
Diagnostyka i terapia konfliktu serologicznego ma stosunkowo krótką, bo około dwudziestoletnią historię. Jeszcze w latach 90. XX wieku niewiele wiedziano na ten temat – specjaliści nie byli w stanie wytłumaczyć, dlaczego część dzieci umiera w trakcie ciąży lub w krótkim czasie po urodzeniu. Dziś wiadomo, że wiele z tych przypadków stanowiło następstwo konfliktu serologicznego, czyli niewłaściwej reakcji immunologicznej. Na czym polega konflikt serologiczny? Odpowiadamy!
Konflikt serologiczny – kiedy występuje?
O konflikcie serologicznym mówimy wtedy, gdy matka i dziecko mają niezgodne grupy krwi. Zazwyczaj niezgodność dotyczy antygenu D z układu RH – we krwi ciężarnej nie ma antygenów krwinkowych, które występują u ojca dziecka, czyli kobieta ma grupę Rh-, natomiast mężczyzna Rh+. Zdarza się jednak, że konflikt serologiczny powodowany jest niezgodnością w zakresie innych antygenów układu RH albo innych układów grupowych krwi. Szacuje się, że około 60 tysięcy pacjentek rocznie może być zagrożonych wystąpieniem takiego zjawiska.
Przyczyny konfliktu serologicznego
Różnica w grupach krwi u kobiety i dziecka staje się niebezpieczna wtedy, gdy pojawiają się mikroprzecieki płodowo-matczyne – występujące w zasadzie w każdej ciąży – oraz w trakcie porodu, kiedy krew matki Rh-ujemnej ma kontakt z krwią dziecka Rh-dodatniego. Wówczas w organizmie matki zaczynają wytwarzać się przeciwciała atakujące czerwone krwinki płodu. Jeżeli te przeciwciała przedostaną się przez łożysko do płodu i połączą się z krwinkami dziecka, spowodują ich rozpad. To z kolei wpłynie na niedokrwistość, przewlekłe niedotlenienie i w ostateczności doprowadzi do uszkodzenia narządów wewnętrznych płodu. Taki stan nazywany jest chorobą hemolityczną płodu.
Płód przez pewien czas będzie w stanie zapobiegać rozwojowi choroby, uruchamiając mechanizmy kompensacyjne, ale nieleczony konflikt serologiczny może doprowadzić do zgonu wewnątrz macicy albo urodzenia dziecka niezdolnego do samodzielnego życia.
Grupa krwi dziecka — jaka może być?
Matka ma grupę krwi Rh- i ojciec ma grupę krwi Rh-
Istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko również będzie miało grupę krwi Rh-. W takim przypadku nie występuje ryzyko konfliktu serologicznego, ponieważ nie ma obecności antygenu D (Rh) ani przeciwciał przeciwko niemu w organizmie matki.
Matka ma grupę krwi Rh- i ojciec ma grupę krwi Rh+
Istnieje ryzyko, że dziecko odziedziczy grupę krwi Rh+ od ojca. W takim przypadku istnieje możliwość, że organizm matki będzie rozpoznawał antygen D (Rh) jako obcy i będzie produkował przeciwciała przeciwko niemu. W kolejnej ciąży, jeśli dziecko również będzie miało grupę krwi Rh+, przeciwciała matki mogą przeniknąć do krwi dziecka i spowodować konflikt serologiczny, co może prowadzić do poważnych komplikacji.
Matka ma grupę krwi Rh+ niezależnie od grupy krwi dziecka
W takiej sytuacji nie wystąpi konflikt serologiczny. W przypadku matki Rh+ jej organizm ma już antygen D (Rh) na swoich krwinkach, więc nie wytworzy przeciwciał przeciwko niemu, niezależnie od grupy krwi dziecka.
Ryzyko konfliktu serologicznego
Około 85% kobiet ma czynnik Rh-dodatni, w związku z tym nie jest narażona na wystąpienie konfliktu serologicznego. U pozostałych 15% z Rh-ujemnym ryzyko konfliktu serologicznego zależy od tego, jaki czynnik Rh ma ojciec dziecka. Ryzyko zwiększa się wtedy, gdy kobieta miała wcześniej kontakt z krwią o dodatnim Rh, np. w trakcie:
- wcześniejszej (np. pierwszej) ciąży,
- poronienia,
- niewłaściwej transfuzji krwi lub przeszczepu,
- amniopunkcji i biopsji kosmówki wykonanej w nieprofesjonalny sposób,
- nakłucia używaną igłą.
