Spis tre\u015bci:\u202f <\/h3>\n\n\n\n\n- Trzustka \u2013 co warto o niej wiedzie\u0107?\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Nowotwory trzustki\u202f\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy raka trzustki\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka nowotwor\u00f3w trzustki<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie raka trzustki <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czynniki ryzyka zachorowania na raka trzustki<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/baner-epolmed-promo.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nTrzustka \u2013 co warto o niej wiedzie\u0107?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Trzustka to jeden z gruczo\u0142\u00f3w trawiennych, stanowi\u0105cy wa\u017cny element przewodu pokarmowego cz\u0142owieka. To d\u0142ugi (oko\u0142o 12-20 cm), w\u0105ski narz\u0105d, kt\u00f3ry po\u0142o\u017cony jest mniej wi\u0119cej na wysoko\u015bci L1 i L2 (kr\u0119g\u00f3w pierwszego i drugiego kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego) \u2013 zaraz za \u017co\u0142\u0105dkiem, w p\u0119tli dwunastnicy. Sk\u0142ada si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci: g\u0142owy, trzonu i ogona<\/strong>, kt\u00f3ry si\u0119ga a\u017c do \u015bledziony.\u202f <\/p>\n\n\n\nMasa trzustki sk\u0142ada si\u0119 w znacznej wi\u0119kszo\u015bci z tzw. gronek, czyli p\u0119cherzyk\u00f3w wydzielniczych. Pe\u0142ni\u0105 one funkcje zewn\u0105trzwydzielnicze \u2013 s\u0105 niezb\u0119dne do prawid\u0142owego trawienia sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych (g\u0142\u00f3wnie odpowiada za to wydzielanie soku trzustkowego \u2013 w obj\u0119to\u015bci oko\u0142o 1-1,5 l na dob\u0119). <\/sup>Kom\u00f3rki, pe\u0142ni\u0105ce funkcje wewn\u0105trzwydzielnicze, ulokowane s\u0105 natomiast w tzw. wyspach Langerhansa (wyspach trzustkowych). S\u0105 niezb\u0119dne dla prawid\u0142owej gospodarki w\u0119glowodanowej, wydzielaj\u0105 insulin\u0119, glukagon etc. Co wi\u0119cej, nie mo\u017cna zapomina\u0107 tak\u017ce o przewodach, wyprowadzaj\u0105cych sok trzustkowy, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, tworz\u0105c tym samym przew\u00f3d Wirsunga (okre\u015blany r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u00f3wnym przewodem trzustkowym). Ten za\u015b, razem z przewodem \u017c\u00f3\u0142ciowym wsp\u00f3lnym, uchodzi do dwunastnicy, w brodawce Vatera.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNowotwory trzustki\u202f\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Nowotwory powstaj\u0105 na bazie procesu neoplazji, czyli niekontrolowanej proliferacji kom\u00f3rek, kt\u00f3re uleg\u0142y przekszta\u0142ceniu \u2013 z kom\u00f3rek prawid\u0142owych w kom\u00f3rki nowotworowe. Je\u015bli chodzi o tego typu zmiany w trzustce, neoplazji ulegaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie kom\u00f3rki, odpowiadaj\u0105ce za funkcje zewn\u0105trzwydzielnicze. Te, powsta\u0142e z kom\u00f3rek wewn\u0105trzwydzielniczych, okre\u015blane s\u0105 guzami neuroendokrynnymi.\u202f <\/strong><\/p>\n\n\n\nNiestety, nowotwory trzustki nale\u017c\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie do grupy tych, kt\u00f3re obarczone s\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 \u2013 wskazuje si\u0119, \u017ce wska\u017anik 5-letniego prze\u017cycia dotyczy tylko 10 proc. zachorowa\u0144<\/strong> (dla por\u00f3wnania: 5-letnie prze\u017cycie w przypadku nowotworu \u017co\u0142\u0105dka wynosi 32 proc., za\u015b nowotworu prostaty \u2013 nawet do 99 proc.). Niew\u0105tpliwie wp\u0142ywa na to wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych warto wymieni\u0107 m.in.:\u202f <\/p>\n\n\n\n\n- brak objaw\u00f3w na pocz\u0105tkowym etapie choroby i wynikaj\u0105cy z tego p\u00f3\u017any czas diagnozowania \u2013 zwykle ju\u017c w stadium zaawansowanym, cz\u0119sto z przerzutami,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- brak wystandaryzowanych bada\u0144 przesiewowych w tym konkretnym kierunku,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- szybki rozw\u00f3j choroby,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- do\u015b\u0107 niski wska\u017anik skuteczno\u015bci aktualnie stosowanego leczenia.\u202f <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W 2018 r. rak trzustki znajdowa\u0142 si\u0119 w Polsce na 5. miejscu, je\u015bli chodzi o przyczyny \u015bmierci z powodu nowotwor\u00f3w w\u015br\u00f3d kobiet oraz na 6. miejscu u pan\u00f3w. Generalnie odpowiada\u0142 za 5 proc. wszystkich zgon\u00f3w, kt\u00f3rych przyczyn\u0105 by\u0142y zmiany nowotworowe. Co wa\u017cne, ryzyko zachorowania znacznie wzrasta po 50. roku \u017cycia<\/strong>. Cz\u0119\u015bciej choruj\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani.\u202f <\/p>\n\n\n\nNiestety, prognozy wskazuj\u0105, \u017ce liczba zachorowa\u0144 na raka trzustki wci\u0105\u017c b\u0119dzie rosn\u0105\u0107. Przewiduje si\u0119, \u017ce w USA do 2030 r. nowotw\u00f3r trzustki znajdzie si\u0119 na 2. miejscu, je\u015bli chodzi o nowotworowe przyczyny zgon\u00f3w (obecnie jest na 4.). G\u0142\u00f3wna hipoteza, odnosz\u0105ca si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 takiego stanu, m\u00f3wi przede wszystkim o starzeniu si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Dop\u00f3ki \u015brednia wieku b\u0119dzie ros\u0142a, dop\u00f3ty b\u0119dzie te\u017c wzrasta\u0107 cz\u0119sto\u015b\u0107 zachorowa\u0144 na opisywany tu nowotw\u00f3r.\u202f <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nRodzaje guz\u00f3w trzustki ze wzgl\u0119du na umiejscowienie\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Zmiany nowotworowe mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w ka\u017cdym obszarze trzustki. Warto wiedzie\u0107 jednak, \u017ce w jej g\u0142owie, a tak\u017ce w wyrostku haczykowatym, rozwija si\u0119 oko\u0142o 75 proc. z\u0142o\u015bliwych guz\u00f3w tego narz\u0105du. Zwykle wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 one z \u017c\u00f3\u0142taczk\u0105 mechaniczn\u0105, a tak\u017ce nieprawid\u0142owo\u015bciami w zakresie dro\u017cno\u015bci dwunastnicy.