\n\n\n\n
ADHD u doros\u0142ych \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne objawy ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych?<\/strong> Objawy obejmuj\u0105 chroniczne trudno\u015bci z koncentracj\u0105, impulsywno\u015b\u0107 oraz problemy z zarz\u0105dzaniem czasem i ko\u0144czeniem zada\u0144. Doro\u015bli cz\u0119sto odczuwaj\u0105 wewn\u0119trzny niepok\u00f3j, cierpi\u0105 na zapominalstwo i maj\u0105 trudno\u015bci w regulacji emocji oraz relacjach.<\/li>\n\n\n\n
- Z czego wynika zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej?<\/strong> Przyczyny ADHD s\u0105 neurobiologiczne i genetyczne \u2013 badania bli\u017ani\u0105t wskazuj\u0105 na dziedziczno\u015b\u0107 rz\u0119du 70-80%. Za symptomy odpowiadaj\u0105 r\u00f3\u017cnice w budowie m\u00f3zgu oraz zaburzenia neurotransmisji dopaminy, a nie b\u0142\u0119dy wychowawcze.<\/li>\n\n\n\n
- Jak wygl\u0105da profesjonalna diagnoza ADHD u doros\u0142ych?<\/strong> Proces diagnostyczny prowadzi psychiatra lub psycholog kliniczny w oparciu o kryteria DSM-5. Obejmuje on szczeg\u00f3\u0142owy wywiad medyczny, kwestionariusze oraz analiz\u0119 historii objaw\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 wyst\u0119powa\u0107 ju\u017c w okresie dzieci\u0144stwa.<\/li>\n\n\n\n
- Jakie metody leczenia ADHD s\u0105 najskuteczniejsze?<\/strong> Najlepsze efekty daje po\u0142\u0105czenie farmakoterapii (leki stymuluj\u0105ce lub nienale\u017c\u0105ce do stymulant\u00f3w) z psychoterapi\u0105 poznawczo-behawioraln\u0105. Wsparcie uzupe\u0142nia psychoedukacja i techniki redukcji stresu, kt\u00f3re pomagaj\u0105 w codziennej organizacji \u017cycia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest ADHD?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- G\u0142\u00f3wne objawy ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak ustala si\u0119 rozpoznanie ADHD?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czy ADHD mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczone ADHD?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/psychiatra-wizyta.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czym jest zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi, znany r\u00f3wnie\u017c jako ADHD (z ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), jest zaburzeniem neurobiologicznym, kt\u00f3re wp\u0142ywa na wiele aspekt\u00f3w funkcjonowania osoby chorej. ADHD charakteryzuje si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105<\/strong>, kt\u00f3ra jest nieodpowiednia do wieku danej osoby.<\/p>\n\n\n\nCho\u0107 objawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 od tych obserwowanych u dzieci, podstawowe cechy zaburzenia pozostaj\u0105 takie same. ADHD to zaburzenie, kt\u00f3re wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnych kulturach i \u015brodowiskach, wp\u0142ywaj\u0105c na jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku stawiania diagnozy ADHD specjalista (psychiatra<\/a> lub psycholog<\/a> kliniczny) dok\u0142adnie ocenia symptomy i histori\u0119 danej osoby, aby zrozumie\u0107 to, jak i w jakim stopniu ADHD wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie. Diagnoza opiera si\u0119 na kryteriach klinicznych, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno objawy zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej, jak i trudno\u015bci w skupieniu.<\/p>\n\n\n\nObjawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 o tych, obserwowanych u dzieci. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105.<\/p>\n\n\n\n![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Epidemiologia ADHD<\/h2>\n\n\n\nADHD jest jednym z najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych zaburze\u0144 psychicznych u dzieci i m\u0142odzie\u017cy (5-7% populacji dzieci\u0119cej), jednak nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest rozpoznawane tak\u017ce u os\u00f3b doros\u0142ych. ADHD mo\u017cna zdiagnozowa\u0107 w ka\u017cdym wieku, jednak objawy zazwyczaj pojawiaj\u0105 si\u0119 w dzieci\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n
Statystyki pokazuj\u0105, \u017ce 5-10% os\u00f3b doros\u0142ych zmaga si\u0119 z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/strong> z deficytem uwagi. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce w wielu krajach \u015bwiadomo\u015b\u0107 zdrowotna rozwin\u0119\u0142a si\u0119 dopiero w ostatnich dekadach i niekt\u00f3re badania sugeruj\u0105, \u017ce liczba ta mo\u017ce by\u0107 wy\u017csza ze wzgl\u0119du na niedostateczn\u0105 diagnostyk\u0119 i rozpoznawanie w\u0142a\u015bnie w tej grupie wiekowej.<\/p>\n\n\n\nADHD jest cz\u0119\u015bciej diagnozowane u ch\u0142opc\u00f3w ni\u017c u dziewcz\u0105t, <\/strong>w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy, z szacunkowym stosunkiem oko\u0142o 2:1 lub 3:1. U doros\u0142ych r\u00f3\u017cnice w statystykach mog\u0105 by\u0107 mniej wyra\u017ane, co mo\u017ce odzwierciedla\u0107 sposoby objawiania symptom\u00f3w oraz podejmowania r\u00f3\u017cnych strategii terapeutycznych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPodtypy i objawy ADHD u doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
ADHD u doros\u0142ych charakteryzuje si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowaniem objaw\u00f3w i mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy, znane jako podtypy. Wskazuje si\u0119 na trzy g\u0142\u00f3wne podtypy ADHD<\/strong>: z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi, z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej oraz typ mieszany.<\/p>\n\n\n\nDoros\u0142e osoby, u kt\u00f3rych ADHD wyst\u0119puje z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi,<\/strong> mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci z utrzymywaniem koncentracji, organizacj\u0105 zada\u0144 i skupianiem si\u0119 na wykonywanej pracy. Pierwsze objawy mog\u0105 by\u0107 subtelne, lecz z biegiem czasu mog\u0105 znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia i funkcjonowanie w pracy czy w relacjach interpersonalnych.<\/p>\n\n\n\nDoros\u0142ych z ADHD z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci i impulsywno\u015bci<\/strong> cechuje nadmierna aktywno\u015b\u0107, trudno\u015bci z oczekiwaniem na swoj\u0105 kolej oraz cz\u0119sto podejmowanie dzia\u0142a\u0144 bez g\u0142\u0119bszego zastanowienia si\u0119 nad konsekwencjami. Doro\u015bli z tym podtypem ADHD mog\u0105 napotyka\u0107 trudno\u015bci w regulacji emocjonalnej, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do problem\u00f3w w relacjach osobistych i zawodowych.<\/p>\n\n\n\nPodtyp mieszany \u0142\u0105czy w sobie cechy obu powy\u017cszych podtyp\u00f3w, co oznacza, \u017ce osoby te mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 zar\u00f3wno problem\u00f3w z koncentracj\u0105, jak i nadmiernej impulsywno\u015bci<\/strong> lub nadaktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>G\u0142\u00f3wne objawy wyst\u0119powania ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych:<\/h3>\n\n\n\n\n- Trudno\u015bci w utrzymaniu uwagi;<\/li>\n\n\n\n
- Nadmierna impulsywno\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem;<\/li>\n\n\n\n
- Nadpobudliwo\u015b\u0107 psychoruchowa;<\/li>\n\n\n\n
- Cz\u0119ste zmiany nastroju;<\/li>\n\n\n\n
- Trudno\u015bci w ko\u0144czeniu zada\u0144;<\/li>\n\n\n\n
- Zapominalstwo i problemy z pami\u0119ci\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105;<\/li>\n\n\n\n
- Problemy z koncentracj\u0105 uwagi przy d\u0142ugotrwa\u0142ych zadaniach;<\/li>\n\n\n\n
- Unikanie zada\u0144 wymagaj\u0105cych d\u0142u\u017cszego skupienia uwagi;<\/li>\n\n\n\n
- Niecierpliwo\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- Cz\u0119ste uczucie wewn\u0119trznego niepokoju;<\/li>\n\n\n\n
- Trudno\u015bci w utrzymaniu d\u0142ugotrwa\u0142ych relacji interpersonalnych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a>Przyczyny zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi<\/h2>\n\n\n\nPrzyczyny ADHD s\u0105 z\u0142o\u017cone i nie mo\u017cna ich przypisa\u0107 jednemu konkretnemu czynnikowi. Badania wskazuj\u0105 na po\u0142\u0105czenie czynnik\u00f3w genetycznych, neurobiologicznych oraz \u015brodowiskowych, kt\u00f3re razem wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czynniki genetyczne i neurobiologiczne<\/h3>\n\n\n\nW badaniach, kt\u00f3re skupiaj\u0105 si\u0119 na analizowanej epidemiologii i patofizjologii zespo\u0142u, zwraca si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnice w strukturze i funkcjonowaniu m\u00f3zgu u os\u00f3b z ADHD<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nBadania przeprowadzone na rodzinach i w populacji bli\u017ani\u0105t dostarczaj\u0105 istotnych dowod\u00f3w na to, \u017ce ADHD ma silne podstawy genetyczne. Potwierdzono, \u017ce ryzyko rozwoju ADHD jest wy\u017csze w rodzinach, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje to zaburzenie.<\/p>\n\n\n\n
Wykazano, \u017ce krewni pierwszego stopnia os\u00f3b z ADHD s\u0105 w grupie wi\u0119kszego ryzyka rozwoju tego zaburzenia w por\u00f3wnaniu z populacj\u0105 og\u00f3ln\u0105. Udowodniono, \u017ce je\u015bli jedno dziecko w rodzinie cierpi na zesp\u00f3\u0142 nadaktywno\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi to ryzyko, \u017ce u jego rodze\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c rozwinie si\u0119 takie same lub podobne zaburzenie, jest znacznie wy\u017csze, ni\u017c w przypadku rodze\u0144stwa dzieci bez ADHD.<\/p>\n\n\n\n
