Spis tre\u015bci: <\/h3>\n\n\n\n\n- Cykl menstruacyjny \u2013 jak przebiega?\u202f\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Menarche \u2013 kiedy powinna pojawi\u0107 si\u0119 pierwsza miesi\u0105czka?\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czym jest PMS (zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego)?\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Menstruacja \u2013 o czym jeszcze warto wiedzie\u0107?\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Skrzepy podczas okresu \u2013 czy to normalne?\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Dlaczego przed okresem wzrasta apetyt?\u202f <\/a><\/li>\n\n\n\n
- Wizyta u ginekologa, a okres \u2013 czy trzeba prze\u0142o\u017cy\u0107 konsultacj\u0119?\u202f <\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/baner-epolmed-promo.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCykl menstruacyjny \u2013 jak przebiega?\u202f\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Wiele bada\u0144 spo\u0142ecznych wskazuje, \u017ce nie wszystkie kobiety wiedz\u0105, jak dok\u0142adnie przebiega cykl miesi\u0105czkowy \u2013 kiedy w zasadzie nale\u017cy okre\u015bli\u0107 jego pocz\u0105tek, w jakim momencie dochodzi do owulacji, czy kiedy s\u0105 najwi\u0119ksze szanse na zap\u0142odnienie. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o m\u0119\u017cczyznach, kt\u00f3rym zdarza si\u0119 traktowa\u0107 menstruacj\u0119 w\u0142a\u015bnie jak tytu\u0142ow\u0105 \u201etajemnic\u0119\u201d. Owszem, wiele kwestii, zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem ludzkiego organizmu wci\u0105\u017c nie jest do ko\u0144ca poznanych, lecz je\u015bli chodzi o cykl miesi\u0105czkowy, wiadomo o nim naprawd\u0119 du\u017co. Warto zatem podej\u015b\u0107 do tego tematu z nale\u017cyt\u0105 uwa\u017cno\u015bci\u0105, poniewa\u017c przebieg cyklu lub ewentualne nieprawid\u0142owo\u015bci w tym zakresie maj\u0105 ogromne znaczenie dla organizmu kobiety. <\/p>\n\n\n\n
Podstawowa wiedza na temat cyklu menstruacyjnego dotyczy m.in. jego faz oraz tego, co w ich czasie dzieje si\u0119 w organizmie kobiety. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce fazy cyklu miesi\u0105czkowego: <\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n ![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/WKLADKA_CU-700x600.jpg\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Antykoncepcja<\/div>\n Za\u0142o\u017cenie wk\u0142adki domacicznej<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Szukasz d\u0142ugofalowej metody antykoncepcji i zale\u017cy Ci na wygodzie stosowania? Zdecyduj si\u0119 na za\u0142o\u017cenie wk\u0142adki domacicznej, aby zapewni\u0107 sobie ochron\u0119 przed ci\u0105\u017c\u0105 na kilka lat bez konieczno\u015bci pami\u0119tania o tabletkach.<\/div>\n
\n od 800 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nMenstruacja <\/h3>\n\n\n\n\n\n \n \n\nTo w\u0142a\u015bnie od niej rozpoczyna si\u0119 cykl miesi\u0105czkowy \u2013 pierwszy dzie\u0144 miesi\u0105czki jest zarazem pierwszym dniem cyklu<\/strong>. Okres zazwyczaj trwa od 3 do 5 dni. W jego trakcie pojawia si\u0119 krwawienie, kt\u00f3re \u015bwiadczy o z\u0142uszczaniu si\u0119 endometrium, czego przyczyn\u0105 jest spadek progesteronu. Co wa\u017cne, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wydzielina miesi\u0105czkowa nie jest z\u0142o\u017cona tylko z krwi. Jest w niej zawarta tak\u017ce z\u0142uszczona b\u0142ona \u015bluzowa macicy oraz kom\u00f3rki nab\u0142onka pochwy. \u015arednio w czasie jednego okresu wydzielane jest oko\u0142o 100 ml p\u0142ynu, z czego 30-70 ml stanowi krew.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFaza folikularna <\/h3>\n\n\n\n
Rozpoczyna si\u0119 zaraz po zako\u0144czeniu miesi\u0105czki i trwa do momentu owulacji. W tym czasie wzrasta poziom estrogen\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na wzrost endometrium, co ma przygotowa\u0107 macic\u0119 do ewentualnej ci\u0105\u017cy. Na tym etapie cyklu obserwuje si\u0119 te\u017c rozw\u00f3j p\u0119cherzyk\u00f3w jajnikowych, z p\u0119cherzykiem dominuj\u0105cym na czele (jest on nazywany p\u0119cherzykiem Graafa<\/strong> \u2013 to w\u0142a\u015bnie on rozwinie si\u0119 w pe\u0142ni i uwolni oocyt).\u202f <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nOwulacja\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Sama owulacja trwa dos\u0142ownie chwil\u0119 \u2013 to moment p\u0119kni\u0119cia p\u0119cherzyka Graafa i uwolnienia kom\u00f3rki jajowej. Dzieje si\u0119 to pod wp\u0142ywem wzrostu st\u0119\u017cenia hormonu luteinizuj\u0105cego (LH), co zwi\u0105zane jest ze wzrostem estrogenu. Co wa\u017cne, uwolniona kom\u00f3rka jajowa przedostaje si\u0119 z jajnika do jajowodu. W nim oczekuje na ewentualne zap\u0142odnienie. Czas takiego oczekiwania, a zwi\u0105zku z tym d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia kom\u00f3rki jajowej, to oko\u0142o 24 godziny (cho\u0107 zdarza si\u0119 d\u0142u\u017cej). Plemnik mo\u017ce za\u015b przetrwa\u0107 w drogach rodnych kobiety nawet 5-7 dni \u2013 czas ten okre\u015bla si\u0119 jako dni p\u0142odne<\/a> lub faza p\u0142odna. To w\u0142a\u015bnie wtedy istnieje najwi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zaj\u015bcia w ci\u0105\u017c\u0119. Jak wynika z przedstawionych danych – do zap\u0142odnienia mo\u017ce doj\u015b\u0107 nawet w przypadku, gdy wsp\u00f3\u0142\u017cycie mia\u0142o miejsce jeszcze przed samym jajeczkowaniem. <\/p>\n\n\n\nKiedy dok\u0142adnie wyst\u0119puje owulacja i w kt\u00f3rym momencie uwalniana jest kom\u00f3rka jajowa? <\/strong>Ma to miejsce na 14 dni przed nast\u0119pn\u0105 miesi\u0105czk\u0105. W 28. dniowym cyklu miesi\u0105czkowym, owulacja przypada na jego 14. dzie\u0144. Je\u015bli jednak kobieta ma cykle 31-dniowe, b\u0119dzie to 17. dzie\u0144 cyklu itd. \u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wyznaczanie dni p\u0142odnych nie jest najprostszym zadaniem, poniewa\u017c w rzeczywisto\u015bci mo\u017cna zrobi\u0107 to tylko wstecz. Trudno bowiem przewidzie\u0107, czy dany cykl miesi\u0105czkowy na pewno b\u0119dzie mia\u0142 tyle dni, co zawsze \u2013 odchylenia zdarzaj\u0105 si\u0119 nawet u kobiet, miesi\u0105czkuj\u0105cych regularnie. <\/p>\n\n\n\nNie ma jednak powodu do obaw \u2013 istniej\u0105 bowiem sposoby, pozwalaj\u0105ce sprawdzi\u0107, czy oby na pewno wyst\u0119puje cykl owulacyjny i na jakim jest on etapie. Najskuteczniejsz\u0105 metod\u0105 jest badanie USG<\/a>, kt\u00f3ry dok\u0142adnie okre\u015bla nie tylko proces wzrastania p\u0119cherzyk\u00f3w, lecz tak\u017ce grubo\u015b\u0107 b\u0142ony \u015bluzowej macicy. <\/p>\n\n\n\nSam moment owulacji mo\u017cna te\u017c pr\u00f3bowa\u0107 