{"id":3029,"date":"2022-10-27T06:33:00","date_gmt":"2022-10-27T04:33:00","guid":{"rendered":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/?p=3029"},"modified":"2025-01-24T10:12:15","modified_gmt":"2025-01-24T09:12:15","slug":"czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/","title":{"rendered":"Borelioza – czy mo\u017cna zarazi\u0107 si\u0119 ni\u0105 tylko poprzez uk\u0105szenie kleszcza?"},"content":{"rendered":"\n

Do boreliozy doprowadza zaka\u017cenie kr\u0119tkami z grupy Borrelia burgdorferi. To one przedostaj\u0105 si\u0119 do organizmu cz\u0142owieka podczas uk\u0142ucia przez zaka\u017conego kleszcza. Na razie nie uda\u0142o si\u0119 opracowa\u0107 na ni\u0105 szczepionki. Diagnozowanie boreliozy zaczyna si\u0119 od obserwacji cia\u0142a, bo szuka si\u0119 rumienia w\u0119druj\u0105cego, ale nie zawsze on wyst\u0119puje. Z tego wzgl\u0119du rozpoznanie choroby nie jest \u0142atwe i czasem trzeba wykona\u0107 testy serologiczne. Czy zawsze daje ona takie same objawy i jak si\u0119 j\u0105 leczy?<\/p>\n\n\n\n\n

\n
\n \n\n

Czy uk\u0105szenie kleszcza zawsze prowadzi do boreliozy?<\/h2>\n\n\n\n

Nie ka\u017cde uk\u0105szenie kleszcza prowadzi do boreliozy. Borelioza (zwana chorob\u0105 z Lyme, kr\u0119tkowic\u0105 kleszczow\u0105) jest powodowana przez kr\u0119tki z rodzaju Borrelia burgdorferi s. l. Spo\u015br\u00f3d 19 genogatunk\u00f3w, kt\u00f3re wyodr\u0119bniono z tego rodzaju, 9 z nich wykazuje chorobotw\u00f3rcze dzia\u0142anie na cz\u0142owieka. Na terenie Polski dominuj\u0105cym gatunkiem jest B. afzelii. Poza borelioz\u0105, kleszcze mog\u0105 przenosi\u0107 inne drobnoustroje powoduj\u0105ce powa\u017cne choroby, a w\u015br\u00f3d nich mi\u0119dzy innymi: babeszjoz\u0119, odkleszczowe zapalenie m\u00f3zgu<\/a> i riketsjoz\u0119. Z szacunkowych ustale\u0144 wynika, \u017ce w Polsce 30% populacji kleszczy zosta\u0142o zara\u017conych patogenami, kt\u00f3re mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 jedn\u0105 z wy\u017cej wymienionych chor\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Dla boreliozy charakterystyczne jest zaj\u0119cie staw\u00f3w, sk\u00f3ry, serca oraz uk\u0142adu nerwowego.<\/strong> Gatunki kleszcza, kt\u00f3re \u017cyj\u0105 na tej szeroko\u015bci geograficznej, cechuje zr\u00f3\u017cnicowany organotropizm, oznacza to, \u017ce dana bakteria jest skierowana do konkretnego narz\u0105du. Z tego wzgl\u0119du w Europie, gdzie przewa\u017ca B. afzelii i B. garinii, o wiele cz\u0119\u015bciej ni\u017c zdarza si\u0119 to na obszarze Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, dochodzi do zaka\u017cenia sk\u00f3ry oraz uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n\n\n\n

Do zaka\u017cenia borelioz\u0105 dochodzi wy\u0142\u0105cznie podczas uk\u0105szenia przez zaka\u017conego kleszcza. Odbywa si\u0119 to w nast\u0119pstwie wtarcia w zranione miejsce na sk\u00f3rze zmia\u017cd\u017conego owada albo tylko jego ka\u0142u, czy te\u017c tre\u015bci. Czas, kt\u00f3ry jest na to potrzebny, to od 24 do 48 godzin<\/strong> \u2013 licz\u0105c od wspomnianej wy\u017cej sytuacji.<\/p>\n\n\n <\/div>\n