Badania nad bli\u017ani\u0119tami dostarczy\u0142y jeszcze silniejszych dowod\u00f3w na genetyczne podstawy ADHD. Por\u00f3wnuj\u0105c bli\u017ani\u0119ta jednojajowe (identyczne genetycznie) z bli\u017ani\u0119tami dwujajowymi (kt\u00f3re dziel\u0105 tylko oko\u0142o 50% swoich gen\u00f3w), stwierdzono, \u017ce wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest wysoki. Oznacza to, \u017ce r\u00f3\u017cnice w genach w du\u017cym stopniu przyczyniaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnic w wyst\u0119powaniu choroby. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest szacowany na oko\u0142o 70-80%<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nW badaniach genetycznych skupiano si\u0119 na kilku konkretnych genach, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z wi\u0119kszym ryzykiem rozwoju ADHD. Do tych gen\u00f3w nale\u017c\u0105 geny koduj\u0105ce receptory dopaminowe<\/strong> (np. DRD4 i DRD5), transporter dopaminy<\/a> (DAT1), a tak\u017ce inne geny zwi\u0105zane z systemem dopaminowym i neurotransmisj\u0105. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u017caden gen nie jest samodzielnie odpowiedzialny za rozw\u00f3j ADHD. Zaburzenie to wynika ze z\u0142o\u017conej interakcji wielu gen\u00f3w oraz czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych. Dodatkowo identyfikacja konkretnych gen\u00f3w warunkuj\u0105cych rozw\u00f3j ADHD jest stosunkowo du\u017cym wyzwaniem, poniewa\u017c wp\u0142yw obecno\u015bci poszczeg\u00f3lnych allel\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ma\u0142y, a efekty ich dzia\u0142ania mog\u0105 by\u0107 modyfikowane przez inne geny oraz czynniki zewn\u0119trzne.<\/p>\n\n\n\nW badaniach obrazowych wykazano r\u00f3\u017cnice w wielko\u015bci i aktywno\u015bci pewnych obszar\u00f3w m\u00f3zgu<\/strong> u os\u00f3b z ADHD, zw\u0142aszcza tych odpowiedzialnych za kontrol\u0119 uwagi, impulsywno\u015bci i aktywno\u015bci ruchowej. Takie obserwacje podkre\u015blaj\u0105, \u017ce wyst\u0119powanie ADHD mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane z neurobiologicznym funkcjonowaniem m\u00f3zgu, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 zaburzone z r\u00f3\u017cnych przyczyn.<\/p>\n\n\n\nBadania wykazuj\u0105, \u017ce ADHD ma mocne pod\u0142o\u017ce genetyczne, z ryzykiem wyst\u0119powania znacznie wy\u017cszym w rodzinach dotkni\u0119tych tym zaburzeniem, a badania m\u00f3zgu potwierdzaj\u0105 r\u00f3\u017cnice strukturalne i funkcjonalne u os\u00f3b z tym zespo\u0142em. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci ADHD jest oceniany na 70-80%.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czynniki \u015brodowiskowe<\/h3>\n\n\n\nCzynniki \u015brodowiskowe \u2014 niska waga urodzeniowa, palenie tytoniu lub spo\u017cywanie alkoholu<\/a> przez matk\u0119 w czasie ci\u0105\u017cy i ekspozycja na toksyny<\/strong> \u2014 r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do ryzyka rozwoju ADHD. Jednak\u017ce warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce te czynniki zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko, ale nie s\u0105 bezpo\u015brednimi przyczynami choroby.<\/p>\n\n\n\nNale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce popularne mity sugeruj\u0105ce, \u017ce ADHD jest wynikiem z\u0142ego wychowania lub zbyt du\u017cego czasu sp\u0119dzanego przed ekranami (smartfonu, komputera czy telewizora) nie maj\u0105 podstaw naukowych. ADHD jest z\u0142o\u017conym zaburzeniem, kt\u00f3re wymaga kompleksowego podej\u015bcia w diagnozie i leczeniu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Jak ustala si\u0119 rozpoznanie ADHD?<\/h2>\n\n\n\nRozpoznanie ADHD wymaga dok\u0142adnego procesu diagnozy, kt\u00f3ry prowadzony jest przez lekarza psychiatr\u0119 lub psychologa. Diagnoza w kierunku ADHD<\/strong> zazwyczaj rozpoczyna si\u0119 od szczeg\u00f3\u0142owego wywiadu medycznego i psychologicznego, kt\u00f3ry ma na celu zrozumienie historii symptom\u00f3w pacjenta oraz ich wp\u0142ywu na jako\u015b\u0107 \u017cycia i codzienne obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\nDo pozyskania niezb\u0119dnych informacji lekarz wykorzystuje bezpo\u015bredni wywiad medyczny, ale tak\u017ce kwestionariusze i listy kontrolne, by lepiej zrozumie\u0107 indywidualny przypadek i nasilenie niekt\u00f3rych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Kryteria diagnostyczne ADHD u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\nW celu zdiagnozowania ADHD u doros\u0142ych wi\u0119kszo\u015b\u0107 specjalist\u00f3w opiera si\u0119 na kryteriach okre\u015blonych w DSM-5 (Kryteria diagnostyczne zaburze\u0144 psychicznych DSM-5). Aby stwierdzi\u0107 ADHD<\/strong>, u doros\u0142ego pacjenta objawy musz\u0105 obejmowa\u0107 zaburzenia nieuwagi i\/lub hiperaktywno\u015bci oraz impulsywno\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 nieadekwatne do wieku danej osoby i prowadz\u0105 do znacz\u0105cych problem\u00f3w w funkcjonowaniu spo\u0142ecznym, szkolnym lub zawodowym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>ADHD a inne zaburzenia psychiczne<\/h3>\n\n\n\nADHD cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. zaburzeniami l\u0119kowymi, zaburzeniami osobowo\u015bci oraz zaburzeniami nastroju. Rozr\u00f3\u017cnienie ADHD od innych zaburze\u0144 wymaga dok\u0142adnej diagnostyki<\/strong>. Leczenie ADHD u doros\u0142ych mo\u017ce by\u0107 skomplikowane przez obecno\u015b\u0107 tych wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych zaburze\u0144. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest, aby proces terapii i leczenia by\u0142 indywidualnie dostosowany do potrzeb doros\u0142ych pacjent\u00f3w z ADHD, uwzgl\u0119dniaj\u0105c wszystkie dotkliwe objawy.<\/p>\n\n\n\nDiagnoza ADHD u doros\u0142ych wymaga kompleksowego podej\u015bcia, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnia zar\u00f3wno symptomy ADHD, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienia innych zaburze\u0144 psychicznych. W\u0142a\u015bciwa diagnoza i dobranie odpowiednich technik i metod terapii s\u0105 podstaw\u0105 do poprawy jako\u015bci \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych z ADHD.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Leczenie zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/h2>\n\n\n\nW trakcie diagnozy i leczenia ADHD lekarz psychiatra i\/lub psycholog mog\u0105 zastosowa\u0107 r\u00f3\u017cne metody terapii, w tym leczenie farmakologiczne z wykorzystaniem lek\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c terapi\u0119 psychologiczn\u0105 i psychoedukacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Samo leczenie ADHD wymaga zintegrowanego podej\u015bcia, kt\u00f3re powinno obejmowa\u0107 wiele obszar\u00f3w, by jak najlepiej wspom\u00f3c osob\u0119 chor\u0105. Podobnie jak w przypadku dzieci z ADHD, u doros\u0142ych podstawowym celem dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych jest pomoc w radzeniu sobie z dokuczliwymi objawami i poprawie ich funkcjonowania w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\nLeczenie farmakologiczne jest cz\u0119sto podstaw\u0105 terapii ADHD i mo\u017ce znacznie poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia os\u00f3b z tym zaburzeniem. Najcz\u0119\u015bciej stosowanymi \u015brodkami w leczeniu s\u0105 leki stymuluj\u0105ce (metylofenidat i amfetamina<\/a>). Dzia\u0142aj\u0105 poprzez zwi\u0119kszenie poziomu neurotransmiter\u00f3w w m\u00f3zgu, co pomaga poprawi\u0107 koncentracj\u0119 i zmniejszy\u0107 impulsywno\u015b\u0107 oraz hiperaktywno\u015b\u0107<\/strong>. Leki stymuluj\u0105ce s\u0105 skuteczne w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ADHD, ale ich stosowanie musi by\u0107 \u015bci\u015ble monitorowane przez lekarza psychiatr\u0119 ze wzgl\u0119du na potencjalne ryzyko skutk\u00f3w ubocznych.<\/p>\n\n\n\nW niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce zosta\u0107 zalecone przyjmowanie lek\u00f3w psychostymuluj\u0105cych, a tak\u017ce inne opcje farmakologiczne np. leki nienale\u017c\u0105ce do stymulant\u00f3w (np. atomoksetyna).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Psychoterapia<\/h3>\n\n\n\nTerapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna tak\u017ce s\u0105 wa\u017cnym elementem terapii ADHD. Terapia doros\u0142ych skupia si\u0119 na nauce strategii radzenia sobie z wyst\u0119powaniem objaw\u00f3w<\/strong> ADHD, rozwijaniu umiej\u0119tno\u015bci organizacyjnych i poprawie funkcji wykonawczych. Psychoterapia mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pomaga\u0107 w radzeniu sobie ze wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cymi problemami, np. nisk\u0105 samoocen\u0105, zaburzeniami l\u0119kowymi lub zaburzeniami nastroju.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Inne metody wspomagaj\u0105ce leczenie ADHD<\/h3>\n\n\n\nDo innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD nale\u017cy psychoedukacja<\/strong>, kt\u00f3ra polega na edukowaniu os\u00f3b dotkni\u0119tych zaburzeniem i ich rodzin na temat ADHD. Poznanie mechanizm\u00f3w choroby i sposob\u00f3w radzenia sobie z nimi mo\u017ce znacz\u0105co pom\u00f3c w codziennym funkcjonowaniu.<\/p>\n\n\n\nOg\u00f3lne wsparcie spo\u0142eczne r\u00f3wnie\u017c odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119. Na \u015bwiatow\u0105 skal\u0119 pomoc doros\u0142ym w walce z ADHD oferuje European Network Adult ADHD (https:\/\/www.eunetworkadultadhd.com\/), umo\u017cliwiaj\u0105c dost\u0119p do platformy s\u0142u\u017c\u0105cej pozyskiwaniu sprawdzonej wiedzy oraz wymiany do\u015bwiadcze\u0144 i strategii radzenia sobie z zaburzeniem.<\/p>\n\n\n\n
Do innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD mo\u017cemy zaliczy\u0107 tak\u017ce modyfikacje w stylu \u017cycia, dbanie o regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, praktykowanie zdrowej diety i wykszta\u0142cenie umiej\u0119tno\u015bci korzystania z technik redukcji stresu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czy ADHD mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/h2>\n\n\n\nChocia\u017c zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi nie jest uznawany za zaburzenie, kt\u00f3re mo\u017cna ca\u0142kowicie wyleczy\u0107, odpowiednie podej\u015bcie terapeutyczne pozwala osobom cierpi\u0105cym na ADHD skutecznie radzi\u0107 sobie z wyst\u0119puj\u0105cymi objawami.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoznanie ADHD, szczeg\u00f3lnie w wieku doros\u0142ym, mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z du\u017cym wyzwaniem dla osoby chorej, lecz \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojego stanu zdrowia jest niezb\u0119dna do tego, by zrozumie\u0107 i lepiej zarz\u0105dza\u0107 objawami, kt\u00f3re ADHD daje.<\/p>\n\n\n\n
W tej kwestii bardzo du\u017ce znaczenie ma edukacja na temat ADHD u doros\u0142ych. Osoby starsze s\u0105 znacznie bardziej \u015bwiadome ni\u017c m\u0142odzi pacjenci i dzi\u0119ki temu mog\u0105 wykszta\u0142ca\u0107 umiej\u0119tno\u015bci zauwa\u017cania i radzenia sobie z problemem. Pomimo \u017ce ADHD jest zaburzeniem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyleczy\u0107<\/strong> i cz\u0119sto prowadzi do trudno\u015bci w r\u00f3\u017cnych obszarach \u017cycia, to, odpowiednie leczenie doros\u0142ych i wsparcie mog\u0105 znacznie poprawi\u0107 funkcjonowanie z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczone ADHD?<\/h2>\n\n\n\nNieleczone ADHD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na r\u00f3\u017cne aspekty \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych. Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem mog\u0105 utrudnia\u0107 osi\u0105ganie cel\u00f3w i realizacj\u0119 codziennych zada\u0144<\/strong>, co cz\u0119sto prowadzi do frustracji i niskiej samooceny. Impulsywno\u015b\u0107 i trudno\u015bci z koncentracj\u0105, kt\u00f3re s\u0105 niekt\u00f3rymi z objaw\u00f3w ADHD, mog\u0105 negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na relacje interpersonalne, zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko konflikt\u00f3w i utrzymywania sta\u0142ych relacji.<\/p>\n\n\n\nW sferze zawodowej, doro\u015bli z ADHD cz\u0119sto napotykaj\u0105 na wyzwania zwi\u0105zane z wy\u017cszym ryzykiem bezrobocia lub cz\u0119st\u0105 zmian\u0105 miejsca zatrudnienia. Ponadto impulsywno\u015b\u0107 i problemy z koncentracj\u0105 mog\u0105 prowadzi\u0107 do nieodpowiedzialnych decyzji finansowych, komplikuj\u0105c jeszcze bardziej \u017cycie doros\u0142ych os\u00f3b z ADHD.<\/p>\n\n\n\n