okre\u015bli\u0107 testami owulacyjnymi, kt\u00f3rych zadaniem jest wykazanie, kiedy nast\u0119puje pik LH, czyli najwy\u017csze st\u0119\u017cenie hormonu luteinizuj\u0105cego<\/strong> \u2013 to w\u0142a\u015bnie jego wzrost \u015bwiadczy o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 owulacji. Uwolnienie kom\u00f3rki jajowej nast\u0119puje zwykle 12-24 h po otrzymaniu pozytywnego wyniku takiego testu. Co jednak istotne, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w niekt\u00f3rych sytuacjach wyniki mog\u0105 by\u0107 zaburzone. Przyk\u0142adowo u kobiet, kt\u00f3re cierpi\u0105 na zesp\u00f3\u0142 policystycznych jajnik\u00f3w<\/a>, nieraz obserwuje si\u0119 nadmiern\u0105 produkcj\u0119 LH. W zwi\u0105zku z tym, hormon ten bywa obecny w moczu w\u0142a\u015bciwie przez ca\u0142y cykl miesi\u0105czkowy. W takich przypadkach, testy owulacyjne mog\u0105 w ka\u017cdym dniu dawa\u0107 pozytywny wynik, co wcale nie \u015bwiadczy o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 owulacji, a o zaburzeniach hormonalnych. <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/ginekolog-button-1024x205.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFaza lutealna\u202f <\/h3>\n\n\n\n
To ostatnia z czterech faz cyklu. Rozpoczyna si\u0119 w momencie zako\u0144czenia owulacji. Je\u015bli za\u015b chodzi o kwestie hormonalne, w fazie lutealnej spada st\u0119\u017cenie estrogen\u00f3w, wzrasta st\u0119\u017cenie progesteronu, a LH oraz FSH oddzia\u0142uj\u0105 na resztki p\u0119kni\u0119tego p\u0119cherzyka Graafa, kt\u00f3ry dzi\u0119ki temu przekszta\u0142ca si\u0119 w cia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142te. Ono \u2013 samo w sobie \u2013 tak\u017ce wydziela hormony, w tym du\u017ce ilo\u015bci progesteronu oraz estrogeny. Maj\u0105 one za zadanie przygotowa\u0107 macic\u0119 do implementacji zarodka. Proces ten wymaga jednak czasu. Szacuje si\u0119, \u017ce na odpowiednie zagnie\u017cd\u017cenie zarodek potrzebuje oko\u0142o 10-12 dni i co najmniej tyle powinna wynosi\u0107 prawid\u0142owa d\u0142ugo\u015b\u0107 fazy lutealnej. Je\u015bli jednak do zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej nie dosz\u0142o, cia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142te zanika, co nazywane jest luteoliz\u0105. W efekcie, poziom progesteronu spada, czego skutkiem jest wyst\u0105pienie kolejnej menstruacji. Oznacza to zatem koniec cyklu miesi\u0105czkowego, a jednocze\u015bnie pocz\u0105tek kolejnego. <\/p>\n\n\n\n
Jedno z cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cych si\u0119 pyta\u0144 brzmi: „ile trwa cykl miesi\u0105czkowy?<\/strong>„. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Owszem, literatura wskazuje, \u017ce prawid\u0142owy cykl miesi\u0105czkowy trwa 28 dni. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ten trwaj\u0105cy 5 dni d\u0142u\u017cej lub kr\u00f3cej, wci\u0105\u017c jest prawid\u0142owy. Je\u015bli zatem u danej kobiety cykl trwa 23-24 dni, a u innej d\u0142ugo\u015b\u0107 cyklu miesi\u0105czkowego wynosi 31-32 dni, u obu pa\u0144 nie powinien by\u0107 to pow\u00f3d do obaw. <\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/fazy-cyklu-891x1024.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nMenarche \u2013 kiedy powinna pojawi\u0107 si\u0119 pierwsza miesi\u0105czka?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
\u201eMenarche\u201d to nazwa, okre\u015blaj\u0105ca pierwsz\u0105 miesi\u0105czk\u0119. Wskazuje si\u0119, \u017ce prawid\u0142owo pojawia si\u0119 ona u dziewcz\u0105t mi\u0119dzy 9., a 16. rokiem \u017cycia. Je\u015bli nie wyst\u0105pi ona w tym czasie, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o pierwotnym braku miesi\u0105czki, czyli amenorrhoea primaria, <\/em>co wymaga wdro\u017cenia odpowiedniego post\u0119powania diagnostycznego.\u00a0<\/p>\n\n\n\nCo wa\u017cne, na to, w jakim dok\u0142adnie wieku pojawi si\u0119 u dziewczynki pierwszy okres, wp\u0142ywa wiele czynnik\u00f3w. Jednym z nich jest masa cia\u0142a \u2013 u dziewcz\u0105t z oty\u0142o\u015bci\u0105<\/a> zwykle miesi\u0105czka wyst\u0119puje wcze\u015bniej ni\u017c u tych z prawid\u0142ow\u0105 wag\u0105. Co wi\u0119cej, je\u015bli dziewczynka zmaga si\u0119 z cukrzyc\u0105<\/a>, a wyst\u0105pi\u0142a ona u niej przed 10. rokiem \u017cycia, menarche op\u00f3\u017ania si\u0119 \u015brednio o oko\u0142o rok. Podobnie dzieje si\u0119 w przypadku niewydolno\u015bci nerek \u2013 je\u017celi wyst\u0119puje przed dojrzewaniem, mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniejszego pojawienia si\u0119 pierwszej miesi\u0105czki oraz innych cech dojrzewania p\u0142ciowego.\u00a0<\/p>\n\n\n\nWarto pami\u0119ta\u0107, \u017ce u m\u0142odych dziewcz\u0105t, zw\u0142aszcza w czasie pierwszych dw\u00f3ch lat miesi\u0105czkowania, nieregularne cykle s\u0105 norm\u0105 i nie musz\u0105 wzbudza\u0107 obaw. <\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest PMS (zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego)?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
PMS to skr\u00f3t od angielskich s\u0142\u00f3w premenstrual syndrome<\/em>, co oznacza zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego. Wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nim rozmaite objawy somatyczne, a tak\u017ce te zwi\u0105zane ze sfer\u0105 psychiczn\u0105. Co ciekawe, niekt\u00f3re dane wskazuj\u0105, \u017ce symptomy PMS s\u0105 najsilniejsze u kobiet w wieku 25-35 lat.<\/strong> Pojawiaj\u0105 si\u0119 w fazie lutealnej, czyli zwykle po 14. dniu cyklu. Trwaj\u0105 a\u017c do momentu wyst\u0105pienia miesi\u0105czki. U r\u00f3\u017cnych kobiet mog\u0105 mie\u0107 odmienne nasilenie i obejmowa\u0107 inne objawy. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w s\u0105 one lekko lub \u015brednio nasilone, cho\u0107 jest grupa kobiet, kt\u00f3ra odczuwa znaczne pogorszenie nastroju oraz inne nieprzyjemne symptomy na takim poziomie, kt\u00f3ry cz\u0119sto wr\u0119cz uniemo\u017cliwia normalne funkcjonowanie. Najci\u0119\u017csz\u0105 posta\u0107 PMS okre\u015bla si\u0119 jako PMDD<\/strong> (premenstrual dysphoric disorder<\/em>), co oznacza przedmiesi\u0105czkowe zaburzenia dysforyczne. Ocenia si\u0119, \u017ce dotykaj\u0105 one oko\u0142o 2-6 proc. pa\u0144 w wieku rozrodczym.\u00a0<\/p>\n\n\n\nDo najcz\u0119\u015bciej wymienianych objaw\u00f3w PMS nale\u017c\u0105 m.in.: <\/p>\n\n\n\n
\n- pogorszenie nastroju, <\/li>\n\n\n\n
- chwiejno\u015b\u0107 emocjonalna, <\/li>\n\n\n\n
- rozdra\u017cnienie i napi\u0119cie, <\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci z koncentracj\u0105, <\/li>\n\n\n\n
- obni\u017cenie poziomu energii, <\/li>\n\n\n\n
- obrzmienie oraz tkliwo\u015b\u0107 piersi, <\/li>\n\n\n\n