\n \n
\n \"badania
Sprawd\u017a!<\/div>\n
\n
Pakiet bada\u0144<\/div>\n
W kierunku boreliozy<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
Pojawi\u0142 si\u0119 u Ciebie rumie\u0144 po uk\u0105szeniu kleszcza lub borykasz si\u0119 z b\u00f3lami staw\u00f3w i przewlek\u0142ym zm\u0119czeniem? Wykonaj pakiet bada\u0144, aby zweryfikowa\u0107 obecno\u015b\u0107 przeciwcia\u0142 i sprawdzi\u0107, czy dosz\u0142o do zaka\u017cenia.<\/div>\n
\n
99 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Objawy boreliozy<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
\n \n\n

Odmienny obraz kliniczny i zr\u00f3\u017cnicowane oraz niespecyficzne objawy uk\u0105szenia przez kleszcza nie u\u0142atwiaj\u0105 rozpoznania tej podst\u0119pnej choroby. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce diagnozowanie boreliozy jest trudne. Do nieswoistych objaw\u00f3w zaliczane s\u0105 w tym wypadku: napadowe b\u00f3le karku (tzw. objaw Donty)<\/strong>, zm\u0119czenie, b\u00f3l g\u0142owy<\/a>, b\u00f3le mi\u0119\u015bni, zaburzenia narz\u0105du s\u0142uchu, zaburzenia poznawcze, zaburzenia wzroku oraz nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na alkohol<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Zazwyczaj choroba z Lyme jest dzielona na trzy stadia. W przypadku praktyki klinicznej niezwykle istotne jest jej jak najszybsze wykrycie. Chodzi w tym wypadku i o jej posta\u0107 ograniczon\u0105, czyli zmiany sk\u00f3rne, takie jak rumie\u0144 w\u0119druj\u0105cy<\/strong>, i o posta\u0107 rozsian\u0105, gdy ju\u017c zosta\u0142y zaj\u0119te r\u00f3\u017cne narz\u0105dy, w nast\u0119pstwie rozsiewu kr\u0119tk\u00f3w po ca\u0142ym organizmie.<\/p>\n\n\n\n

Bardzo wa\u017cne, przede wszystkim w post\u0119powaniu terapeutycznym, jest prawid\u0142owe zdiagnozowanie przewlek\u0142ego stadium tej choroby. Dla niego charakterystyczne s\u0105 b\u00f3le stawowe, objawy psychiatryczno-neurologiczne oraz uog\u00f3lniona mialgia.<\/p>\n\n\n\n

Zwracaj\u0105c si\u0119 do lekarza z objawami wa\u017cne, aby zleci\u0142 nas badanie pod k\u0105tem boreliozy.<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Kliniczna charakterystyka przy ugryzieniu kleszcza<\/h2>\n\n\n\n

Rumie\u0144 w\u0119druj\u0105cy (erythema migrans EM)<\/h3>\n\n\n\n

Uk\u0105szeniu kleszcza mo\u017ce towarzyszy\u0107 rumie\u0144 w\u0119druj\u0105cy<\/strong>. To wczesna zmiana sk\u00f3rna, kt\u00f3ra si\u0119 uwidocznia przewa\u017cnie po 3-30 dniach, w miejscu, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do uk\u0105szenia. Pojawia si\u0119 ona u 30-60% chorych. Zazwyczaj jest to plamka z uwidocznionym centralnym przeja\u015bnieniem. Rozmiary, kt\u00f3re osi\u0105ga, mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne. U dzieci najcz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 na sk\u00f3rze szyi, g\u0142owy, a u doros\u0142ych, w rejonie fa\u0142d\u00f3w pachwinowych i na ko\u0144czynach dolnych. Razem z rumieniem w\u0119druj\u0105cym pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce og\u00f3lne objawy, kt\u00f3re s\u0105 typowe dla zapalenia, czyli: b\u00f3le g\u0142owy, gor\u0105czka, b\u00f3le mi\u0119\u015bni, b\u00f3le staw\u00f3w<\/a> oraz towarzysz\u0105ce im z\u0142e samopoczucie.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Neuroborelioza (neuroborreliosis, NB)<\/h3>\n\n\n\n