Z powodu ADHD, zw\u0142aszcza je\u015bli nie jest ono odpowiednio leczone, cz\u0119sto obserwuje si\u0119 dodatkowe obci\u0105\u017cenie zdrowia psychicznego osoby chorej. W\u015br\u00f3d doros\u0142ych z ADHD cz\u0119sto widoczne jest zwi\u0119kszone ryzyko wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania zaburze\u0144 l\u0119kowych, depresji oraz zaburze\u0144 osobowo\u015bci. Niekt\u00f3re osoby mog\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 radzi\u0107 sobie z objawami na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, si\u0119gaj\u0105c po substancje psychoaktywne, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do uzale\u017cnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z tym, zrozumienie obrazu klinicznego ADHD i \u015bwiadomo\u015b\u0107 jego skutk\u00f3w s\u0105 niezb\u0119dne w poszukiwaniu i otrzymywaniu odpowiedniej pomocy. Chocia\u017c ADHD nie mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie wyleczone, odpowiednie interwencje mog\u0105 znacz\u0105co pom\u00f3c osobom chorym z wyzwaniami, jakie ADHD stawia w \u017cyciu doros\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\nKonsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski<\/a><\/em><\/strong>
Dyrektor Medyczny POLMED<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest ADHD?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- G\u0142\u00f3wne objawy ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak ustala si\u0119 rozpoznanie ADHD?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czy ADHD mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczone ADHD?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czym jest zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi, znany r\u00f3wnie\u017c jako ADHD (z ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), jest zaburzeniem neurobiologicznym, kt\u00f3re wp\u0142ywa na wiele aspekt\u00f3w funkcjonowania osoby chorej. ADHD charakteryzuje si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105<\/strong>, kt\u00f3ra jest nieodpowiednia do wieku danej osoby.<\/p>\n\n\n\nCho\u0107 objawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 od tych obserwowanych u dzieci, podstawowe cechy zaburzenia pozostaj\u0105 takie same. ADHD to zaburzenie, kt\u00f3re wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnych kulturach i \u015brodowiskach, wp\u0142ywaj\u0105c na jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku stawiania diagnozy ADHD specjalista (psychiatra<\/a> lub psycholog<\/a> kliniczny) dok\u0142adnie ocenia symptomy i histori\u0119 danej osoby, aby zrozumie\u0107 to, jak i w jakim stopniu ADHD wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie. Diagnoza opiera si\u0119 na kryteriach klinicznych, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno objawy zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej, jak i trudno\u015bci w skupieniu.<\/p>\n\n\n\nObjawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 o tych, obserwowanych u dzieci. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Epidemiologia ADHD<\/h2>\n\n\n\nADHD jest jednym z najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych zaburze\u0144 psychicznych u dzieci i m\u0142odzie\u017cy (5-7% populacji dzieci\u0119cej), jednak nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest rozpoznawane tak\u017ce u os\u00f3b doros\u0142ych. ADHD mo\u017cna zdiagnozowa\u0107 w ka\u017cdym wieku, jednak objawy zazwyczaj pojawiaj\u0105 si\u0119 w dzieci\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n
Statystyki pokazuj\u0105, \u017ce 5-10% os\u00f3b doros\u0142ych zmaga si\u0119 z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/strong> z deficytem uwagi. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce w wielu krajach \u015bwiadomo\u015b\u0107 zdrowotna rozwin\u0119\u0142a si\u0119 dopiero w ostatnich dekadach i niekt\u00f3re badania sugeruj\u0105, \u017ce liczba ta mo\u017ce by\u0107 wy\u017csza ze wzgl\u0119du na niedostateczn\u0105 diagnostyk\u0119 i rozpoznawanie w\u0142a\u015bnie w tej grupie wiekowej.<\/p>\n\n\n\nADHD jest cz\u0119\u015bciej diagnozowane u ch\u0142opc\u00f3w ni\u017c u dziewcz\u0105t, <\/strong>w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy, z szacunkowym stosunkiem oko\u0142o 2:1 lub 3:1. U doros\u0142ych r\u00f3\u017cnice w statystykach mog\u0105 by\u0107 mniej wyra\u017ane, co mo\u017ce odzwierciedla\u0107 sposoby objawiania symptom\u00f3w oraz podejmowania r\u00f3\u017cnych strategii terapeutycznych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPodtypy i objawy ADHD u doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
ADHD u doros\u0142ych charakteryzuje si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowaniem objaw\u00f3w i mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy, znane jako podtypy. Wskazuje si\u0119 na trzy g\u0142\u00f3wne podtypy ADHD<\/strong>: z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi, z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej oraz typ mieszany.<\/p>\n\n\n\nDoros\u0142e osoby, u kt\u00f3rych ADHD wyst\u0119puje z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi,<\/strong> mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci z utrzymywaniem koncentracji, organizacj\u0105 zada\u0144 i skupianiem si\u0119 na wykonywanej pracy. Pierwsze objawy mog\u0105 by\u0107 subtelne, lecz z biegiem czasu mog\u0105 znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia i funkcjonowanie w pracy czy w relacjach interpersonalnych.<\/p>\n\n\n\nDoros\u0142ych z ADHD z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci i impulsywno\u015bci<\/strong> cechuje nadmierna aktywno\u015b\u0107, trudno\u015bci z oczekiwaniem na swoj\u0105 kolej oraz cz\u0119sto podejmowanie dzia\u0142a\u0144 bez g\u0142\u0119bszego zastanowienia si\u0119 nad konsekwencjami. Doro\u015bli z tym podtypem ADHD mog\u0105 napotyka\u0107 trudno\u015bci w regulacji emocjonalnej, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do problem\u00f3w w relacjach osobistych i zawodowych.<\/p>\n\n\n\nPodtyp mieszany \u0142\u0105czy w sobie cechy obu powy\u017cszych podtyp\u00f3w, co oznacza, \u017ce osoby te mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 zar\u00f3wno problem\u00f3w z koncentracj\u0105, jak i nadmiernej impulsywno\u015bci<\/strong> lub nadaktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>G\u0142\u00f3wne objawy wyst\u0119powania ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych:<\/h3>\n\n\n\n\n- Trudno\u015bci w utrzymaniu uwagi;<\/li>\n\n\n\n
- Nadmierna impulsywno\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem;<\/li>\n\n\n\n
- Nadpobudliwo\u015b\u0107 psychoruchowa;<\/li>\n\n\n\n
- Cz\u0119ste zmiany nastroju;<\/li>\n\n\n\n
- Trudno\u015bci w ko\u0144czeniu zada\u0144;<\/li>\n\n\n\n
- Zapominalstwo i problemy z pami\u0119ci\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105;<\/li>\n\n\n\n
- Problemy z koncentracj\u0105 uwagi przy d\u0142ugotrwa\u0142ych zadaniach;<\/li>\n\n\n\n
- Unikanie zada\u0144 wymagaj\u0105cych d\u0142u\u017cszego skupienia uwagi;<\/li>\n\n\n\n
- Niecierpliwo\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- Cz\u0119ste uczucie wewn\u0119trznego niepokoju;<\/li>\n\n\n\n
- Trudno\u015bci w utrzymaniu d\u0142ugotrwa\u0142ych relacji interpersonalnych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a>Przyczyny zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi<\/h2>\n\n\n\nPrzyczyny ADHD s\u0105 z\u0142o\u017cone i nie mo\u017cna ich przypisa\u0107 jednemu konkretnemu czynnikowi. Badania wskazuj\u0105 na po\u0142\u0105czenie czynnik\u00f3w genetycznych, neurobiologicznych oraz \u015brodowiskowych, kt\u00f3re razem wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czynniki genetyczne i neurobiologiczne<\/h3>\n\n\n\nW badaniach, kt\u00f3re skupiaj\u0105 si\u0119 na analizowanej epidemiologii i patofizjologii zespo\u0142u, zwraca si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnice w strukturze i funkcjonowaniu m\u00f3zgu u os\u00f3b z ADHD<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nBadania przeprowadzone na rodzinach i w populacji bli\u017ani\u0105t dostarczaj\u0105 istotnych dowod\u00f3w na to, \u017ce ADHD ma silne podstawy genetyczne. Potwierdzono, \u017ce ryzyko rozwoju ADHD jest wy\u017csze w rodzinach, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje to zaburzenie.<\/p>\n\n\n\n
Wykazano, \u017ce krewni pierwszego stopnia os\u00f3b z ADHD s\u0105 w grupie wi\u0119kszego ryzyka rozwoju tego zaburzenia w por\u00f3wnaniu z populacj\u0105 og\u00f3ln\u0105. Udowodniono, \u017ce je\u015bli jedno dziecko w rodzinie cierpi na zesp\u00f3\u0142 nadaktywno\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi to ryzyko, \u017ce u jego rodze\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c rozwinie si\u0119 takie same lub podobne zaburzenie, jest znacznie wy\u017csze, ni\u017c w przypadku rodze\u0144stwa dzieci bez ADHD.<\/p>\n\n\n\n
