Zatkane ucho – jak odetkać ucho domowymi sposobami i kiedy iść do lekarza?

Z tego artykułu dowiesz się:

• Dlaczego mam zatkane ucho? Najczęstsze przyczyny 
• Zatkane ucho – objawy
• Leczenie – jak odetkać ucho?
• Kiedy udać się do lekarza?
• Jak zapobiegać zatykaniu się uszu w przyszłości?

Dlaczego mam zatkane ucho? Najczęstsze przyczyny 

Zatkane ucho zwykle nie jest objawem poważnej choroby. Pojawienie się tego nieprzyjemnego odczucia zwykle świadczy o tym, że w obrębie narządu słuchu albo w połączonych z nim strukturach zmieniły się warunki przewodzenia dźwięku lub ciśnienie. Jakie są tego przyczyny? 

Czop woskowinowy

Jednym z najczęstszych i jednocześnie najbardziej banalnych powodów zatkanego ucha jest czop woskowinowy. Woskowina jest naturalną wydzieliną produkowaną w zewnętrznym przewodzie słuchowym. Nawilża skórę, wychwytuje drobne zanieczyszczenia i ogranicza rozwój drobnoustrojów. 

U większości osób woskowina stopniowo samoistnie usuwana jest na zewnątrz – przesuwa się powoli w kierunku ujścia kanału i zostaje usunięta bez udziału jakichkolwiek zabiegów. Dzieje się to codziennie, dzięki ruchom żuchwy podczas mówienia i żucia.

Cały mechanizm może zostać zaburzony. Wtedy woskowina, zamiast przemieszczać się na zewnątrz, zaczyna gromadzić się w głębi ucha zewnętrznego. Najczęściej dzieje się tak w wyniku regularnego oczyszczania uszu patyczkami higienicznymi.

Nieprawidłowo wykonywane ruchy patyczka nie usuwają wydzieliny (mimo że ta może być widoczna na wacie), ale przesuwają ją w stronę błony bębenkowej. Z czasem nadmiar woskowiny może stopniowo tworzyć zbitą masę. Czop zwęża albo całkowicie zamyka światło przewodu słuchowego, a dźwięki nie docierają wtedy do błony bębenkowej w prawidłowy sposób. 

Zapalenie ucha i dysfunkcja trąbki słuchowej

Narząd słuchu nie jest zamkniętą przestrzenią. Łączy się z nosogardłem za pomocą trąbki słuchowej (trąbki Eustachiusza) – wąskiego kanału, którego zadaniem jest wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej. Dzięki temu błona może swobodnie drgać i prawidłowo przewodzić dźwięki. 

Jeśli drożność trąbki słuchowej zostaje ograniczona, w uchu środkowym zaczyna narastać różnica ciśnień. Błona bębenkowa przestaje poruszać się tak, jak powinna. 

Taki stan często towarzyszy infekcjom górnych dróg oddechowych. Obrzęk błony śluzowej nosa i gardła może obejmować również ujście trąbki słuchowej. Podobny mechanizm występuje przy nasilonym katarze alergicznym lub przewlekłych stanach zapalnych w obrębie nosogardła. 

Barotrauma i inne przyczyny

Uczucie zatkanego ucha może być bezpośrednio związane z nagłą zmianą ciśnienia otoczenia. Dzieje się tak w sytuacjach, w których organizm musi bardzo szybko dostosować się do nowych warunków otoczenia – podczas lotu samolotem (zwykle podczas startu lub lądowania), w czasie stosunkowo szybkiej jazdy samochodem w górzystym terenie albo przy nurkowaniu.

Barotrauma ucha to stan, w którym dochodzi do podrażnienia lub uszkodzenia struktur ucha właśnie na skutek gwałtownej różnicy ciśnienia pomiędzy otoczeniem a wnętrzem aparatu słuchowego.

To nie choroba, a reakcja wynikająca z tego, że ciśnienie zmienia się szybciej, niż ucho jest w stanie się do tej zmiany przystosować.

Przebieg barotraumy jest różny. W łagodnych przypadkach objawy ustępują samoistnie po kilku minutach albo godzinach, gdy warunki ciśnieniowe się stabilizują. W bardziej nasilonych sytuacjach podrażnienie struktur utrzymuje się dłużej. Poczucie zatkanego ucha może wtedy towarzyszyć pacjentowi przez kilka dni. 

Barotrauma częściej pojawia się jednostronnie. Gdy występuje obustronnie, może zdarzyć się, że jedno ucho „odetka się” szybciej, podczas gdy stopień słyszenia w drugim przez dłuższy czas pozostanie ograniczony. Asymetria może być dla pacjentów niepokojąca, choć sama w sobie nie musi świadczyć o trwałym uszkodzeniu. 

