Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
Pierwszy napad może wyglądać jak nagły film urwany w połowie – bez ostrzeżenia, bez kontroli. Epilepsja (padaczka) w Polsce dotyka blisko 400 tysięcy pacjentów w każdym wieku. Może objawiać się nagłymi drgawkami, utratą kontaktu z otoczeniem i niesie ryzyko urazu – ale czy chorzy muszą cierpieć? Poznaj chorobę, która budzi skrajne emocje, choć dzięki rozwojowi neurologii staje się schorzeniem coraz lepiej kontrolowanym. Dowiedz się, jakie mechanizmy rządzą pracą mózgu i jak przebiega leczenie.
Epilepsja, nazywana padaczką, to przewlekła choroba neurologiczna. Polega na trwałej skłonności mózgu do generowania nagłych i niekontrolowanych wyładowań elektrycznych i związanych z nimi napadów padaczkowych. Nie jest jednym schorzeniem, lecz raczej spektrum zaburzeń, których istotą jest brak równowagi w pracy komórek nerwowych.
Przyczyny napadów padaczkowych leżą w funkcjonowaniu neuronów, które komunikują się ze sobą za pomocą impulsów elektrycznych. Prawidłowa komunikacja powoduje fizjologiczną aktywność elektryczną mózgu. Gdy w pewnym momencie neurony zaczynają wysyłać sygnały w sposób nieadekwatny i nieprawidłowo zsynchronizowany (hipersynchronizacja), może dojść do napadu padaczkowego
By lekarz postawił diagnozę padaczki, zazwyczaj muszą wystąpić:
Definicja choroby obejmuje nie tylko same napady, ale także konsekwencje: neurobiologiczne, poznawcze i społeczne, które mogą obniżać jakość życia.
Aż 50% przypadków padaczki ujawnia się w wieku rozwojowym (do 18. roku życia), a 80% przed 20. rokiem życia. Zapadalność wykazuje dwa szczyty – w pierwszych latach życia oraz po 50. roku życia.
Napady padaczkowe mogą wyglądać bardzo różnie – od subtelnych, niemal niezauważalnych zmian zachowania („zapatrzenia”), po konwulsje.
W napadach ogniskowych wyładowania rozpoczynają się w ograniczonej sieci neuronów jednej półkuli mózgu. Mogą przebiegać z zachowaną świadomością lub z zaburzeniami świadomości – pacjent może nie reagować na otoczenie i nie pamiętać zdarzenia.
Napady uogólnione angażują obie półkule mózgu niemal od samego początku. Zazwyczaj towarzyszy im natychmiastowa utrata przytomności. Wyróżniamy tu:
Napady toniczne cechują się gwałtownym skurczem mięśni, a atoniczne polegają na spadku napięcia mięśniowego i upadku.
Przyczyny padaczki są złożone i zależą od wieku chorego. Wyróżnia się sześć kategorii: strukturalne, genetyczne, zakaźne, metaboliczne, immunologiczne oraz nieznane.
U niemowląt i dzieci dominuje podłoże genetyczne oraz wady rozwojowe kory mózgowej. U osób dorosłych i osób starszych częstą przyczyną choroby jest przebyty udar mózgu, nadużywanie alkoholu, guzy (nowotwory), a także poważny uraz głowy.
Ogniska padaczkorodne mogą powstać wskutek infekcji ośrodkowego układu nerwowego (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).
Rzadko mogą wystąpić bardzo groźne, gwałtowne i oporne na standardowe leki zespoły padaczkowe, które wymagają natychmiastowej diagnostyki:
Tragicznym powikłaniem jest nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce (SUDEP). Dotyczy ona głównie pacjentów z częstymi, niekontrolowanymi napadami z zesztywnieniem całego ciała i drgawkami, dlatego tak ważne jest dążenie do pełnej kontroli ataków.
Zanim wystąpi pełnoobjawowy napad padaczkowy, organizm może wysyłać sygnały ostrzegawcze. Wiele osób cierpieć może z powodu tzw. aury, która w rzeczywistości jest już początkiem ogniskowego napadu padaczkowego.
Aura może objawiać się na wiele sposobów, w zależności od obszaru mózgu objętego wyładowaniem:
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie lekarskim (często z udziałem świadków) oraz badaniach:
Leczenie padaczki dąży do ustąpienia napadów i powrotu chorego do normalnego życia. Celem jest osiągnięcie stanu, w którym padaczka przestanie być „organizatorem” życia pacjenta, a stanie się jedynie kontrolowanym aspektem medycznym, który nie wpływa na realizację planów życiowych, zawodowych i rodzinnych.