- problemy ze strony uk\u0142adu pokarmowego, <\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le g\u0142owy<\/a>. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Niestety, wci\u0105\u017c do ko\u0144ca nie poznano przyczyn PMS. Wiadomo jednak, \u017ce tego typu zesp\u00f3\u0142 wi\u0105\u017ce si\u0119 z cyklicznymi zmianami czynno\u015bci jajnik\u00f3w i wahaniami poziomu st\u0119\u017ce\u0144 poszczeg\u00f3lnych hormon\u00f3w p\u0142ciowych. Objawy wynikaj\u0105 przede wszystkim z oddzia\u0142ywania estradiolu<\/a> oraz progesteronu na uk\u0142ad nerwowy, a konkretnie: na przeka\u017aniki serotoniny<\/a> oraz GABA. Warto zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na serotonin\u0119, kt\u00f3r\u0105 potocznie okre\u015bla si\u0119 nieraz \u201ehormonem szcz\u0119\u015bcia\u201d <\/strong>\u2013 u kobiet, kt\u00f3re do\u015bwiadczaj\u0105 symptom\u00f3w PMS, w fazie lutealnej obserwuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie m.in. obni\u017cony poziom serotoniny we krwi oraz os\u0142abiony jej wychwyt przez p\u0142ytki krwi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/objawy-pms-822x1024.webp\")
<\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJe\u015bli chodzi o sposoby \u0142agodzenia PMS, pocz\u0105tkowo polecane s\u0105 metody niefarmakologiczne, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zmiany stylu \u017cycia, <\/strong>jak np. poprawa nawyk\u00f3w \u017cywieniowych, ograniczenie u\u017cywek, wypijanie du\u017cej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w czy wprowadzenie odpowiedniej dawki aktywno\u015bci fizycznej. Je\u017celi to nie pomaga lub wr\u0119cz przeciwnie – pojawia si\u0119 diagnoza PMDD, konieczna mo\u017ce by\u0107 farmakoterapia. Najcz\u0119\u015bciej rozpoczyna si\u0119 j\u0105 od lek\u00f3w SSRI (selektywnych inhibitor\u00f3w zwrotnego wychwytu serotoniny) lub SNRI (selektywnych inhibitor\u00f3w zwrotnego wychwytu serotoniny i\u202fnoradrenaliny). S\u0105 to farmaceutyki, stosowane przede wszystkim w ramach leczenia zaburze\u0144 nastroju. <\/p>\n\n\n\nJe\u015bli chodzi za\u015b o inne leki, w celu \u0142agodzenia PMS zastosowanie znajduj\u0105 tak\u017ce doustne \u015brodki antykoncepcyjne<\/strong>, kt\u00f3re hamuj\u0105 owulacj\u0119, a \u2013 co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce \u2013 tak\u017ce jej nieprzyjemne objawy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nMenstruacja \u2013 o czym jeszcze warto wiedzie\u0107?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Ka\u017cda kobieta mo\u017ce nieco inaczej odczuwa\u0107 objawy towarzysz\u0105ce miesi\u0105czce i r\u00f3\u017cnice te s\u0105 zupe\u0142nie normalne. Warto jednak wiedzie\u0107 jakich objaw\u00f3w podczas menstruacji nie wolno bagatelizowa\u0107 i nale\u017cy je jak najszybciej skonsultowa\u0107 z ginekologiem, nawet jeszcze w czasie trwania krwawienia.<\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nSkrzepy podczas okresu \u2013 czy to normalne? <\/h3>\n\n\n\n
Prawid\u0142owa wydzielina menstruacyjna ma posta\u0107 p\u0142ynn\u0105. Pojawienie si\u0119 skrzep\u00f3w \u2013 galaretowatych fragment\u00f3w, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z krwi, a tak\u017ce z bia\u0142ek i tkanek endometrium \u2013 nie jest zatem norm\u0105. Je\u015bli jednak nie jest to regularne, a skrzepy nie s\u0105 du\u017ce, zwykle nie ma powod\u00f3w do obaw. Na pewno jednak konsultacji wymagaj\u0105 wi\u0119ksze skrzepy, zw\u0142aszcza je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 w trakcie obfitych miesi\u0105czek i je\u015bli jest to powtarzaj\u0105cy si\u0119 u danej kobiety schemat. Mog\u0105 one bowiem \u015bwiadczy\u0107 np. o wyst\u0105pieniu polip\u00f3w, mi\u0119\u015bniak\u00f3w macicy<\/a> czy endometriozie<\/a>. <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDlaczego przed okresem wzrasta apetyt?\u202f <\/h3>\n\n\n\n
W regulacji apetytu, metabolizmu energetycznego oraz zachowa\u0144 \u017cywieniowych wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 hormony p\u0142ciowe. Przyk\u0142adowo, estrogen hamuje potrzeb\u0119 przyjmowania pokarm\u00f3w, za\u015b progesteron mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na apetyt pobudzaj\u0105co. Zestawiaj\u0105c to zatem z cyklem miesi\u0105czkowym: na jego pocz\u0105tku, gdy estrogeny osi\u0105gaj\u0105 najwy\u017cszy poziom, zwykle nie pojawiaj\u0105 si\u0119 zachcianki oraz zwi\u0119kszona potrzeba jedzenia, za\u015b pod koniec \u2013 gdy to progesteron stopniowo wzrasta \u2013 ro\u015bnie tak\u017ce apetyt.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nWizyta u ginekologa a okres \u2013 czy trzeba j\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107?\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Wiele zale\u017cy bowiem od celu wizyty. Je\u015bli jest to kontrola z zaplanowanymi badaniami, jak np. cytologia<\/a> czy USG dopochwowe, zaleca si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 wizyt\u0119 na pierwsze dni po miesi\u0105czce. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to przede wszystkim z wiarygodno\u015bci\u0105 bada\u0144 \u2013 w trakcie okresu wyniki mog\u0105 by\u0107 zafa\u0142szowane. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by wykona\u0107 standardowe badanie ginekologiczne, zw\u0142aszcza ocen\u0119 sromu, pochwy i szyjki macicy. Co jednak istotne, w tym momencie cyklu miesi\u0105czkowego bywa to nieprzyjemne dla kobiety. Gorsze samopoczucie tak\u017ce mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 prze\u0142o\u017cenia wizyty. <\/p>\n\n\n\nWarto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce istniej\u0105 przypadki, w kt\u00f3rych wizyta u ginekologa<\/a> w czasie miesi\u0105czki jest wr\u0119cz zalecana \u2013 jako przyk\u0142ad poda\u0107 mo\u017cna zak\u0142adanie wk\u0142adki domacicznej<\/a>, kt\u00f3re powinno mie\u0107 miejsce pod koniec krwawienia menstruacyjnego. Co wi\u0119cej, wizyty nie nale\u017cy przek\u0142ada\u0107 tak\u017ce w przypadku, gdy dzieje si\u0119 co\u015b niepokoj\u0105cego, jak np. bardzo silne b\u00f3le podbrzusza czy nag\u0142e, intensywne krwawienie \u2013 s\u0105 to wskazania nie tylko do nieodwo\u0142ywania konsultacji, lecz wr\u0119cz jeszcze pilniejszego spotkania ze specjalist\u0105 lub specjalistk\u0105. <\/p>\n\n\n <\/div>\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nCykl menstruacyjny \u2013 jak przebiega?\u202f\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Wiele bada\u0144 spo\u0142ecznych wskazuje, \u017ce nie wszystkie kobiety wiedz\u0105, jak dok\u0142adnie przebiega cykl miesi\u0105czkowy \u2013 kiedy w zasadzie nale\u017cy okre\u015bli\u0107 jego pocz\u0105tek, w jakim momencie dochodzi do owulacji, czy kiedy s\u0105 najwi\u0119ksze szanse na zap\u0142odnienie. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o m\u0119\u017cczyznach, kt\u00f3rym zdarza si\u0119 traktowa\u0107 menstruacj\u0119 w\u0142a\u015bnie jak tytu\u0142ow\u0105 \u201etajemnic\u0119\u201d. Owszem, wiele kwestii, zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem ludzkiego organizmu wci\u0105\u017c nie jest do ko\u0144ca poznanych, lecz je\u015bli chodzi o cykl miesi\u0105czkowy, wiadomo o nim naprawd\u0119 du\u017co. Warto zatem podej\u015b\u0107 do tego tematu z nale\u017cyt\u0105 uwa\u017cno\u015bci\u0105, poniewa\u017c przebieg cyklu lub ewentualne nieprawid\u0142owo\u015bci w tym zakresie maj\u0105 ogromne znaczenie dla organizmu kobiety. <\/p>\n\n\n\n
