Introwertyk, ambiwertyk i ekstrawertyk to podstawowe pojęcia, których używa się do opisu osobowości. Szacuje się, że 30-55% ludzi ma osobowość introwertyczną. Introwertycy bywają mylnie postrzegani jako osoby nieśmiałe, unikające relacji z innymi ludźmi i wycofane. Przekonaj się, jakie są cechy introwertyka, jak rozpoznać introwertyka i jak określić swój typ osobowości.
Introwertyzm to jedna z głównych cech osobowości występująca w najbardziej popularnych modelach teoretycznych. Pojęcie zostało ukute przez szwajcarskiego psychiatrę i psychologa Carla Gustava Junga, który definiował introwertyka jako człowieka ukierunkowanego na doznania wewnętrzne.
Dużo uwagi tematowi introwertyzmu poświęcił Hans Eysenck — autor biologicznej teorii temperamentu PEN, w której wymiar introwersja-ekstrawersja stanowi jedną z 3 osi opisu osobowości. Według Eysencka introwertyczna natura ma podłoże biologiczne i jest pochodną zapotrzebowania na pobudzenie (inaczej odpowiednich proporcji między aktywacją i hamowaniem układu nerwowego). Introwertycy to osoby, które mają wyjściowo wysoki poziom aktywacji, dlatego poszukują mniejszej ilości bodźców zewnętrznych.
Introwersja została uwzględniona także w teorii Wielkiej Piątki opracowanej przez Paula Costę i Roberta McCrae. Badacze scharakteryzowali introwertyka jako osobę o niższym poziomie energii, w mniejszym stopniu angażującą się życie społeczne i mającą większą potrzebę przebywania sam na sam. Co ważne, nie jest to jednak równoznaczne z nieśmiałością.
Carl Gustav Jung definiował introwertyka jako człowieka ukierunkowanego na doznania wewnętrzne.
Charakteryzowanie osobowości wyłącznie w kategoriach dwóch skrajnych przeciwieństw (introwertyzmu i ekstrawertyzmu) nie ukazuje złożoności ludzkiej natury. Współcześnie funkcjonuje co najmniej kilka definicji introwersji odnoszących się do różnych domen życia.
Jennifer Grimes, Jonathan Cheek i Julie Norem wyróżnili 4 typy introwersji, którym przypisali konkretne wzorce zachowań i wyniki w popularnych kwestionariuszach badających osobowość.
Introwertyk społeczny czerpie energię z bycia samemu i dla dobrego samopoczucia potrzebuje określonej ilości czasu spędzonego w samotności. Należy jednak pamiętać, że społeczny introwertyk wcale nie jest osobą nieśmiałą i osamotnioną. Spotkania w małych grupach ludzi to zwyczajnie jego osobista preferencja.
Introwertyk myślący cechuje się skłonność do introspekcji. Poświęca dużo uwagi swoim myślom i odczuciom. Ma bogate życie wewnętrzne i posiada duże zasoby wyobraźni. Wyróżnia się dość dużą otwartością na nowe doświadczenia.
Lękliwy introwertyk unika sytuacji społecznych, ponieważ są one dla niego źródłem lęku i dyskomfortu. Ma tendencję do ruminacji, czyli uporczywego analizowania swojego wnętrza. Charakteryzuje się wysoką wrażliwością i może mieć tendencję do negatywnej emocjonalności, a także problemów z asertywnością.
Introwertycy powściągliwi lubią planować aktywności i podejmują decyzje po namyśle. Unikają nadmiernej stymulacji i raczej niechętnie próbują nowych rzeczy.
Cechy charakterystyczne dla osobowości introwertycznej to:
Introwertycy i ekstrawertycy nieco inaczej budują bliskie relacje z innymi. Warto uświadomić sobie, w jaki sposób osoby introwertyczne funkcjonują w związkach romantycznych oraz jak zachowują się w dzieciństwie.
W związkach introwertycy najlepiej czują się wtedy, kiedy jest zachowana ich prywatność, intymność oraz niezależność. Czasami mogą posiadać potrzebę przebywania w samotności. Posiadając partnera ekstrawertyka, mogą mieć trudność z towarzyszeniem mu we wszystkich aktywnościach, na przykład częstych spotkaniach ze znajomymi. Decyzja o spędzeniu czasu w pojedynkę nie oznacza jednak niechęci czy złości wobec niego, a szanowanie własnych granic.
Początkowo introwertycy mogą zachowywać w relacji pewną rezerwę i powściągliwość, jednak w dłuższej perspektywie wykazują pełne zaangażowanie w budowanie autentycznej, głębokiej więzi. Introwertycy okazują uczucia, dając swojemu partnerowi pełną uwagę i czułość. Nie odnajdują się w przelotnych, powierzchownych relacjach.