Uk\u0105szenie kleszcza mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c doprowadzi\u0107 do neuroboreliozy. To taka posta\u0107 boreliozy, przy kt\u00f3rej patologiczne zmiany i wyst\u0119puj\u0105ce razem z nimi objawy, obejmuj\u0105 obwodowy i centralny uk\u0142ad nerwowy. Zale\u017cnie od tego, jak d\u0142ugo si\u0119 ona utrzymuje, podlega podzia\u0142owi na wczesn\u0105 i p\u00f3\u017an\u0105 neuroborelioz\u0119. Zawsze wtedy, gdy objawy utrzymuj\u0105 si\u0119 kr\u00f3cej ni\u017c p\u00f3\u0142 roku, ma si\u0119 do czynienia z t\u0105 jej wcze\u015bniejsz\u0105 postaci\u0105. Z kolei, gdy ten stan trwa d\u0142u\u017cej, jest to ju\u017c jej p\u00f3\u017ana odmiana. <\/p>\n\n\n\n

Przy wczesnym i rozsianym stadium tej choroby, spo\u015br\u00f3d objaw\u00f3w neurologicznych pojawi\u0107 si\u0119 mo\u017ce: zapalenie nerw\u00f3w i korzeni nerwowych, pora\u017cenie nerw\u00f3w czaszkowych, zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub\/i m\u00f3zgu. Z kolei przy p\u00f3\u017anej neuroboreliozie pacjenci maj\u0105 objawy takie jak: przewlek\u0142e zapalenie opon m\u00f3zgowych, m\u00f3zgu i rdzenia, obwodowa i symetryczna polineuropatia oraz objawy typowe dla udaru<\/a>. Do tego dochodz\u0105 jeszcze nieco rzadziej wyst\u0119puj\u0105ce problemy z koncentracj\u0105 i pami\u0119ci\u0105 oraz zaburzenia poznawcze.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Ch\u0142oniak limfocytowy sk\u00f3ry (BL, borrelial lymphoma)<\/h3>\n\n\n\n

To wczesna odpowied\u017a na infekcj\u0119 Borrelia burgdorferi. Zazwyczaj pojawia si\u0119 pod postaci\u0105 dobrze oddzielonego od otoczenia i niebolesnego czerwonego guzka. W niekt\u00f3rych z przypadk\u00f3w jest on rozproszony. Pojawia si\u0119 rzadko, bo zaledwie u 1% chorych. Przewa\u017cnie wyst\u0119puje u dzieci, najcz\u0119\u015bciej na karku, sk\u00f3rze brodawki sutkowej, ma\u0142\u017cowiny albo w okolicy moszny. Tego rodzaju zmiana ma charakter \u0142agodny.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Zmiany obejmuj\u0105ce uk\u0142ad mi\u0119\u015bniowo-stawowy (LA, Lyme arthritis)<\/h3>\n\n\n\n

Takie zmiany pojawiaj\u0105 si\u0119 albo we wczesnej, albo w ju\u017c rozsianej i znacznie p\u00f3\u017aniejszej fazie rozwoju choroby. Po okresach napad\u00f3w przychodzi etap remisji. Jej przebieg mo\u017ce by\u0107 jedno- albo kilkustawowy. Zazwyczaj zostaj\u0105 zaj\u0119te stawy: skokowe, kolanowe, \u0142okciowe, biodrowe oraz nadgarstkowe. Pojawia si\u0119 w\u00f3wczas zapalenie staw\u00f3w. Poza obrz\u0119kiem dochodzi wtedy do ich zaczerwienienia oraz ocieplenia. Ten stan mo\u017ce si\u0119 utrzymywa\u0107 do kilku tygodni.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Posta\u0107 sercowa (LC, Lyme carditis)<\/h3>\n\n\n\n

Pojawia si\u0119 u 5% chorych. Ta posta\u0107 boreliozy ujawnia si\u0119 poprzez objawy takie jak: zapalenie wsierdzia\/osierdzia, cz\u0119stoskurcz, migotanie przedsionk\u00f3w<\/a>. W niekt\u00f3rych z przypadk\u00f3w dochodzi do zapalenia mi\u0119\u015bnia sercowego i do kardiomiopatii. Zazwyczaj dotyka osoby m\u0142ode, g\u0142\u00f3wnie p\u0142ci m\u0119skiej.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Przewlek\u0142e zanikowe zapalenie sk\u00f3ry (ACA, acrodermatitis chronica atrophicans)<\/h3>\n\n\n\n