Objawy konfliktu serologicznego
Konflikt serologiczny objawia się u płodu poprzez:
W przypadku podejrzenia konfliktu serologicznego istotne jest skonsultowanie się z lekarzem, który będzie w stanie przeprowadzić odpowiednie badania ciążowe i zalecić odpowiednie leczenie, aby minimalizować ryzyko dla zdrowia płodu i matki.

Diagnoza konfliktu serologicznego
Jak rozpoznać konflikt serologiczny? Na początku ciąży, w pierwszym trymestrze, najlepiej do 10. tygodnia ciąży, u wszystkich kobiet powinno się oznaczyć grupę krwi wraz z czynnikiem Rh. Jeżeli matka dziecka ma grupę krwi Rh-, oznaczenie grupy krwi musi wykonać także jej partner. W przypadku wyniku Rh+ u partnera przeprowadza się raz na trymestr test na obecność przeciwciał anty-Rh, czyli tak zwany odczyn Coombsa. Bardzo ważne jest także oznaczenie poziomu przeciwciał anty-Rh między 21. a 26. tygodniem ciąży.
Warto podkreślić, że w Polsce profilaktyka konfliktu serologicznego jest nie tylko zalecana, lecz także refundowana – każda kobieta w ciąży musi mieć oznaczoną grupę krwi, natomiast w przypadku wyniku Rh- wykonany wspomniany pakiet badań.

Konflikt serologiczny - postępowanie
Jak postępuje się w przypadku stwierdzonego konfliktu serologicznego? Jeżeli nie doszło do wytworzenia się przeciwciał anty-Rh, w ramach profilaktyki śródciążowej podaje się immunoglobulinę anty-D między 28. a 30. tygodniem ciąży. Standardowa dawka immunoglobuliny wynosi 300 ug. W ten sposób zabezpiecza się przed immunizacją w III trymestrze ciąży.
Immunoglobulinę podaje się po raz drugi już bezpośrednio po porodzie – do 72 godzin po urodzeniu dziecka z czynnikiem Rh-dodatnim, ale nie tylko. Również po poronieniu, usunięciu ciąży pozamacicznej, obfitym krwawieniu w trakcie ciąży albo wykonaniu badań zaliczanych do diagnostyki inwazyjnej, np. amniopunkcji.
Co ważne, śródciążowe podanie immunoglobuliny jest refundowane.
Konflikt serologiczny w kolejnej ciąży
Przeciwciała anty-D pozostają obecne w organizmie kobiety na stałe, co oznacza, że istnieje ryzyko wystąpienia konfliktu serologicznego w kolejnych ciążach jeszcze przed porodem. Należy pamiętać, że to zjawisko stanowi realne zagrożenie dla życia dziecka. Aby zapobiec takiemu scenariuszowi, należy nie dopuścić do powstania przeciwciał w krwioobiegu matki w czasie porodu podczas pierwszej ciąży.
Czy można zapobiec konfliktowi serologicznemu?
Jak już wcześniej wspomniano, podstawowym środkiem zapobiegawczym jest podanie matce Rh-ujemnej odpowiedniej dawki immunoglobuliny anty-D w określonych momentach ciąży i po porodzie. W przypadku kobiet, które miały już wcześniej konflikt serologiczny szczególnie istotne w kolejnych ciążach są regularne kontrole prenatalne oraz konsultacje z lekarzem. Pozwalają one monitorować sytuację i podjąć odpowiednie działania, aby chronić zdrowie matki i płodu.
Bibliografia:
- Kudłacz P., Wiercińska M., Konflikt serologiczny: co to jest, kiedy występuje i jakie ma skutki?, https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/
301810,konflikt-serologiczny-co-to-jest-kiedy-wystepuje-
i-jakie-ma-skutki [dostęp online: 28.06.2023] - Baczyńska-Strzecha M., Kalinka J., Profilaktyka śródciążowa i okołoporodowa konfliktu serologicznego, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2018 tom 3, nr 2, strony 64–69, Via Medica, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_
perinatologia_prakt/article/view/58882/
45277 [dostęp online: 28.06.2023] - Sandler SG, Chen LN, Flegel WA. Serological weak D phenotypes: a review and guidance for interpreting the RhD blood type using the RHD genotype. Br J Haematol. 2017 Oct;179(1):10-19.
- Meghan Delaney, Dana C. Matthews; Hemolytic disease of the fetus and newborn: managing the mother, fetus, and newborn. Hematology Am Soc Hematol Educ Program 2015; 2015 (1): 146–151. https://ashpublications.org/hematology/article/
2015/1/146/20756/Hemolytic-disease-of-the-fetus-and-newborn [dostęp online: 28.06.2023]