\u202f <\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli chodzi za\u015b o trzon trzustki, wyst\u0119puj\u0105ce w nim nowotwory z\u0142o\u015bliwe stanowi\u0105 ok. 10 proc. wszystkich tego typu zmian, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w opisywanym narz\u0105dzie. Zazwyczaj bardzo d\u0142ugo nie daj\u0105 \u017cadnych objaw\u00f3w lub s\u0105 to symptomy niecharakterystyczne (dotycz\u0105ce jamy brzusznej). Cz\u0119sto pojawia si\u0119 tak\u017ce utrata masy cia\u0142a, kt\u00f3rej nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107. Niestety, bardzo rzadko rozpoznanie stawia si\u0119 w momencie, gdy guz jest jeszcze ograniczony do trzustki, a tylko to pozwala na jego usuni\u0119cie.\u202f <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nTypy morfologiczne nowotwor\u00f3w trzustki\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Rozpoznanie typu morfologicznego nowotworu trzustki jest niezwykle wa\u017cne dla dalszego procesu leczenia oraz prognoz, dotycz\u0105cych jego skuteczno\u015bci. W tym kontek\u015bcie warto wiedzie\u0107, \u017ce a\u017c 95 proc. nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych trzustki rozwija si\u0119 z kom\u00f3rek trzustki, odpowiedzialnych za funkcje zewn\u0105trzwydzielnicze. <\/strong>Zazwyczaj maj\u0105 budow\u0119 raka gruczo\u0142owego, rzadziej: raka z kom\u00f3rek p\u0119cherzykowych, guz\u00f3w litych rzekomobrodawkowych czy anaplastycznych. Zaledwie 1 proc. to guzy torbielowate. W\u015br\u00f3d nich wymieni\u0107 mo\u017cna raka torbielowatego, kt\u00f3ry jest uznawany za guz z\u0142o\u015bliwy, a tak\u017ce torbielakogruczolaki surowicze i \u015bluzowe \u2013 zazwyczaj s\u0105 to zmiany niez\u0142o\u015bliwe, cho\u0107 ten ostatni ma potencja\u0142 przemiany w raka.\u202f <\/p>\n\n\n\nJe\u015bli za\u015b chodzi o cz\u0119\u015b\u0107 wewn\u0105trzwydzielnicz\u0105 trzustki, wyst\u0119puj\u0105ce w niej guzy (nazywane wyspiakami lub guzami neuroendokrynnymi) uznaje si\u0119 za potencjalnie z\u0142o\u015bliwe, co oznacza, \u017ce nie wszystkie takie s\u0105. Przyk\u0142adowo, insulinoma<\/em> to guz, kt\u00f3ry jest z\u0142o\u015bliwy tylko w 5-15 proc. przypadk\u00f3w. Warto tak\u017ce wiedzie\u0107, \u017ce dodatkowo, w tej grupie dokonuje si\u0119 podzia\u0142u na:\u202f <\/p>\n\n\n\n\n- Guzy nieczynne hormonalnie<\/strong> \u2013 przez d\u0142ugi czas nie daj\u0105 \u017cadnych symptom\u00f3w. Objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero w momencie silnego zaawansowania choroby (podobne s\u0105 do tych, kt\u00f3re opisuj\u0105 pacjenci z nowotworami cz\u0119\u015bci zewn\u0105trzwydzielniczej). Skutkiem tego jest p\u00f3\u017ane ich rozpoznawanie, gdy w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to zmiany, wykazuj\u0105ce ju\u017c cechy z\u0142o\u015bliwo\u015bci oraz przekraczaj\u0105ce \u015brednic\u0119 5 cm.\u202f <\/li>\n\n\n\n
- Guzy czynne hormonalnie<\/strong> \u2013 zwykle rozpoznaje si\u0119 je du\u017co wcze\u015bniej, poniewa\u017c w ich przypadku do\u015b\u0107 szybko wyst\u0119puj\u0105 charakterystyczne objawy, wynikaj\u0105ce z faktu wydzielania do krwi okre\u015blonych hormon\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich wymienia si\u0119 wspomniany wcze\u015bniej guz insulinowy (insulinoma<\/em>), a tak\u017ce: guz gastrynowy (gastrinoma \u2013 <\/em>guz najcz\u0119\u015bciej z\u0142o\u015bliwy), guz glukagonowy (glukagonoma<\/em>), guz wydzielaj\u0105cy wazoaktywny peptyd jelitowy (VIPoma<\/em>) lub peptyd trzustkowy (PPoma<\/em>), guz somatostatynowy (somatostationa<\/em>), guz serotoninowy i inne.\u202f <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy raka trzustki\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Jak wielokrotnie zosta\u0142o wspomniane, rak trzustki w wielu przypadkach nie daje przez wzgl\u0119dnie d\u0142ugi czas \u017cadnych objaw\u00f3w <\/strong>lub s\u0105 one na tyle niespecyficzne, \u017ce bardzo trudno jest o diagnostyk\u0119 w\u0142a\u015bnie w tym kierunku. Kiedy za\u015b symptomy raka trzustki s\u0105 ju\u017c odczuwalne, zwykle guz osi\u0105ga zaawansowane stadium rozwoju. <\/p>\n\n\n\nObjawy wynikaj\u0105 wtedy m.in. z nacisku, jaki guz generuje na s\u0105siaduj\u0105ce z nim struktury5<\/sup>. Dotyczy to np. guza trzonu trzustki, kt\u00f3ry mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 zesp\u00f3\u0142 trzustkowo-trzewny, czego wynikiem jest promieniuj\u0105cy b\u00f3l do plec\u00f3w<\/strong> lub lewej okolicy l\u0119d\u017awiowej. Zazwyczaj najbardziej uci\u0105\u017cliwy jest on w nocy, a tak\u017ce w pozycji cia\u0142a, u\u0142o\u017conej na wznak \u2013 pomocna jest zmiana pozycji na pochylon\u0105 w prz\u00f3d, podci\u0105gni\u0119cie kolan do tu\u0142owia lub przyj\u0119cie pozycji embrionalnej. Je\u015bli za\u015b chodzi o inne objawy, wynikaj\u0105 one przede wszystkim z obecno\u015bci przerzut\u00f3w oraz generalnego wp\u0142ywu choroby na organizm.\u202f <\/p>\n\n\n\nW\u015br\u00f3d objaw\u00f3w niespecyficznych, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z nowotworem trzustki (cho\u0107 nie musz\u0105!), warto wymieni\u0107 m.in.:\u202f <\/p>\n\n\n\n
\n- b\u00f3le brzucha \u2013 przede wszystkim w nadbrzuszu,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- \u017c\u00f3\u0142taczk\u0119<\/a> \u2013 sk\u00f3ra chorego przybiera \u017c\u00f3\u0142te zabarwienie, podobnie jak bia\u0142ka oczu oraz b\u0142ony \u015bluzowe; poziom bilirubiny jest podwy\u017cszony,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia nastroju \u2013 g\u0142\u00f3wnie objawy depresyjne,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- powi\u0119kszone w\u0119z\u0142y ch\u0142onne,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- podsk\u00f3rne guzki,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- utrat\u0119 masy cia\u0142a,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- brak apetytu,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- nieprzyjemne objawy ze strony uk\u0142adu pokarmowego \u2013 np. nudno\u015bci, wymioty, biegunki<\/a>, biegunki t\u0142uszczowe,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- cukrzyc\u0119 lub upo\u015bledzon\u0105 tolerancj\u0119 glukozy,\u202f <\/li>\n\n\n\n