Metoda leczenia jest uzależniona w pierwszej kolejności od wyników badań diagnostycznych. O ile w przypadku padaczki pourazowej lub idiopatycznej (o nieustalonej przyczynie) podstawową metodą leczenia jest farmakoterapia, to w przypadku padaczki wtórnej do schorzeń które można wyleczyć ma ona znaczenie uzupełniające lub tymczasowe (np. do czasu usunięcia guza mózgu). W przypadku padaczki alkoholowej podstawowym a niekiedy jedynym leczeniem jest całkowita abstynencja.
Postępowanie farmakologiczne jest podstawą terapii. Leki nowej generacji (np. lewetyracetam, lakozamid, cenobamat, brywaracetam) mają zazwyczaj mniej skutków ubocznych niż leki starsze (kwas walproinowy, karbamazepina). Terapie nowej generacji są refundowane w Polsce – nowoczesne leki, takie jak cenobamat (wysoka skuteczność w padaczce ogniskowej) czy fenfluramina i kanabidiol (stosowane pomocniczo).
W badaniach rzeczywistej praktyki klinicznej cenobamat pozwolił na redukcję częstości ataków o ≥50% u 68% pacjentów, a całkowitą wolność od napadów uzyskało do 16% chorych z padaczką lekooporną.
Leczenie niefarmakologiczne stosuje się głównie u pacjentów z padaczką lekooporną. W wybranych przypadkach możliwe jest leczenie chirurgiczne polegające na usunięciu ogniska padaczkorodnego, co daje szansę na całkowite ustąpienie napadów.
Alternatywą jest stymulacja nerwu błędnego (VNS), czyli wszczepienie stymulatora hamującego wyładowania mózgowe, również w nowoczesnych wersjach reagujących na wzrost tętna.
U części chorych, zwłaszcza gdy padaczka występuje u dzieci, skuteczna bywa dieta ketogenna prowadzona pod ścisłym nadzorem specjalistów.
Coraz większe znaczenie mają także technologie monitorujące, takie jak opaski i zegarki wykorzystujące sztuczną inteligencję do wykrywania napadów i zwiększania bezpieczeństwa pacjentów, szczególnie w nocy.
Widok osoby mającej atak padaczki może być stresujący, ale warto zachować spokój, by móc udzielić pomocy. Większość napadów ustępuje samoistnie w ciągu 2-3 minut, a pierwsze, co możemy zrobić to zabezpieczyć chorego przed urazami.
Zasada „Czas to mózg” – wyróżnia się dwa punkty czasowe dla napadów drgawkowych:
Wezwij pogotowie ratunkowe, jeśli:
Długotrwały atak padaczki może przekształcić się w stan padaczkowy, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.
Wokół napadów padaczkowych narosło wiele mitów. Błędy w udzielaniu pomocy mogą wyrządzić pacjentowi krzywdę.
Nie wkładaj niczego do ust, grozi to wyłamaniem zębów, zadławieniem lub pogryzieniem palców ratownika. Skurcze mięśni szczęk są tak silne, że próba ich otwarcia jest niebezpieczna.
Nie krępuj ruchów chorego w trakcie napadu padaczkowego. Drgawki są mimowolne, a siłowe powstrzymywanie może prowadzić do urazów stawów lub złamań kości. Przyciskanie tułowia do podłoża może ograniczyć ruchomość klatki piersiowej oraz nasilić i tak obecne niedotlenienie, powodując zagrożenie dla życia.
Nie podawaj płynów ani leków doustnie osobie nieprzytomnej.
Wielu pacjentów zadaje pytanie, czy padaczka jest chorobą na całe życie. Odpowiedź brzmi: nie zawsze.
Współczesna medycyna używa terminu „padaczka rozwiązana”. Uznaje się, że pacjent ma minimalne ryzyko ataków padaczki, jeśli przez ostatnie 10 lat nie wystąpił u niego żaden epizod, a od co najmniej 5 lat nie przyjmuje już leków przeciwpadaczkowych.
