Krzywa cukrowa (OGTT) – jak się przygotować? Normy i interpretacja wyników

Z tego artykułu dowiesz się:

• Na czym polega krzywa cukrowa?
• Wskazania do wykonania testu tolerancji glukozy
• Jak przygotować się do badania?
• Jak przebiega krzywa cukrowa?
• Normy i interpretacja wyników krzywej cukrowej
• Krzywa cukrowa w ciąży – test obciążenia glukozą u kobiet ciężarnych
• Badanie OGTT – możliwe skutki uboczne i przeciwwskazania

Na czym polega krzywa cukrowa?

Krzywa cukrowa, inaczej doustny test obciążenia glukozą (OGTT), to badanie laboratoryjne wykonywane w celu sprawdzenia, jak organizm metabolizuje glukozę. Jego celem jest nie tylko weryfikacja stężenia glukozy na czczo, ale przede wszystkim ocena reakcji na dawkę cukru podaną doustnie, co jest kluczowe w diagnostyce.

Wiele przypadków cukrzycy typu 2 rozpoznaje się na podstawie nieprawidłowej glikemii po posiłku, nawet przy prawidłowym poziomie glukozy na czczo.

Wykonanie krzywej cukrowej polega na pobraniu próbki krwi z żyły na czczo, a następnie wypiciu przez pacjenta roztworu zawierającego określoną ilość glukozy. Po upływie 120 minut pobiera się kolejną próbkę krwi w celu oznaczenia poziomu glukozy. To badanie diagnostyczne jest niezbędne, by uzyskać pełny obraz funkcjonowania gospodarki węglowodanowej. Jeśli są wskazania, lekarz może zalecić dodatkowe pobranie krwi po pierwszych 60 minutach od wypicia glukozy.

Wiarygodne wyniki zapewniają wyłącznie badania wykonywane w laboratorium, a pomiary glukometrem nie są do tego odpowiednie.

Niekiedy w celu pogłębienia diagnostyki, wykonuje się dodatkowe badanie o nazwie krzywa insulinowa, które polega na pomiarze stężenia insuliny. Połączenie krzywej cukrowej z krzywą insulinową bywa przydatne, ale w zdecydowanej większości przypadków samo badanie glukozy jest wystarczające i dodatkowe oznaczenie insuliny nie wnosi istotnych dodatkowych informacji.

Test tolerancji glukozy jest zalecany w wielu sytuacjach klinicznych, aby wcześnie wykryć zaburzenia metabolizmu węglowodanów i zapobiec rozwojowi cukrzycy lub jej powikłań. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, badanie to powinno być przeprowadzane raz na 3 lata u każdej osoby powyżej 45. roku życia. Niezależnie od wieku, coroczne badanie krzywej cukrowej należy wykonywać u pacjentów z grup ryzyka.

Główne czynniki ryzyka obejmują:

• nadwagę lub otyłość – u osób z BMI ≥25 kg/m2 i/lub obwodem w talii ≥80 cm u kobiet, lub ≥94 cm u mężczyzn. Otyłość brzuszna jest ściśle powiązana z cukrzycą typu 2;
• brak aktywności fizycznej – mniej niż 150 minut wysiłku tygodniowo;
• cukrzycę w rodzinie – cukrzyca typu 2 u rodziców lub rodzeństwa;
• zaburzenia glikemii – nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) w zakresie 100-125 mg/dl lub nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT). Są to stany przedcukrzycowe, które wymagają monitorowania, ponieważ powikłania makronaczyniowe mogą już się rozpoczynać;
• choroby sercowo-naczyniowe – m.in. nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia (niski cholesterol HDL <40 mg/dl lub wysokie trójglicerydy >150 mg/dl);
• cukrzycę ciążową (GDM) – u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała powyżej 4000 g lub chorowały na cukrzycę ciążową;
• zespół policystycznych jajników (PCOS) – zwiększa ryzyko insulinooporności i cukrzycy;
• stosowanie leków diabetogennych – np. glikokortykosteroidów.

Jeżeli wcześniej oznaczone stężenie glukozy na czczo wyniosło od 100 do 125 mg/dl to następnie wykonuje się badanie OGTT.

Jak przygotować się do badania OGTT?