Tego rodzaju zapalenie sk\u00f3ry jest zaliczane do p\u00f3\u017anych objaw\u00f3w boreliozy. W\u00f3wczas u chorego najpierw pojawia si\u0119 siniczne zapalne stadium obrz\u0119kowe, a p\u00f3\u017aniej dochodzi do zmian dystalnych na powierzchni sk\u00f3ry. Mog\u0105 one r\u00f3wnie\u017c obj\u0105\u0107 tu\u0142\u00f3w oraz sk\u00f3r\u0119 twarzy. Zazwyczaj tego rodzaju zmiany pojawiaj\u0105 si\u0119 razem z pieczeniem, \u015bwi\u0105dem oraz dolegliwo\u015bciami o charakterze b\u00f3lowym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Leczenie boreliozy<\/h2>\n\n\n\n

W Polsce spos\u00f3b leczenia boreliozy jest uzale\u017cniony od jej postaci klinicznej oraz od stadium zaawansowania. Ka\u017cdorazowo jest ono przeprowadzane w spos\u00f3b, kt\u00f3ry jest zgodny z zaleceniami, kt\u00f3re zosta\u0142y  w 2015 roku wydane przez Polskie Towarzystwo Epidemiolog\u00f3w i Lekarzy Chor\u00f3b Zaka\u017anych. Najcz\u0119\u015bciej rekomendowana jest trwaj\u0105ca przez trzy tygodnie antybiotykoterapia. Zbli\u017cone stanowisko posiada Ameryka\u0144skie Towarzystwo Chor\u00f3b Zaka\u017anych.<\/p>\n\n\n\n

Do najcz\u0119\u015bciej stosowanych antybiotyk\u00f3w zaliczane s\u0105: amoksycylina, doksycylina, cefotaksym, cefuroksym oraz ceftriakson.<\/strong> Antybiotykoterapia, je\u015bli zostanie odpowiednio szybko wprowadzona, mo\u017ce doprowadzi\u0107 do ust\u0105pienia wszystkich typowych dla tej choroby objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zupe\u0142nie inne podej\u015bcie rekomenduje International Lyme Associatet Diseases Society (ILADS), bo ono si\u0119 opowiada za leczeniem boreliozy przy r\u00f3wnoczesnym stosowaniu antybiotyk\u00f3w na r\u00f3\u017cne formy bakterii. Tego rodzaju skojarzona terapia ma wielu przeciwnik\u00f3w i zwolennik\u00f3w. Ci pierwsi zwracaj\u0105 uwag\u0119 na skutki uboczne, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 po kilkumiesi\u0119cznym za\u017cywaniu r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w lek\u00f3w, a ci drudzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce klasyczna antybiotykoterapia przyniesie oczekiwane rezultaty jedynie we wczesnym stadium tej choroby. Wy\u017cej scharakteryzowany spos\u00f3b post\u0119powania przy boreliozie zosta\u0142 opisany m. in. przez prof. zw. dr hab. n. med. Krzysztofa Simona oraz dr n. med. Mart\u0119 Kucharsk\u0105, w pracy pt. „Post\u0119powanie terapeutyczne w rumieniu w\u0119druj\u0105cym w przebiegu boreliozy z Lyme”.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Profilaktyka przeciwkleszczowa<\/h2>\n\n\n\n

W profilaktyce przeciwkleszczowej bardzo dobrze sprawdzaj\u0105 si\u0119 repelenty, \u015brodki wyprodukowane z my\u015bl\u0105 o odstraszaniu kleszczy. R\u00f3wnie wa\u017cne jest to, \u017ceby przed wyj\u015bciem do lasu, stara\u0107 si\u0119 zakry\u0107 ca\u0142e cia\u0142o. Z tego wzgl\u0119du trzeba zak\u0142ada\u0107 d\u0142ugie spodnie, bluz\u0119 albo koszul\u0119 z d\u0142ugim r\u0119kawem, wysokie buty i nakrycie na g\u0142ow\u0119 (chustk\u0119 albo czapk\u0119).<\/p>\n\n\n\n

