{"id":3263,"date":"2023-02-02T09:30:00","date_gmt":"2023-02-02T08:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/?p=3263"},"modified":"2025-12-01T09:11:29","modified_gmt":"2025-12-01T08:11:29","slug":"lojotokowe-zapalenie-skory-czym-jest-i-jak-sobie-z-nim-radzic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/lojotokowe-zapalenie-skory-czym-jest-i-jak-sobie-z-nim-radzic\/","title":{"rendered":"\u0141ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry – objawy, diagnoza, leczenie"},"content":{"rendered":"\n

Lek. Justyna Sowi\u0144ska dermatolog-wenerolog<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u0141ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry to jedna z najcz\u0119stszych chor\u00f3b dermatologicznych, znana szerokiej grupie czytelnik\u00f3w, niejednokrotnie uci\u0105\u017cliwa i niedaj\u0105ca o sobie zapomnie\u0107, wydawa\u0142oby si\u0119 b\u0142aha, aczkolwiek nawracaj\u0105ca i tym silniej irytuj\u0105ca pacjent\u00f3w, kt\u00f3rych dotyka. Wiemy o niej wiele, ale nic na pewno. Umiemy zaleczy\u0107, ale czy wyleczy\u0107? Jaki jest jej zwi\u0105zek z ludzkim wirusem upo\u015bledzenia odporno\u015bci czy chorob\u0105 Parkinsona? Wiele pyta\u0144 i jeszcze wi\u0119cej kontrowersji dotycz\u0105cych patogenezy schorzenia.<\/p>\n\n\n\n\n

\n
\n \n\n
<\/div>\n\n\n\n

\u0141ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry – co dzi\u015b o nim wiemy?<\/h2>\n\n\n\n

To przewlek\u0142a dermatoza zapalna, z dwoma szczytami zachorowa\u0144 – pierwszym, przypadaj\u0105cym na okres niemowl\u0119cy, drugim – w okresie dojrzewania i wczesnej doros\u0142o\u015bci, u pacjent\u00f3w po 50 r.\u017c. cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania schorzenia ponownie narasta. U os\u00f3b w podesz\u0142ym wieku \u0142ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry (\u0141ZS) jest najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 erytrodermii,<\/strong> czyli uog\u00f3lnionego stanu zapalnego obejmuj\u0105cego ponad 90 % powierzchni sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce \u0142ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry dotyczy do 3% populacji og\u00f3lnej<\/strong> z prawid\u0142ow\u0105 odporno\u015bci\u0105 i a\u017c do 83% pacjent\u00f3w z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105 – nie oznacza to, \u017ce pacjenci z \u0141ZS powinni poszukiwa\u0107 jakichkolwiek nieprawid\u0142owo\u015bci w uk\u0142adzie odporno\u015bciowym, tylko dlatego \u017ce borykaj\u0105 si\u0119 z \u0141ZS.<\/p>\n\n\n\n

Wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej u pacjent\u00f3w z chorobami neurologicznymi, psychiatrycznymi czy genetycznymi (jak zesp\u00f3\u0142 Downa<\/a>). Jest cz\u0119stsza w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn (z wyj\u0105tkiem niemowl\u0105t).<\/p>\n\n\n\n

\u0141ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry ma charakter sezonowy<\/strong> – cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje w okresie zimowym, co prawdopodobnie wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zwi\u0119kszon\u0105 sucho\u015bci\u0105 sk\u00f3ry i os\u0142abion\u0105 funkcj\u0105 barierow\u0105 nask\u00f3rka w zimie.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142o\u017cona natura \u0142ojotokowego zapalenia sk\u00f3ry nadal implikuje trudno\u015bci we w\u0142a\u015bciwym jej sklasyfikowaniu – jako posta\u0107 zapalenia sk\u00f3ry, choroba grzybicza lub choroba zapalna, \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z \u0142uszczyc\u0105<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo powszechno\u015bci i cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania, pozostaje wiele hipotez odno\u015bnie potencjalnych przyczyn jej rozwoju. Z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nale\u017cy uzna\u0107 \u0141ZS za chorob\u0119 wieloczynnikow\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 \u201ewsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania\u201d zar\u00f3wno endogennych, jak i tych zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w wyzwalaj\u0105cych proces chorobowy. W\u015br\u00f3d \u201esk\u0142adowych\u201d patogenezy wyprysku \u0142ojotokowego, trzy z nich wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 niepodwa\u017calne.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Rola dro\u017cd\u017cak\u00f3w Malassezia w \u0142ojotokowym zapaleniem sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n