Podstawowa wiedza na temat cyklu menstruacyjnego dotyczy m.in. jego faz oraz tego, co w ich czasie dzieje si\u0119 w organizmie kobiety. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce fazy cyklu miesi\u0105czkowego: <\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n
Menstruacja <\/h3>\n\n\n\n\n\n \n \n\nTo w\u0142a\u015bnie od niej rozpoczyna si\u0119 cykl miesi\u0105czkowy \u2013 pierwszy dzie\u0144 miesi\u0105czki jest zarazem pierwszym dniem cyklu<\/strong>. Okres zazwyczaj trwa od 3 do 5 dni. W jego trakcie pojawia si\u0119 krwawienie, kt\u00f3re \u015bwiadczy o z\u0142uszczaniu si\u0119 endometrium, czego przyczyn\u0105 jest spadek progesteronu. Co wa\u017cne, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wydzielina miesi\u0105czkowa nie jest z\u0142o\u017cona tylko z krwi. Jest w niej zawarta tak\u017ce z\u0142uszczona b\u0142ona \u015bluzowa macicy oraz kom\u00f3rki nab\u0142onka pochwy. \u015arednio w czasie jednego okresu wydzielane jest oko\u0142o 100 ml p\u0142ynu, z czego 30-70 ml stanowi krew.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFaza folikularna <\/h3>\n\n\n\n
Rozpoczyna si\u0119 zaraz po zako\u0144czeniu miesi\u0105czki i trwa do momentu owulacji. W tym czasie wzrasta poziom estrogen\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na wzrost endometrium, co ma przygotowa\u0107 macic\u0119 do ewentualnej ci\u0105\u017cy. Na tym etapie cyklu obserwuje si\u0119 te\u017c rozw\u00f3j p\u0119cherzyk\u00f3w jajnikowych, z p\u0119cherzykiem dominuj\u0105cym na czele (jest on nazywany p\u0119cherzykiem Graafa<\/strong> \u2013 to w\u0142a\u015bnie on rozwinie si\u0119 w pe\u0142ni i uwolni oocyt).\u202f <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nOwulacja\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Sama owulacja trwa dos\u0142ownie chwil\u0119 \u2013 to moment p\u0119kni\u0119cia p\u0119cherzyka Graafa i uwolnienia kom\u00f3rki jajowej. Dzieje si\u0119 to pod wp\u0142ywem wzrostu st\u0119\u017cenia hormonu luteinizuj\u0105cego (LH), co zwi\u0105zane jest ze wzrostem estrogenu. Co wa\u017cne, uwolniona kom\u00f3rka jajowa przedostaje si\u0119 z jajnika do jajowodu. W nim oczekuje na ewentualne zap\u0142odnienie. Czas takiego oczekiwania, a zwi\u0105zku z tym d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia kom\u00f3rki jajowej, to oko\u0142o 24 godziny (cho\u0107 zdarza si\u0119 d\u0142u\u017cej). Plemnik mo\u017ce za\u015b przetrwa\u0107 w drogach rodnych kobiety nawet 5-7 dni \u2013 czas ten okre\u015bla si\u0119 jako dni p\u0142odne<\/a> lub faza p\u0142odna. To w\u0142a\u015bnie wtedy istnieje najwi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zaj\u015bcia w ci\u0105\u017c\u0119. Jak wynika z przedstawionych danych – do zap\u0142odnienia mo\u017ce doj\u015b\u0107 nawet w przypadku, gdy wsp\u00f3\u0142\u017cycie mia\u0142o miejsce jeszcze przed samym jajeczkowaniem. <\/p>\n\n\n\nKiedy dok\u0142adnie wyst\u0119puje owulacja i w kt\u00f3rym momencie uwalniana jest kom\u00f3rka jajowa? <\/strong>Ma to miejsce na 14 dni przed nast\u0119pn\u0105 miesi\u0105czk\u0105. W 28. dniowym cyklu miesi\u0105czkowym, owulacja przypada na jego 14. dzie\u0144. Je\u015bli jednak kobieta ma cykle 31-dniowe, b\u0119dzie to 17. dzie\u0144 cyklu itd. \u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wyznaczanie dni p\u0142odnych nie jest najprostszym zadaniem, poniewa\u017c w rzeczywisto\u015bci mo\u017cna zrobi\u0107 to tylko wstecz. Trudno bowiem przewidzie\u0107, czy dany cykl miesi\u0105czkowy na pewno b\u0119dzie mia\u0142 tyle dni, co zawsze \u2013 odchylenia zdarzaj\u0105 si\u0119 nawet u kobiet, miesi\u0105czkuj\u0105cych regularnie. <\/p>\n\n\n\nNie ma jednak powodu do obaw \u2013 istniej\u0105 bowiem sposoby, pozwalaj\u0105ce sprawdzi\u0107, czy oby na pewno wyst\u0119puje cykl owulacyjny i na jakim jest on etapie. Najskuteczniejsz\u0105 metod\u0105 jest badanie USG<\/a>, kt\u00f3ry dok\u0142adnie okre\u015bla nie tylko proces wzrastania p\u0119cherzyk\u00f3w, lecz tak\u017ce grubo\u015b\u0107 b\u0142ony \u015bluzowej macicy. <\/p>\n\n\n\nSam moment owulacji mo\u017cna te\u017c pr\u00f3bowa\u0107 okre\u015bli\u0107 testami owulacyjnymi, kt\u00f3rych zadaniem jest wykazanie, kiedy nast\u0119puje pik LH, czyli najwy\u017csze st\u0119\u017cenie hormonu luteinizuj\u0105cego<\/strong> \u2013 to w\u0142a\u015bnie jego wzrost \u015bwiadczy o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 owulacji. Uwolnienie kom\u00f3rki jajowej nast\u0119puje zwykle 12-24 h po otrzymaniu pozytywnego wyniku takiego testu. Co jednak istotne, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w niekt\u00f3rych sytuacjach wyniki mog\u0105 by\u0107 zaburzone. Przyk\u0142adowo u kobiet, kt\u00f3re cierpi\u0105 na zesp\u00f3\u0142 policystycznych jajnik\u00f3w<\/a>, nieraz obserwuje si\u0119 nadmiern\u0105 produkcj\u0119 LH. W zwi\u0105zku z tym, hormon ten bywa obecny w moczu w\u0142a\u015bciwie przez ca\u0142y cykl miesi\u0105czkowy. W takich przypadkach, testy owulacyjne mog\u0105 w ka\u017cdym dniu dawa\u0107 pozytywny wynik, co wcale nie \u015bwiadczy o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 owulacji, a o zaburzeniach hormonalnych. <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFaza lutealna\u202f <\/h3>\n\n\n\n
To ostatnia z czterech faz cyklu. Rozpoczyna si\u0119 w momencie zako\u0144czenia owulacji. Je\u015bli za\u015b chodzi o kwestie hormonalne, w fazie lutealnej spada st\u0119\u017cenie estrogen\u00f3w, wzrasta st\u0119\u017cenie progesteronu, a LH oraz FSH oddzia\u0142uj\u0105 na resztki p\u0119kni\u0119tego p\u0119cherzyka Graafa, kt\u00f3ry dzi\u0119ki temu przekszta\u0142ca si\u0119 w cia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142te. Ono \u2013 samo w sobie \u2013 tak\u017ce wydziela hormony, w tym du\u017ce ilo\u015bci progesteronu oraz estrogeny. Maj\u0105 one za zadanie przygotowa\u0107 macic\u0119 do implementacji zarodka. Proces ten wymaga jednak czasu. Szacuje si\u0119, \u017ce na odpowiednie zagnie\u017cd\u017cenie zarodek potrzebuje oko\u0142o 10-12 dni i co najmniej tyle powinna wynosi\u0107 prawid\u0142owa d\u0142ugo\u015b\u0107 fazy lutealnej. Je\u015bli jednak do zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej nie dosz\u0142o, cia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142te zanika, co nazywane jest luteoliz\u0105. W efekcie, poziom progesteronu spada, czego skutkiem jest wyst\u0105pienie kolejnej menstruacji. Oznacza to zatem koniec cyklu miesi\u0105czkowego, a jednocze\u015bnie pocz\u0105tek kolejnego. <\/p>\n\n\n\n