\u017baden preparat ani str\u00f3j nie zagwarantuje, \u017ce kleszcz si\u0119 nie pojawi, wi\u0119c za ka\u017cdym razem po przyj\u015bciu z lasu albo z pola nale\u017cy sprawdzi\u0107, czy nie wr\u00f3ci\u0142o si\u0119 stamt\u0105d razem z tym niechcianym go\u015bciem. Warto pami\u0119ta\u0107 tak\u017ce i o tym, \u017ce kleszcze preferuj\u0105 miejsca, gdzie sk\u00f3ra jest cienka (np. pachwiny, p\u0119pek, sk\u00f3r\u0119 g\u0142owy albo tyln\u0105 powierzchni\u0119 kolan).<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna jednak zapobiec odkleszczowemu zapaleniu m\u00f3zgu. Dedykowana szczepionka 3-fazowa dost\u0119pna jest w POLMED. Szczepienie KZM<\/a> jest obecnie jedynym skutecznym sposobem uchronienia si\u0119 przed odkleszczowym zapaleniem m\u00f3zgu oraz powik\u0142aniom towarzysz\u0105cym tej chorobie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Co zrobi\u0107 po uk\u0105szeniu przez kleszcza?<\/h2>\n\n\n\n

Gdy dojdzie do uk\u0105szenia przez kleszcza, najwa\u017cniejsze jest to, \u017ceby go jak najszybciej usun\u0105\u0107. Na pewno nie powinno si\u0119 stosowa\u0107 domowych sposob\u00f3w \u2013 takich jak np. smarowanie go mas\u0142em, bo gdy si\u0119 tak post\u0105pi, on zacznie si\u0119 dusi\u0107 i b\u0119dzie chcia\u0142 uciec. Oczywi\u015bcie, zanim to zrobi, uwolni tre\u015b\u0107 z przewodu pokarmowego i \u0142adunek \u015bliny, to wszystko trafi do ranki. R\u00f3wnie z\u0142ym pomys\u0142em jest  przypalanie go zapa\u0142k\u0105 albo smarowanie alkoholem, \u015brodkami dezynfekuj\u0105cymi albo odka\u017caj\u0105cymi.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Jak prawid\u0142owo wyj\u0105\u0107 kleszcza?<\/h2>\n\n\n\n

Kluczowe jest to, \u017ceby kleszcz zosta\u0142 uchwycony w prawid\u0142owy spos\u00f3b. Wa\u017cne, \u017ceby spokojnym i stanowczym ruchem szybko go wyci\u0105gn\u0105\u0107 ze sk\u00f3ry. Niekt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce nale\u017cy go wykr\u0119ci\u0107, ale lepiej go wyci\u0105gn\u0105\u0107. Z czego to wynika? Przede wszystkim z tego, \u017ce podczas wykr\u0119cania mo\u017ce doj\u015b\u0107 do pozostawienia w sk\u00f3rze jego cz\u0119\u015bci (przede wszystkim aparatu g\u0119bowego).<\/p>\n\n\n\n

Kleszcza trzeba wyci\u0105gn\u0105\u0107 ruchem, kt\u00f3ry b\u0119dzie zgodny z osi\u0105 wk\u0142ucia (czyli w spos\u00f3b pochy\u0142y). Najpierw trzeba go z\u0142apa\u0107 zaraz nad sk\u00f3r\u0105, pomi\u0119dzy aparatem g\u0119bowym, a odw\u0142okiem. Do jego usuni\u0119cia mo\u017cna u\u017cy\u0107 specjalnego przyrz\u0105du, kt\u00f3ry stworzono w\u0142a\u015bnie z my\u015bl\u0105 o wyci\u0105ganiu kleszczy. Bez problemu mo\u017cna si\u0119 w niego zaopatrzy\u0107 przez Internet albo w aptece. Wyst\u0119puje on w dw\u00f3ch wariantach: jako rodzaj specjalnej przyssawki, kt\u00f3ra najpierw wytwarza podci\u015bnienie, a zaraz potem go wysysa albo jako szczypczyki, kt\u00f3re nale\u017cy wsun\u0105\u0107 mi\u0119dzy sk\u00f3r\u0119, a kleszcza.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Co zrobi\u0107 po wyj\u0119ciu kleszcza?<\/h2>\n\n\n\n