Badania nad bli\u017ani\u0119tami dostarczy\u0142y jeszcze silniejszych dowod\u00f3w na genetyczne podstawy ADHD. Por\u00f3wnuj\u0105c bli\u017ani\u0119ta jednojajowe (identyczne genetycznie) z bli\u017ani\u0119tami dwujajowymi (kt\u00f3re dziel\u0105 tylko oko\u0142o 50% swoich gen\u00f3w), stwierdzono, \u017ce wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest wysoki. Oznacza to, \u017ce r\u00f3\u017cnice w genach w du\u017cym stopniu przyczyniaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnic w wyst\u0119powaniu choroby. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest szacowany na oko\u0142o 70-80%<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nW badaniach genetycznych skupiano si\u0119 na kilku konkretnych genach, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z wi\u0119kszym ryzykiem rozwoju ADHD. Do tych gen\u00f3w nale\u017c\u0105 geny koduj\u0105ce receptory dopaminowe<\/strong> (np. DRD4 i DRD5), transporter dopaminy<\/a> (DAT1), a tak\u017ce inne geny zwi\u0105zane z systemem dopaminowym i neurotransmisj\u0105. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u017caden gen nie jest samodzielnie odpowiedzialny za rozw\u00f3j ADHD. Zaburzenie to wynika ze z\u0142o\u017conej interakcji wielu gen\u00f3w oraz czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych. Dodatkowo identyfikacja konkretnych gen\u00f3w warunkuj\u0105cych rozw\u00f3j ADHD jest stosunkowo du\u017cym wyzwaniem, poniewa\u017c wp\u0142yw obecno\u015bci poszczeg\u00f3lnych allel\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ma\u0142y, a efekty ich dzia\u0142ania mog\u0105 by\u0107 modyfikowane przez inne geny oraz czynniki zewn\u0119trzne.<\/p>\n\n\n\nW badaniach obrazowych wykazano r\u00f3\u017cnice w wielko\u015bci i aktywno\u015bci pewnych obszar\u00f3w m\u00f3zgu<\/strong> u os\u00f3b z ADHD, zw\u0142aszcza tych odpowiedzialnych za kontrol\u0119 uwagi, impulsywno\u015bci i aktywno\u015bci ruchowej. Takie obserwacje podkre\u015blaj\u0105, \u017ce wyst\u0119powanie ADHD mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane z neurobiologicznym funkcjonowaniem m\u00f3zgu, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 zaburzone z r\u00f3\u017cnych przyczyn.<\/p>\n\n\n\nBadania wykazuj\u0105, \u017ce ADHD ma mocne pod\u0142o\u017ce genetyczne, z ryzykiem wyst\u0119powania znacznie wy\u017cszym w rodzinach dotkni\u0119tych tym zaburzeniem, a badania m\u00f3zgu potwierdzaj\u0105 r\u00f3\u017cnice strukturalne i funkcjonalne u os\u00f3b z tym zespo\u0142em. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci ADHD jest oceniany na 70-80%.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czynniki \u015brodowiskowe<\/h3>\n\n\n\nCzynniki \u015brodowiskowe \u2014 niska waga urodzeniowa, palenie tytoniu lub spo\u017cywanie alkoholu<\/a> przez matk\u0119 w czasie ci\u0105\u017cy i ekspozycja na toksyny<\/strong> \u2014 r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do ryzyka rozwoju ADHD. Jednak\u017ce warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce te czynniki zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko, ale nie s\u0105 bezpo\u015brednimi przyczynami choroby.<\/p>\n\n\n\nNale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce popularne mity sugeruj\u0105ce, \u017ce ADHD jest wynikiem z\u0142ego wychowania lub zbyt du\u017cego czasu sp\u0119dzanego przed ekranami (smartfonu, komputera czy telewizora) nie maj\u0105 podstaw naukowych. ADHD jest z\u0142o\u017conym zaburzeniem, kt\u00f3re wymaga kompleksowego podej\u015bcia w diagnozie i leczeniu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Jak ustala si\u0119 rozpoznanie ADHD?<\/h2>\n\n\n\nRozpoznanie ADHD wymaga dok\u0142adnego procesu diagnozy, kt\u00f3ry prowadzony jest przez lekarza psychiatr\u0119 lub psychologa. Diagnoza w kierunku ADHD<\/strong> zazwyczaj rozpoczyna si\u0119 od szczeg\u00f3\u0142owego wywiadu medycznego i psychologicznego, kt\u00f3ry ma na celu zrozumienie historii symptom\u00f3w pacjenta oraz ich wp\u0142ywu na jako\u015b\u0107 \u017cycia i codzienne obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\nDo pozyskania niezb\u0119dnych informacji lekarz wykorzystuje bezpo\u015bredni wywiad medyczny, ale tak\u017ce kwestionariusze i listy kontrolne, by lepiej zrozumie\u0107 indywidualny przypadek i nasilenie niekt\u00f3rych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Kryteria diagnostyczne ADHD u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\nW celu zdiagnozowania ADHD u doros\u0142ych wi\u0119kszo\u015b\u0107 specjalist\u00f3w opiera si\u0119 na kryteriach okre\u015blonych w DSM-5 (Kryteria diagnostyczne zaburze\u0144 psychicznych DSM-5). Aby stwierdzi\u0107 ADHD<\/strong>, u doros\u0142ego pacjenta objawy musz\u0105 obejmowa\u0107 zaburzenia nieuwagi i\/lub hiperaktywno\u015bci oraz impulsywno\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 nieadekwatne do wieku danej osoby i prowadz\u0105 do znacz\u0105cych problem\u00f3w w funkcjonowaniu spo\u0142ecznym, szkolnym lub zawodowym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>ADHD a inne zaburzenia psychiczne<\/h3>\n\n\n\nADHD cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. zaburzeniami l\u0119kowymi, zaburzeniami osobowo\u015bci oraz zaburzeniami nastroju. Rozr\u00f3\u017cnienie ADHD od innych zaburze\u0144 wymaga dok\u0142adnej diagnostyki<\/strong>. Leczenie ADHD u doros\u0142ych mo\u017ce by\u0107 skomplikowane przez obecno\u015b\u0107 tych wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych zaburze\u0144. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest, aby proces terapii i leczenia by\u0142 indywidualnie dostosowany do potrzeb doros\u0142ych pacjent\u00f3w z ADHD, uwzgl\u0119dniaj\u0105c wszystkie dotkliwe objawy.<\/p>\n\n\n\nDiagnoza ADHD u doros\u0142ych wymaga kompleksowego podej\u015bcia, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnia zar\u00f3wno symptomy ADHD, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienia innych zaburze\u0144 psychicznych. W\u0142a\u015bciwa diagnoza i dobranie odpowiednich technik i metod terapii s\u0105 podstaw\u0105 do poprawy jako\u015bci \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych z ADHD.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Leczenie zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/h2>\n\n\n\nW trakcie diagnozy i leczenia ADHD lekarz psychiatra i\/lub psycholog mog\u0105 zastosowa\u0107 r\u00f3\u017cne metody terapii, w tym leczenie farmakologiczne z wykorzystaniem lek\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c terapi\u0119 psychologiczn\u0105 i psychoedukacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Samo leczenie ADHD wymaga zintegrowanego podej\u015bcia, kt\u00f3re powinno obejmowa\u0107 wiele obszar\u00f3w, by jak najlepiej wspom\u00f3c osob\u0119 chor\u0105. Podobnie jak w przypadku dzieci z ADHD, u doros\u0142ych podstawowym celem dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych jest pomoc w radzeniu sobie z dokuczliwymi objawami i poprawie ich funkcjonowania w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\nLeczenie farmakologiczne jest cz\u0119sto podstaw\u0105 terapii ADHD i mo\u017ce znacznie poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia os\u00f3b z tym zaburzeniem. Najcz\u0119\u015bciej stosowanymi \u015brodkami w leczeniu s\u0105 leki stymuluj\u0105ce (metylofenidat i amfetamina<\/a>). Dzia\u0142aj\u0105 poprzez zwi\u0119kszenie poziomu neurotransmiter\u00f3w w m\u00f3zgu, co pomaga poprawi\u0107 koncentracj\u0119 i zmniejszy\u0107 impulsywno\u015b\u0107 oraz hiperaktywno\u015b\u0107<\/strong>. Leki stymuluj\u0105ce s\u0105 skuteczne w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ADHD, ale ich stosowanie musi by\u0107 \u015bci\u015ble monitorowane przez lekarza psychiatr\u0119 ze wzgl\u0119du na potencjalne ryzyko skutk\u00f3w ubocznych.<\/p>\n\n\n\nW niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce zosta\u0107 zalecone przyjmowanie lek\u00f3w psychostymuluj\u0105cych, a tak\u017ce inne opcje farmakologiczne np. leki nienale\u017c\u0105ce do stymulant\u00f3w (np. atomoksetyna).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Psychoterapia<\/h3>\n\n\n\nTerapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna tak\u017ce s\u0105 wa\u017cnym elementem terapii ADHD. Terapia doros\u0142ych skupia si\u0119 na nauce strategii radzenia sobie z wyst\u0119powaniem objaw\u00f3w<\/strong> ADHD, rozwijaniu umiej\u0119tno\u015bci organizacyjnych i poprawie funkcji wykonawczych. Psychoterapia mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pomaga\u0107 w radzeniu sobie ze wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cymi problemami, np. nisk\u0105 samoocen\u0105, zaburzeniami l\u0119kowymi lub zaburzeniami nastroju.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Inne metody wspomagaj\u0105ce leczenie ADHD<\/h3>\n\n\n\nDo innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD nale\u017cy psychoedukacja<\/strong>, kt\u00f3ra polega na edukowaniu os\u00f3b dotkni\u0119tych zaburzeniem i ich rodzin na temat ADHD. Poznanie mechanizm\u00f3w choroby i sposob\u00f3w radzenia sobie z nimi mo\u017ce znacz\u0105co pom\u00f3c w codziennym funkcjonowaniu.<\/p>\n\n\n\nOg\u00f3lne wsparcie spo\u0142eczne r\u00f3wnie\u017c odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119. Na \u015bwiatow\u0105 skal\u0119 pomoc doros\u0142ym w walce z ADHD oferuje European Network Adult ADHD (https:\/\/www.eunetworkadultadhd.com\/), umo\u017cliwiaj\u0105c dost\u0119p do platformy s\u0142u\u017c\u0105cej pozyskiwaniu sprawdzonej wiedzy oraz wymiany do\u015bwiadcze\u0144 i strategii radzenia sobie z zaburzeniem.<\/p>\n\n\n\n
Do innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD mo\u017cemy zaliczy\u0107 tak\u017ce modyfikacje w stylu \u017cycia, dbanie o regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, praktykowanie zdrowej diety i wykszta\u0142cenie umiej\u0119tno\u015bci korzystania z technik redukcji stresu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czy ADHD mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/h2>\n\n\n\nChocia\u017c zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi nie jest uznawany za zaburzenie, kt\u00f3re mo\u017cna ca\u0142kowicie wyleczy\u0107, odpowiednie podej\u015bcie terapeutyczne pozwala osobom cierpi\u0105cym na ADHD skutecznie radzi\u0107 sobie z wyst\u0119puj\u0105cymi objawami.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoznanie ADHD, szczeg\u00f3lnie w wieku doros\u0142ym, mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z du\u017cym wyzwaniem dla osoby chorej, lecz \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojego stanu zdrowia jest niezb\u0119dna do tego, by zrozumie\u0107 i lepiej zarz\u0105dza\u0107 objawami, kt\u00f3re ADHD daje.<\/p>\n\n\n\n
W tej kwestii bardzo du\u017ce znaczenie ma edukacja na temat ADHD u doros\u0142ych. Osoby starsze s\u0105 znacznie bardziej \u015bwiadome ni\u017c m\u0142odzi pacjenci i dzi\u0119ki temu mog\u0105 wykszta\u0142ca\u0107 umiej\u0119tno\u015bci zauwa\u017cania i radzenia sobie z problemem. Pomimo \u017ce ADHD jest zaburzeniem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyleczy\u0107<\/strong> i cz\u0119sto prowadzi do trudno\u015bci w r\u00f3\u017cnych obszarach \u017cycia, to, odpowiednie leczenie doros\u0142ych i wsparcie mog\u0105 znacznie poprawi\u0107 funkcjonowanie z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczone ADHD?<\/h2>\n\n\n\nNieleczone ADHD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na r\u00f3\u017cne aspekty \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych. Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem mog\u0105 utrudnia\u0107 osi\u0105ganie cel\u00f3w i realizacj\u0119 codziennych zada\u0144<\/strong>, co cz\u0119sto prowadzi do frustracji i niskiej samooceny. Impulsywno\u015b\u0107 i trudno\u015bci z koncentracj\u0105, kt\u00f3re s\u0105 niekt\u00f3rymi z objaw\u00f3w ADHD, mog\u0105 negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na relacje interpersonalne, zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko konflikt\u00f3w i utrzymywania sta\u0142ych relacji.<\/p>\n\n\n\nW sferze zawodowej, doro\u015bli z ADHD cz\u0119sto napotykaj\u0105 na wyzwania zwi\u0105zane z wy\u017cszym ryzykiem bezrobocia lub cz\u0119st\u0105 zmian\u0105 miejsca zatrudnienia. Ponadto impulsywno\u015b\u0107 i problemy z koncentracj\u0105 mog\u0105 prowadzi\u0107 do nieodpowiedzialnych decyzji finansowych, komplikuj\u0105c jeszcze bardziej \u017cycie doros\u0142ych os\u00f3b z ADHD.<\/p>\n\n\n\n