Jedno z cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cych si\u0119 pyta\u0144 brzmi: „ile trwa cykl miesi\u0105czkowy?<\/strong>„. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Owszem, literatura wskazuje, \u017ce prawid\u0142owy cykl miesi\u0105czkowy trwa 28 dni. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ten trwaj\u0105cy 5 dni d\u0142u\u017cej lub kr\u00f3cej, wci\u0105\u017c jest prawid\u0142owy. Je\u015bli zatem u danej kobiety cykl trwa 23-24 dni, a u innej d\u0142ugo\u015b\u0107 cyklu miesi\u0105czkowego wynosi 31-32 dni, u obu pa\u0144 nie powinien by\u0107 to pow\u00f3d do obaw. <\/p>\n\n\n\n<\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nMenarche \u2013 kiedy powinna pojawi\u0107 si\u0119 pierwsza miesi\u0105czka?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
\u201eMenarche\u201d to nazwa, okre\u015blaj\u0105ca pierwsz\u0105 miesi\u0105czk\u0119. Wskazuje si\u0119, \u017ce prawid\u0142owo pojawia si\u0119 ona u dziewcz\u0105t mi\u0119dzy 9., a 16. rokiem \u017cycia. Je\u015bli nie wyst\u0105pi ona w tym czasie, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o pierwotnym braku miesi\u0105czki, czyli amenorrhoea primaria, <\/em>co wymaga wdro\u017cenia odpowiedniego post\u0119powania diagnostycznego.\u00a0<\/p>\n\n\n\nCo wa\u017cne, na to, w jakim dok\u0142adnie wieku pojawi si\u0119 u dziewczynki pierwszy okres, wp\u0142ywa wiele czynnik\u00f3w. Jednym z nich jest masa cia\u0142a \u2013 u dziewcz\u0105t z oty\u0142o\u015bci\u0105<\/a> zwykle miesi\u0105czka wyst\u0119puje wcze\u015bniej ni\u017c u tych z prawid\u0142ow\u0105 wag\u0105. Co wi\u0119cej, je\u015bli dziewczynka zmaga si\u0119 z cukrzyc\u0105<\/a>, a wyst\u0105pi\u0142a ona u niej przed 10. rokiem \u017cycia, menarche op\u00f3\u017ania si\u0119 \u015brednio o oko\u0142o rok. Podobnie dzieje si\u0119 w przypadku niewydolno\u015bci nerek \u2013 je\u017celi wyst\u0119puje przed dojrzewaniem, mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniejszego pojawienia si\u0119 pierwszej miesi\u0105czki oraz innych cech dojrzewania p\u0142ciowego.\u00a0<\/p>\n\n\n\nWarto pami\u0119ta\u0107, \u017ce u m\u0142odych dziewcz\u0105t, zw\u0142aszcza w czasie pierwszych dw\u00f3ch lat miesi\u0105czkowania, nieregularne cykle s\u0105 norm\u0105 i nie musz\u0105 wzbudza\u0107 obaw. <\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest PMS (zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego)?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
PMS to skr\u00f3t od angielskich s\u0142\u00f3w premenstrual syndrome<\/em>, co oznacza zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego. Wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nim rozmaite objawy somatyczne, a tak\u017ce te zwi\u0105zane ze sfer\u0105 psychiczn\u0105. Co ciekawe, niekt\u00f3re dane wskazuj\u0105, \u017ce symptomy PMS s\u0105 najsilniejsze u kobiet w wieku 25-35 lat.<\/strong> Pojawiaj\u0105 si\u0119 w fazie lutealnej, czyli zwykle po 14. dniu cyklu. Trwaj\u0105 a\u017c do momentu wyst\u0105pienia miesi\u0105czki. U r\u00f3\u017cnych kobiet mog\u0105 mie\u0107 odmienne nasilenie i obejmowa\u0107 inne objawy. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w s\u0105 one lekko lub \u015brednio nasilone, cho\u0107 jest grupa kobiet, kt\u00f3ra odczuwa znaczne pogorszenie nastroju oraz inne nieprzyjemne symptomy na takim poziomie, kt\u00f3ry cz\u0119sto wr\u0119cz uniemo\u017cliwia normalne funkcjonowanie. Najci\u0119\u017csz\u0105 posta\u0107 PMS okre\u015bla si\u0119 jako PMDD<\/strong> (premenstrual dysphoric disorder<\/em>), co oznacza przedmiesi\u0105czkowe zaburzenia dysforyczne. Ocenia si\u0119, \u017ce dotykaj\u0105 one oko\u0142o 2-6 proc. pa\u0144 w wieku rozrodczym.\u00a0<\/p>\n\n\n\nDo najcz\u0119\u015bciej wymienianych objaw\u00f3w PMS nale\u017c\u0105 m.in.: <\/p>\n\n\n\n
\n- pogorszenie nastroju, <\/li>\n\n\n\n
- chwiejno\u015b\u0107 emocjonalna, <\/li>\n\n\n\n
- rozdra\u017cnienie i napi\u0119cie, <\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci z koncentracj\u0105, <\/li>\n\n\n\n
- obni\u017cenie poziomu energii, <\/li>\n\n\n\n
- obrzmienie oraz tkliwo\u015b\u0107 piersi, <\/li>\n\n\n\n
- problemy ze strony uk\u0142adu pokarmowego, <\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le g\u0142owy<\/a>. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Niestety, wci\u0105\u017c do ko\u0144ca nie poznano przyczyn PMS. Wiadomo jednak, \u017ce tego typu zesp\u00f3\u0142 wi\u0105\u017ce si\u0119 z cyklicznymi zmianami czynno\u015bci jajnik\u00f3w i wahaniami poziomu st\u0119\u017ce\u0144 poszczeg\u00f3lnych hormon\u00f3w p\u0142ciowych. Objawy wynikaj\u0105 przede wszystkim z oddzia\u0142ywania estradiolu<\/a> oraz progesteronu na uk\u0142ad nerwowy, a konkretnie: na przeka\u017aniki serotoniny<\/a> oraz GABA. Warto zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na serotonin\u0119, kt\u00f3r\u0105 potocznie okre\u015bla si\u0119 nieraz \u201ehormonem szcz\u0119\u015bcia\u201d <\/strong>\u2013 u kobiet, kt\u00f3re do\u015bwiadczaj\u0105 symptom\u00f3w PMS, w fazie lutealnej obserwuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie m.in. obni\u017cony poziom serotoniny we krwi oraz os\u0142abiony jej wychwyt przez p\u0142ytki krwi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJe\u015bli chodzi o sposoby \u0142agodzenia PMS, pocz\u0105tkowo polecane s\u0105 metody niefarmakologiczne, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zmiany stylu \u017cycia, <\/strong>jak np. poprawa nawyk\u00f3w \u017cywieniowych, ograniczenie u\u017cywek, wypijanie du\u017cej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w czy wprowadzenie odpowiedniej dawki aktywno\u015bci fizycznej. Je\u017celi to nie pomaga lub wr\u0119cz przeciwnie – pojawia si\u0119 diagnoza PMDD, konieczna mo\u017ce by\u0107 farmakoterapia. Najcz\u0119\u015bciej rozpoczyna si\u0119 j\u0105 od lek\u00f3w SSRI (selektywnych inhibitor\u00f3w zwrotnego wychwytu serotoniny) lub SNRI (selektywnych inhibitor\u00f3w zwrotnego wychwytu serotoniny i\u202fnoradrenaliny). S\u0105 to farmaceutyki, stosowane przede wszystkim w ramach leczenia zaburze\u0144 nastroju. <\/p>\n\n\n\nJe\u015bli chodzi za\u015b o inne leki, w celu \u0142agodzenia PMS zastosowanie znajduj\u0105 tak\u017ce doustne \u015brodki antykoncepcyjne<\/strong>, kt\u00f3re hamuj\u0105 owulacj\u0119, a \u2013 co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce \u2013 tak\u017ce jej nieprzyjemne objawy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nMenstruacja \u2013 o czym jeszcze warto wiedzie\u0107?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