Odpowiednie przygotowanie do badania jest niezbędne dla wiarygodności wyniku. W innym przypadku istnieje ryzyko fałszywych odczytów i błędnych diagnoz. Przed wykonaniem krzywej cukrowej należy zwrócić uwagę na poniżej wymienione elementy.

1. Dieta – przez co najmniej trzy dni przed badaniem należy utrzymywać normalną dietę. Nie należy celowo ograniczać spożycia węglowodanów, ponieważ może to zafałszować pomiary.
2. Post – pacjent zgłaszający się na to badanie musi wiedzieć, że należy zgłosić się na czczo. Ostatni posiłek powinien być spożyty na 8-14 godzin przed pobraniem pierwszej próbki krwi. W tym czasie można pić wyłącznie niewielkie ilości wody.
3. Aktywność fizyczna – dzień przed należy unikać intensywnego wysiłku.
4. Leki – należy zgłosić lekarzowi wszystkie przyjmowane preparaty, ponieważ niektóre z nich, np. leki moczopędne, glikokortykosteroidy czy beta-blokery, mogą zaburzać wyniki badania. Metforminę należy odstawić na co najmniej tydzień przed OGTT.
5. Używki – nie należy palić papierosów ani spożywać alkoholu w dniu poprzedzającym badanie i w dniu badania.
6. Sen i stres – należy być wypoczętym i unikać stresu przed badaniem, gdyż może to wpływać na poziom glukozy we krwi.
7. Glukoza – laboratorium lub punkt pobrań krwi zazwyczaj zapewnia 75 g glukozy niezbędnej do sporządzenia roztworu; jeśli nie – można ją kupić w aptece bez recepty. Roztwór glukozy używany do badania jest stężony i dla większości osób bardzo nieprzyjemny w smaku, dlatego tradycyjnie proponowano pacjentom aby przynieść ze sobą wyciśnięty sok z jednej cytryny, zaś obecnie dostępna jest glukoza zawierająca sproszkowany koncentrat cytrynowy, co znacznie poprawia komfort pacjenta.

Przebieg krzywej cukrowej jest standaryzowany, aby zapewnić prawidłowe i porównywalne wyniki badania. Wykonanie krzywej cukrowej i insulinowej trwa około 2 godzin i wymaga pozostania w placówce w spoczynku.

OGTT – przebieg badania krok po kroku

Badanie przebiega następująco:

1. Pierwsze pobranie krwi na czczo – po przybyciu do laboratorium, personel medyczny pobiera pierwszą próbkę krwi z żyły w celu oznaczenia wyjściowego poziomu glukozy w osoczu.
2. Wypicie roztworu glukozy – następnie pacjent otrzymuje do wypicia przygotowany roztwór, zazwyczaj zawierający 75 g glukozy, który należy spożyć w ciągu 5 minut.
3. Czas oczekiwania – kolejne 120 minut pacjent spędza w spoczynku na terenie placówki, bez dodatkowego jedzenia, picia czy aktywności fizycznej. Nawet podczas spacerowania organizm zużyje więcej glukozy niż w spoczynku i nie zostaną spełnione standardowe warunki do analizy wyników.
4. Drugie pobranie krwi – po upływie dwóch godzin pobierana jest kolejna próbka krwi.

Normy i interpretacja wyników krzywej cukrowej

Wykonanie badania to pierwszy i niezbędny krok do postawienia prawidłowej diagnozy. Warto wiedzieć, kiedy wynik jest powyżej normy i jak interpretować wyniki badania.

Normy glikemii na czczo i po obciążeniu glukozą

Prawidłowy poziom cukru we krwi:

• glikemia na czczo (pierwsze pobranie) – mniej niż 100 mg/dl (<5,6 mmol/l);
• glikemia w 120. minucie po wypiciu roztworu glukozy – mniej niż 140 mg/dl (<7,8 mmol/l). 

Te wyniki świadczą o prawidłowej tolerancji glukozy.

Co oznacza nieprawidłowy wynik testu?

Nieprawidłowe wyniki OGTT wskazują na zaburzenia gospodarki węglowodanowej:

• nieprawidłowa glikemia na czczo (IFG) – wartość glikemii na czczo wynosi 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l). Wskazuje to na upośledzoną zdolność do utrzymania prawidłowego poziomu glukozy w warunkach postu;
• nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT) – wartość glikemii w 120. minucie doustnego testu tolerancji glukozy wynosi 140-199 mg/dl (7,8-11,0 mmol/l). Stan ten, określany jest jako przedcukrzycowy;
• cukrzyca – rozpoznaje się ją, gdy w 120. minucie testu pomiar jest równy lub wyższy niż 200 mg/dl (11,1 mmol/l). 