Grzyby dro\u017cd\u017copodobne z rodzaju Malassezia s\u0105 sk\u0142adnikami fizjologicznej mikroflory sk\u00f3ry – wyst\u0119puj\u0105 na normalnej, zdrowej sk\u00f3rze wi\u0119kszo\u015bci z nas. Kolonizuj\u0105 przede wszystkim okolice \u0142ojotokowe. Aktualnie uznaje si\u0119, \u017ce udzia\u0142 grzyb\u00f3w Malassezia w rozwoju okre\u015blonych chor\u00f3b sk\u00f3rnych mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 na bezpo\u015bredniej inwazji tkanek, tak jak ma to miejsce w \u0142upie\u017cu pstrym<\/a> lub po\u015brednio wp\u0142ywa\u0107 na rozw\u00f3j zmian chorobowych poprzez mo\u017cliwe mechanizmy immunologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Zwi\u0105zek przyczynowy mi\u0119dzy dro\u017cd\u017cakami Malassezia w \u0142ojotokowym zapaleniu sk\u00f3ry g\u0142owy zaproponowano na podstawie dodatniej korelacji mi\u0119dzy g\u0119sto\u015bci\u0105 dro\u017cd\u017cak\u00f3w na sk\u00f3rze, a nasileniem zmian sk\u00f3rnych oraz skutecznej odpowiedzi terapeutycznej na \u015brodki przeciwgrzybicze. Zauwa\u017cono, \u017ce zmniejszenie liczby Malassezia na sk\u00f3rze g\u0142owy, przek\u0142ada si\u0119 na popraw\u0119 kliniczn\u0105 \u0141ZS, a ponowna jej kolonizacja przez dro\u017cd\u017caki prowadzi do kolejnego zaostrzenia choroby.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Rola gruczo\u0142\u00f3w \u0142ojowych w \u0142ojotokowym zapaleniem sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n

Nie da si\u0119 pomin\u0105\u0107 znaczenia gruczo\u0142\u00f3w \u0142ojowych w rozwoju \u0142ojotokowego zapalenia sk\u00f3ry g\u0142owy, przede wszystkim z uwagi na wyst\u0119powanie zmian chorobowych w obszarach sk\u00f3rnych o najwi\u0119kszej ich koncentracji. Dodatkowo, okresy w kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje \u0142ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry (okres niemowl\u0119cy, m\u0142odzi doro\u015bli) to okresy o najwi\u0119kszej aktywno\u015bci gruczo\u0142owej.<\/strong> Wysoka aktywno\u015b\u0107 \u0142ojowa gruczo\u0142\u00f3w, stymulowana przez wp\u0142yw hormonalny androgen\u00f3w, t\u0142umaczy te\u017c fakt cz\u0119stszego wyst\u0119powania choroby u m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Rola uk\u0142adu immunologicznego w \u0142ojotokowym zapaleniu sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n

\u0141ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry cz\u0119sto wyst\u0119puje u os\u00f3b z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105, takich jak pacjenci z HIV\/AIDS<\/a>, biorcy przeszczep\u00f3w<\/a>, pacjenci onkologiczni co sugeruje, \u017ce uk\u0142ad immunologiczny jest istotny w patogenezie choroby. Szacuje si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d pacjent\u00f3w z HIV\/AIDS \u0142ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry wyst\u0119puje w zakresie od 30 % do nawet 83 %. Przebieg choroby w tej grupie pacjent\u00f3w jest zwykle ci\u0119\u017cszy, zmiany bardziej uog\u00f3lnione, szerz\u0105ce si\u0119 na nietypowe obszary cia\u0142a, a odpowied\u017a na standardowe leczenie ma\u0142o satysfakcjonuj\u0105ca. Pomimo spekulacji, \u017ce to dysregulacja immunologiczna z limfopeni\u0105 CD4 mo\u017ce prowadzi\u0107 do niekontrolowanego wzrostu grzyb\u00f3w Malassezia, w kilku badaniach zakwestionowano ich udzia\u0142 w rozwoju \u0142ojotokowego zapalenia sk\u00f3ry u pacjent\u00f3w z HIV.<\/p>\n\n\n\n

