pojawia się zwykle po kilku dniach lub tygodniach – najczęściej w ciągu 3 do 30 dni od kontaktu z pasożytem.
Na początku ma postać niewielkiej, czerwonej plamy. Z czasem zaczyna się powiększać i przyjmuje bardziej charakterystyczne cechy. Jakie?
Typowy rumień wędrujący:
Jak długo się utrzymuje? Rumień najczęściej pozostaje widoczny przez kilka tygodni (zwykle do 4 tygodni), choć w części przypadków do pełnego wygojenia może upłynąć więcej czasu (6-8 tygodni). Po rozpoczęciu terapii zmiana zwykle zaczyna blednąć.
Dlaczego „wędrujący”? Ślad nie ma stałych granic. Zamiast tego stopniowo się powiększa – jego obwód przesuwa się na zewnątrz od miejsca ukłucia przez kleszcza, tak jakby „rozchodził się” po skórze. „Wędrowanie” określa wyłącznie powiększanie się rozmiarów rumienia, nie jego przenoszenie się w inne okolice ciała; rumień wędrujący jest zawsze zmianą pojedynczą, powiększa się wokół miejsca w którym powstał.
Po ukąszeniu kleszcza niemal zawsze pojawia się niewielkie zaczerwienienie skóry. To naturalna reakcja organizmu na uszkodzenie tkanek i kontakt ze śliną owada. Taka zmiana nie świadczy o zakażeniu.
Jakie cechy charakterystyczne pozwalają odróżnić go od rumienia wędrującego?
Wystąpienie rumienia wędrującego jest wystarczającym kryterium do rozpoznania boreliozy wyłącznie na podstawie obrazu klinicznego – bez konieczności wykonywania badań laboratoryjnych.
Rumień pojawia się na bardzo wczesnym etapie infekcji – jeszcze wtedy, gdy bakterie z rodzaju Borrelia namnażają się w skórze w miejscu ukłucia kleszcza. W tym momencie układ odpornościowy nie zawsze jest w stanie reagować – we krwi nie pojawiają się jeszcze wykrywalne przeciwciała. Jeśli wykona się badania serologiczne, ich wynik może być fałszywie ujemny.
Jeśli obserwujemy u siebie typowy objaw, który może oznaczać boreliozę, w pierwszej kolejności powinniśmy umówić się na konsultację z lekarzem POZ. Specjalista na podstawie widocznych objawów może postawić diagnozę i rozpocząć leczenie boreliozy.
Wykonywanie testów na tym etapie (nawet na własną rękę) może prowadzić do mylnego poczucia bezpieczeństwa i opóźnienia wdrożenia antybiotykoterapii. Typowy rumień wędrujący ma większą wartość diagnostyczną niż jakiekolwiek badania dodatkowe.
Badania diagnostyczne w kierunku boreliozy wykonuje się tylko wtedy, gdy nie ma obrazu rumienia wędrującego albo gdy pojawiają się objawy sugerujące późniejsze etapy infekcji (na przykład bóle stawów czy objawy neurologiczne).
Diagnostyka laboratoryjna opiera się na badaniach serologicznych. Najpierw wykonuje się test ELISA, który wykrywa obecność przeciwciał przeciwko bakteriom Borrelia.
Uwaga: obecność przeciwciał IgM ani IgG nie upoważnia do rozpoznania boreliozy!
Jeśli wynik jest dodatni lub niejednoznaczny, konieczne jest potwierdzenie testem Western blot. W podejrzeniu neuroboreliozy analizuje się płyn mózgowo-rdzeniowy. Badania samego kleszcza nie mają zastosowania w diagnostyce pacjenta.
W leczeniu boreliozy stosuje się antybiotyki doustne. U osób dorosłych najczęściej wykorzystuje się:
W przypadku alergii na antybiotyki pierwszego rzutu można zastosować klarytromycynę lub azytromycynę.
Wczesne wdrożenie terapii prowadzi do wyleczenia w zdecydowanej większości przypadków, przyczynia się do ustępowania objawów i ogranicza ryzyko dalszego rozwoju choroby oraz jej powikłań.
Rumień wędrujący nie zawsze przyjmuje „książkową” postać z przejaśnieniem w środku.
U części osób zmiana pozostaje jednolicie czerwona, ma nieregularny kształt i mniej wyraźne granice. Zamiast typowej tarczy widoczna jest rozlana plama, która stopniowo się powiększa.