• hipoglikemia poposiłkowa – jeśli stężenie glukozy po 60 lub 120 minutach jest niższe od wyjściowego

Cukrzyca może być też zdiagnozowana, jeśli glikemia na czczo wynosi ≥126 mg/dl (w dwóch pomiarach) lub HbA1c wynosi ≥6,5%.

Ważne! Wszystkie pomiary stężenia glukozy we krwi w pakiecie krzywej cukrowej powinny być wykonywane w laboratorium, a nie za pomocą glukometrów.

Krzywa cukrowa w ciąży – test obciążenia glukozą u kobiet ciężarnych

Krzywa cukrowa jest niezwykle ważnym wskaźnikiem zdrowia kobiet w ciąży. Cukrzyca ciążowa (GDM) może mieć poważne konsekwencje dla matki oraz dla rozwijającego się dziecka.

Diagnostyka poziomu glukozy w ciąży: 

• u ciężarnych z grupy ryzyka pomiary wykonuje się jak najszybciej po rozpoznaniu ciąży;
• u pozostałych, jeśli pierwsze badanie glukozy było prawidłowe, OGTT należy powtórzyć między 24. a 28. tygodniem ciąży.


Kryteria rozpoznania cukrzycy ciążowej (GDM):

• na czczo – 92-125 mg/dl (5,1-6,9 mmol/l);
• po 1 godzinie (60. minuta) – ≥180 mg/dl (≥10,0 mmol/l);
• po 2 godzinach (120. minuta) – 153-199 mg/dl (8,5-11 mmol/l).

Aby rozpoznać cukrzycę ciążową, wystarczy spełnienie przynajmniej jednego z tych kryteriów. 

Jeśli glikemia na czczo w I trymestrze ciąży wynosi pomiędzy >92 mg/dl, a <125 mg/dl, to jednorazowy pomiar nie może być podstawą rozpoznania hiperglikemii. W takiej sytuacji należy pilnie powtórzyć oznaczenie glikemii na czczo.

Wiele przypadków cukrzycy ciążowej można kontrolować dietą i aktywnością fizyczną. Jeśli poziom glukozy pozostaje dalej podwyższony, konieczne może być wdrożenie insuliny. Do monitorowania glukozy w okresie ciąży zaleca się stosowanie systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM).

Możliwe skutki uboczne i przeciwwskazania do wykonania badania

Badanie poziomu cukru po obciążeniu glukozą jest badaniem bezpiecznym, ale może wiązać się z pewnymi skutkami ubocznymi.

Możliwe skutki uboczne testu doustnego obciążenia glukozą:

• nudności i wymioty – w 
przypadku zwymiotowania roztworu glukozy badanie należy przerwać i powtórzyć w innym terminie;
• osłabienie i zawroty głowy – mogą wystąpić z powodu wahań poziomu glukozy;
• hipoglikemia – u osób niewłaściwie przygotowanych lub z hipoglikemią poposiłkową, może dojść do niedocukrzenia.

Przeciwwskazania:

• wcześniej zdiagnozowana cukrzyca – krzywa cukrowa nie jest potrzebna;
• ostre stany chorobowe – infekcje, zawał serca, udar mózgu.

Należy zgłosić lekarzowi wszelkie wątpliwości lub objawy, które pojawiły się po wypiciu roztworu glukozy. Prawidłowy przebieg badania i interpretacja wyników są podstawą zdrowia i wczesnego wdrożenia leczenia.

Niepokojące objawy lub przynależność do grupy ryzyka to wyraźny sygnał, by skonsultować się z lekarzem i wykonać odpowiednie badania. Pamiętaj, że krzywa cukrowa to proste, ale niezwykle cenne narzędzie, które pozwala wykryć zaburzenia na etapie, gdy można je jeszcze skutecznie kontrolować lub nawet cofnąć. Wczesna diagnoza to Twoja największa szansa na uniknięcie poważnych powikłań cukrzycy i zachowanie zdrowia na długie lata.