Wykazano bardzo ograniczony lub ujemny wzrost dro\u017cd\u017cak\u00f3w Malassezia, co mo\u017ce sugerowa\u0107 odmienny mechanizm patogenetyczny rozwoju choroby, w por\u00f3wnaniu z osobami bez defekt\u00f3w immunologicznych.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego wi\u0119c pacjenci zdrowi, bez \u017cadnych odst\u0119pstw w zakresie dzia\u0142ania uk\u0142adu immunologicznego rozwijaj\u0105 \u0141ZS? Jak po\u0142\u0105czy\u0107 powy\u017csze sk\u0142adowe, \u017ceby zrozumie\u0107 kaskad\u0119 zdarze\u0144 patofizjologicznych prowadz\u0105cych do rozwoju choroby? W najprostszy spos\u00f3b nale\u017ca\u0142oby podzieli\u0107 patogenez\u0119 na kilka nast\u0119puj\u0105cych po sobie faz (Adalsteinsson i wsp., 2020):<\/p>\n\n\n\n

\n
    \n
  1. Gruczo\u0142y \u0142ojowe wydzielaj\u0105 lipidy na powierzchni\u0119 sk\u00f3ry.<\/li>\n\n\n\n
  2. Dro\u017cd\u017caki Malassezia kolonizuj\u0105 obszary pokryte lipidami.<\/li>\n\n\n\n
  3. Malassezia wytwarzaj\u0105 lipazy<\/a>, kt\u00f3re hydrolizuj\u0105 lipidy \u0142ojowe, co powoduje powstawanie wolnych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych o dzia\u0142aniu dra\u017cni\u0105cym, b\u0119d\u0105cych \u201ewyzwalaczem\u201d stanu zapalnego.<\/li>\n\n\n\n
  4. Uk\u0142ad odporno\u015bciowy wytwarza cytokiny, takie jak IL-1\u03b1, IL-1\u03b2, IL-2, IL-4, IL-6, IL-8, IL-10, IL-12 i TNF-\u03b1, co stymuluje proliferacj\u0119 i r\u00f3\u017cnicowanie keratynocyt\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  5. Naruszenie bariery sk\u00f3rnej skutkuje objawami klinicznymi pod postaci\u0105 rumienia, \u015bwi\u0105du i \u0142uszczenia si\u0119.<\/li>\n<\/ol>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

    Choroba, teoretycznie wi\u0119c rozwija si\u0119 w przypadku zaistnienia trzech g\u0142\u00f3wnych, nast\u0119puj\u0105cych po sobie warunk\u00f3w – kolonizacji sk\u00f3ry przez dro\u017cd\u017caki Malassezia, wydzielania lipid\u00f3w przez gruczo\u0142y \u0142ojowe i podstawowej podatno\u015bci uk\u0142adu odporno\u015bciowego<\/strong> – odpowiedzi immunologicznej przeciwko zmienionemu sk\u0142adowi lipid\u00f3w w sk\u00f3rze. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce istnieje wiele czynnik\u00f3w, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 podatno\u015b\u0107 danej osoby na rozw\u00f3j choroby, takich jak p\u0142e\u0107, indywidualny sk\u0142ad lipid\u00f3w, status immunologiczny, czynniki neuropsychiatryczne (w tym choroba Parkinsona), stres, ekspozycja na s\u0142o\u0144ce, a by\u0107 mo\u017ce i predyspozycje genetyczne, chocia\u017c potrzebne s\u0105 dalsze badania.<\/p>\n\n\n\n

    <\/div>\n\n\n\n

    Rozpoznanie \u0142ojotokowego zapalenia sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n