Kiedy ju\u017c si\u0119 go usunie, ran\u0119 nale\u017cy zdezynfekowa\u0107 (np. jodyn\u0105, spirytusem, wod\u0105 utlenion\u0105). W sytuacji, gdy si\u0119 nie zamierza go bada\u0107, nale\u017cy go unieszkodliwi\u0107 (np. spali\u0107 albo zmia\u017cd\u017cy\u0107, \u017ceby ju\u017c nikogo innego niczym nie zarazi\u0142).<\/p>\n\n\n\n

Nie zaleca si\u0119<\/strong> profilaktycznego wykonywania bada\u0144 krwi na obecno\u015b\u0107 przeciwcia\u0142 przeciwko Borrelia burgdorferi, poniewa\u017c diagnostyka serologiczna boreliozy jest trudna i komplikuje j\u0105 fakt, \u017ce takie przeciwcia\u0142a mog\u0105 by\u0107 obecne u osoby zupe\u0142nie zdrowej. Dlatego, aby nie ponosi\u0107 zb\u0119dnych koszt\u00f3w, wskazania do wykonania bada\u0144 i ich rodzaj nale\u017cy skonsultowa\u0107 z lekarzem.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Na jakie zmiany\/objawy (po uk\u0105szeniu przez kleszcza) trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/h2>\n\n\n\n

Przez kilka tygodni miejsce uk\u0105szenia trzeba monitorowa\u0107. Najlepiej codziennie sprawdza\u0107 jak wygl\u0105da \u015blad. Ma\u0142e zaczerwienienie jest w tym wypadku normalne. Tym, co powinno wzbudzi\u0107 niepok\u00f3j, jest powi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 z dnia na dzie\u0144 zaczerwienienie (tzw. rumie\u0144 w\u0119druj\u0105cy), a poza nim tak\u017ce wysypka i obrz\u0119k wok\u00f3\u0142 rany.<\/p>\n\n\n\n

Objaw\u00f3w przypominaj\u0105cych gryp\u0119<\/a> (np. b\u00f3le staw\u00f3w, mi\u0119\u015bni i g\u0142owy, podwy\u017cszona temperatura i dreszcze) tak\u017ce nie wolno wtedy bagatelizowa\u0107, bo pocz\u0105tkowy etap rozwoju boreliozy mo\u017ce j\u0105 przypomina\u0107. W\u00f3wczas nale\u017cy jak najszybciej uda\u0107 si\u0119 do swojego lekarza i post\u0119powa\u0107 zgodnie z jego zaleceniami.<\/p>\n\n\n <\/div>\n