Z powodu ADHD, zw\u0142aszcza je\u015bli nie jest ono odpowiednio leczone, cz\u0119sto obserwuje si\u0119 dodatkowe obci\u0105\u017cenie zdrowia psychicznego osoby chorej. W\u015br\u00f3d doros\u0142ych z ADHD cz\u0119sto widoczne jest zwi\u0119kszone ryzyko wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania zaburze\u0144 l\u0119kowych, depresji oraz zaburze\u0144 osobowo\u015bci. Niekt\u00f3re osoby mog\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 radzi\u0107 sobie z objawami na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, si\u0119gaj\u0105c po substancje psychoaktywne, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do uzale\u017cnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z tym, zrozumienie obrazu klinicznego ADHD i \u015bwiadomo\u015b\u0107 jego skutk\u00f3w s\u0105 niezb\u0119dne w poszukiwaniu i otrzymywaniu odpowiedniej pomocy. Chocia\u017c ADHD nie mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie wyleczone, odpowiednie interwencje mog\u0105 znacz\u0105co pom\u00f3c osobom chorym z wyzwaniami, jakie ADHD stawia w \u017cyciu doros\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\nKonsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski<\/a><\/em><\/strong>
Dyrektor Medyczny POLMED<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n
<\/a>Czym jest zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi, znany r\u00f3wnie\u017c jako ADHD (z ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), jest zaburzeniem neurobiologicznym, kt\u00f3re wp\u0142ywa na wiele aspekt\u00f3w funkcjonowania osoby chorej. ADHD charakteryzuje si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105<\/strong>, kt\u00f3ra jest nieodpowiednia do wieku danej osoby.<\/p>\n\n\n\nCho\u0107 objawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 od tych obserwowanych u dzieci, podstawowe cechy zaburzenia pozostaj\u0105 takie same. ADHD to zaburzenie, kt\u00f3re wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnych kulturach i \u015brodowiskach, wp\u0142ywaj\u0105c na jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku stawiania diagnozy ADHD specjalista (psychiatra<\/a> lub psycholog<\/a> kliniczny) dok\u0142adnie ocenia symptomy i histori\u0119 danej osoby, aby zrozumie\u0107 to, jak i w jakim stopniu ADHD wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie. Diagnoza opiera si\u0119 na kryteriach klinicznych, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno objawy zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej, jak i trudno\u015bci w skupieniu.<\/p>\n\n\n\nObjawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 o tych, obserwowanych u dzieci. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Epidemiologia ADHD<\/h2>\n\n\n\nADHD jest jednym z najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych zaburze\u0144 psychicznych u dzieci i m\u0142odzie\u017cy (5-7% populacji dzieci\u0119cej), jednak nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest rozpoznawane tak\u017ce u os\u00f3b doros\u0142ych. ADHD mo\u017cna zdiagnozowa\u0107 w ka\u017cdym wieku, jednak objawy zazwyczaj pojawiaj\u0105 si\u0119 w dzieci\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n
Statystyki pokazuj\u0105, \u017ce 5-10% os\u00f3b doros\u0142ych zmaga si\u0119 z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/strong> z deficytem uwagi. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce w wielu krajach \u015bwiadomo\u015b\u0107 zdrowotna rozwin\u0119\u0142a si\u0119 dopiero w ostatnich dekadach i niekt\u00f3re badania sugeruj\u0105, \u017ce liczba ta mo\u017ce by\u0107 wy\u017csza ze wzgl\u0119du na niedostateczn\u0105 diagnostyk\u0119 i rozpoznawanie w\u0142a\u015bnie w tej grupie wiekowej.<\/p>\n\n\n\nADHD jest cz\u0119\u015bciej diagnozowane u ch\u0142opc\u00f3w ni\u017c u dziewcz\u0105t, <\/strong>w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy, z szacunkowym stosunkiem oko\u0142o 2:1 lub 3:1. U doros\u0142ych r\u00f3\u017cnice w statystykach mog\u0105 by\u0107 mniej wyra\u017ane, co mo\u017ce odzwierciedla\u0107 sposoby objawiania symptom\u00f3w oraz podejmowania r\u00f3\u017cnych strategii terapeutycznych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPodtypy i objawy ADHD u doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
ADHD u doros\u0142ych charakteryzuje si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowaniem objaw\u00f3w i mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy, znane jako podtypy. Wskazuje si\u0119 na trzy g\u0142\u00f3wne podtypy ADHD<\/strong>: z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi, z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej oraz typ mieszany.<\/p>\n\n\n\nDoros\u0142e osoby, u kt\u00f3rych ADHD wyst\u0119puje z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi,<\/strong> mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci z utrzymywaniem koncentracji, organizacj\u0105 zada\u0144 i skupianiem si\u0119 na wykonywanej pracy. Pierwsze objawy mog\u0105 by\u0107 subtelne, lecz z biegiem czasu mog\u0105 znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia i funkcjonowanie w pracy czy w relacjach interpersonalnych.<\/p>\n\n\n\nDoros\u0142ych z ADHD z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci i impulsywno\u015bci<\/strong> cechuje nadmierna aktywno\u015b\u0107, trudno\u015bci z oczekiwaniem na swoj\u0105 kolej oraz cz\u0119sto podejmowanie dzia\u0142a\u0144 bez g\u0142\u0119bszego zastanowienia si\u0119 nad konsekwencjami. Doro\u015bli z tym podtypem ADHD mog\u0105 napotyka\u0107 trudno\u015bci w regulacji emocjonalnej, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do problem\u00f3w w relacjach osobistych i zawodowych.<\/p>\n\n\n\nPodtyp mieszany \u0142\u0105czy w sobie cechy obu powy\u017cszych podtyp\u00f3w, co oznacza, \u017ce osoby te mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 zar\u00f3wno problem\u00f3w z koncentracj\u0105, jak i nadmiernej impulsywno\u015bci<\/strong> lub nadaktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>G\u0142\u00f3wne objawy wyst\u0119powania ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych:<\/h3>\n\n\n\n\n- Trudno\u015bci w utrzymaniu uwagi;<\/li>\n\n\n\n
- Nadmierna impulsywno\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem;<\/li>\n\n\n\n
- Nadpobudliwo\u015b\u0107 psychoruchowa;<\/li>\n\n\n\n
- Cz\u0119ste zmiany nastroju;<\/li>\n\n\n\n
- Trudno\u015bci w ko\u0144czeniu zada\u0144;<\/li>\n\n\n\n
- Zapominalstwo i problemy z pami\u0119ci\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105;<\/li>\n\n\n\n
- Problemy z koncentracj\u0105 uwagi przy d\u0142ugotrwa\u0142ych zadaniach;<\/li>\n\n\n\n
- Unikanie zada\u0144 wymagaj\u0105cych d\u0142u\u017cszego skupienia uwagi;<\/li>\n\n\n\n
- Niecierpliwo\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- Cz\u0119ste uczucie wewn\u0119trznego niepokoju;<\/li>\n\n\n\n
- Trudno\u015bci w utrzymaniu d\u0142ugotrwa\u0142ych relacji interpersonalnych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a>Przyczyny zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi<\/h2>\n\n\n\nPrzyczyny ADHD s\u0105 z\u0142o\u017cone i nie mo\u017cna ich przypisa\u0107 jednemu konkretnemu czynnikowi. Badania wskazuj\u0105 na po\u0142\u0105czenie czynnik\u00f3w genetycznych, neurobiologicznych oraz \u015brodowiskowych, kt\u00f3re razem wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czynniki genetyczne i neurobiologiczne<\/h3>\n\n\n\nW badaniach, kt\u00f3re skupiaj\u0105 si\u0119 na analizowanej epidemiologii i patofizjologii zespo\u0142u, zwraca si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnice w strukturze i funkcjonowaniu m\u00f3zgu u os\u00f3b z ADHD<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nBadania przeprowadzone na rodzinach i w populacji bli\u017ani\u0105t dostarczaj\u0105 istotnych dowod\u00f3w na to, \u017ce ADHD ma silne podstawy genetyczne. Potwierdzono, \u017ce ryzyko rozwoju ADHD jest wy\u017csze w rodzinach, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje to zaburzenie.<\/p>\n\n\n\n
Wykazano, \u017ce krewni pierwszego stopnia os\u00f3b z ADHD s\u0105 w grupie wi\u0119kszego ryzyka rozwoju tego zaburzenia w por\u00f3wnaniu z populacj\u0105 og\u00f3ln\u0105. Udowodniono, \u017ce je\u015bli jedno dziecko w rodzinie cierpi na zesp\u00f3\u0142 nadaktywno\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi to ryzyko, \u017ce u jego rodze\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c rozwinie si\u0119 takie same lub podobne zaburzenie, jest znacznie wy\u017csze, ni\u017c w przypadku rodze\u0144stwa dzieci bez ADHD.<\/p>\n\n\n\n
Badania nad bli\u017ani\u0119tami dostarczy\u0142y jeszcze silniejszych dowod\u00f3w na genetyczne podstawy ADHD. Por\u00f3wnuj\u0105c bli\u017ani\u0119ta jednojajowe (identyczne genetycznie) z bli\u017ani\u0119tami dwujajowymi (kt\u00f3re dziel\u0105 tylko oko\u0142o 50% swoich gen\u00f3w), stwierdzono, \u017ce wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest wysoki. Oznacza to, \u017ce r\u00f3\u017cnice w genach w du\u017cym stopniu przyczyniaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnic w wyst\u0119powaniu choroby. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest szacowany na oko\u0142o 70-80%<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nW badaniach genetycznych skupiano si\u0119 na kilku konkretnych genach, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z wi\u0119kszym ryzykiem rozwoju ADHD. Do tych gen\u00f3w nale\u017c\u0105 geny koduj\u0105ce receptory dopaminowe<\/strong> (np. DRD4 i DRD5), transporter dopaminy<\/a> (DAT1), a tak\u017ce inne geny zwi\u0105zane z systemem dopaminowym i neurotransmisj\u0105. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u017caden gen nie jest samodzielnie odpowiedzialny za rozw\u00f3j ADHD. Zaburzenie to wynika ze z\u0142o\u017conej interakcji wielu gen\u00f3w oraz czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych. Dodatkowo identyfikacja konkretnych gen\u00f3w warunkuj\u0105cych rozw\u00f3j ADHD jest stosunkowo du\u017cym wyzwaniem, poniewa\u017c wp\u0142yw obecno\u015bci poszczeg\u00f3lnych allel\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ma\u0142y, a efekty ich dzia\u0142ania mog\u0105 by\u0107 modyfikowane przez inne geny oraz czynniki zewn\u0119trzne.