    Rozpoznanie \u0141ZS jest rozpoznaniem klinicznym, opartym na charakterystycznej lokalizacji i wygl\u0105dzie zmian. W przypadku w\u0105tpliwo\u015bci diagnostycznych mo\u017cna pobra\u0107 biopsj\u0119 sk\u00f3rn\u0105 do badania histopatologicznego, kt\u00f3rego opis naprowadza na diagnoz\u0119, nie jest jednak specyficzny dla powy\u017cszej jednostki chorobowej.<\/p>\n\n\n\n

    U m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych z \u0141ZS zmiany sk\u00f3rne dotycz\u0105 przede wszystkim ow\u0142osionej sk\u00f3ry g\u0142owy, ma\u0142\u017cowin usznych, okolicy brwi i fa\u0142d\u00f3w nosowo-wargowych<\/strong> (okolica skrzyde\u0142ek nosa), rzadziej bocznych powierzchni szyi czy centralnej okolicy klatki piersiowej. Zmianom z\u0142uszczaj\u0105cym, na pod\u0142o\u017cu rumieniowym mo\u017ce, ale nie musi towarzyszy\u0107 \u015bwi\u0105d. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jednostka ta ma charakter \u0142agodny. Zdarza si\u0119 jednak, \u017ce przebieg choroby jest ci\u0119\u017cki i wymaga nieco odmiennego post\u0119powania. Tak jak wspomniano wcze\u015bniej, u pacjent\u00f3w starszych pozornie nieistotne zmiany sk\u00f3rne, przy niew\u0142a\u015bciwym post\u0119powaniu leczniczym i piel\u0119gnacyjnym mog\u0105 doprowadzi\u0107 do dramatycznego wr\u0119cz przebiegu choroby, z zaj\u0119ciem procesem zapalnym niemal ca\u0142ej sk\u00f3ry pacjenta. W tego typu przypadkach rozpoznanie nie jest tak oczywiste i wymaga wnikliwej diagnostyki r\u00f3\u017cnicowej.<\/p>\n\n\n\n

    Niemowl\u0119ce \u0141ZS dotyka niemal ka\u017cdego niemowlaka. Typowo rozpoczyna si\u0119 w pierwszym miesi\u0105cu \u017cycia dziecka, stopniowo ust\u0119puj\u0105c do sz\u00f3stego, rzadko dwunastego miesi\u0105ca \u017cycia. Zmiany sk\u00f3rne o charakterze intensywnego z\u0142uszczania i rumienia obejmuj\u0105 obszary \u0142ojotokowe – ow\u0142osion\u0105 sk\u00f3r\u0119 g\u0142owy (ciemieniucha<\/a>), brwi, czo\u0142o, fa\u0142dy nosowo-wargowe, tzw. rynn\u0119 \u0142ojotokow\u0105 przedni\u0105 (okolica mostka) i tyln\u0105 (okolica mi\u0119dzy\u0142opatkowa), ale i obszary wyprzeniowe – okolica podpieluszkowa, zaj\u0119te bywaj\u0105 te\u017c fa\u0142dy – pachwinowe, pachowe czy fa\u0142d szyjny. W rzadkich przypadkach zmiany mog\u0105 by\u0107 uog\u00f3lnione, a w miejscach wyprzeniowych mie\u0107 tendencj\u0119 do maceracji i powstawania p\u0142ytkich, s\u0105cz\u0105cych nad\u017cerek.<\/p>\n\n\n\n

    U dzieci \u0142ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry ust\u0119puje samoistnie, u doros\u0142ych stanowi problem przewlek\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

    <\/div>\n\n\n\n

    Leczenie \u0142ojotokowego zapalenia sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n

    Celem terapeutycznym jest kontrolowanie zaostrze\u0144 choroby i utrzymywanie remisji za pomoc\u0105 d\u0142ugoterminowej terapii podtrzymuj\u0105cej. Nie ma niestety leku, kt\u00f3ry raz na zawsze wyeliminuje problem. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c poszczeg\u00f3lne sk\u0142adowe, o kt\u00f3rych wspomniano wcze\u015bniej, prowadz\u0105ce do pojawienia si\u0119 zmian chorobowych, w leczeniu \u0141ZS stosujemy nast\u0119puj\u0105ce grupy lek\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n