Ka\u017cda kobieta mo\u017ce nieco inaczej odczuwa\u0107 objawy towarzysz\u0105ce miesi\u0105czce i r\u00f3\u017cnice te s\u0105 zupe\u0142nie normalne. Warto jednak wiedzie\u0107 jakich objaw\u00f3w podczas menstruacji nie wolno bagatelizowa\u0107 i nale\u017cy je jak najszybciej skonsultowa\u0107 z ginekologiem, nawet jeszcze w czasie trwania krwawienia.<\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nSkrzepy podczas okresu \u2013 czy to normalne? <\/h3>\n\n\n\n
Prawid\u0142owa wydzielina menstruacyjna ma posta\u0107 p\u0142ynn\u0105. Pojawienie si\u0119 skrzep\u00f3w \u2013 galaretowatych fragment\u00f3w, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z krwi, a tak\u017ce z bia\u0142ek i tkanek endometrium \u2013 nie jest zatem norm\u0105. Je\u015bli jednak nie jest to regularne, a skrzepy nie s\u0105 du\u017ce, zwykle nie ma powod\u00f3w do obaw. Na pewno jednak konsultacji wymagaj\u0105 wi\u0119ksze skrzepy, zw\u0142aszcza je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 w trakcie obfitych miesi\u0105czek i je\u015bli jest to powtarzaj\u0105cy si\u0119 u danej kobiety schemat. Mog\u0105 one bowiem \u015bwiadczy\u0107 np. o wyst\u0105pieniu polip\u00f3w, mi\u0119\u015bniak\u00f3w macicy<\/a> czy endometriozie<\/a>. <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDlaczego przed okresem wzrasta apetyt?\u202f <\/h3>\n\n\n\n
W regulacji apetytu, metabolizmu energetycznego oraz zachowa\u0144 \u017cywieniowych wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 hormony p\u0142ciowe. Przyk\u0142adowo, estrogen hamuje potrzeb\u0119 przyjmowania pokarm\u00f3w, za\u015b progesteron mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na apetyt pobudzaj\u0105co. Zestawiaj\u0105c to zatem z cyklem miesi\u0105czkowym: na jego pocz\u0105tku, gdy estrogeny osi\u0105gaj\u0105 najwy\u017cszy poziom, zwykle nie pojawiaj\u0105 si\u0119 zachcianki oraz zwi\u0119kszona potrzeba jedzenia, za\u015b pod koniec \u2013 gdy to progesteron stopniowo wzrasta \u2013 ro\u015bnie tak\u017ce apetyt.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nWizyta u ginekologa a okres \u2013 czy trzeba j\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107?\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Wiele zale\u017cy bowiem od celu wizyty. Je\u015bli jest to kontrola z zaplanowanymi badaniami, jak np. cytologia<\/a> czy USG dopochwowe, zaleca si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 wizyt\u0119 na pierwsze dni po miesi\u0105czce. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to przede wszystkim z wiarygodno\u015bci\u0105 bada\u0144 \u2013 w trakcie okresu wyniki mog\u0105 by\u0107 zafa\u0142szowane. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by wykona\u0107 standardowe badanie ginekologiczne, zw\u0142aszcza ocen\u0119 sromu, pochwy i szyjki macicy. Co jednak istotne, w tym momencie cyklu miesi\u0105czkowego bywa to nieprzyjemne dla kobiety. Gorsze samopoczucie tak\u017ce mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 prze\u0142o\u017cenia wizyty. <\/p>\n\n\n\nWarto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce istniej\u0105 przypadki, w kt\u00f3rych wizyta u ginekologa<\/a> w czasie miesi\u0105czki jest wr\u0119cz zalecana \u2013 jako przyk\u0142ad poda\u0107 mo\u017cna zak\u0142adanie wk\u0142adki domacicznej<\/a>, kt\u00f3re powinno mie\u0107 miejsce pod koniec krwawienia menstruacyjnego. Co wi\u0119cej, wizyty nie nale\u017cy przek\u0142ada\u0107 tak\u017ce w przypadku, gdy dzieje si\u0119 co\u015b niepokoj\u0105cego, jak np. bardzo silne b\u00f3le podbrzusza czy nag\u0142e, intensywne krwawienie \u2013 s\u0105 to wskazania nie tylko do nieodwo\u0142ywania konsultacji, lecz wr\u0119cz jeszcze pilniejszego spotkania ze specjalist\u0105 lub specjalistk\u0105. <\/p>\n\n\n <\/div>\n
To w\u0142a\u015bnie od niej rozpoczyna si\u0119 cykl miesi\u0105czkowy \u2013 pierwszy dzie\u0144 miesi\u0105czki jest zarazem pierwszym dniem cyklu<\/strong>. Okres zazwyczaj trwa od 3 do 5 dni. W jego trakcie pojawia si\u0119 krwawienie, kt\u00f3re \u015bwiadczy o z\u0142uszczaniu si\u0119 endometrium, czego przyczyn\u0105 jest spadek progesteronu. Co wa\u017cne, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wydzielina miesi\u0105czkowa nie jest z\u0142o\u017cona tylko z krwi. Jest w niej zawarta tak\u017ce z\u0142uszczona b\u0142ona \u015bluzowa macicy oraz kom\u00f3rki nab\u0142onka pochwy. \u015arednio w czasie jednego okresu wydzielane jest oko\u0142o 100 ml p\u0142ynu, z czego 30-70 ml stanowi krew.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Rozpoczyna si\u0119 zaraz po zako\u0144czeniu miesi\u0105czki i trwa do momentu owulacji. W tym czasie wzrasta poziom estrogen\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na wzrost endometrium, co ma przygotowa\u0107 macic\u0119 do ewentualnej ci\u0105\u017cy. Na tym etapie cyklu obserwuje si\u0119 te\u017c rozw\u00f3j p\u0119cherzyk\u00f3w jajnikowych, z p\u0119cherzykiem dominuj\u0105cym na czele (jest on nazywany p\u0119cherzykiem Graafa<\/strong> \u2013 to w\u0142a\u015bnie on rozwinie si\u0119 w pe\u0142ni i uwolni oocyt).\u202f <\/p>\n\n\n\n Sama owulacja trwa dos\u0142ownie chwil\u0119 \u2013 to moment p\u0119kni\u0119cia p\u0119cherzyka Graafa i uwolnienia kom\u00f3rki jajowej. Dzieje si\u0119 to pod wp\u0142ywem wzrostu st\u0119\u017cenia hormonu luteinizuj\u0105cego (LH), co zwi\u0105zane jest ze wzrostem estrogenu. Co wa\u017cne, uwolniona kom\u00f3rka jajowa przedostaje si\u0119 z jajnika do jajowodu. W nim oczekuje na ewentualne zap\u0142odnienie. Czas takiego oczekiwania, a zwi\u0105zku z tym d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia kom\u00f3rki jajowej, to oko\u0142o 24 godziny (cho\u0107 zdarza si\u0119 d\u0142u\u017cej). Plemnik mo\u017ce za\u015b przetrwa\u0107 w drogach rodnych kobiety nawet 5-7 dni \u2013 czas ten okre\u015bla si\u0119 jako dni p\u0142odne<\/a> lub faza p\u0142odna. To w\u0142a\u015bnie wtedy istnieje najwi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zaj\u015bcia w ci\u0105\u017c\u0119. Jak wynika z przedstawionych danych – do zap\u0142odnienia mo\u017ce doj\u015b\u0107 nawet w przypadku, gdy wsp\u00f3\u0142\u017cycie mia\u0142o miejsce jeszcze przed samym jajeczkowaniem. <\/p>\n\n\n\n Kiedy dok\u0142adnie wyst\u0119puje owulacja i w kt\u00f3rym momencie