W szczególnych, rzadkich przypadkach u pacjentów mogą wystąpić trwałe uszkodzenia, a nawet utrata słuchu. Ryzyko rośnie, jeśli trąbka słuchowa jest niedrożna (np. przy infekcji lub silnym katarze).

Najczęściej dotyczy to:

• bardzo szybkiego wynurzania się podczas nurkowania na dużych głębokościach;
• lotu samolotem przy jednoczesnym silnym obrzęku dróg oddechowych;
• nieumyślnego stosowania „domowych sposobów” na odetkanie ucha (mimo nasilonego bólu).

W takich warunkach może dojść do pęknięcia błony bębenkowej. Może objawiać się to nagłym bólem, czasem krwistym wyciekiem z ucha i wyraźnym pogorszeniem słyszenia.

Podobne dolegliwości mogą pojawić się także w przebiegu innych stanów, między innymi:

• zmian w obrębie zewnętrznego przewodu słuchowego (niezwiązanych z zaleganiem woskowiny);
• obecności ciała obcego w uchu;
• urazów ucha, również takich, które początkowo wydają się niegroźne;
• zaburzeń w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego;
• schorzeń ucha wewnętrznego. 

Jeżeli objawy zatkanego ucha utrzymują się, nawracają albo pojawiają się bez wyraźnej przyczyny, głównym celem staje się ustalenie ich źródła. Dopiero wtedy można mówić o wdrażaniu właściwego postępowania.

Niektórym pacjentom ciężko jest jednoznacznie opisać dolegliwości związane z zatkaniem z uwagi na to, że te nie zawsze sprowadzają się tylko do upośledzenia słuchu. 

Typowe symptomy i odczucia to: 

• stłumienie dźwięków (tak, jakby ucho było zasłonięte);
• uczucie pełności, rozpierania lub wypełnienia ucha;
• pogorszenie słyszenia – po jednej stronie lub obustronnie;
• zmieniony odbiór własnego głosu – wrażenie „echo” albo jego nienaturalnej głośności;
• chwilowe zmiany nasilenia objawów przy przełykaniu śliny, ziewaniu lub zmianie pozycji głowy;
• uczucie dyskomfortu bez wyraźnego bólu.

Zatkane ucho może dawać także bardziej nietypowe dolegliwości. Należą do nich:

• uczucie „ciągnięcia” w okolicy ucha;
• okresowe trzaski/przeskakiwania;
• szumy uszne o zmiennym nasileniu;
• uczucie niestabilności i zaburzenia równowagi;
• dyskomfort nasilający się w ciszy lub przy skupieniu uwagi na dźwiękach.

W zależności od przyczyny pacjentom mogą towarzyszyć inne objawy. 

• Przy woskowinowym czopie dominują dolegliwości miejscowe, które narastają stopniowo lub nasilają się nagle po kontakcie z wodą (na przykład po kąpieli, kiedy woskowina pęcznieje i jeszcze mocniej blokuje przewód). Ból w tym przypadku zwykle nie występuje. Zatkanie najczęściej jest jednostronne i nie towarzyszą mu objawy ogólne. 
• Przy zaburzeniach związanych ze strukturami położonymi w środkowej części narządu słuchu, odczuwanie zatkania często zmienia się w ciągu dnia. Objawy mogą słabnąć lub nasilać się przy przełykaniu, mówieniu albo zmianie pozycji głowy.
• W przypadku infekcji ucha stan pacjenta jest bardziej charakterystyczny. Do zatkania dołącza ból ucha, który bywa pulsujący lub narastający. Dolegliwości ze strony narządu słuchu mogą występować równocześnie z tymi bardziej typowymi dla infekcji (przeziębienia). Problemy mogą rozwinąć się także już po przebytej (zwykle nieodpowiednio leczonej) chorobie. 
• Przy barotraumie zatkanie ucha pojawia się w ścisłym związku z nagłą zmianą warunków otoczenia (pacjent często jest w stanie wskazać konkretną sytuację, która do niego doprowadziła). 
• Gdy u pacjenta występują zawroty głowy, trudności w przestrzennej orientacji i zaburzenia równowagi, prowadzenie rozpoznawania i postępowania najczęściej będzie ukierunkowane na zaburzenie związane z błędnikiem (uchem wewnętrznym). 

Leczenie – jak odetkać ucho?

Diagnostyką i leczeniem zatkanego ucha zajmuje się lekarz rodzinny albo lekarz otorynolaryngolog (otolaryngolog lub laryngolog). 

Podstawą jest dokładne badanie ucha, najczęściej z użyciem otoskopu. To proste badanie pozwala ocenić przewód słuchowy i błonę bębenkową. Już na tym etapie można stwierdzić obecność woskowinowego czopu, cech zapalenia albo zmiany sugerujące zaburzenia ciśnienia w uchu środkowym.

Znaczenie ma wywiad – okoliczności pojawienia się objawów, ich zmienność w ciągu dnia i związek z infekcją.

