Infolinia 24/7: 58 775 95 99 / 801 033 200
W chemii koloidem nazywa się układ, w którym cząstki są na tyle małe, że nie opadają szybko na dno, ale jednocześnie są na tyle „duże”, że nie tworzą roztworu – można powiedzieć, że mają rozmiar pośredni między tymi, które są obecne w roztworze, a takimi, które możemy zobaczyć w typowej zawiesinie. Czym jednak jest srebro koloidalne, gdzie wykorzystuje się jego właściwości i czy w każdej formie jest bezpieczne?
Srebro koloidalne (argentum colloidale) jest płynem, w którym unoszą się bardzo małe cząsteczki i jony tego metalu.
Koloidem nazywamy „coś pomiędzy”. W butelce ze srebrem koloidalnym nie widać kryształków ani opiłków. Mimo tego w cieczy krąży srebro w formie mikroskopijnych drobin, ale i jonów. W tym przypadku najczęściej mówimy o cząstkach w rozmiarze, który nie przekracza 100 nm (nanometrów). Z tego względu w opisach produktów pojawiają się określenia typu „nanosrebro” czy „nanocząstki srebra”.
W części preparatów zawierających srebro koloidalne przeważa postać jonowa. W innych dominuje postać nanocząsteczek. Osoby zainteresowane zakupem takiego produktu bez wskazań lekarza mogą nie zwracać uwagi na szczegółowy skład preparatów dostępnych na rynku. Nieświadomi konsumenci często sięgają po pierwszy lepszy wyrób medyczny i nie zastanawiają się nad właściwościami srebra.
Już teraz szczególnie przed tym przestrzegamy. Trzeba wiedzieć, że różnice w stężeniach i formach są jednymi z ważniejszych kwestii, które decydują o skuteczności i bezpieczeństwie zastosowania srebra koloidalnego – warunkują sposób jego wchłaniania oraz ryzyko odkładania się w tkankach.
W opisach produktów bardzo często podaje się stężenie w ppm (parts per million). Czasem producent informuje również o przybliżonym rozmiarze cząstek. Obok tego wyróżnia się także takie preparaty, w których przeważają jony srebra i takie, w których dominują nanocząsteczki tego metalu.
Stężenie w ppm pozwala oszacować, jaka ilość srebra znajduje się w określonej objętości płynu. Rozmiar cząstek wpływa na powierzchnię kontaktu metalu z otoczeniem. Ta sama masa srebra w formie bardzo małych drobin ma wielokrotnie większą powierzchnię całkowitą niż kilka dużych cząstek. To ważny aspekt, ponieważ wyższe wartości tego parametru sprzyjają szybszym reakcjom chemicznym i oddziaływaniom z białkami oraz innymi składnikami obecnymi w płynach ustrojowych.
Często w preparatach ze srebrem koloidalnym podkreśla się bardzo mały rozmiar cząstek albo wysoką wartość ppm. Czy więc „skoro wartość ppm jest wyższa, to preparat jest mocniejszy” albo „skoro cząstki są mniejsze, to efekt będzie lepszy”? Nie do końca. Dla lekarza i pacjenta znacznie ważniejsze są pytania o:
Sam opis „nano”, „koloidalne”, „25 ppm” czy „50 ppm” nie daje odpowiedzi na te pytania. Z tego względu każdy preparat zawsze należy wykorzystywać zgodnie ze wskazaniami specjalisty i zaleceniami producenta wybranego produktu. Srebro jest metalem (traktowanym jako surowiec farmaceutyczny) wykorzystywanym w wielu okolicznościach – ale niezależnie od wskazań, podczas jego stosowania zawsze należy zachować ostrożność.
Srebro to metal, który wykazuje silne właściwości antybakteryjne. W kontakcie z komórką bakteryjną jony srebra łączą się z białkami błony komórkowej – zaburzają jej przepuszczalność i strukturę. Skutkiem tego komórka ulega zniszczeniu i obumiera. Srebro wiąże się także z białkami enzymatycznymi oraz z kwasami nukleinowymi (DNA i RNA). W wyniku takich interakcji dochodzi do zahamowania replikacji materiału genetycznego i licznych procesów życiowych drobnoustroju.
W badaniach naukowych stosowanie srebra koloidalnego bywa także badane pod kątem nasilenia powstawania reaktywnych form tlenu (ROS, ang. Reactive Oxygen Species). ROS uszkadzają błony komórkowe, białka strukturalne i enzymatyczne oraz DNA. Konsekwencją tego (podobnie jak w przypadku bezpośredniego oddziaływania samych jonów srebra) jest śmierć komórki. Takie zjawiska opisano w badaniach laboratoryjnych dla bakterii, grzybów oraz niektórych wirusów.