<\/p>\n\n\n\nW badaniach obrazowych wykazano r\u00f3\u017cnice w wielko\u015bci i aktywno\u015bci pewnych obszar\u00f3w m\u00f3zgu<\/strong> u os\u00f3b z ADHD, zw\u0142aszcza tych odpowiedzialnych za kontrol\u0119 uwagi, impulsywno\u015bci i aktywno\u015bci ruchowej. Takie obserwacje podkre\u015blaj\u0105, \u017ce wyst\u0119powanie ADHD mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane z neurobiologicznym funkcjonowaniem m\u00f3zgu, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 zaburzone z r\u00f3\u017cnych przyczyn.<\/p>\n\n\n\nBadania wykazuj\u0105, \u017ce ADHD ma mocne pod\u0142o\u017ce genetyczne, z ryzykiem wyst\u0119powania znacznie wy\u017cszym w rodzinach dotkni\u0119tych tym zaburzeniem, a badania m\u00f3zgu potwierdzaj\u0105 r\u00f3\u017cnice strukturalne i funkcjonalne u os\u00f3b z tym zespo\u0142em. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci ADHD jest oceniany na 70-80%.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czynniki \u015brodowiskowe<\/h3>\n\n\n\nCzynniki \u015brodowiskowe \u2014 niska waga urodzeniowa, palenie tytoniu lub spo\u017cywanie alkoholu<\/a> przez matk\u0119 w czasie ci\u0105\u017cy i ekspozycja na toksyny<\/strong> \u2014 r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do ryzyka rozwoju ADHD. Jednak\u017ce warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce te czynniki zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko, ale nie s\u0105 bezpo\u015brednimi przyczynami choroby.<\/p>\n\n\n\nNale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce popularne mity sugeruj\u0105ce, \u017ce ADHD jest wynikiem z\u0142ego wychowania lub zbyt du\u017cego czasu sp\u0119dzanego przed ekranami (smartfonu, komputera czy telewizora) nie maj\u0105 podstaw naukowych. ADHD jest z\u0142o\u017conym zaburzeniem, kt\u00f3re wymaga kompleksowego podej\u015bcia w diagnozie i leczeniu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Jak ustala si\u0119 rozpoznanie ADHD?<\/h2>\n\n\n\nRozpoznanie ADHD wymaga dok\u0142adnego procesu diagnozy, kt\u00f3ry prowadzony jest przez lekarza psychiatr\u0119 lub psychologa. Diagnoza w kierunku ADHD<\/strong> zazwyczaj rozpoczyna si\u0119 od szczeg\u00f3\u0142owego wywiadu medycznego i psychologicznego, kt\u00f3ry ma na celu zrozumienie historii symptom\u00f3w pacjenta oraz ich wp\u0142ywu na jako\u015b\u0107 \u017cycia i codzienne obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\nDo pozyskania niezb\u0119dnych informacji lekarz wykorzystuje bezpo\u015bredni wywiad medyczny, ale tak\u017ce kwestionariusze i listy kontrolne, by lepiej zrozumie\u0107 indywidualny przypadek i nasilenie niekt\u00f3rych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Kryteria diagnostyczne ADHD u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\nW celu zdiagnozowania ADHD u doros\u0142ych wi\u0119kszo\u015b\u0107 specjalist\u00f3w opiera si\u0119 na kryteriach okre\u015blonych w DSM-5 (Kryteria diagnostyczne zaburze\u0144 psychicznych DSM-5). Aby stwierdzi\u0107 ADHD<\/strong>, u doros\u0142ego pacjenta objawy musz\u0105 obejmowa\u0107 zaburzenia nieuwagi i\/lub hiperaktywno\u015bci oraz impulsywno\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 nieadekwatne do wieku danej osoby i prowadz\u0105 do znacz\u0105cych problem\u00f3w w funkcjonowaniu spo\u0142ecznym, szkolnym lub zawodowym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>ADHD a inne zaburzenia psychiczne<\/h3>\n\n\n\nADHD cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. zaburzeniami l\u0119kowymi, zaburzeniami osobowo\u015bci oraz zaburzeniami nastroju. Rozr\u00f3\u017cnienie ADHD od innych zaburze\u0144 wymaga dok\u0142adnej diagnostyki<\/strong>. Leczenie ADHD u doros\u0142ych mo\u017ce by\u0107 skomplikowane przez obecno\u015b\u0107 tych wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych zaburze\u0144. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest, aby proces terapii i leczenia by\u0142 indywidualnie dostosowany do potrzeb doros\u0142ych pacjent\u00f3w z ADHD, uwzgl\u0119dniaj\u0105c wszystkie dotkliwe objawy.<\/p>\n\n\n\nDiagnoza ADHD u doros\u0142ych wymaga kompleksowego podej\u015bcia, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnia zar\u00f3wno symptomy ADHD, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienia innych zaburze\u0144 psychicznych. W\u0142a\u015bciwa diagnoza i dobranie odpowiednich technik i metod terapii s\u0105 podstaw\u0105 do poprawy jako\u015bci \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych z ADHD.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Leczenie zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/h2>\n\n\n\nW trakcie diagnozy i leczenia ADHD lekarz psychiatra i\/lub psycholog mog\u0105 zastosowa\u0107 r\u00f3\u017cne metody terapii, w tym leczenie farmakologiczne z wykorzystaniem lek\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c terapi\u0119 psychologiczn\u0105 i psychoedukacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Samo leczenie ADHD wymaga zintegrowanego podej\u015bcia, kt\u00f3re powinno obejmowa\u0107 wiele obszar\u00f3w, by jak najlepiej wspom\u00f3c osob\u0119 chor\u0105. Podobnie jak w przypadku dzieci z ADHD, u doros\u0142ych podstawowym celem dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych jest pomoc w radzeniu sobie z dokuczliwymi objawami i poprawie ich funkcjonowania w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\nLeczenie farmakologiczne jest cz\u0119sto podstaw\u0105 terapii ADHD i mo\u017ce znacznie poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia os\u00f3b z tym zaburzeniem. Najcz\u0119\u015bciej stosowanymi \u015brodkami w leczeniu s\u0105 leki stymuluj\u0105ce (metylofenidat i amfetamina<\/a>). Dzia\u0142aj\u0105 poprzez zwi\u0119kszenie poziomu neurotransmiter\u00f3w w m\u00f3zgu, co pomaga poprawi\u0107 koncentracj\u0119 i zmniejszy\u0107 impulsywno\u015b\u0107 oraz hiperaktywno\u015b\u0107<\/strong>. Leki stymuluj\u0105ce s\u0105 skuteczne w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ADHD, ale ich stosowanie musi by\u0107 \u015bci\u015ble monitorowane przez lekarza psychiatr\u0119 ze wzgl\u0119du na potencjalne ryzyko skutk\u00f3w ubocznych.<\/p>\n\n\n\nW niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce zosta\u0107 zalecone przyjmowanie lek\u00f3w psychostymuluj\u0105cych, a tak\u017ce inne opcje farmakologiczne np. leki nienale\u017c\u0105ce do stymulant\u00f3w (np. atomoksetyna).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a>Psychoterapia<\/h3>\n\n\n\nTerapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna tak\u017ce s\u0105 wa\u017cnym elementem terapii ADHD. Terapia doros\u0142ych skupia si\u0119 na nauce strategii radzenia sobie z wyst\u0119powaniem objaw\u00f3w<\/strong> ADHD, rozwijaniu umiej\u0119tno\u015bci organizacyjnych i poprawie funkcji wykonawczych. Psychoterapia mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pomaga\u0107 w radzeniu sobie ze wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cymi problemami, np. nisk\u0105 samoocen\u0105, zaburzeniami l\u0119kowymi lub zaburzeniami nastroju.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Inne metody wspomagaj\u0105ce leczenie ADHD<\/h3>\n\n\n\nDo innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD nale\u017cy psychoedukacja<\/strong>, kt\u00f3ra polega na edukowaniu os\u00f3b dotkni\u0119tych zaburzeniem i ich rodzin na temat ADHD. Poznanie mechanizm\u00f3w choroby i sposob\u00f3w radzenia sobie z nimi mo\u017ce znacz\u0105co pom\u00f3c w codziennym funkcjonowaniu.<\/p>\n\n\n\nOg\u00f3lne wsparcie spo\u0142eczne r\u00f3wnie\u017c odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119. Na \u015bwiatow\u0105 skal\u0119 pomoc doros\u0142ym w walce z ADHD oferuje European Network Adult ADHD (https:\/\/www.eunetworkadultadhd.com\/), umo\u017cliwiaj\u0105c dost\u0119p do platformy s\u0142u\u017c\u0105cej pozyskiwaniu sprawdzonej wiedzy oraz wymiany do\u015bwiadcze\u0144 i strategii radzenia sobie z zaburzeniem.<\/p>\n\n\n\n
Do innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD mo\u017cemy zaliczy\u0107 tak\u017ce modyfikacje w stylu \u017cycia, dbanie o regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, praktykowanie zdrowej diety i wykszta\u0142cenie umiej\u0119tno\u015bci korzystania z technik redukcji stresu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Czy ADHD mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/h2>\n\n\n\nChocia\u017c zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi nie jest uznawany za zaburzenie, kt\u00f3re mo\u017cna ca\u0142kowicie wyleczy\u0107, odpowiednie podej\u015bcie terapeutyczne pozwala osobom cierpi\u0105cym na ADHD skutecznie radzi\u0107 sobie z wyst\u0119puj\u0105cymi objawami.<\/p>\n\n\n\n
Rozpoznanie ADHD, szczeg\u00f3lnie w wieku doros\u0142ym, mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z du\u017cym wyzwaniem dla osoby chorej, lecz \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojego stanu zdrowia jest niezb\u0119dna do tego, by zrozumie\u0107 i lepiej zarz\u0105dza\u0107 objawami, kt\u00f3re ADHD daje.<\/p>\n\n\n\n
W tej kwestii bardzo du\u017ce znaczenie ma edukacja na temat ADHD u doros\u0142ych. Osoby starsze s\u0105 znacznie bardziej \u015bwiadome ni\u017c m\u0142odzi pacjenci i dzi\u0119ki temu mog\u0105 wykszta\u0142ca\u0107 umiej\u0119tno\u015bci zauwa\u017cania i radzenia sobie z problemem. Pomimo \u017ce ADHD jest zaburzeniem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyleczy\u0107<\/strong> i cz\u0119sto prowadzi do trudno\u015bci w r\u00f3\u017cnych obszarach \u017cycia, to, odpowiednie leczenie doros\u0142ych i wsparcie mog\u0105 znacznie poprawi\u0107 funkcjonowanie z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczone ADHD?<\/h2>\n\n\n\nNieleczone ADHD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na r\u00f3\u017cne aspekty \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych. Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem mog\u0105 utrudnia\u0107 osi\u0105ganie cel\u00f3w i realizacj\u0119 codziennych zada\u0144<\/strong>, co cz\u0119sto prowadzi do frustracji i niskiej samooceny. Impulsywno\u015b\u0107 i trudno\u015bci z koncentracj\u0105, kt\u00f3re s\u0105 niekt\u00f3rymi z objaw\u00f3w ADHD, mog\u0105 negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na relacje interpersonalne, zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko konflikt\u00f3w i utrzymywania sta\u0142ych relacji.<\/p>\n\n\n\nW sferze zawodowej, doro\u015bli z ADHD cz\u0119sto napotykaj\u0105 na wyzwania zwi\u0105zane z wy\u017cszym ryzykiem bezrobocia lub cz\u0119st\u0105 zmian\u0105 miejsca zatrudnienia. Ponadto impulsywno\u015b\u0107 i problemy z koncentracj\u0105 mog\u0105 prowadzi\u0107 do nieodpowiedzialnych decyzji finansowych, komplikuj\u0105c jeszcze bardziej \u017cycie doros\u0142ych os\u00f3b z ADHD.<\/p>\n\n\n\n