- skrzepliny w uk\u0142adzie \u017cylnym \u2013 mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 np. zakrzepica \u017cy\u0142 uk\u0142adu g\u0142\u0119bokiego<\/a> czy powierzchowne w\u0119druj\u0105ce zakrzepowe zapalenie \u017cy\u0142; wynika to z faktu, \u017ce guz trzustki wydziela zwi\u0105zki, zwi\u0119kszaj\u0105ce ryzyko powstania skrzeplin w uk\u0142adzie \u017cylnym.\u202f <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce zazwyczaj tego typu symptomy nie dotycz\u0105 guz\u00f3w neuroendokrynnych, kt\u00f3re s\u0105 hormonalnie czynne. W ich przypadku wiele zale\u017cy od tego, jakie hormony produkuj\u0105.\u202f <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka nowotwor\u00f3w trzustki<\/h2>\n\n\n\n
Podstaw\u0105 i pierwszym etapem diagnostyki nowotwor\u00f3w trzustki jest dok\u0142adny wywiad lekarski oraz badanie przedmiotowe. Lekarz sprawdzi w tym czasie, czy wyst\u0119puj\u0105 m.in. ewentualne zmiany na sk\u00f3rze, powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, w\u0105troby, inne zmiany w jamie brzusznej. <\/p>\n\n\n\n
Nast\u0119pnie, zwykle zleca badania laboratoryjne krwi, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 sprawdzi\u0107 og\u00f3lny stan organizmu, a tak\u017ce np. dzia\u0142anie w\u0105troby. Konieczne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c badania hormonalne lub oznaczenie chromograniny A \u2013 ostatnie z wymienionych tu test\u00f3w wykonuje si\u0119 przy podejrzeniu nowotwor\u00f3w neuroendokrynnych. Kolejnym etapem s\u0105 badania obrazowe, a w\u015br\u00f3d nich:\u202f <\/p>\n\n\n\n
\n- Ultrasonografia jamy brzusznej<\/strong> \u2013 podstawowe, \u0142atwo dost\u0119pne, w pe\u0142ni bezpieczne i wzgl\u0119dnie tanie badanie. Niestety, zdarza si\u0119, \u017ce podczas USG mo\u017cna nie wykry\u0107 nowotworu trzustki, np. w zwi\u0105zku z zalegaj\u0105cymi gazami jelitowymi, kt\u00f3re zaburzaj\u0105 obraz. Dla potwierdzenia\u202f – wskazuje si\u0119, \u017ce klasyczne badanie USG<\/a>, w przypadku ma\u0142ych guz\u00f3w neuroendokrynnych, cechuje si\u0119 czu\u0142o\u015bci\u0105 na poziomie 19-70 proc. Co jednak istotne, dzi\u0119ki USG mo\u017cliwe jest ocenienie tak\u017ce innych narz\u0105d\u00f3w, co pozwala na wykrycie ewentualnych przerzut\u00f3w, np. do w\u0105troby. Co wi\u0119cej, przy pomocy USG (oraz specjalistycznego sprz\u0119tu do tego typu zabieg\u00f3w – najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to odpowiedniej grubo\u015bci ig\u0142y) mo\u017cna te\u017c wykona\u0107 biopsj\u0119 zmiany, czyli pobra\u0107 jej fragment. Pozwala to nast\u0119pnie na przeprowadzenie badan histopatologicznych, co jest kluczowe dla postawienia dok\u0142adnej diagnozy.\u202f <\/li>\n\n\n\n
- Tomografia komputerowa<\/strong> \u2013 polecane jest badanie z zastosowaniem \u015brodka kontrastuj\u0105cego. Co wa\u017cne, TK jamy brzusznej<\/a> pozwala nie tylko wykry\u0107 guz, lecz tak\u017ce oceni\u0107 jego zaawansowanie i mo\u017cliwo\u015b\u0107 ewentualnej resekcji, co pozwala na zaplanowanie procesu leczenia.\u202f <\/li>\n\n\n\n
- Rezonans magnetyczny jamy brzusznej \u2013<\/strong> to badanie jest por\u00f3wnywalne pod wzgl\u0119dem czu\u0142o\u015bci do opisanej wy\u017cej tomografii komputerowej. Mo\u017ce by\u0107 zatem jego alternatyw\u0105, gdy np. TK nie daje jednoznacznych wynik\u00f3w lub u danej osoby wyst\u0119puje alergia na stosowane w przebiegu badania \u015brodki kontrastowe (w trakcie TK z kontrastem stosuje si\u0119 \u015brodki jonowe, za\u015b podczas rezonansu magnetycznego<\/a> preparaty, bazuj\u0105ce na gadolinie).\u202f <\/li>\n\n\n\n
- Endosonografia (ultrasonografia endoskopowa)<\/strong> \u2013 w jej przebiegu stosuje si\u0119 standardowe metody ultrasonograficzne, lecz g\u0142owica wprowadzana jest przy pomocy endoskopu a\u017c w pobli\u017ce trzustki (przez jam\u0119 ustn\u0105, po wcze\u015bniejszym zastosowaniu odpowiedniego znieczulenia). Tego typu badanie cechuje si\u0119 znacznie wi\u0119ksz\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 ni\u017c badanie przez pow\u0142oki brzuszne, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o wykrywanie niewielkich guz\u00f3w (do 2 cm). Pozwala te\u017c na bardzo dok\u0142adne wskazanie stopnia zaawansowania choroby lub np. odr\u00f3\u017cnienie guza hormonalnie czynnego od nieczynnego. Przy jej pomocy, z zastosowaniem dodatkowych narz\u0119dzi, mo\u017cna wykona\u0107 r\u00f3wnie\u017c biopsj\u0119 powsta\u0142ej zmiany lub w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych.\u202f <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d innych bada\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 konieczne w czasie diagnostyki raka trzustki, wymienia si\u0119 m.in.: endoskopow\u0105 cholangiopankreatografi\u0119 wsteczn\u0105 (ECPW), cholangiopankreatografi\u0119 rezonansu magnetycznego (po\u0142\u0105czenie ECPW oraz MRI), scyntygrafi\u0119 receptorow\u0105 oraz \u2013 wzgl\u0119dnie rzadko stosowan\u0105 \u2013 laparoskopi\u0119. Pomocne mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c oznaczenie niekt\u00f3rych marker\u00f3w<\/a>, jak np. CA 19-9<\/a>, CAM 17.1, CA 50, CA 242. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie s\u0105 to specyficzne biomarkery dla raka trzustki i nie maj\u0105 warto\u015bci skriningowej w przebiegu procesu diagnostycznego. Co wi\u0119cej, warto mie\u0107 na uwadze, \u017ce w trakcie diagnostyki guz\u00f3w hormonalnie czynnych, konieczne mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce testy czynno\u015bciowe, jak np. 72-godzinna pr\u00f3ba g\u0142odowa z oznaczaniem glikemii, insulinemii i innych.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\nBardzo wa\u017cna jest tak\u017ce wspomniana ju\u017c wcze\u015bniej biopsja, czyli pobranie fragmentu zmiany (lub jej kom\u00f3rek), w celu dok\u0142adnego zbadania ich pod mikroskopem<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie wtedy mo\u017cna oceni\u0107 rodzaj zmiany (\u0142agodna czy z\u0142o\u015bliwa), a w niekt\u00f3rych przypadkach tak\u017ce jej typ morfologiczny. Co jednak istotne, brak kom\u00f3rek z\u0142o\u015bliwych w pobranym materiale nie musi \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce owej z\u0142o\u015bliwo\u015bci nie ma \u2013 jest to bowiem badanie \u201etylko\u201d fragmentu zmiany, a nie jej ca\u0142o\u015bci. Je\u017celi zatem inne badania wskazuj\u0105, \u017ce mo\u017ce by\u0107 to zmiana z\u0142o\u015bliwa, cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie tak podchodzi si\u0119 do jej leczenia. Biopsja jest jednak niezb\u0119dna przed przeprowadzeniem planowanej terapii onkologicznej o charakterze nieradykalnym (np. paliatywnej chemioterapii).\u202f <\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRak trzustki – leczenie<\/h2>\n\n\n\n