uwalniana jest kom\u00f3rka jajowa? <\/strong>Ma to miejsce na 14 dni przed nast\u0119pn\u0105 miesi\u0105czk\u0105. W 28. dniowym cyklu miesi\u0105czkowym, owulacja przypada na jego 14. dzie\u0144. Je\u015bli jednak kobieta ma cykle 31-dniowe, b\u0119dzie to 17. dzie\u0144 cyklu itd. \u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wyznaczanie dni p\u0142odnych nie jest najprostszym zadaniem, poniewa\u017c w rzeczywisto\u015bci mo\u017cna zrobi\u0107 to tylko wstecz. Trudno bowiem przewidzie\u0107, czy dany cykl miesi\u0105czkowy na pewno b\u0119dzie mia\u0142 tyle dni, co zawsze \u2013 odchylenia zdarzaj\u0105 si\u0119 nawet u kobiet, miesi\u0105czkuj\u0105cych regularnie. <\/p>\n\n\n\n Nie ma jednak powodu do obaw \u2013 istniej\u0105 bowiem sposoby, pozwalaj\u0105ce sprawdzi\u0107, czy oby na pewno wyst\u0119puje cykl owulacyjny i na jakim jest on etapie. Najskuteczniejsz\u0105 metod\u0105 jest badanie USG<\/a>, kt\u00f3ry dok\u0142adnie okre\u015bla nie tylko proces wzrastania p\u0119cherzyk\u00f3w, lecz tak\u017ce grubo\u015b\u0107 b\u0142ony \u015bluzowej macicy. <\/p>\n\n\n\n Sam moment owulacji mo\u017cna te\u017c pr\u00f3bowa\u0107 okre\u015bli\u0107 testami owulacyjnymi, kt\u00f3rych zadaniem jest wykazanie, kiedy nast\u0119puje pik LH, czyli najwy\u017csze st\u0119\u017cenie hormonu luteinizuj\u0105cego<\/strong> \u2013 to w\u0142a\u015bnie jego wzrost \u015bwiadczy o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 owulacji. Uwolnienie kom\u00f3rki jajowej nast\u0119puje zwykle 12-24 h po otrzymaniu pozytywnego wyniku takiego testu. Co jednak istotne, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w niekt\u00f3rych sytuacjach wyniki mog\u0105 by\u0107 zaburzone. Przyk\u0142adowo u kobiet, kt\u00f3re cierpi\u0105 na zesp\u00f3\u0142 policystycznych jajnik\u00f3w<\/a>, nieraz obserwuje si\u0119 nadmiern\u0105 produkcj\u0119 LH. W zwi\u0105zku z tym, hormon ten bywa obecny w moczu w\u0142a\u015bciwie przez ca\u0142y cykl miesi\u0105czkowy. W takich przypadkach, testy owulacyjne mog\u0105 w ka\u017cdym dniu dawa\u0107 pozytywny wynik, co wcale nie \u015bwiadczy o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 owulacji, a o zaburzeniach hormonalnych. <\/p>\n\n\n\n To ostatnia z czterech faz cyklu. Rozpoczyna si\u0119 w momencie zako\u0144czenia owulacji. Je\u015bli za\u015b chodzi o kwestie hormonalne, w fazie lutealnej spada st\u0119\u017cenie estrogen\u00f3w, wzrasta st\u0119\u017cenie progesteronu, a LH oraz FSH oddzia\u0142uj\u0105 na resztki p\u0119kni\u0119tego p\u0119cherzyka Graafa, kt\u00f3ry dzi\u0119ki temu przekszta\u0142ca si\u0119 w cia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142te. Ono \u2013 samo w sobie \u2013 tak\u017ce wydziela hormony, w tym du\u017ce ilo\u015bci progesteronu oraz estrogeny. Maj\u0105 one za zadanie przygotowa\u0107 macic\u0119 do implementacji zarodka. Proces ten wymaga jednak czasu. Szacuje si\u0119, \u017ce na odpowiednie zagnie\u017cd\u017cenie zarodek potrzebuje oko\u0142o 10-12 dni i co najmniej tyle powinna wynosi\u0107 prawid\u0142owa d\u0142ugo\u015b\u0107 fazy lutealnej. Je\u015bli jednak do zap\u0142odnienia kom\u00f3rki jajowej nie dosz\u0142o, cia\u0142ko \u017c\u00f3\u0142te zanika, co nazywane jest luteoliz\u0105. W efekcie, poziom progesteronu spada, czego skutkiem jest wyst\u0105pienie kolejnej menstruacji. Oznacza to zatem koniec cyklu miesi\u0105czkowego, a jednocze\u015bnie pocz\u0105tek kolejnego. <\/p>\n\n\n\n Jedno z cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cych si\u0119 pyta\u0144 brzmi: „ile trwa cykl miesi\u0105czkowy?<\/strong>„. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Owszem, literatura wskazuje, \u017ce prawid\u0142owy cykl miesi\u0105czkowy trwa 28 dni. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ten trwaj\u0105cy 5 dni d\u0142u\u017cej lub kr\u00f3cej, wci\u0105\u017c jest prawid\u0142owy. Je\u015bli zatem u danej kobiety cykl trwa 23-24 dni, a u innej d\u0142ugo\u015b\u0107 cyklu miesi\u0105czkowego wynosi 31-32 dni, u obu pa\u0144 nie powinien by\u0107 to pow\u00f3d do obaw. <\/p>\n\n\n \u201eMenarche\u201d to nazwa, okre\u015blaj\u0105ca pierwsz\u0105 miesi\u0105czk\u0119. Wskazuje si\u0119, \u017ce prawid\u0142owo pojawia si\u0119 ona u dziewcz\u0105t mi\u0119dzy 9., a 16. rokiem \u017cycia. Je\u015bli nie wyst\u0105pi ona w tym czasie, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o pierwotnym braku miesi\u0105czki, czyli amenorrhoea primaria, <\/em>co wymaga wdro\u017cenia odpowiedniego post\u0119powania diagnostycznego.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Co wa\u017cne, na to, w jakim dok\u0142adnie wieku pojawi si\u0119 u dziewczynki pierwszy okres, wp\u0142ywa wiele czynnik\u00f3w. Jednym z nich jest masa cia\u0142a \u2013 u dziewcz\u0105t z oty\u0142o\u015bci\u0105<\/a> zwykle miesi\u0105czka wyst\u0119puje wcze\u015bniej ni\u017c u tych z prawid\u0142ow\u0105 wag\u0105. Co wi\u0119cej, je\u015bli dziewczynka zmaga si\u0119 z cukrzyc\u0105<\/a>, a wyst\u0105pi\u0142a ona u niej przed 10. rokiem \u017cycia, menarche op\u00f3\u017ania si\u0119 \u015brednio o oko\u0142o rok. Podobnie dzieje si\u0119 w przypadku niewydolno\u015bci nerek \u2013 je\u017celi wyst\u0119puje przed dojrzewaniem, mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 p\u00f3\u017aniejszego pojawienia si\u0119 pierwszej miesi\u0105czki oraz innych cech dojrzewania p\u0142ciowego.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce u m\u0142odych dziewcz\u0105t, zw\u0142aszcza w czasie pierwszych dw\u00f3ch lat miesi\u0105czkowania, nieregularne cykle s\u0105 norm\u0105 i nie musz\u0105 wzbudza\u0107 obaw. <\/p>\n\n\n\n PMS to skr\u00f3t od angielskich s\u0142\u00f3w premenstrual syndrome<\/em>, co oznacza zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego. Wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nim rozmaite objawy somatyczne, a tak\u017ce te zwi\u0105zane ze sfer\u0105 psychiczn\u0105. Co ciekawe, niekt\u00f3re dane wskazuj\u0105, \u017ce symptomy PMS s\u0105 najsilniejsze u kobiet w wieku 25-35 lat.<\/strong> Pojawiaj\u0105 si\u0119 w fazie lutealnej, czyli zwykle po 14. dniu cyklu. Trwaj\u0105 a\u017c do momentu wyst\u0105pienia miesi\u0105czki. U r\u00f3\u017cnych kobiet mog\u0105 mie\u0107 odmienne nasilenie i obejmowa\u0107 inne objawy. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w s\u0105 one lekko lub \u015brednio nasilone, cho\u0107 jest grupa kobiet, kt\u00f3ra odczuwa znaczne pogorszenie nastroju oraz inne nieprzyjemne symptomy na takim poziomie, kt\u00f3ry cz\u0119sto wr\u0119cz uniemo\u017cliwia normalne funkcjonowanie. Najci\u0119\u017csz\u0105 posta\u0107 PMS okre\u015bla si\u0119 jako PMDD<\/strong> (premenstrual dysphoric disorder<\/em>), co oznacza przedmiesi\u0105czkowe zaburzenia dysforyczne. Ocenia si\u0119, \u017ce dotykaj\u0105 one oko\u0142o 2-6 proc. pa\u0144 w wieku rozrodczym.