Z powodu ADHD, zw\u0142aszcza je\u015bli nie jest ono odpowiednio leczone, cz\u0119sto obserwuje si\u0119 dodatkowe obci\u0105\u017cenie zdrowia psychicznego osoby chorej. W\u015br\u00f3d doros\u0142ych z ADHD cz\u0119sto widoczne jest zwi\u0119kszone ryzyko wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania zaburze\u0144 l\u0119kowych, depresji oraz zaburze\u0144 osobowo\u015bci. Niekt\u00f3re osoby mog\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 radzi\u0107 sobie z objawami na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, si\u0119gaj\u0105c po substancje psychoaktywne, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do uzale\u017cnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
W zwi\u0105zku z tym, zrozumienie obrazu klinicznego ADHD i \u015bwiadomo\u015b\u0107 jego skutk\u00f3w s\u0105 niezb\u0119dne w poszukiwaniu i otrzymywaniu odpowiedniej pomocy. Chocia\u017c ADHD nie mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie wyleczone, odpowiednie interwencje mog\u0105 znacz\u0105co pom\u00f3c osobom chorym z wyzwaniami, jakie ADHD stawia w \u017cyciu doros\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\nKonsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski<\/a><\/em><\/strong>
Dyrektor Medyczny POLMED<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi, znany r\u00f3wnie\u017c jako ADHD (z ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder), jest zaburzeniem neurobiologicznym, kt\u00f3re wp\u0142ywa na wiele aspekt\u00f3w funkcjonowania osoby chorej. ADHD charakteryzuje si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105<\/strong>, kt\u00f3ra jest nieodpowiednia do wieku danej osoby.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 objawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 od tych obserwowanych u dzieci, podstawowe cechy zaburzenia pozostaj\u0105 takie same. ADHD to zaburzenie, kt\u00f3re wyst\u0119puje w r\u00f3\u017cnych kulturach i \u015brodowiskach, wp\u0142ywaj\u0105c na jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W przypadku stawiania diagnozy ADHD specjalista (psychiatra<\/a> lub psycholog<\/a> kliniczny) dok\u0142adnie ocenia symptomy i histori\u0119 danej osoby, aby zrozumie\u0107 to, jak i w jakim stopniu ADHD wp\u0142ywa na codzienne funkcjonowanie. Diagnoza opiera si\u0119 na kryteriach klinicznych, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno objawy zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej, jak i trudno\u015bci w skupieniu.<\/p>\n\n\n\n Objawy ADHD u doros\u0142ych mog\u0105 r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 o tych, obserwowanych u dzieci. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 trzema g\u0142\u00f3wnymi cechami: problemami z utrzymywaniem koncentracji, nadmiern\u0105 impulsywno\u015bci\u0105 oraz nieadekwatn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 ruchow\u0105.<\/p>\n\n\n\n ADHD jest jednym z najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych zaburze\u0144 psychicznych u dzieci i m\u0142odzie\u017cy (5-7% populacji dzieci\u0119cej), jednak nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce jest rozpoznawane tak\u017ce u os\u00f3b doros\u0142ych. ADHD mo\u017cna zdiagnozowa\u0107 w ka\u017cdym wieku, jednak objawy zazwyczaj pojawiaj\u0105 si\u0119 w dzieci\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n Statystyki pokazuj\u0105, \u017ce 5-10% os\u00f3b doros\u0142ych zmaga si\u0119 z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/strong> z deficytem uwagi. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce w wielu krajach \u015bwiadomo\u015b\u0107 zdrowotna rozwin\u0119\u0142a si\u0119 dopiero w ostatnich dekadach i niekt\u00f3re badania sugeruj\u0105, \u017ce liczba ta mo\u017ce by\u0107 wy\u017csza ze wzgl\u0119du na niedostateczn\u0105 diagnostyk\u0119 i rozpoznawanie w\u0142a\u015bnie w tej grupie wiekowej.<\/p>\n\n\n\n ADHD jest cz\u0119\u015bciej diagnozowane u ch\u0142opc\u00f3w ni\u017c u dziewcz\u0105t, <\/strong>w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy, z szacunkowym stosunkiem oko\u0142o 2:1 lub 3:1. U doros\u0142ych r\u00f3\u017cnice w statystykach mog\u0105 by\u0107 mniej wyra\u017ane, co mo\u017ce odzwierciedla\u0107 sposoby objawiania symptom\u00f3w oraz podejmowania r\u00f3\u017cnych strategii terapeutycznych.<\/p>\n\n\n\n ADHD u doros\u0142ych charakteryzuje si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowaniem objaw\u00f3w i mo\u017ce przybiera\u0107 r\u00f3\u017cne formy, znane jako podtypy. Wskazuje si\u0119 na trzy g\u0142\u00f3wne podtypy ADHD<\/strong>: z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi, z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej oraz typ mieszany.<\/p>\n\n\n\n Doros\u0142e osoby, u kt\u00f3rych ADHD wyst\u0119puje z przewag\u0105 objaw\u00f3w nieuwagi,<\/strong> mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci z utrzymywaniem koncentracji, organizacj\u0105 zada\u0144 i skupianiem si\u0119 na wykonywanej pracy. Pierwsze objawy mog\u0105 by\u0107 subtelne, lecz z biegiem czasu mog\u0105 znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia i funkcjonowanie w pracy czy w relacjach interpersonalnych.<\/p>\n\n\n\n Doros\u0142ych z ADHD z przewag\u0105 objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci i impulsywno\u015bci<\/strong> cechuje nadmierna aktywno\u015b\u0107, trudno\u015bci z oczekiwaniem na swoj\u0105 kolej oraz cz\u0119sto podejmowanie dzia\u0142a\u0144 bez g\u0142\u0119bszego zastanowienia si\u0119 nad konsekwencjami. Doro\u015bli z tym podtypem ADHD mog\u0105 napotyka\u0107 trudno\u015bci w regulacji emocjonalnej, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do problem\u00f3w w relacjach osobistych i zawodowych.<\/p>\n\n\n\n Podtyp mieszany \u0142\u0105czy w sobie cechy obu powy\u017cszych podtyp\u00f3w, co oznacza, \u017ce osoby te mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 zar\u00f3wno problem\u00f3w z koncentracj\u0105, jak i nadmiernej impulsywno\u015bci<\/strong> lub nadaktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Przyczyny ADHD s\u0105 z\u0142o\u017cone i nie mo\u017cna ich przypisa\u0107 jednemu konkretnemu czynnikowi. Badania wskazuj\u0105 na po\u0142\u0105czenie czynnik\u00f3w genetycznych, neurobiologicznych oraz \u015brodowiskowych, kt\u00f3re razem wp\u0142ywaj\u0105 na rozw\u00f3j zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n W badaniach, kt\u00f3re skupiaj\u0105 si\u0119 na analizowanej epidemiologii i patofizjologii zespo\u0142u, zwraca si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnice w strukturze i funkcjonowaniu m\u00f3zgu u os\u00f3b z ADHD<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Badania przeprowadzone na rodzinach i w populacji bli\u017ani\u0105t dostarczaj\u0105 istotnych dowod\u00f3w na to, \u017ce ADHD ma silne podstawy genetyczne. Potwierdzono, \u017ce ryzyko rozwoju ADHD jest wy\u017csze w rodzinach, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje to zaburzenie.<\/p>\n\n\n\n Wykazano, \u017ce krewni pierwszego stopnia os\u00f3b z ADHD s\u0105 w grupie wi\u0119kszego ryzyka rozwoju tego zaburzenia w por\u00f3wnaniu z populacj\u0105 og\u00f3ln\u0105. Udowodniono, \u017ce je\u015bli jedno dziecko w rodzinie cierpi na zesp\u00f3\u0142 nadaktywno\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi to ryzyko, \u017ce u jego rodze\u0144stwa r\u00f3wnie\u017c rozwinie si\u0119 takie same lub podobne zaburzenie, jest znacznie wy\u017csze, ni\u017c w przypadku rodze\u0144stwa dzieci bez ADHD.<\/p>\n\n\n\n Badania nad bli\u017ani\u0119tami dostarczy\u0142y jeszcze silniejszych dowod\u00f3w na genetyczne podstawy ADHD. Por\u00f3wnuj\u0105c bli\u017ani\u0119ta jednojajowe (identyczne genetycznie) z bli\u017ani\u0119tami dwujajowymi (kt\u00f3re dziel\u0105 tylko oko\u0142o 50% swoich gen\u00f3w), stwierdzono, \u017ce wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest wysoki. Oznacza to, \u017ce r\u00f3\u017cnice w genach w du\u017cym stopniu przyczyniaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnic w wyst\u0119powaniu choroby. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci dla ADHD jest szacowany na oko\u0142o 70-80%<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n W badaniach genetycznych skupiano si\u0119 na kilku konkretnych genach, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z wi\u0119kszym ryzykiem rozwoju ADHD. Do tych gen\u00f3w nale\u017c\u0105 geny koduj\u0105ce receptory dopaminowe<\/strong> (np. DRD4 i DRD5), transporter dopaminy<\/a> (DAT1), a tak\u017ce inne geny zwi\u0105zane z systemem dopaminowym i neurotransmisj\u0105. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u017caden gen nie jest samodzielnie odpowiedzialny za rozw\u00f3j ADHD. Zaburzenie to wynika ze z\u0142o\u017conej interakcji wielu gen\u00f3w oraz czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych. Dodatkowo identyfikacja konkretnych gen\u00f3w warunkuj\u0105cych rozw\u00f3j ADHD jest stosunkowo du\u017cym wyzwaniem, poniewa\u017c wp\u0142yw obecno\u015bci poszczeg\u00f3lnych allel\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ma\u0142y, a efekty ich dzia\u0142ania mog\u0105 by\u0107 modyfikowane przez inne geny oraz czynniki zewn\u0119trzne.<\/p>\n\n\n\n W badaniach obrazowych wykazano r\u00f3\u017cnice w wielko\u015bci i aktywno\u015bci pewnych obszar\u00f3w m\u00f3zgu<\/strong> u os\u00f3b z ADHD, zw\u0142aszcza tych odpowiedzialnych za kontrol\u0119 uwagi, impulsywno\u015bci i aktywno\u015bci ruchowej. Takie obserwacje podkre\u015blaj\u0105, \u017ce wyst\u0119powanie ADHD mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane z neurobiologicznym funkcjonowaniem m\u00f3zgu, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 zaburzone z r\u00f3\u017cnych przyczyn.<\/p>\n\n\n\n Badania wykazuj\u0105, \u017ce ADHD ma mocne pod\u0142o\u017ce genetyczne, z ryzykiem wyst\u0119powania znacznie wy\u017cszym w rodzinach dotkni\u0119tych tym zaburzeniem, a badania m\u00f3zgu potwierdzaj\u0105 r\u00f3\u017cnice strukturalne i funkcjonalne u os\u00f3b z tym zespo\u0142em. Wsp\u00f3\u0142czynnik dziedziczno\u015bci ADHD jest oceniany na 70-80%.<\/p>\n\n\n\n Czynniki \u015brodowiskowe \u2014 niska waga urodzeniowa, palenie tytoniu lub spo\u017cywanie alkoholu<\/a> przez matk\u0119 w czasie ci\u0105\u017cy i ekspozycja na toksyny<\/strong> \u2014 r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do ryzyka rozwoju ADHD. Jednak\u017ce warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce te czynniki zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko, ale nie s\u0105 bezpo\u015brednimi przyczynami choroby.<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce popularne mity sugeruj\u0105ce, \u017ce ADHD jest wynikiem z\u0142ego wychowania lub zbyt du\u017cego czasu sp\u0119dzanego przed ekranami (smartfonu, komputera czy telewizora) nie maj\u0105 podstaw naukowych. ADHD jest z\u0142o\u017conym zaburzeniem, kt\u00f3re wymaga kompleksowego podej\u015bcia w diagnozie i leczeniu.