Cho\u0107 leczenie nowotwor\u00f3w trzustki nie jest \u0142atwe, a wsp\u00f3\u0142czesne metody terapii nie charakteryzuj\u0105 si\u0119 du\u017c\u0105 skuteczno\u015bci\u0105, opracowano pewne wskaz\u00f3wki w tym zakresie. Co wa\u017cne, warto wiedzie\u0107, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 pewne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy leczeniem guz\u00f3w, pe\u0142ni\u0105cych funkcje zewn\u0105trz- a wewn\u0105trzwydzielnicze<\/strong>. W obu przypadkach mo\u017cna jednak podzieli\u0107 owo leczenie na dwa rodzaje: radykalne, kt\u00f3re bazuje na chirurgicznym zabiegu usuni\u0119cia zmiany (ma na celu ca\u0142kowite wyleczenie raka trzustki), a tak\u017ce paliatywne \u2013 gdy z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w guza nie mo\u017cna usun\u0105\u0107, lecz wci\u0105\u017c mo\u017cliwe jest os\u0142abienie objaw\u00f3w, co zwi\u0119ksza komfort \u017cycia, a tak\u017ce wyd\u0142u\u017ca czas jego trwania.\u202f<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nGuzy cz\u0119\u015bci zewn\u0105trzwydzielniczej\u202f <\/h3>\n\n\n\n
W tym przypadku najcz\u0119\u015bciej mowa o gruczolakoraku trzustki. Je\u015bli chodzi o leczenie radykalne \u2013 niestety \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego przeprowadzenia dotyczy tylko ok. 5-10 proc. przypadk\u00f3w4<\/sup>. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z p\u00f3\u017anym wykrywaniem i zaawansowanym stadium choroby, przerzutami lub naciekaniem du\u017cych naczy\u0144. Co wi\u0119cej, je\u017celi dojdzie do resekcji, w zale\u017cno\u015bci od po\u0142o\u017cenia guza, wraz z fragmentem trzustki, usuwa si\u0119 tak\u017ce np. p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy<\/a>, dwunastnic\u0119 czy cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142\u0105dka (przyk\u0142adowo przy guzach, zlokalizowanych w g\u0142owie trzustki, zazwyczaj wykonuje si\u0119 resekcj\u0119 trzustkowo-dwunastnicz\u0105, a przy guzach ogona \u2013 dystaln\u0105 resekcj\u0119 trzustki z usuni\u0119ciem \u015bledziony, cho\u0107 w tym przypadku owo usuni\u0119cie nie zawsze jest konieczne).\u202f<\/sup>\u202f\u00a0<\/p>\n\n\n\nLokalizacja guza determinuje te\u017c konkretny rodzaj zabiegu. W przypadku usuwania g\u0142owy trzustki, zwykle wykonuje si\u0119 klasyczn\u0105 pankreatoduodenektomi\u0119 metod\u0105 Kauscha-Whipple\u2019a lub pankreatoduodenektomi\u0119 sposobem Traverso-Longmire\u2019a (z zaoszcz\u0119dzeniem od\u017awiernika). W niekt\u00f3rych o\u015brodkach przeprowadza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pankreatoduodenektomi\u0119 laparoskopow\u0105, lecz s\u0105 to plac\u00f3wki, wyspecjalizowane konkretnie w leczeniu raka trzustki (nie zawsze ta metoda jest wskazana \u2013 ona tak\u017ce ma swoje ograniczenia). Co wa\u017cne, zdarza si\u0119, \u017ce konieczna jest resekcja ca\u0142ego narz\u0105du,<\/strong> co mo\u017ce mie\u0107 miejsce np. w przypadku wyst\u0119powania guz\u00f3w w trzonie trzustki.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\nSamo wyci\u0119cie zmiany nie \u015bwiadczy jednak o usuni\u0119ciu z organizmu wszystkich kom\u00f3rek nowotworowych \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 z nich mo\u017ce pozosta\u0107, st\u0105d te\u017c zwykle stosuje si\u0119 leczenie uzupe\u0142niaj\u0105ce (przed lub po operacji). Zazwyczaj jest to chemioterapia (jedno- lub wielolekowa) b\u0105d\u017a jej po\u0142\u0105czenie z radioterapi\u0105. \u202f <\/p>\n\n\n\n
Co istotne, chemioterapia jest tak\u017ce kluczow\u0105 metod\u0105 leczenia paliatywnego,<\/strong> kt\u00f3re pozwala wyd\u0142u\u017cy\u0107 \u017cycie pacjent\u00f3w. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z r\u00f3\u017cnego rodzaju skutkami niepo\u017c\u0105danymi, jak np. nudno\u015bci, wymioty, generalne os\u0142abienie czy uszkodzenie szpiku. Konieczne mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 tak\u017ce odpowiednie przetoki od\u017cywcze lub tzw. omijaj\u0105ce zespolenia, najcz\u0119\u015bciej dotycz\u0105ce dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych lub dwunastnicy. Warto przy tym podkre\u015bli\u0107, \u017ce metod\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce wykluczy\u0107 konieczno\u015b\u0107 wykonania zespolenia, jest wspomniana wcze\u015bniej endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna z jednoczesnym protezowaniem dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107 o regularnym kontrolowaniu protez i liczy\u0107 si\u0119 z ewentualn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 ich wymiany.\u202f <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nGuzy cz\u0119\u015bci wewn\u0105trzwydzielniczej\u202f <\/h3>\n\n\n\n
W tym przypadku wyci\u0119cie guza jest podstawowym sposobem leczenia. Najcz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 wtedy metody, podobne do tych opisanych wy\u017cej. Co wa\u017cne, zazwyczaj usuwa si\u0119 tak\u017ce okoliczne w\u0119z\u0142y ch\u0142onne.\u202f <\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli za\u015b chodzi o leczenie paliatywne, zazwyczaj jest ono stosowane u os\u00f3b, u kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142y przerzuty do w\u0105troby. W tym zakresie wykonuje si\u0119 m.in. selektywn\u0105 embolizacj\u0119, czyli zamkni\u0119cie naczynia, kt\u00f3re od\u017cywia dany guz, chemoembolizacj\u0119 (po\u0142\u0105czenie embolizacji z miejscow\u0105 chemioterapi\u0105) i inne. Mo\u017cliwy jest te\u017c przeszczep w\u0105troby<\/a> lub chemioterapia sama w sobie. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce ostatnia z wymienionych tu metod jest do\u015b\u0107 rzadko stosowana w leczeniu zmian neuroendokrynnych (cho\u0107 w przypadku guz\u00f3w trzustki, chemioterapia i tak wykazuje wi\u0119ksz\u0105 skuteczno\u015b\u0107, w por\u00f3wnaniu do tej, osi\u0105ganej podczas leczenia zmian neuroendokrynnych o innej lokalizacji: <30 proc. vs. 40-70 proc..\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\nDodatkow\u0105 kwesti\u0105 jest tak\u017ce aplikowanie lek\u00f3w, kt\u00f3re \u0142agodz\u0105 objawy, wynikaj\u0105ce z dzia\u0142ania wydzielanych przez guz hormon\u00f3w. S\u0105 to przede wszystkim analogi somatostatyny \u2013 podaje si\u0119 je co kilka tygodni, zwykle domi\u0119\u015bniowo lub podsk\u00f3rnie (cho\u0107 warto wiedzie\u0107, \u017ce podawanie preparat\u00f3w o d\u0142ugim dzia\u0142aniu cz\u0119sto poprzedza terapia lekami kr\u00f3tko dzia\u0142aj\u0105cymi). Inn\u0105 opcj\u0105 jest radioterapia izotopowa, czyli leczenie celowane z zastosowaniem analog\u00f3w somatostatyny, kt\u00f3re dodatkowo s\u0105 znakowane radioizotopem. Taki rodzaj leczenia stosuje si\u0119 m.in. u os\u00f3b z rozsianym procesem nowotworowym. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce radioterapia izotopowa wykazuje szkodliwy wp\u0142yw na nerki oraz szpik kostny.\u202f <\/p>\n\n\n\n