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Do najcz\u0119\u015bciej wymienianych objaw\u00f3w PMS nale\u017c\u0105 m.in.: <\/p>\n\n\n\n Niestety, wci\u0105\u017c do ko\u0144ca nie poznano przyczyn PMS. Wiadomo jednak, \u017ce tego typu zesp\u00f3\u0142 wi\u0105\u017ce si\u0119 z cyklicznymi zmianami czynno\u015bci jajnik\u00f3w i wahaniami poziomu st\u0119\u017ce\u0144 poszczeg\u00f3lnych hormon\u00f3w p\u0142ciowych. Objawy wynikaj\u0105 przede wszystkim z oddzia\u0142ywania estradiolu<\/a> oraz progesteronu na uk\u0142ad nerwowy, a konkretnie: na przeka\u017aniki serotoniny<\/a> oraz GABA. Warto zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na serotonin\u0119, kt\u00f3r\u0105 potocznie okre\u015bla si\u0119 nieraz \u201ehormonem szcz\u0119\u015bcia\u201d <\/strong>\u2013 u kobiet, kt\u00f3re do\u015bwiadczaj\u0105 symptom\u00f3w PMS, w fazie lutealnej obserwuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie m.in. obni\u017cony poziom serotoniny we krwi oraz os\u0142abiony jej wychwyt przez p\u0142ytki krwi.\u00a0<\/p>\n\n\n Je\u015bli chodzi o sposoby \u0142agodzenia PMS, pocz\u0105tkowo polecane s\u0105 metody niefarmakologiczne, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zmiany stylu \u017cycia, <\/strong>jak np. poprawa nawyk\u00f3w \u017cywieniowych, ograniczenie u\u017cywek, wypijanie du\u017cej ilo\u015bci p\u0142yn\u00f3w czy wprowadzenie odpowiedniej dawki aktywno\u015bci fizycznej. Je\u017celi to nie pomaga lub wr\u0119cz przeciwnie – pojawia si\u0119 diagnoza PMDD, konieczna mo\u017ce by\u0107 farmakoterapia. Najcz\u0119\u015bciej rozpoczyna si\u0119 j\u0105 od lek\u00f3w SSRI (selektywnych inhibitor\u00f3w zwrotnego wychwytu serotoniny) lub SNRI (selektywnych inhibitor\u00f3w zwrotnego wychwytu serotoniny i\u202fnoradrenaliny). S\u0105 to farmaceutyki, stosowane przede wszystkim w ramach leczenia zaburze\u0144 nastroju. <\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi za\u015b o inne leki, w celu \u0142agodzenia PMS zastosowanie znajduj\u0105 tak\u017ce doustne \u015brodki antykoncepcyjne<\/strong>, kt\u00f3re hamuj\u0105 owulacj\u0119, a \u2013 co si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce \u2013 tak\u017ce jej nieprzyjemne objawy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cda kobieta mo\u017ce nieco inaczej odczuwa\u0107 objawy towarzysz\u0105ce miesi\u0105czce i r\u00f3\u017cnice te s\u0105 zupe\u0142nie normalne. Warto jednak wiedzie\u0107 jakich objaw\u00f3w podczas menstruacji nie wolno bagatelizowa\u0107 i nale\u017cy je jak najszybciej skonsultowa\u0107 z ginekologiem, nawet jeszcze w czasie trwania krwawienia.<\/p>\n\n\n Prawid\u0142owa wydzielina menstruacyjna ma posta\u0107 p\u0142ynn\u0105. Pojawienie si\u0119 skrzep\u00f3w \u2013 galaretowatych fragment\u00f3w, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z krwi, a tak\u017ce z bia\u0142ek i tkanek endometrium \u2013 nie jest zatem norm\u0105. Je\u015bli jednak nie jest to regularne, a skrzepy nie s\u0105 du\u017ce, zwykle nie ma powod\u00f3w do obaw. Na pewno jednak konsultacji wymagaj\u0105 wi\u0119ksze skrzepy, zw\u0142aszcza je\u015bli pojawiaj\u0105 si\u0119 w trakcie obfitych miesi\u0105czek i je\u015bli jest to powtarzaj\u0105cy si\u0119 u danej kobiety schemat. Mog\u0105 one bowiem \u015bwiadczy\u0107 np. o wyst\u0105pieniu polip\u00f3w, mi\u0119\u015bniak\u00f3w macicy<\/a> czy endometriozie<\/a>. <\/p>\n\n\n\n W regulacji apetytu, metabolizmu energetycznego oraz zachowa\u0144 \u017cywieniowych wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 hormony p\u0142ciowe. Przyk\u0142adowo, estrogen hamuje potrzeb\u0119 przyjmowania pokarm\u00f3w, za\u015b progesteron mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na apetyt pobudzaj\u0105co. Zestawiaj\u0105c to zatem z cyklem miesi\u0105czkowym: na jego pocz\u0105tku, gdy estrogeny osi\u0105gaj\u0105 najwy\u017cszy poziom, zwykle nie pojawiaj\u0105 si\u0119 zachcianki oraz zwi\u0119kszona potrzeba jedzenia, za\u015b pod koniec \u2013 gdy to progesteron stopniowo wzrasta \u2013 ro\u015bnie tak\u017ce apetyt.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Wiele zale\u017cy bowiem od celu wizyty. Je\u015bli jest to kontrola z zaplanowanymi badaniami, jak np. cytologia<\/a> czy USG dopochwowe, zaleca si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 wizyt\u0119 na pierwsze dni po miesi\u0105czce. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to przede wszystkim z wiarygodno\u015bci\u0105 bada\u0144 \u2013 w trakcie okresu wyniki mog\u0105 by\u0107 zafa\u0142szowane. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by wykona\u0107 standardowe badanie ginekologiczne, zw\u0142aszcza ocen\u0119 sromu, pochwy i szyjki macicy. Co jednak istotne, w tym momencie cyklu miesi\u0105czkowego bywa to nieprzyjemne dla kobiety. Gorsze samopoczucie tak\u017ce mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 prze\u0142o\u017cenia wizyty. <\/p>\n\n\n\n Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce istniej\u0105 przypadki, w kt\u00f3rych wizyta u ginekologa<\/a> w czasie miesi\u0105czki jest wr\u0119cz zalecana \u2013 jako przyk\u0142ad poda\u0107 mo\u017cna zak\u0142adanie wk\u0142adki domacicznej<\/a>, kt\u00f3re powinno mie\u0107 miejsce pod koniec krwawienia menstruacyjnego. Co wi\u0119cej, wizyty nie nale\u017cy przek\u0142ada\u0107 tak\u017ce w przypadku, gdy dzieje si\u0119 co\u015b niepokoj\u0105cego, jak np. bardzo silne b\u00f3le podbrzusza czy nag\u0142e, intensywne krwawienie \u2013 s\u0105 to wskazania nie tylko do nieodwo\u0142ywania konsultacji, lecz wr\u0119cz jeszcze pilniejszego spotkania ze specjalist\u0105 lub specjalistk\u0105. <\/p>\n\n\n <\/div>\n Faza folikularna <\/h3>\n\n\n\n
Owulacja\u202f <\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nFaza lutealna\u202f <\/h3>\n\n\n\n
<\/figure><\/div>\n\n\nMenarche \u2013 kiedy powinna pojawi\u0107 si\u0119 pierwsza miesi\u0105czka?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nCzym jest PMS (zesp\u00f3\u0142 napi\u0119cia przedmiesi\u0105czkowego)?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
\n
<\/figure><\/div>\n\n\nMenstruacja \u2013 o czym jeszcze warto wiedzie\u0107?\u202f <\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nSkrzepy podczas okresu \u2013 czy to normalne? <\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nDlaczego przed okresem wzrasta apetyt?\u202f <\/h3>\n\n\n\n
Wizyta u ginekologa a okres \u2013 czy trzeba j\u0105 prze\u0142o\u017cy\u0107?\u202f <\/h3>\n\n\n\n
![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/konsultacja-lekarska.webp\")