Płukanie przewodu, leki, drenaż

Płukanie przewodu słuchowego stosuje się wtedy, gdy przyczyną zatkania jest utworzenie się czopu woskowinowego. Zabieg wykonuje się w gabinecie lekarskim. Polega na wypłukaniu zalegającej wydzieliny ciepłą wodą lub specjalnym roztworem. Procedura jest szybka i najczęściej przynosi natychmiastową poprawę słyszenia.

Nie wykonuje się jej jednak w każdej sytuacji – przeciwwskazaniem bywa podejrzenie uszkodzenia błony bębenkowej lub aktywny stan zapalny.

Leczenie farmakologiczne wdraża się, gdy zatkanie ucha wiąże się ze stanem zapalnym albo obrzękiem struktur nosogardła. Lekarz może zalecić preparaty zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa, leki przeciwzapalne albo – w uzasadnionych przypadkach – antybiotyk.

Drenaż ucha to zabieg wykorzystywany w otorynolaryngologii, którego celem jest umożliwienie odpływu zalegającego płynu z ucha środkowego oraz wyrównanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej.

Polega na wykonaniu niewielkiego nacięcia błony i założeniu cienkiego dreniku, który czasowo utrzymuje drożność ucha środkowego i zapobiega ponownemu gromadzeniu się wydzieliny.

Przeprowadzenie tej procedury rozważa się w bardziej złożonych sytuacjach. W medycynie takie postępowanie jest zarezerwowane dla pacjentów spełniających określone wskazania i musi zostać prowadzone przez specjalistę. Nie stanowi rutynowej metody leczenia każdego przypadku zatkanego ucha.

Domowe sposoby na zatkane ucho – co pomaga?

Domowe działania mogą przynieść ulgę tylko w wybranych sytuacjach i pod warunkiem, że nie towarzyszy im ból ani inne niepokojące objawy. Skuteczne sposoby na odetkanie zatkanego ucha powinny być przede wszystkim bezpieczne.

Nigdy nie należy podejmować działań, które opierają się na niezweryfikowanych poradach znalezionych w Internecie. Skuteczne metody, które w teorii przynoszą ulgę, mogą prowadzić do zaostrzenia problemów. Wkładanie do ucha waty nasączonej wodą utlenioną, ząbków czosnku czy innych przedmiotów to zdecydowanie nie najlepsze pomysły.

Gdy dojdzie do zatkania ucha i pogorszenia słuchu w pierwszej kolejności pacjent powinien spokojnie przełykać ślinę, ziewać albo delikatnie poruszać żuchwą (tutaj pomocne może być żucie gumy). To czynności, które sprzyjają naturalnemu wyrównywaniu ciśnienia w uchu środkowym. 

U osób dorosłych, bez bólu ucha i bez objawów zapalenia, można w delikatny sposób wykonać manewr Valsalvy – bardzo powoli i lekko podjąć próbę wydmuchnięcia powietrza przy zamkniętych ustach i zatkanym nosie. Wzrost ciśnienia w nosogardle może chwilowo otworzyć trąbkę słuchową, wyrównać ciśnienie w uchu środkowym i przynieść ulgę.

Nie należy wykonywać manewru ani powtarzać go wielokrotnie na siłę. Jeśli pojawia się ból, zawroty głowy albo narastający dyskomfort, trzeba skontaktować się z lekarzem.

W przypadku podejrzenia zalegania woskowiny można sięgnąć po preparaty zmiękczające, dostępne w aptekach w formie kropli lub sprayów. Ich zadaniem jest stopniowe rozpuszczanie czopu. Stosuje się je przez kilka dni, zgodnie z zaleceniami ulotki. W razie wątpliwości zawsze warto zgłosić się na konsultację z lekarzem. 

Kiedy udać się do lekarza?

Koniecznie zgłoś się po pomoc do lekarza, jeśli Twoje dolegliwości utrzymują się przez kilka dni i nie ulegają poprawie. Pojawienie się bólu, pulsowania, wycieku płynu, wysokiej temperatury, problemów z równowagą albo wyraźnego pogorszenia słyszenia, uznaje się za objawy alarmowe. 

Jak zapobiegać zatykaniu się uszu w przyszłości?

W wielu przypadkach drobne zmiany w codziennych nawykach wystarczają, by epizody zatkania pojawiały się rzadziej albo miały łagodniejszy przebieg.

Pamiętaj o tym, aby: 

• w prawidłowy sposób dbać o higienę uszu (bez wykorzystywania patyczków higienicznych);
• zawsze dokładnie osuszać uszy z użyciem ręcznika lub chusteczki (np. po pływaniu w basenie); 
• świadomie reagować na infekcje górnych dróg oddechowych – ważne, by dbać o drożność nosa i nie bagatelizować przedłużających się objawów; 
• zwracać uwagę na nawracające epizody i w razie potrzeby skonsultować swoje obserwacje z lekarzem.