Wyniki pochodzą głównie z doświadczeń in vitro oraz z modeli zwierzęcych, a skuteczność i powtarzalność takich efektów nie zostały dobrze przebadane w badaniach klinicznych (na ludziach). Warto tutaj nadmienić, że nadmiar ROS jest dla nas szkodliwy i pod tym względem wpływ srebra koloidalnego może nie być dla nas korzystny (choć faktycznie może nasilać efekt działania antybakteryjnego, przeciwgrzybiczego i przeciwwirusowego).
Nim zaczniemy omawiać skutki uboczne i bezpieczeństwo stosowania srebra koloidalnego, przy okazji opisania sposobów jego działania warto zapamiętać ważne właściwości.
Po podaniu doustnym srebro wchłania się z przewodu pokarmowego w ograniczonym stopniu (część pozostaje w jelitach i jest wydalana z kałem). Ilość, która przeniknie do krwi, wiąże się z białkami osocza (m.in. z albuminą oraz białkami, które zawierają siarkę). Nerki filtrują krew i pewien odsetek srebra przechodzi do moczu. Równocześnie jony srebra oraz cząstki związane z białkami przenikają z krwi do tkanek. Organizm nie jest w stanie szybko usuwać srebra z komórek, dlatego część pierwiastka gromadzi się przez bardzo długi czas w skórze, błonach śluzowych, wątrobie, śledzionie czy nerkach. Gdy podaż przewyższa (ograniczoną) zdolność do wydalania, dochodzi do stopniowej kumulacji. Co się z tym wiąże? O szczegółach szkodliwych skutków działania biologicznego srebra piszemy poniżej.
Srebro koloidalne występuje głównie w wyrobach medycznych. Chodzi przede wszystkim o:
Nanocząsteczki po kontakcie z wysiękiem uwalniają jony srebra, które ograniczają namnażanie bakterii na powierzchni tkanek i przyspieszają leczenie ran. Podobna zasada dotyczy cewników czy drenów ze specjalną powłoką zawierającą srebro – warstwa z pierwiastkiem ma utrudnić kolonizację drobnoustrojów na materiale podczas długiego kontaktu z tkankami organizmu. Tego rodzaju produkty są produkowane w ściśle określonych celach – mają dokładnie opisany skład, dawkę i wskazania do stosowania.
Preparaty ze srebrem (dokładnie z 1% roztworem azotanu srebra) były wykorzystywane w okulistyce jako składnik kropli do oczu. Dawniej używano związków srebra w celu zapobiegania ciężkim zakażeniom u noworodków. W wielu krajach profilaktykę zastąpiono innymi substancjami o korzystniejszym profilu bezpieczeństwa. W Polsce roztwór azotanu srebra nadal stosuje się jako jedną z możliwości profilaktyki okołoporodowej, natomiast nie stanowi on standardu w leczeniu bakteryjnych zapaleń spojówek czy innych schorzeń okulistycznych. Związki srebra wciąż wchodzą w skład części preparatów do zakrapiania oczu, jednak używanie takich leków „na własną rękę” wiąże się z realnym ryzykiem podrażnienia oczu i skóry wokół nich.
Oddzielny temat to spraye do nosa i gardła oraz płyny do płukania jamy ustnej i gardła. Jak srebro koloidalne działa podawane tą drogą i co należy o tym wiedzieć?
Aplikowanie leków na skórę i błony śluzowe (jamy ustnej, gardła, nosa oraz górnych dróg oddechowych) uznaje się za zewnętrzną drogę podania – substancje aktywne działają wtedy miejscowo. Srebro koloidalne stosowane w celu zwalczania infekcji może mieć słuszność wtedy, gdy w terapii wykorzystuje się preparaty o znanym stężeniu, przez krótki czas i tylko w uzasadnionej sytuacji klinicznej (ponownie podkreślamy, że o wszystkich tych kwestiach powinien zadecydować lekarz). Przy tym trzeba zwrócić uwagę na to, że:
W dermatologii wykorzystuje się działanie srebra koloidalnego wspomagająco u osób z cerą problematyczną i innymi problemami skórnymi. Składnik możemy znaleźć w preparatach przeznaczonych dla pacjentów z tendencją do trądziku, w tonikach do twarzy i ciała, w dezodorantach oraz w środkach do pielęgnacji stóp. Producenci uwzględniają w składach niewielkie ilości jonów srebra lub jego nanocząstek, aby wraz z nakładaniem preparatu ograniczyć namnażanie się bakterii.
