Neutrofile (NEUT) – co oznaczają wyniki i jakie są normy granulocytów?

Morfologia krwi należy do najczęściej zlecanych badań laboratoryjnych. Z niewielkiej próbki można uzyskać wiele podstawowych informacji o tym, czy i jak organizm reaguje na infekcję, stan zapalny lub inne obciążenie układu odpornościowego. Jednym z głównych parametrów morfologii jest NEUT. Odnosi się do liczby neutrofili – komórek pierwszej linii obrony immunologicznej. O czym może informować jego wartość, z czym należy ją zestawiać i kiedy wymaga dokładniejszej interpretacji?

Neutrofile to inaczej granulocyty obojętnochłonne – jedna z pięciu grup białych krwinek (leukocytów) obecnych we krwi. Nazwa „granulocyty” pochodzi od ziarnistości obecnych wewnątrz komórki. Można je zobaczyć pod mikroskopem po odpowiednim wybarwieniu preparatu. W przypadku neutrofili opisuje się ich kilka typów – m.in. ziarnistości pierwotne (nazywane azurochłonnymi lub nieswoistymi) oraz wtórne (określane jako swoiste). Tworzą zapas substancji wykorzystywanych podczas odpowiedzi na zakażenie.

Neutrofile stanowią najliczniejszą grupę białych krwinek. U zdrowej osoby tworzą zwykle 45-70% leukocytów krążących we krwi. W szpiku kostnym każdego dnia powstaje ich ponad 100 miliardów.

Nie pojawiają się od razu jako w pełni dojrzałe komórki. Najpierw przechodzą kolejne etapy rozwoju (od komórek macierzystych), podczas których zmienia się ich budowa i pojawiają się ziarnistości.

Neutrofile żyją krótko. W krwiobiegu utrzymują się zwykle przez kilka do kilkunastu godzin.

Gdy w organizmie rozwija się zakażenie bakteryjne albo ostry stan zapalny, są jednymi z pierwszych komórek układu odpornościowego, które docierają do ich źródła. Pod wpływem specyficznych sygnałów układu immunologicznego przedostają się z krwi do tkanek. Po opuszczeniu naczynia krwionośnego poruszają się w stronę miejsca zakażenia. Precyzyjnie kierują nimi substancje wydzielane przez komórki objęte stanem zapalnym lub substancje produkowane przez patogeny. Dzięki nim neutrofile mogą trafiać dokładnie tam, gdzie są potrzebne.

Co dzieje się dalej?

Neutrofile mogą neutralizować zagrożenia w procesach:

Liczba neutrofili jest jednym z parametrów, który ocenia się w morfologii krwi z rozmazem.

Standardową morfologię krwi obwodowej wykonują dziś automatyczne analizatory hematologiczne. Urządzenia rozpoznają i klasyfikują komórki na podstawie parametrów zaprogramowanych w systemie (między innymi wielkości, ich budowy oraz właściwości barwienia).

W wybranych sytuacjach może być potrzebny rozmaz ręczny. Diagnosta laboratoryjny ogląda wtedy preparat pod mikroskopem i samodzielnie ocenia próbkę. Taka analiza daje możliwość wykrycia nieprawidłowości, których urządzenia nie potrafią dokładnie sklasyfikować.

Wartości odnoszące się do liczby neutrofili we krwi podaje się na dwa sposoby – jako wartość bezwzględną (liczbę komórek w określonej objętości krwi) i jako odsetek (%) całkowitej liczby leukocytów. 

Sam odsetek neutrofili nie zawsze pokazuje odchylenia w morfologii krwi. Jeśli zmienia się liczba innych leukocytów, procentowy udział neutrofili również może się przesunąć.

Najczęściej przyjmowane przedziały referencyjne dla osoby dorosłej to:

Podczas interpretacji wyniku najlepiej odnosić się do wartości referencyjnych podanych na wydruku z konkretnego laboratorium. Zakresy między placówkami mogą się nieznacznie różnić.

Dla dzieci obowiązują inne wartości referencyjne niż dla osób dorosłych.

Samo badanie jest proste i polega na pobraniu próbki krwi żylnej. Nie wymaga specjalnych przygotowań, ale kilka codziennych czynników może przejściowo zmienić wynik NEUT. Dlatego przed pobraniem warto zadbać o warunki, które ułatwią późniejszą interpretację morfologii.

Neutrofilia to stan, w którym bezwzględna liczba neutrofili przekracza 7,0-7,5 tys./µl.