Co wa\u017cne, istotnym elementem terapii jest r\u00f3wnie\u017c \u0142agodzenie b\u00f3lu<\/strong>. W przypadku wysokiego stopnia zaawansowania choroby, ma on bowiem charakter ci\u0105g\u0142y, co cz\u0119sto uniemo\u017cliwia jakiekolwiek funkcjonowanie. Podstaw\u0105 staje si\u0119 zatem odpowiednio dobrana farmakoterapia, kt\u00f3ra b\u0119dzie dopasowana do indywidualnych potrzeb i mo\u017cliwo\u015bci danego pacjenta lub pacjentki. Inne sposoby to np. \u015br\u00f3doperacyjna neuroliza splotu trzewnego lub przezsk\u00f3rna blokada. Dane wskazuj\u0105, \u017ce tego typu post\u0119powanie pozwala zmniejszy\u0107 uczucie b\u00f3lu nawet u 50-90 proc. choruj\u0105cych os\u00f3b.\u202f <\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzynniki ryzyka zachorowania na raka trzustki<\/h2>\n\n\n\n
Niestety, nie da si\u0119 okre\u015bli\u0107 jednej, konkretnej przyczyny raka trzustki i \u2013 co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce \u2013 w pe\u0142ni skutecznej prewencji. Wskazuje si\u0119 jednak, \u017ce zachowywanie zdrowego trybu \u017cycia zmniejsza ryzyko wyst\u0105pienia tego typu zmian<\/strong>. Poleca si\u0119 dba\u0107 o regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, nie pali\u0107 papieros\u00f3w<\/a>, nie nadu\u017cywa\u0107 alkoholu, a do diety w\u0142\u0105cza\u0107 jak najwi\u0119cej warzyw i owoc\u00f3w, jednocze\u015bnie unikaj\u0105c zbyt wysokiego spo\u017cycia t\u0142uszcz\u00f3w nasyconych oraz czerwonego mi\u0119sa. \u202f <\/p>\n\n\n\nWarto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wiele bada\u0144 wskazuje na korelacj\u0119 pomi\u0119dzy cukrzyc\u0105<\/a>, a opisywanym tu nowotworem. Je\u017celi zatem u danej osoby rozwin\u0119\u0142a si\u0119 cukrzyca, polecane jest szczeg\u00f3lnie dok\u0142adne monitorowanie stanu trzustki \u2013 szybsze wykrycie ewentualnych zmian to wi\u0119ksze szanse na skuteczne leczenie.\u202f <\/p>\n\n\n\nW\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w, zwi\u0119kszaj\u0105cych ryzyko zachorowania wymienia si\u0119 tak\u017ce: nawracaj\u0105ce przewlek\u0142e zapalenie trzustki<\/a>, wcze\u015bniejsze na\u015bwietlania w tym obszarze, kt\u00f3re wi\u0105za\u0142y si\u0119 z leczeniem innych nowotwor\u00f3w, oty\u0142o\u015b\u0107<\/a>, ekspozycj\u0119 na szkodliwe substancje chemiczne (np. pochodne ropy), predyspozycje genetyczne i inne. <\/sup>O ile \u2013 niestety \u2013 na genetyk\u0119 wp\u0142ywu nie mamy, o tyle czynniki \u015brodowiskowe s\u0105 w du\u017cej mierze mo\u017cliwe do kontrolowania. Warto zatem dba\u0107 o nie ka\u017cdego dnia \u2013 i to nie tylko z perspektyw\u0105 prewencji raka trzustki, lecz dla generalnej dobrej formy organizmu.\u202f <\/p>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nTrzustka \u2013 co warto o niej wiedzie\u0107?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Trzustka to jeden z gruczo\u0142\u00f3w trawiennych, stanowi\u0105cy wa\u017cny element przewodu pokarmowego cz\u0142owieka. To d\u0142ugi (oko\u0142o 12-20 cm), w\u0105ski narz\u0105d, kt\u00f3ry po\u0142o\u017cony jest mniej wi\u0119cej na wysoko\u015bci L1 i L2 (kr\u0119g\u00f3w pierwszego i drugiego kr\u0119gos\u0142upa l\u0119d\u017awiowego) \u2013 zaraz za \u017co\u0142\u0105dkiem, w p\u0119tli dwunastnicy. Sk\u0142ada si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci: g\u0142owy, trzonu i ogona<\/strong>, kt\u00f3ry si\u0119ga a\u017c do \u015bledziony.\u202f <\/p>\n\n\n\n Masa trzustki sk\u0142ada si\u0119 w znacznej wi\u0119kszo\u015bci z tzw. gronek, czyli p\u0119cherzyk\u00f3w wydzielniczych. Pe\u0142ni\u0105 one funkcje zewn\u0105trzwydzielnicze \u2013 s\u0105 niezb\u0119dne do prawid\u0142owego trawienia sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych (g\u0142\u00f3wnie odpowiada za to wydzielanie soku trzustkowego \u2013 w obj\u0119to\u015bci oko\u0142o 1-1,5 l na dob\u0119). <\/sup>Kom\u00f3rki, pe\u0142ni\u0105ce funkcje wewn\u0105trzwydzielnicze, ulokowane s\u0105 natomiast w tzw. wyspach Langerhansa (wyspach trzustkowych). S\u0105 niezb\u0119dne dla prawid\u0142owej gospodarki w\u0119glowodanowej, wydzielaj\u0105 insulin\u0119, glukagon etc. Co wi\u0119cej, nie mo\u017cna zapomina\u0107 tak\u017ce o przewodach, wyprowadzaj\u0105cych sok trzustkowy, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, tworz\u0105c tym samym przew\u00f3d Wirsunga (okre\u015blany r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u00f3wnym przewodem trzustkowym). Ten za\u015b, razem z przewodem \u017c\u00f3\u0142ciowym wsp\u00f3lnym, uchodzi do dwunastnicy, w brodawce Vatera.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n Nowotwory powstaj\u0105 na bazie procesu neoplazji, czyli niekontrolowanej proliferacji kom\u00f3rek, kt\u00f3re uleg\u0142y przekszta\u0142ceniu \u2013 z kom\u00f3rek prawid\u0142owych w kom\u00f3rki nowotworowe. Je\u015bli chodzi o tego typu zmiany w trzustce, neoplazji ulegaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie kom\u00f3rki, odpowiadaj\u0105ce za funkcje zewn\u0105trzwydzielnicze. Te, powsta\u0142e z kom\u00f3rek wewn\u0105trzwydzielniczych, okre\u015blane s\u0105 guzami neuroendokrynnymi.