W przypadku niektórych zespołów dziecięcych choroba mija samoistnie z wiekiem. U innych pacjentów odpowiednie leczenie pozwala na wieloletnią remisję, a po pewnym czasie – pod kontrolą neurologa – próbę odstawienia leków. Leczenie chirurgiczne również może sprawić, że problem stanie się uleczalny trwale.
Większość chorujących na padaczkę prowadzi normalne życie, pracuje, uprawia sport i zakłada rodziny. Jednak padaczka to także obciążenie dla psychiki. Ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych u osób z padaczką jest 2-krotnie wyższe niż u ogółu.
Depresja występuje u około 23% pacjentów, a w przypadku padaczki lekoopornej odsetek ten wzrasta do 54%. Lęk dotyczy 11–25%, a ryzyko samobójcze jest aż 5-krotnie wyższe u chorych na padaczkę niż w populacji ogólnej.
Nie tylko padaczka sprzyja depresji, ale depresja zwiększa ryzyko padaczki od 4 do 7 razy. W przypadku napadów ogniskowych historia depresji zwiększa ryzyko padaczki aż 17-krotnie.
Osoba z padaczką może ubiegać się o prawo jazdy kat. B, jeśli udokumentuje odpowiedni okres beznapadowy. W przypadku spowodowania wypadku w trakcie ataku biegli oceniają poczytalność kierowcy, ale też to czy pacjent regularnie przyjmował leki i stosował się do zaleceń.
U cierpiących na padaczkę pewne czynniki zewnętrzne mogą prowokować wystąpienie napadu. Do najsilniejszych wyzwalaczy należą:
Napady oraz przyjmowane leki mogą powodować deficyty poznawcze, takie jak problemy z pamięcią, uwagą, percepcją czy mową. Oznacza to, że są jednym z częstszych, a nie rzadkich powikłań choroby.
Wczesna interwencja neurologiczna i właściwie dobrane leczenie znacząco zwiększają szansę na pełną kontrolę napadów i dobre funkcjonowanie w codziennym życiu.
Każdy nagły epizod utraty przytomności, niewyjaśnionych drgawek, czy „wyłączeń” świadomości wymaga konsultacji lekarskiej.
Zgłoś się do specjalisty, gdy:
Padaczka nie musi oznaczać rezygnacji z planów, pracy zawodowej czy aktywności społecznej – u większości pacjentów choroba może być skutecznie kontrolowana, a u części nawet całkowicie wygaszona.
Ogromne znaczenie ma regularne przyjmowanie leków, współpraca z neurologiem oraz świadomość czynników, które mogą prowokować napady.
Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza i wdrożone leczenie, tym większa szansa na życie bez napadów i powikłań. Epilepsja jest chorobą przewlekłą, ale dzięki postępowi medycyny coraz częściej staje się chorobą, z którą można żyć bezpiecznie i świadomie.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Rokitnik zwyczajny (łac. Hippophae rhamnoides L.) jest rośliną znaną w medycynie ludowej Europy i Azji od setek lat. Współcześnie stanowi przedmiot licznych badań naukowych ze względu na dużą zawartość składników bioaktywnych i szerokie spektrum działania prozdrowotnego. Owoce rokitnika zawierają liczne witaminy, składniki mineralne, karotenoidy, flawonoidy oraz nienasycone kwasy tłuszczowe. Na szczególną uwagę zasługuje olej z rokitnika, który wykazuje działanie regenerujące, przeciwzapalne i immunomodulujące.
Plamki, błyski, paproszki czy muszki pojawiające się przed oczami przeważnie są zupełnie niegroźne, ale czasami mogą świadczyć o poważnej chorobie. Jakie są przyczyny występowania zmian w polu widzenia i czy da się je wyleczyć? Kiedy warto te objawy skonsultować z lekarzem?
Krztusiec to ostra, bakteryjna choroba zakaźna układu oddechowego, która charakteryzuje się między innymi napadami silnego kaszlu. Choć chorobie można zapobiegać dzięki szczepieniom, w ostatnich latach dochodzi do wyraźnego wzrostu zachorowalności, zwłaszcza wśród osób dorosłych. Wyjaśniamy. jak można zarazić się krztuścem i kto powinien poddać się szczepieniom ochronnym.
Krwotoki z nosa są powszechne – bez względu na wiek i płeć. Mogą być wynikiem urazu, lub stanu chorobowego. Jakie są inne przyczyny? Co zrobić w razie krwawienia? Kiedy krwotoki powinno się skonsultować z lekarzem?