\n \n
\n \"badania
Sprawd\u017a!<\/div>\n
\n
Pakiet bada\u0144<\/div>\n
W kierunku boreliozy<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n
\n
Pojawi\u0142 si\u0119 u Ciebie rumie\u0144 po uk\u0105szeniu kleszcza lub borykasz si\u0119 z b\u00f3lami staw\u00f3w i przewlek\u0142ym zm\u0119czeniem? Wykonaj pakiet bada\u0144, aby zweryfikowa\u0107 obecno\u015b\u0107 przeciwcia\u0142 i sprawdzi\u0107, czy dosz\u0142o do zaka\u017cenia.<\/div>\n
\n
99 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Konsultacja merytoryczna lek. Ireneusz Markowski<\/em><\/strong>
Dyrektor Medyczny POLMED<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Bibliografia<\/span><\/strong>:<\/h3>\n\n\n\n
    \n
  • Hoder J, Diagnostyka boreliozy. Rozmowa z dr Boles\u0142awem Kalickim, \u201ePuls Medycyny\u201d 2006, Nr 11.<\/span><\/li>\n\n\n\n
  • Krzyczmanik D., Si\u0144czuk-Walczak H., Wittczak T., Cyran A., Pa\u0142czy\u0144ski D., Walusiak-Skorupa J., Borelioza w\u00a0 praktyce Lekarza Medycyny Pracy, \u201eMed. Pr.\u201d 2012, Nr 63.<\/span><\/li>\n\n\n\n
  • Simon K., Kucharska M., Post\u0119powanie terapeutyczne w rumieniu w\u0119druj\u0105cym w przebiegu boreliozy z Lyme, Kalisz 2021.<\/span><\/li>\n\n\n\n
  • Szewczyk A. E., Kaszuba A., Bienias W. i\u00a0wsp., W\u00a0kleszczach boreliozy. Cz\u0119\u015b\u0107 II: Epidemiologia i\u00a0obraz kliniczny, \u201eDermatol. Prakt.\u201d 2013, Nr 3.<\/span><\/li>\n\n\n\n
  • Zajkowska J., Pancewicz S., Hermanowska-Szpakowicz T., Neuroborelioza, \u201eNeur. Neurochir. Pol.\u201d 1998, Nr 32.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Informacja:<\/strong>
    Artyku\u0142y opublikowane na stronie POLMED Zdrowie, nie pe\u0142ni\u0105 funkcji konsultacji medycznej ani nie wyra\u017caj\u0105 opinii specjalist\u00f3w i lekarzy. Prezentowane tre\u015bci stanowi\u0105 og\u00f3lne wskaz\u00f3wki i nie mog\u0105 by\u0107 traktowane jako wyznacznik przy podejmowaniu decyzji dotycz\u0105cych modyfikacji diety lub terapii, nawyk\u00f3w lub okre\u015blaniu zmiany dawkowania lek\u00f3w oraz innych substancji leczniczych. Przed podj\u0119ciem dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142yn\u0105\u0107 na Twoje \u017cycie, zdrowie lub samopoczucie, skonsultuj si\u0119 z lekarzem lub specjalist\u0105.<\/em>
    Wydawca nie ponosi odpowiedzialno\u015bci za ewentualne konsekwencje,<\/strong> wynikaj\u0105ce z wykorzystania porad i informacji zawartych na stronie, bez wcze\u015bniejszej konsultacji z profesjonalist\u0105.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Do boreliozy doprowadza zaka\u017cenie kr\u0119tkami z grupy Borrelia burgdorferi. To one przedostaj\u0105 si\u0119 do organizmu cz\u0142owieka podczas uk\u0142ucia przez zaka\u017conego kleszcza. Na razie nie uda\u0142o si\u0119 opracowa\u0107 na ni\u0105 szczepionki. Diagnozowanie boreliozy zaczyna si\u0119 od obserwacji cia\u0142a, bo szuka si\u0119 rumienia w\u0119druj\u0105cego, ale nie zawsze on wyst\u0119puje. Z tego wzgl\u0119du rozpoznanie choroby nie jest \u0142atwe i czasem trzeba wykona\u0107 testy serologiczne. Czy zawsze daje ona takie same objawy i jak si\u0119 j\u0105 leczy?<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3004,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3029","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choroby"],"acf":[],"yoast_head":"\nBorelioza \u2013 objawy, drogi zaka\u017cenia; jak usun\u0105\u0107 kleszcza?<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Borelioza jest niebezpieczn\u0105 dla \u017cycia chorob\u0105 bakteryjn\u0105. Nie ma na ni\u0105 szczepionki. Jakie s\u0105 objawy i leczenie? Sprawd\u017a na polmed.pl.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Borelioza \u2013 objawy, drogi zaka\u017cenia; jak usun\u0105\u0107 kleszcza?\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Borelioza jest niebezpieczn\u0105 dla \u017cycia chorob\u0105 bakteryjn\u0105. Nie ma na ni\u0105 szczepionki. Jakie s\u0105 objawy i leczenie? Sprawd\u017a na polmed.pl.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"POLMED Zdrowie\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/CentrumMedycznePolmed\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-10-27T04:33:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-24T09:12:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"POLMED Zdrowie\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"POLMED Zdrowie\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\"},\"author\":{\"name\":\"POLMED Zdrowie\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/person\/50433102d18b3592c729d0ba7c4e0418\"},\"headline\":\"Borelioza – czy mo\u017cna zarazi\u0107 si\u0119 ni\u0105 tylko poprzez uk\u0105szenie kleszcza?