Dokładne zasady związane ze stosowaniem tej technologii opisują przepisy europejskie – wykorzystywanie nanocząsteczek metali w produkcji wyrobów medycznych, leków i kosmetyków podlega osobnej kontroli bezpieczeństwa. Najnowsze zmiany prawa unijnego z 2024 roku wprowadzają ograniczenia oraz zakazy dla wybranych nanomateriałów w kosmetykach – w tym niektórych form srebra. Producenci mają czas na reformulację i wycofanie części wyrobów z rynku.
Dane z badań nad produktami do pielęgnacji skóry z dodatkiem srebra są mniej rozbudowane niż te, które prowadzi się pod kątem właściwości tego składnika w przypadku opatrunków medycznych. Z tego powodu w razie nasilonych zmian skórnych zawsze należy opierać leczenie na zaleceniach dermatologa.
Skuteczność działania srebra koloidalnego na skórę w leczeniu przewlekłych ran i oparzeń opisują liczne prace kliniczne oraz metaanalizy. W części badań u pacjentów z owrzodzeniami, stopą cukrzycową lub odleżynami czas gojenia skracał się w porównaniu z pacjentami, u których stosowano klasyczne opatrunki.
Mimo tego, że srebro koloidalne aplikowane w postaci opatrunków ma faktycznie potwierdzone właściwości przeciwbakteryjne, to na sam proces regeneracji wpływa wiele innych czynników. Czas leczenia warunkuje m.in.:
Wytyczne dotyczące leczenia ran przewlekłych zwykle opisują opatrunki z jonami srebra jako rozwiązanie przeznaczone dla ran z wysokim ryzykiem zakażenia albo z już widocznymi objawami infekcji miejscowej. Chodzi na przykład o rany z obfitym wysiękiem, nieprzyjemnym zapachem, nasilonym zaczerwienieniem brzegów albo wyraźnym spowolnieniem gojenia. Po ustąpieniu objawów zakażenia zwykle zaleca się wykorzystywanie środków medycznych bez dodatku srebra. Etapowy schemat leczenia ogranicza czas ekspozycji organizmu na pierwiastek do okresu, w którym efekt przeciwdrobnoustrojowy ma największą wartość.
Obecnie srebro koloidalne w postaci opatrunków uznaje się za bezpieczną i skuteczną metodę wsparcia chorego w procesie rekonwalescencji. Ogólna ocena wynika w dużej mierze z miejscowego charakteru wpływu takiej formy aplikacji. Jony srebra uwalniają się głównie na powierzchni rany, wnikają na niewielką głębokość i oddziałują głównie na drobnoustroje. Do krwi przenika jedynie ograniczona część pierwiastka.
Badania nad biodostępnością srebra z opatrunków wskazują, że przy standardowym czasie terapii poziom srebra w osoczu pozostaje bardzo niski i nie przekracza wartości uznawanych za bezpieczne dla tkanek.
Na bezpieczeństwo wpływa prawidłowe prowadzenie terapii. Personel medyczny ocenia ranę przy każdej zmianie opatrunku, kontroluje czas ekspozycji na jony srebra oraz reaguje na ewentualne niepokojące objawy. Pacjent otrzymuje jasne instrukcje dotyczące częstotliwości wizyt, higieny rany oraz obserwacji skóry wokół niej.
W części artykułu poświęconej właściwościom i działaniu srebra krótko omówiliśmy temat kumulacji tego pierwiastka w organizmie. Podkreśliliśmy, że największe ryzyko jest związane ze stosowaniem preparatów przyjmowanych doustnie.
W tym miejscu chcemy bardzo wyraźnie zaznaczyć, że srebro koloidalne nie jest przeznaczone do picia. Wszelkie suplementy diety, które należy podawać doustnie, nie są zaliczane do grupy sprawdzonych, skutecznych i przede wszystkim bezpiecznych środków. Jakie są skutki zdrowotne nadmiernej ekspozycji?
Najbardziej charakterystycznym powikłaniem picia srebra jest argyria (srebrzyca). To przewlekłe zatrucie z odkładaniem drobin metalu w skórze i błonach śluzowych. Typowym objawem schorzenia jest niebieskoszare lub popielate zabarwienie skóry oraz błon śluzowych. Zmiany mogą być wyraźniej widoczne w miejscach narażonych na światło słoneczne. Srebro gromadzi się także w twardówkach (białkówkach oczu).
Do rozwinięcia argyrii dochodzi głównie przy długotrwałym przyjmowaniu preparatów drogą doustną, przy wdychaniu aerozoli zawierających srebro albo w wyniku narażenia zawodowego na dużą ilość tego metalu ciężkiego.