\u202f <\/strong><\/p>\n\n\n\n Niestety, nowotwory trzustki nale\u017c\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie do grupy tych, kt\u00f3re obarczone s\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 \u2013 wskazuje si\u0119, \u017ce wska\u017anik 5-letniego prze\u017cycia dotyczy tylko 10 proc. zachorowa\u0144<\/strong> (dla por\u00f3wnania: 5-letnie prze\u017cycie w przypadku nowotworu \u017co\u0142\u0105dka wynosi 32 proc., za\u015b nowotworu prostaty \u2013 nawet do 99 proc.). Niew\u0105tpliwie wp\u0142ywa na to wiele r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych warto wymieni\u0107 m.in.:\u202f <\/p>\n\n\n\n W 2018 r. rak trzustki znajdowa\u0142 si\u0119 w Polsce na 5. miejscu, je\u015bli chodzi o przyczyny \u015bmierci z powodu nowotwor\u00f3w w\u015br\u00f3d kobiet oraz na 6. miejscu u pan\u00f3w. Generalnie odpowiada\u0142 za 5 proc. wszystkich zgon\u00f3w, kt\u00f3rych przyczyn\u0105 by\u0142y zmiany nowotworowe. Co wa\u017cne, ryzyko zachorowania znacznie wzrasta po 50. roku \u017cycia<\/strong>. Cz\u0119\u015bciej choruj\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani.\u202f <\/p>\n\n\n\n Niestety, prognozy wskazuj\u0105, \u017ce liczba zachorowa\u0144 na raka trzustki wci\u0105\u017c b\u0119dzie rosn\u0105\u0107. Przewiduje si\u0119, \u017ce w USA do 2030 r. nowotw\u00f3r trzustki znajdzie si\u0119 na 2. miejscu, je\u015bli chodzi o nowotworowe przyczyny zgon\u00f3w (obecnie jest na 4.). G\u0142\u00f3wna hipoteza, odnosz\u0105ca si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 takiego stanu, m\u00f3wi przede wszystkim o starzeniu si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Dop\u00f3ki \u015brednia wieku b\u0119dzie ros\u0142a, dop\u00f3ty b\u0119dzie te\u017c wzrasta\u0107 cz\u0119sto\u015b\u0107 zachorowa\u0144 na opisywany tu nowotw\u00f3r.\u202f <\/p>\n\n\n\n Zmiany nowotworowe mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w ka\u017cdym obszarze trzustki. Warto wiedzie\u0107 jednak, \u017ce w jej g\u0142owie, a tak\u017ce w wyrostku haczykowatym, rozwija si\u0119 oko\u0142o 75 proc. z\u0142o\u015bliwych guz\u00f3w tego narz\u0105du. Zwykle wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 one z \u017c\u00f3\u0142taczk\u0105 mechaniczn\u0105, a tak\u017ce nieprawid\u0142owo\u015bciami w zakresie dro\u017cno\u015bci dwunastnicy.\u202f <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi za\u015b o trzon trzustki, wyst\u0119puj\u0105ce w nim nowotwory z\u0142o\u015bliwe stanowi\u0105 ok. 10 proc. wszystkich tego typu zmian, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 w opisywanym narz\u0105dzie. Zazwyczaj bardzo d\u0142ugo nie daj\u0105 \u017cadnych objaw\u00f3w lub s\u0105 to symptomy niecharakterystyczne (dotycz\u0105ce jamy brzusznej). Cz\u0119sto pojawia si\u0119 tak\u017ce utrata masy cia\u0142a, kt\u00f3rej nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107. Niestety, bardzo rzadko rozpoznanie stawia si\u0119 w momencie, gdy guz jest jeszcze ograniczony do trzustki, a tylko to pozwala na jego usuni\u0119cie.\u202f <\/p>\n\n\n\n Rozpoznanie typu morfologicznego nowotworu trzustki jest niezwykle wa\u017cne dla dalszego procesu leczenia oraz prognoz, dotycz\u0105cych jego skuteczno\u015bci. W tym kontek\u015bcie warto wiedzie\u0107, \u017ce a\u017c 95 proc. nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych trzustki rozwija si\u0119 z kom\u00f3rek trzustki, odpowiedzialnych za funkcje zewn\u0105trzwydzielnicze. <\/strong>Zazwyczaj maj\u0105 budow\u0119 raka gruczo\u0142owego, rzadziej: raka z kom\u00f3rek p\u0119cherzykowych, guz\u00f3w litych rzekomobrodawkowych czy anaplastycznych. Zaledwie 1 proc. to guzy torbielowate. W\u015br\u00f3d nich wymieni\u0107 mo\u017cna raka torbielowatego, kt\u00f3ry jest uznawany za guz z\u0142o\u015bliwy, a tak\u017ce torbielakogruczolaki surowicze i \u015bluzowe \u2013 zazwyczaj s\u0105 to zmiany niez\u0142o\u015bliwe, cho\u0107 ten ostatni ma potencja\u0142 przemiany w raka.\u202f <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli za\u015b chodzi o cz\u0119\u015b\u0107 wewn\u0105trzwydzielnicz\u0105 trzustki, wyst\u0119puj\u0105ce w niej guzy (nazywane wyspiakami lub guzami neuroendokrynnymi) uznaje si\u0119 za potencjalnie z\u0142o\u015bliwe, co oznacza, \u017ce nie wszystkie takie s\u0105. Przyk\u0142adowo, insulinoma<\/em> to guz, kt\u00f3ry jest z\u0142o\u015bliwy tylko w 5-15 proc. przypadk\u00f3w. Warto tak\u017ce wiedzie\u0107, \u017ce dodatkowo, w tej grupie dokonuje si\u0119 podzia\u0142u na:\u202f <\/p>\n\n\n\n Jak wielokrotnie zosta\u0142o wspomniane, rak trzustki w wielu przypadkach nie daje przez wzgl\u0119dnie d\u0142ugi czas \u017cadnych objaw\u00f3w <\/strong>lub s\u0105 one na tyle niespecyficzne, \u017ce bardzo trudno jest o diagnostyk\u0119 w\u0142a\u015bnie w tym kierunku. Kiedy za\u015b symptomy raka trzustki s\u0105 ju\u017c odczuwalne, zwykle guz osi\u0105ga zaawansowane stadium rozwoju. <\/p>\n\n\n\n Objawy wynikaj\u0105 wtedy m.in. z nacisku, jaki guz generuje na s\u0105siaduj\u0105ce z nim struktury5<\/sup>. Dotyczy to np. guza trzonu trzustki, kt\u00f3ry mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 zesp\u00f3\u0142 trzustkowo-trzewny, czego wynikiem jest promieniuj\u0105cy b\u00f3l do plec\u00f3w<\/strong> lub lewej okolicy l\u0119d\u017awiowej. Zazwyczaj najbardziej uci\u0105\u017cliwy jest on w nocy, a tak\u017ce w pozycji cia\u0142a, u\u0142o\u017conej na wznak \u2013 pomocna jest zmiana pozycji na pochylon\u0105 w prz\u00f3d, podci\u0105gni\u0119cie kolan do tu\u0142owia lub przyj\u0119cie pozycji embrionalnej. Je\u015bli za\u015b chodzi o inne objawy, wynikaj\u0105 one przede wszystkim z obecno\u015bci przerzut\u00f3w oraz generalnego wp\u0142ywu choroby na organizm.\u202f <\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d objaw\u00f3w niespecyficznych, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 zwi\u0105zane z nowotworem trzustki (cho\u0107 nie musz\u0105!), warto wymieni\u0107 m.in.:\u202f <\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce zazwyczaj tego typu symptomy nie dotycz\u0105 guz\u00f3w neuroendokrynnych, kt\u00f3re s\u0105 hormonalnie czynne. W ich przypadku wiele zale\u017cy od tego, jakie hormony produkuj\u0105.