<\/p>\n\n\n\n Rozpoznanie ADHD wymaga dok\u0142adnego procesu diagnozy, kt\u00f3ry prowadzony jest przez lekarza psychiatr\u0119 lub psychologa. Diagnoza w kierunku ADHD<\/strong> zazwyczaj rozpoczyna si\u0119 od szczeg\u00f3\u0142owego wywiadu medycznego i psychologicznego, kt\u00f3ry ma na celu zrozumienie historii symptom\u00f3w pacjenta oraz ich wp\u0142ywu na jako\u015b\u0107 \u017cycia i codzienne obowi\u0105zki.<\/p>\n\n\n\n Do pozyskania niezb\u0119dnych informacji lekarz wykorzystuje bezpo\u015bredni wywiad medyczny, ale tak\u017ce kwestionariusze i listy kontrolne, by lepiej zrozumie\u0107 indywidualny przypadek i nasilenie niekt\u00f3rych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W celu zdiagnozowania ADHD u doros\u0142ych wi\u0119kszo\u015b\u0107 specjalist\u00f3w opiera si\u0119 na kryteriach okre\u015blonych w DSM-5 (Kryteria diagnostyczne zaburze\u0144 psychicznych DSM-5). Aby stwierdzi\u0107 ADHD<\/strong>, u doros\u0142ego pacjenta objawy musz\u0105 obejmowa\u0107 zaburzenia nieuwagi i\/lub hiperaktywno\u015bci oraz impulsywno\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 nieadekwatne do wieku danej osoby i prowadz\u0105 do znacz\u0105cych problem\u00f3w w funkcjonowaniu spo\u0142ecznym, szkolnym lub zawodowym.<\/p>\n\n\n\n ADHD cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. zaburzeniami l\u0119kowymi, zaburzeniami osobowo\u015bci oraz zaburzeniami nastroju. Rozr\u00f3\u017cnienie ADHD od innych zaburze\u0144 wymaga dok\u0142adnej diagnostyki<\/strong>. Leczenie ADHD u doros\u0142ych mo\u017ce by\u0107 skomplikowane przez obecno\u015b\u0107 tych wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych zaburze\u0144. Dlatego te\u017c wa\u017cne jest, aby proces terapii i leczenia by\u0142 indywidualnie dostosowany do potrzeb doros\u0142ych pacjent\u00f3w z ADHD, uwzgl\u0119dniaj\u0105c wszystkie dotkliwe objawy.<\/p>\n\n\n\n Diagnoza ADHD u doros\u0142ych wymaga kompleksowego podej\u015bcia, kt\u00f3re uwzgl\u0119dnia zar\u00f3wno symptomy ADHD, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienia innych zaburze\u0144 psychicznych. W\u0142a\u015bciwa diagnoza i dobranie odpowiednich technik i metod terapii s\u0105 podstaw\u0105 do poprawy jako\u015bci \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych z ADHD.<\/p>\n\n\n\n W trakcie diagnozy i leczenia ADHD lekarz psychiatra i\/lub psycholog mog\u0105 zastosowa\u0107 r\u00f3\u017cne metody terapii, w tym leczenie farmakologiczne z wykorzystaniem lek\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c terapi\u0119 psychologiczn\u0105 i psychoedukacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Samo leczenie ADHD wymaga zintegrowanego podej\u015bcia, kt\u00f3re powinno obejmowa\u0107 wiele obszar\u00f3w, by jak najlepiej wspom\u00f3c osob\u0119 chor\u0105. Podobnie jak w przypadku dzieci z ADHD, u doros\u0142ych podstawowym celem dzia\u0142a\u0144 terapeutycznych jest pomoc w radzeniu sobie z dokuczliwymi objawami i poprawie ich funkcjonowania w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n\n\n\n Leczenie farmakologiczne jest cz\u0119sto podstaw\u0105 terapii ADHD i mo\u017ce znacznie poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia os\u00f3b z tym zaburzeniem. Najcz\u0119\u015bciej stosowanymi \u015brodkami w leczeniu s\u0105 leki stymuluj\u0105ce (metylofenidat i amfetamina<\/a>). Dzia\u0142aj\u0105 poprzez zwi\u0119kszenie poziomu neurotransmiter\u00f3w w m\u00f3zgu, co pomaga poprawi\u0107 koncentracj\u0119 i zmniejszy\u0107 impulsywno\u015b\u0107 oraz hiperaktywno\u015b\u0107<\/strong>. Leki stymuluj\u0105ce s\u0105 skuteczne w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ADHD, ale ich stosowanie musi by\u0107 \u015bci\u015ble monitorowane przez lekarza psychiatr\u0119 ze wzgl\u0119du na potencjalne ryzyko skutk\u00f3w ubocznych.<\/p>\n\n\n\n W niekt\u00f3rych przypadkach mo\u017ce zosta\u0107 zalecone przyjmowanie lek\u00f3w psychostymuluj\u0105cych, a tak\u017ce inne opcje farmakologiczne np. leki nienale\u017c\u0105ce do stymulant\u00f3w (np. atomoksetyna).<\/p>\n\n\n\n Terapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna tak\u017ce s\u0105 wa\u017cnym elementem terapii ADHD. Terapia doros\u0142ych skupia si\u0119 na nauce strategii radzenia sobie z wyst\u0119powaniem objaw\u00f3w<\/strong> ADHD, rozwijaniu umiej\u0119tno\u015bci organizacyjnych i poprawie funkcji wykonawczych. Psychoterapia mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pomaga\u0107 w radzeniu sobie ze wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cymi problemami, np. nisk\u0105 samoocen\u0105, zaburzeniami l\u0119kowymi lub zaburzeniami nastroju.<\/p>\n\n\n\n Do innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD nale\u017cy psychoedukacja<\/strong>, kt\u00f3ra polega na edukowaniu os\u00f3b dotkni\u0119tych zaburzeniem i ich rodzin na temat ADHD. Poznanie mechanizm\u00f3w choroby i sposob\u00f3w radzenia sobie z nimi mo\u017ce znacz\u0105co pom\u00f3c w codziennym funkcjonowaniu.<\/p>\n\n\n\n Og\u00f3lne wsparcie spo\u0142eczne r\u00f3wnie\u017c odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119. Na \u015bwiatow\u0105 skal\u0119 pomoc doros\u0142ym w walce z ADHD oferuje European Network Adult ADHD (https:\/\/www.eunetworkadultadhd.com\/), umo\u017cliwiaj\u0105c dost\u0119p do platformy s\u0142u\u017c\u0105cej pozyskiwaniu sprawdzonej wiedzy oraz wymiany do\u015bwiadcze\u0144 i strategii radzenia sobie z zaburzeniem.<\/p>\n\n\n\n Do innych metod wspomagaj\u0105cych leczenie ADHD mo\u017cemy zaliczy\u0107 tak\u017ce modyfikacje w stylu \u017cycia, dbanie o regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, praktykowanie zdrowej diety i wykszta\u0142cenie umiej\u0119tno\u015bci korzystania z technik redukcji stresu.<\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi nie jest uznawany za zaburzenie, kt\u00f3re mo\u017cna ca\u0142kowicie wyleczy\u0107, odpowiednie podej\u015bcie terapeutyczne pozwala osobom cierpi\u0105cym na ADHD skutecznie radzi\u0107 sobie z wyst\u0119puj\u0105cymi objawami.<\/p>\n\n\n\n Rozpoznanie ADHD, szczeg\u00f3lnie w wieku doros\u0142ym, mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z du\u017cym wyzwaniem dla osoby chorej, lecz \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojego stanu zdrowia jest niezb\u0119dna do tego, by zrozumie\u0107 i lepiej zarz\u0105dza\u0107 objawami, kt\u00f3re ADHD daje.<\/p>\n\n\n\n W tej kwestii bardzo du\u017ce znaczenie ma edukacja na temat ADHD u doros\u0142ych. Osoby starsze s\u0105 znacznie bardziej \u015bwiadome ni\u017c m\u0142odzi pacjenci i dzi\u0119ki temu mog\u0105 wykszta\u0142ca\u0107 umiej\u0119tno\u015bci zauwa\u017cania i radzenia sobie z problemem. Pomimo \u017ce ADHD jest zaburzeniem, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyleczy\u0107<\/strong> i cz\u0119sto prowadzi do trudno\u015bci w r\u00f3\u017cnych obszarach \u017cycia, to, odpowiednie leczenie doros\u0142ych i wsparcie mog\u0105 znacznie poprawi\u0107 funkcjonowanie z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nieleczone ADHD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142ywa\u0107 na r\u00f3\u017cne aspekty \u017cycia os\u00f3b doros\u0142ych. Problemy z organizacj\u0105 i zarz\u0105dzaniem czasem mog\u0105 utrudnia\u0107 osi\u0105ganie cel\u00f3w i realizacj\u0119 codziennych zada\u0144<\/strong>, co cz\u0119sto prowadzi do frustracji i niskiej samooceny. Impulsywno\u015b\u0107 i trudno\u015bci z koncentracj\u0105, kt\u00f3re s\u0105 niekt\u00f3rymi z objaw\u00f3w ADHD, mog\u0105 negatywnie wp\u0142ywa\u0107 na relacje interpersonalne, zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko konflikt\u00f3w i utrzymywania sta\u0142ych relacji.<\/p>\n\n\n\n W sferze zawodowej, doro\u015bli z ADHD cz\u0119sto napotykaj\u0105 na wyzwania zwi\u0105zane z wy\u017cszym ryzykiem bezrobocia lub cz\u0119st\u0105 zmian\u0105 miejsca zatrudnienia. Ponadto impulsywno\u015b\u0107 i problemy z koncentracj\u0105 mog\u0105 prowadzi\u0107 do nieodpowiedzialnych decyzji finansowych, komplikuj\u0105c jeszcze bardziej \u017cycie doros\u0142ych os\u00f3b z ADHD.<\/p>\n\n\n\n Z powodu ADHD, zw\u0142aszcza je\u015bli nie jest ono odpowiednio leczone, cz\u0119sto obserwuje si\u0119 dodatkowe obci\u0105\u017cenie zdrowia psychicznego osoby chorej. W\u015br\u00f3d doros\u0142ych z ADHD cz\u0119sto widoczne jest zwi\u0119kszone ryzyko wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania zaburze\u0144 l\u0119kowych, depresji oraz zaburze\u0144 osobowo\u015bci. Niekt\u00f3re osoby mog\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 radzi\u0107 sobie z objawami na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, si\u0119gaj\u0105c po substancje psychoaktywne, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do uzale\u017cnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n W zwi\u0105zku z tym, zrozumienie obrazu klinicznego ADHD i \u015bwiadomo\u015b\u0107 jego skutk\u00f3w s\u0105 niezb\u0119dne w poszukiwaniu i otrzymywaniu odpowiedniej pomocy. Chocia\u017c ADHD nie mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kowicie wyleczone, odpowiednie interwencje mog\u0105 znacz\u0105co pom\u00f3c osobom chorym z wyzwaniami, jakie ADHD stawia w \u017cyciu doros\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n Konsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski<\/a><\/em><\/strong><\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a>Epidemiologia ADHD<\/h2>\n\n\n\n
Podtypy i objawy ADHD u doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
<\/a>G\u0142\u00f3wne objawy wyst\u0119powania ADHD u os\u00f3b doros\u0142ych:<\/h3>\n\n\n\n
\n
<\/a>Przyczyny zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi<\/h2>\n\n\n\n
<\/a>Czynniki genetyczne i neurobiologiczne<\/h3>\n\n\n\n
<\/a>Czynniki \u015brodowiskowe<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a>Jak ustala si\u0119 rozpoznanie ADHD?<\/h2>\n\n\n\n
<\/a>Kryteria diagnostyczne ADHD u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
<\/a>ADHD a inne zaburzenia psychiczne<\/h3>\n\n\n\n
<\/a>Leczenie zespo\u0142u nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej<\/h2>\n\n\n\n
<\/a>Farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\n
<\/a>Psychoterapia<\/h3>\n\n\n\n
<\/a>Inne metody wspomagaj\u0105ce leczenie ADHD<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a>Czy ADHD mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/h2>\n\n\n\n
<\/a>Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczone ADHD?<\/h2>\n\n\n\n
\n
Dyrektor Medyczny POLMED<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n