W literaturze można natrafić na opisy przypadków przyjmowania srebra koloidalnego do picia w celu profilaktyki infekcji (w roli „naturalnego antybiotyku”). Chociaż w wielu opracowaniach charakterystyka skutków ubocznych takiego postępowania odnosi się jedynie do objawów skórnych, to jednak coraz częściej zwraca się uwagę na inne poważne powikłania.
W publikacji z 2025 roku poświęconej potencjalnym powikłaniom związanym z doustnym stosowaniem suplementów diety, które zawierają srebro koloidalne, scharakteryzowano toksyczność tego składnika. W analizie podkreślono jego wpływ na komórki wątroby, drogi żółciowe i płodność. Zwrócono także uwagę na to, że przyjmowane przewlekle doustne preparaty mogą działać neurotoksycznie i wpływać na funkcje poznawcze.
Chociaż problem regularnego spożycia srebra koloidalnego nie jest mocno rozpowszechniony, niestety wciąż wykorzystuje się je do produkcji doustnych preparatów, które można zakupić w niezweryfikowanych sklepach internetowych.
Przy typowym, krótkotrwałym stosowaniu srebra koloidalnego dostępnego w opatrunkach, kremach, płynach do jamy ustnej albo w sprayach do nosa ryzyko ogólnoustrojowe jest małe – jednak u osób uczulonych na srebro mogą pojawiać się objawy podrażnienia i reakcje alergiczne.
Opatrunki i inne wyroby medyczne z jonami srebra przechodzą ocenę bezpieczeństwa, badania oraz nadzór po wprowadzeniu na rynek. Producent określa dawkę, czas użycia oraz wskazania kliniczne.
Preparaty sprzedawane jako suplementy diety lub „kosmetyki z nanosrebrem do wszystkiego” nie mają tak ścisłej dokumentacji klinicznej. Często brakuje badań potwierdzających długoterminowe bezpieczeństwo przy przyjmowaniu doustnym, przy aplikacji do nosa, gardła lub w formie inhalacji.
Różnica między powyższymi przypadkami jest zasadnicza i jest podstawą do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy warto stosować tego rodzaju preparaty. Faktycznie w opatrunkach i innych produktach medycznych srebro koloidalne wspomaga gojenie się ran i może być wykorzystywane jako środek sprzyjający szybszej regeneracji. W innych sytuacjach nie warto na własną rękę sięgać po produkty, których działanie reklamowane jest na podstawie niepotwierdzonych właściwości srebra koloidalnego.
Konsultacja merytoryczna: lek. Ireneusz Markowski
Dyrektor Medyczny POLMED
Informacja:
Artykuły opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pełnią funkcji konsultacji medycznej ani nie wyrażają opinii specjalistów i lekarzy. Prezentowane treści stanowią ogólne wskazówki i nie mogą być traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotyczących modyfikacji diety lub terapii, nawyków lub określaniu zmiany dawkowania leków oraz innych substancji leczniczych. Przed podjęciem działań, które mogą wpłynąć na Twoje życie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj się z lekarzem lub specjalistą.
Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne konsekwencje, wynikające z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcześniejszej konsultacji z profesjonalistą.
Białe krwinki możemy podzielić na kilka typów komórek (wszystkie o odmiennym sposobie działania). Należą do nich m.in. neutrofile, eozynofile, bazofile, monocyty i limfocyty. Każdą z tych grup można dalej charakteryzować, a w przypadku limfocytów i monocytów wyróżniać kolejne rodzaje wyspecjalizowanych komórek. Jak widać, to „drzewko komórek krwi” jest bardzo rozbudowane. W tym artykule skupimy się na jego jednej gałęzi – właśnie na roli limfocytów.
Alkohol często towarzyszy dobrej zabawie. Mało kto pamięta jednak, że picie napojów alkoholowych jest dla organizmu ogromnym wyzwaniem, które następnego dnia może skończyć się tzw. kacem alkoholowym.
Seksualność to bardzo ważny aspekt naszego życia. Intymność zbliża do siebie ludzi, dzięki czemu mogą oni budować trwałe relacje, oparte o wzajemną troskę i rozumienie swoich potrzeb.
Ustalanie, czy też raczej obliczanie dni płodnych sprawia, że kobieta może w sposób świadomy planować swoje macierzyństwo. Jak można obliczyć dzień owulacji oraz dni płodne? Istnieje kilka metod, np. kalkulator dni płodnych, test owulacyjny albo codzienne mierzenie temperatury ciała. Tym, co je od siebie odróżnia, jest przede wszystkim dokładność uzyskiwanych informacji.