\u202f <\/p>\n\n\n\n Podstaw\u0105 i pierwszym etapem diagnostyki nowotwor\u00f3w trzustki jest dok\u0142adny wywiad lekarski oraz badanie przedmiotowe. Lekarz sprawdzi w tym czasie, czy wyst\u0119puj\u0105 m.in. ewentualne zmiany na sk\u00f3rze, powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, w\u0105troby, inne zmiany w jamie brzusznej. <\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pnie, zwykle zleca badania laboratoryjne krwi, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 sprawdzi\u0107 og\u00f3lny stan organizmu, a tak\u017ce np. dzia\u0142anie w\u0105troby. Konieczne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c badania hormonalne lub oznaczenie chromograniny A \u2013 ostatnie z wymienionych tu test\u00f3w wykonuje si\u0119 przy podejrzeniu nowotwor\u00f3w neuroendokrynnych. Kolejnym etapem s\u0105 badania obrazowe, a w\u015br\u00f3d nich:\u202f <\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d innych bada\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 konieczne w czasie diagnostyki raka trzustki, wymienia si\u0119 m.in.: endoskopow\u0105 cholangiopankreatografi\u0119 wsteczn\u0105 (ECPW), cholangiopankreatografi\u0119 rezonansu magnetycznego (po\u0142\u0105czenie ECPW oraz MRI), scyntygrafi\u0119 receptorow\u0105 oraz \u2013 wzgl\u0119dnie rzadko stosowan\u0105 \u2013 laparoskopi\u0119. Pomocne mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c oznaczenie niekt\u00f3rych marker\u00f3w<\/a>, jak np. CA 19-9<\/a>, CAM 17.1, CA 50, CA 242. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie s\u0105 to specyficzne biomarkery dla raka trzustki i nie maj\u0105 warto\u015bci skriningowej w przebiegu procesu diagnostycznego. Co wi\u0119cej, warto mie\u0107 na uwadze, \u017ce w trakcie diagnostyki guz\u00f3w hormonalnie czynnych, konieczne mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce testy czynno\u015bciowe, jak np. 72-godzinna pr\u00f3ba g\u0142odowa z oznaczaniem glikemii, insulinemii i innych.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n Bardzo wa\u017cna jest tak\u017ce wspomniana ju\u017c wcze\u015bniej biopsja, czyli pobranie fragmentu zmiany (lub jej kom\u00f3rek), w celu dok\u0142adnego zbadania ich pod mikroskopem<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie wtedy mo\u017cna oceni\u0107 rodzaj zmiany (\u0142agodna czy z\u0142o\u015bliwa), a w niekt\u00f3rych przypadkach tak\u017ce jej typ morfologiczny. Co jednak istotne, brak kom\u00f3rek z\u0142o\u015bliwych w pobranym materiale nie musi \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce owej z\u0142o\u015bliwo\u015bci nie ma \u2013 jest to bowiem badanie \u201etylko\u201d fragmentu zmiany, a nie jej ca\u0142o\u015bci. Je\u017celi zatem inne badania wskazuj\u0105, \u017ce mo\u017ce by\u0107 to zmiana z\u0142o\u015bliwa, cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie tak podchodzi si\u0119 do jej leczenia. Biopsja jest jednak niezb\u0119dna przed przeprowadzeniem planowanej terapii onkologicznej o charakterze nieradykalnym (np. paliatywnej chemioterapii).\u202f <\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 leczenie nowotwor\u00f3w trzustki nie jest \u0142atwe, a wsp\u00f3\u0142czesne metody terapii nie charakteryzuj\u0105 si\u0119 du\u017c\u0105 skuteczno\u015bci\u0105, opracowano pewne wskaz\u00f3wki w tym zakresie. Co wa\u017cne, warto wiedzie\u0107, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 pewne r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy leczeniem guz\u00f3w, pe\u0142ni\u0105cych funkcje zewn\u0105trz- a wewn\u0105trzwydzielnicze<\/strong>. W obu przypadkach mo\u017cna jednak podzieli\u0107 owo leczenie na dwa rodzaje: radykalne, kt\u00f3re bazuje na chirurgicznym zabiegu usuni\u0119cia zmiany (ma na celu ca\u0142kowite wyleczenie raka trzustki), a tak\u017ce paliatywne \u2013 gdy z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w guza nie mo\u017cna usun\u0105\u0107, lecz wci\u0105\u017c mo\u017cliwe jest os\u0142abienie objaw\u00f3w, co zwi\u0119ksza komfort \u017cycia, a tak\u017ce wyd\u0142u\u017ca czas jego trwania.\u202f<\/p>\n\n\n\n W tym przypadku najcz\u0119\u015bciej mowa o gruczolakoraku trzustki. Je\u015bli chodzi o leczenie radykalne \u2013 niestety \u2013 mo\u017cliwo\u015b\u0107 jego przeprowadzenia dotyczy tylko ok. 5-10 proc. przypadk\u00f3w4<\/sup>. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z p\u00f3\u017anym wykrywaniem i zaawansowanym stadium choroby, przerzutami lub naciekaniem du\u017cych naczy\u0144. Co wi\u0119cej, je\u017celi dojdzie do resekcji, w zale\u017cno\u015bci od po\u0142o\u017cenia guza, wraz z fragmentem trzustki, usuwa si\u0119 tak\u017ce np. p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142ciowy<\/a>, dwunastnic\u0119 czy cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142\u0105dka (przyk\u0142adowo przy guzach, zlokalizowanych w g\u0142owie trzustki, zazwyczaj wykonuje si\u0119 resekcj\u0119 trzustkowo-dwunastnicz\u0105, a przy guzach ogona \u2013 dystaln\u0105 resekcj\u0119 trzustki z usuni\u0119ciem \u015bledziony, cho\u0107 w tym przypadku owo usuni\u0119cie nie zawsze jest konieczne).\u202f<\/sup>\u202f\u00a0<\/p>\n\n\n\n Lokalizacja guza determinuje te\u017c konkretny rodzaj zabiegu. W przypadku usuwania g\u0142owy trzustki, zwykle wykonuje si\u0119 klasyczn\u0105 pankreatoduodenektomi\u0119 metod\u0105 Kauscha-Whipple\u2019a lub pankreatoduodenektomi\u0119 sposobem Traverso-Longmire\u2019a (z zaoszcz\u0119dzeniem od\u017awiernika). W niekt\u00f3rych o\u015brodkach przeprowadza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pankreatoduodenektomi\u0119 laparoskopow\u0105, lecz s\u0105 to plac\u00f3wki, wyspecjalizowane konkretnie w leczeniu raka trzustki (nie zawsze ta metoda jest wskazana \u2013 ona tak\u017ce ma swoje ograniczenia). Co wa\u017cne, zdarza si\u0119, \u017ce konieczna jest resekcja ca\u0142ego narz\u0105du,<\/strong> co mo\u017ce mie\u0107 miejsce np. w przypadku wyst\u0119powania guz\u00f3w w trzonie trzustki.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n Samo wyci\u0119cie zmiany nie \u015bwiadczy jednak o usuni\u0119ciu z organizmu wszystkich kom\u00f3rek nowotworowych \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 z nich mo\u017ce pozosta\u0107, st\u0105d te\u017c zwykle stosuje si\u0119 leczenie uzupe\u0142niaj\u0105ce (przed lub po operacji). Zazwyczaj jest to chemioterapia (jedno- lub wielolekowa) b\u0105d\u017a jej po\u0142\u0105czenie z radioterapi\u0105. \u202f <\/p>\n\n\n\n Co istotne, chemioterapia jest tak\u017ce kluczow\u0105 metod\u0105 leczenia paliatywnego,<\/strong> kt\u00f3re pozwala wyd\u0142u\u017cy\u0107 \u017cycie pacjent\u00f3w. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z r\u00f3\u017cnego rodzaju skutkami niepo\u017c\u0105danymi, jak np. nudno\u015bci, wymioty, generalne os\u0142abienie czy uszkodzenie szpiku. Konieczne mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 tak\u017ce odpowiednie przetoki od\u017cywcze lub tzw. omijaj\u0105ce zespolenia, najcz\u0119\u015bciej dotycz\u0105ce dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych lub dwunastnicy. Warto przy tym podkre\u015bli\u0107, \u017ce metod\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce wykluczy\u0107 konieczno\u015b\u0107 wykonania zespolenia, jest wspomniana wcze\u015bniej endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna z jednoczesnym protezowaniem dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107 o regularnym kontrolowaniu protez i liczy\u0107 si\u0119 z ewentualn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 ich wymiany.\u202f <\/p>\n\n\n\n W tym przypadku wyci\u0119cie guza jest podstawowym sposobem leczenia. Najcz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 wtedy metody, podobne do tych opisanych wy\u017cej. Co wa\u017cne, zazwyczaj usuwa si\u0119 tak\u017ce okoliczne w\u0119z\u0142y ch\u0142onne.\u202f <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli za\u015b chodzi o leczenie paliatywne, zazwyczaj jest ono stosowane u os\u00f3b, u kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142y przerzuty do w\u0105troby. W tym zakresie wykonuje si\u0119 m.in. selektywn\u0105 embolizacj\u0119, czyli zamkni\u0119cie naczynia, kt\u00f3re od\u017cywia dany guz, chemoembolizacj\u0119 (po\u0142\u0105czenie embolizacji z miejscow\u0105 chemioterapi\u0105) i inne. Mo\u017cliwy jest te\u017c przeszczep w\u0105troby<\/a> lub chemioterapia sama w sobie. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce ostatnia z wymienionych tu metod jest do\u015b\u0107 rzadko stosowana w leczeniu zmian neuroendokrynnych (cho\u0107 w przypadku guz\u00f3w trzustki, chemioterapia i tak wykazuje wi\u0119ksz\u0105 skuteczno\u015b\u0107, w por\u00f3wnaniu do tej, osi\u0105ganej podczas leczenia zmian neuroendokrynnych o innej lokalizacji: <30 proc. vs. 40-70 proc..\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n Dodatkow\u0105 kwesti\u0105 jest tak\u017ce aplikowanie lek\u00f3w, kt\u00f3re \u0142agodz\u0105 objawy, wynikaj\u0105ce z dzia\u0142ania wydzielanych przez guz hormon\u00f3w. S\u0105 to przede wszystkim analogi somatostatyny \u2013 podaje si\u0119 je co kilka tygodni, zwykle domi\u0119\u015bniowo lub podsk\u00f3rnie (cho\u0107 warto wiedzie\u0107, \u017ce podawanie preparat\u00f3w o d\u0142ugim dzia\u0142aniu cz\u0119sto poprzedza terapia lekami kr\u00f3tko dzia\u0142aj\u0105cymi). Inn\u0105 opcj\u0105 jest radioterapia izotopowa, czyli leczenie celowane z zastosowaniem analog\u00f3w somatostatyny, kt\u00f3re dodatkowo s\u0105 znakowane radioizotopem. Taki rodzaj leczenia stosuje si\u0119 m.in. u os\u00f3b z rozsianym procesem nowotworowym. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce radioterapia izotopowa wykazuje szkodliwy wp\u0142yw na nerki oraz szpik kostny.\u202f <\/p>\n\n\n\n Co wa\u017cne, istotnym elementem terapii jest r\u00f3wnie\u017c \u0142agodzenie b\u00f3lu<\/strong>. W przypadku wysokiego stopnia zaawansowania choroby, ma on bowiem charakter ci\u0105g\u0142y, co cz\u0119sto uniemo\u017cliwia jakiekolwiek funkcjonowanie. Podstaw\u0105 staje si\u0119 zatem odpowiednio dobrana farmakoterapia, kt\u00f3ra b\u0119dzie dopasowana do indywidualnych potrzeb i mo\u017cliwo\u015bci danego pacjenta lub pacjentki. Inne sposoby to np. \u015br\u00f3doperacyjna neuroliza splotu trzewnego lub przezsk\u00f3rna blokada. Dane wskazuj\u0105, \u017ce tego typu post\u0119powanie pozwala zmniejszy\u0107 uczucie b\u00f3lu nawet u 50-90 proc. choruj\u0105cych os\u00f3b.\u202f <\/p>\n\n\n\n Niestety, nie da si\u0119 okre\u015bli\u0107 jednej, konkretnej przyczyny raka trzustki i \u2013 co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce \u2013 w pe\u0142ni skutecznej prewencji. Wskazuje si\u0119 jednak, \u017ce zachowywanie zdrowego trybu \u017cycia zmniejsza ryzyko wyst\u0105pienia tego typu zmian<\/strong>. Poleca si\u0119 dba\u0107 o regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, nie pali\u0107 papieros\u00f3w<\/a>, nie nadu\u017cywa\u0107 alkoholu, a do diety w\u0142\u0105cza\u0107 jak najwi\u0119cej warzyw i owoc\u00f3w, jednocze\u015bnie unikaj\u0105c zbyt wysokiego spo\u017cycia t\u0142uszcz\u00f3w nasyconych oraz czerwonego mi\u0119sa. \u202f <\/p>\n\n\n\n Warto te\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wiele bada\u0144 wskazuje na korelacj\u0119 pomi\u0119dzy cukrzyc\u0105<\/a>, a opisywanym tu nowotworem. Je\u017celi zatem u danej osoby rozwin\u0119\u0142a si\u0119 cukrzyca, polecane jest szczeg\u00f3lnie dok\u0142adne monitorowanie stanu trzustki \u2013 szybsze wykrycie ewentualnych zmian to wi\u0119ksze szanse na skuteczne leczenie.\u202f <\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w, zwi\u0119kszaj\u0105cych ryzyko zachorowania wymienia si\u0119 tak\u017ce: nawracaj\u0105ce przewlek\u0142e zapalenie trzustki<\/a>, wcze\u015bniejsze na\u015bwietlania w tym obszarze, kt\u00f3re wi\u0105za\u0142y si\u0119 z leczeniem innych nowotwor\u00f3w, oty\u0142o\u015b\u0107<\/a>, ekspozycj\u0119 na szkodliwe substancje chemiczne (np. pochodne ropy), predyspozycje genetyczne i inne. <\/sup>O ile \u2013 niestety \u2013 na genetyk\u0119 wp\u0142ywu nie mamy, o tyle czynniki \u015brodowiskowe s\u0105 w du\u017cej mierze mo\u017cliwe do kontrolowania. Warto zatem dba\u0107 o nie ka\u017cdego dnia \u2013 i to nie tylko z perspektyw\u0105 prewencji raka trzustki, lecz dla generalnej dobrej formy organizmu.\u202f <\/p>\n\n\n\nNowotwory trzustki\u202f\u202f <\/h2>\n\n\n\n
\n
Rodzaje guz\u00f3w trzustki ze wzgl\u0119du na umiejscowienie\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Typy morfologiczne nowotwor\u00f3w trzustki\u202f <\/h3>\n\n\n\n
\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nObjawy raka trzustki\u202f <\/h2>\n\n\n\n
\n
Diagnostyka nowotwor\u00f3w trzustki<\/h2>\n\n\n\n
\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nRak trzustki – leczenie<\/h2>\n\n\n\n
Guzy cz\u0119\u015bci zewn\u0105trzwydzielniczej\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Guzy cz\u0119\u015bci wewn\u0105trzwydzielniczej\u202f <\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nCzynniki ryzyka zachorowania na raka trzustki<\/h2>\n\n\n\n
![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/dermatolog-konsultacja.webp\")