Mniej chętne nawiązywanie relacji z rówieśnikami, preferowanie samodzielnej zabawy i posiadanie mniejszego grona kolegów to dla części rodziców powód do zmartwienia. Warto mieć jednak świadomość, że introwersja to cecha osobowości, z którą się rodzimy.
Introwertyczne dzieci mogą początkowo wykazywać trudności z socjalizacją w grupie przedszkolnej lub szkolnej, a także potrzebować więcej czasu na odnalezienie się w nowej sytuacji, co czasami jest odczytywane jako nieśmiałość. Wybieranie zabawy w pojedynkę zamiast gier w głośnej gromadce dzieci nie musi świadczyć o nieprawidłowym rozwoju, a być wyrazem cech charakteru. Jeśli pewne cechy dziecka niepokoją rodziców, warto rozważyć konsultację z doświadczonym psychologiem dziecięcym.
We współczesnej psychologii introwersja jest bardzo dobrze scharakteryzowana i możliwa do zmierzenia za pomocą wiarygodnych narzędzi, jakimi są profesjonalne kwestionariusze psychometryczne. Do pomiaru introwertyzmu służą między innymi:
Co ważne, wymienione kwestionariusze mogą być stosowane i interpretowane wyłącznie przez wykwalifikowanych psychologów. Nie są przeznaczone do samodzielnego wypełniania.
W Internecie można znaleźć wiele testów na introwertyzm. Należy mieć jednak na uwadze, że (w przeciwieństwie do profesjonalnych narzędzi) zawarte w nich pytania i sposób interpretacji wyników nie zawsze mają ugruntowanie w źródłach naukowych.
Osobowość jest często porównywana do systemu operacyjnego w komputerze, ponieważ kształtuje nasze codzienne życie. Wpływa na postrzeganie, zachowanie i interpretację rzeczywistości, a także dążenia i potrzeby.
Od najmłodszych lat określa ramy funkcjonowania psychologicznego, m.in. w tak ważnych obszarach, jak nauka, relacje interpersonalne i życie zawodowe. Uświadomienie sobie mocnych i słabych stron wynikających z bycia introwertykiem może być bardzo pomocne w obraniu odpowiedniej ścieżki kariery lub zmianie dotychczasowej pracy.
Introwertycy zazwyczaj preferują pracę samodzielną lub w mniejszych grupach i cenią sobie niezależność. Do ich zasobów należą zdolność uważnego słuchania, duże pokłady wyobraźni, refleksyjność i zdolność budowania głębokich, wartościowych relacji.
Z tego względu mogą dobrze odnaleźć się w następujących zawodach:
Introwertyków uważa się także za bardzo dobrych przywódców. Sprawdzają się w roli liderów i menadżerów w wielu branżach (m.in. IT i finansowej).
W psychologii osobowość jest uznawana za względnie trwały konstrukt. Jest ona determinowana szeregiem czynników, na które w dorosłym życiu nie mamy żadnego wpływu, m.in. genetyką i specyficzną fizjologią układu nerwowego. W społeczeństwie funkcjonuje wiele przekonań dotyczących różnych typów osobowości. Niektóre z nich są krzywdzące dla introwertyków, których przedstawia się jako nieśmiałych, źle odnajdujących się wśród innych ludzi, mało towarzyskich i mających problemy z nawiązywaniem relacji.
Silnie zakorzenione stereotypy zdecydowanie zniekształcają rzeczywisty portret psychologiczny introwertyków, co nierzadko wpływa negatywnie na ich samopoczucie i skłania do poszukiwania sposobów na zmianę osobowości na bardziej ekstrawertyczną.
W rzeczywistości żaden typ osobowości sam w sobie nie jest ani dobry, ani zły. Zarówno cechy introwertyczne, jak i ekstrawertyczne mają pewne zalety i wady dające o sobie znać w codziennym życiu. Problem pojawia się w momencie, gdy schematy wpisane w osobowość danej osoby, nie pozwalają jej skutecznie adaptować się do życia i powodują cierpienie. W takiej sytuacji dobrym rozwiązaniem może być skorzystanie ze wsparcia psychologa lub psychoterapeuty, który pomoże w określeniu problemu i wspólnym wypracowaniu bardziej elastycznych wzorców reagowania.
Introwersja to jedna z podstawowych cech, za pomocą których opisuje się ludzką osobowość. W porównaniu z ekstrawertykami introwertycy cechują się większą potrzebą spędzania czasu w samotności i posiadaniem węższego grona bliskich znajomych. Czerpią energię psychiczną z własnego wnętrza i źle czują się w sytuacji nadmiaru bodźców. Wysoka samoświadomość pozwala na w pełni komfortowe funkcjonowanie introwertyka w pracy czy bliskich relacjach.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