Pojedynczo odnotowane podwyższenie wartości nie musi świadczyć o poważnej chorobie. Często jest fizjologiczną – naturalną i oczekiwaną – odpowiedzią organizmu na sytuację, w której układ odpornościowy musi szybko zwiększyć gotowość do prowadzenia reakcji obronnych. 

Najczęstszą zakaźną przyczyną zwiększonej produkcji neutrofili są infekcje bakteryjne – m.in. zakażenia układu oddechowego, układu moczowego oraz zakażenia skóry i tkanek podskórnych.

Nieprawidłowo wysoki wynik NEUT może kierować podejrzenia w stronę zakażenia bakteryjnego, ale sam nie wystarcza do odróżnienia go od infekcji wirusowej. Wirusy, zwłaszcza na początku infekcji lub w cięższym przebiegu, również mogą wiązać się ze wzrostem tego parametru.

Innymi przyczynami neutrofilii mogą być:

Interpretacja podwyższonej liczby neutrofili zawsze wymaga odniesienia wyniku do stanu zdrowia pacjenta i okoliczności, w których zgłasza się na konsultację. Stąd w praktyce lekarza rodzinnego wywiad odgrywa kluczową rolę. Pacjent powinien przekazać specjaliście wszystkie ważne informacje dotyczące historii chorób, przyjmowanych leków i nawyków związanych ze stylem życia. Dzięki temu lekarz może dokładniej ocenić różne czynniki wpływające na zdrowie organizmu i zaplanować dalsze postępowanie.

Jeśli pojawiają się wskazania, pacjent może otrzymać zalecenie wykonania dodatkowych badań – między innymi powtórzenia morfologii (po określonym czasie), CRP, OB lub innych badań dobranych do występujących objawów.

Neutropenia to stan, w którym bezwzględna liczba neutrofili spada poniżej 1,5 tys./µl.

Wyróżnia się trzy stopnie nasilenia: 

Z czego może wynikać?

Bezpośrednie przyczyny obniżonej liczby neutrofili to:

Ponieważ neutrofile należą do pierwszej linii obrony immunologicznej, ich wyraźny niedobór może osłabiać ochronę przed zakażeniami. Im mniej tych komórek krąży we krwi, tym trudniejsza staje się szybka eliminacja patogenów.

Limfocyty, tak jak neutrofile, należą do białych krwinek. Spełniają jednak inne zadania w układzie odpornościowym. Jak już wyjaśniliśmy, organizm zwalcza bakterie z dużym udziałem neutrofili – działają bakteriobójczo – potrafią szybko pochłaniać i niszczyć drobnoustroje.

Dlaczego ten mechanizm nie ma tak dużej skuteczności w przypadku wirusów? 

Dzieje się tak, ponieważ te patogeny wnikają do wnętrza komórek. W wyniku tego w ich eliminację bardziej zaangażowane są limfocyty. To one na poziomie komórkowym pomagają rozpoznawać zakażenia i uruchamiać odpowiedź skierowaną przeciw wirusom.

W przebiegu części infekcji wirusowych w wynikach badań można obserwować niższą liczbę neutrofili oraz większy udział limfocytów. Nie zawsze znaczy to jednak, że limfocytów realnie przybyło. Czasem ich odsetek rośnie dlatego, że neutrofili jest mniej. Z tego powodu zawsze porównuje się wartości bezwzględne i procentowe – NEUT, NEUT%, LYM, LYM% oraz całkowitą liczbę leukocytów.

U kobiet w ciąży liczba neutrofili często jest fizjologicznie wyższa. Taki obraz może być widoczny już w pierwszym trymestrze i utrzymywać się przez kolejne miesiące. Nie musi od razu świadczyć o infekcji. W tym czasie układ odpornościowy funkcjonuje w zmienionych warunkach fizjologicznych. Z jednej strony nadal chroni organizm przed patogenami, z drugiej – dostosowuje swoją aktywność do rozwijającej się ciąży.

Odchylenie od normy dla parametrów morfologii krwi nie zawsze świadczy o groźnych zaburzeniach. Podwyższone neutrofile mogą pojawić się przy infekcji bakteryjnej, urazie, silnym stresie lub w ciąży. Obniżone wartości bywają przejściowe, na przykład po infekcji wirusowej.

Większej uwagi będą wymagać wyraźne nieprawidłowości, utrzymujące się przez dłuższy czas albo połączone z gorączką, osłabieniem, nawracającymi zakażeniami lub innymi zmianami w morfologii.