Tempo jej rozszerzania również może się różnić w zależności od indywidualnej reakcji organizmu oraz liczby bakterii wprowadzonych do skóry podczas ukłucia.
Zdarza się również, że rumień znika samoistnie, bez wdrożenia leczenia antybiotykami. Takiego postępu nie należy mylić z tym, że organizm samodzielnie poradził sobie z infekcją.
Bakterie nadal pozostają aktywne, a ich obecność może prowadzić do rozwoju kolejnych etapów boreliozy.
W następnych tygodniach lub miesiącach choroba może przejść w fazę rozsianą. W tej postaci pojawiają się liczne zmiany skórne w różnych miejscach ciała, a także objawy ogólne – osłabienie, bóle mięśni czy stan podgorączkowy.
W pierwszych tygodniach po kuracji warto obserwować organizm. Rumień powinien stopniowo blednąć i zanikać. Jeśli utrzymuje się bez powiększania, nie wymaga dodatkowej interwencji. Niepokój powinny wzbudzić nowe dolegliwości. W takiej sytuacji konieczna jest kontrola lekarska.
Po długotrwałej antybiotykoterapii dochodzi do zaburzeń w obrębie mikrobioty jelitowej. Aby wspomóc jej odbudowę i wesprzeć zdrowie układu pokarmowego warto zadbać o dietę bogatą w błonnik pokarmowy i produkty fermentowane. U części osób zasadne jest włączenie probiotyku – lekarz może zlecić jego przyjmowanie już w trakcie terapii.
Jeżeli po przejściu pełnego leczenia wszystkie dolegliwości ustąpiły, nie ma potrzeby wykonywania rutynowych badań kontrolnych. Testy serologiczne nie służą do oceny skuteczności terapii – przeciwciała mogą utrzymywać się przez długi czas mimo wyleczenia.
Najczęściej rumień wędrujący pojawia się między 3. a 30. dniem od ukąszenia. W części przypadków rozwija się wcześniej lub później, dlatego sama data kontaktu z kleszczem nie zawsze pozwala na jednoznaczną ocenę. Ważniejsza jest obserwacja skóry i ewentualnych charakterystycznych cech zmiany.
Nie. Rumień wędrujący zazwyczaj nie będzie objawiać się świądem ani bólem. To jedna z cech odróżniających go od reakcji alergicznych spowodowanych zwykłym ukąszeniem owada.
Wystąpienie rumienia wędrującego oznacza boreliozę, jednak niestety brak tego objawu po usunięciu kleszcza nie pozwala jej jednoznacznie wykluczyć. Zakażenie może ujawnić się w późniejszym czasie pod postacią innych symptomów.
Zalecenia związane z ostrożnym przebywaniem na słońcu nie mają bezpośredniego związku ze zmianą skórną, a z antybiotykiem. Doksycyklina zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV, a tym samym wpływa na większe ryzyko oparzeń słonecznych i powstawania przebarwień. W trakcie leczenia zaleca się unikanie intensywnej ekspozycji na słońce oraz stosowanie silnej ochrony przeciwsłonecznej.
Mimo że rumień wędrujący jest bardzo charakterystycznym objawem, nie zawsze od razu wygląda tak, jak pokazują zdjęcia w podręcznikach. Zmiana może być subtelna, nieregularna, pozbawiona przejaśnienia w środku albo przez pewien czas przypominać zwykły odczyn po ukąszeniu.
Z tego powodu największe znaczenie ma uważna, codzienna obserwacja skóry po kontakcie z kleszczem. Szybkie zauważenie niepokojących cech umożliwia rozpoczęcie leczenia na etapie, w którym zakażenie można skutecznie opanować.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?
Krztusiec to ostra, bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego, która charakteryzuje się między innymi napadami silnego kaszlu. Choć chorobie można zapobiegać dzięki szczepieniom, w ostatnich latach dochodzi do wyraźnego wzrostu zachorowalności, zwłaszcza wśród osób dorosłych. Wyjaśniamy. jak można zarazić się krztuścem i kto powinien poddać się szczepieniom ochronnym.
Krwotoki z nosa są powszechne – bez względu na wiek i płeć. Mogą być wynikiem urazu, lub stanu chorobowego. Jakie są inne przyczyny? Co zrobić w razie krwawienia? Kiedy krwotoki powinno się skonsultować z lekarzem?