\",\"datePublished\":\"2022-10-27T04:33:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-24T09:12:15+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\"},\"wordCount\":2238,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp\",\"articleSection\":[\"Choroby\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"WebPage\",\"MedicalWebPage\"],\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\",\"url\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\",\"name\":\"Borelioza \u2013 objawy, drogi zaka\u017cenia; jak usun\u0105\u0107 kleszcza?\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp\",\"datePublished\":\"2022-10-27T04:33:00+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-24T09:12:15+00:00\",\"description\":\"Borelioza jest niebezpieczn\u0105 dla \u017cycia chorob\u0105 bakteryjn\u0105. Nie ma na ni\u0105 szczepionki. Jakie s\u0105 objawy i leczenie? Sprawd\u017a na polmed.pl.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp\",\"contentUrl\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp\",\"width\":1920,\"height\":1280},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Borelioza – czy mo\u017cna zarazi\u0107 si\u0119 ni\u0105 tylko poprzez uk\u0105szenie kleszcza?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#website\",\"url\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/\",\"name\":\"POLMED Zdrowie\",\"description\":\"Tw\u00f3j przewodnik po zdrowiu\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#organization\",\"name\":\"POLMED SA\",\"alternateName\":\"POLMED\",\"url\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/favicon.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/favicon.png\",\"width\":300,\"height\":300,\"caption\":\"POLMED SA\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/CentrumMedycznePolmed\",\"https:\/\/www.instagram.com\/polmedcentrummedyczne\/\",\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/polmed-s.a.\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/c\/CentrumMedycznePOLMED\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/person\/50433102d18b3592c729d0ba7c4e0418\",\"name\":\"POLMED Zdrowie\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1888c880d4ade8cebf5c9a2714d8a887?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1888c880d4ade8cebf5c9a2714d8a887?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"POLMED Zdrowie\"},\"url\":\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/author\/polmed-zdrowie\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Borelioza \u2013 objawy, drogi zaka\u017cenia; jak usun\u0105\u0107 kleszcza?","description":"Borelioza jest niebezpieczn\u0105 dla \u017cycia chorob\u0105 bakteryjn\u0105. Nie ma na ni\u0105 szczepionki. Jakie s\u0105 objawy i leczenie? Sprawd\u017a na polmed.pl.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Borelioza \u2013 objawy, drogi zaka\u017cenia; jak usun\u0105\u0107 kleszcza?","og_description":"Borelioza jest niebezpieczn\u0105 dla \u017cycia chorob\u0105 bakteryjn\u0105. Nie ma na ni\u0105 szczepionki. Jakie s\u0105 objawy i leczenie? Sprawd\u017a na polmed.pl.","og_url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/","og_site_name":"POLMED Zdrowie","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/CentrumMedycznePolmed","article_published_time":"2022-10-27T04:33:00+00:00","article_modified_time":"2025-01-24T09:12:15+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":1280,"url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp","type":"image\/webp"}],"author":"POLMED Zdrowie","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"POLMED Zdrowie","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/"},"author":{"name":"POLMED Zdrowie","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/person\/50433102d18b3592c729d0ba7c4e0418"},"headline":"Borelioza – czy mo\u017cna zarazi\u0107 si\u0119 ni\u0105 tylko poprzez uk\u0105szenie kleszcza?","datePublished":"2022-10-27T04:33:00+00:00","dateModified":"2025-01-24T09:12:15+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/"},"wordCount":2238,"publisher":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp","articleSection":["Choroby"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["WebPage","MedicalWebPage"],"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/","url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/","name":"Borelioza \u2013 objawy, drogi zaka\u017cenia; jak usun\u0105\u0107 kleszcza?","isPartOf":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp","datePublished":"2022-10-27T04:33:00+00:00","dateModified":"2025-01-24T09:12:15+00:00","description":"Borelioza jest niebezpieczn\u0105 dla \u017cycia chorob\u0105 bakteryjn\u0105. Nie ma na ni\u0105 szczepionki. Jakie s\u0105 objawy i leczenie? Sprawd\u017a na polmed.pl.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#primaryimage","url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp","contentUrl":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/borelioza1.webp","width":1920,"height":1280},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/czy-borelioza-mozna-zarazic-sie-tylko-poprzez-ukaszenie-kleszcza\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Borelioza – czy mo\u017cna zarazi\u0107 si\u0119 ni\u0105 tylko poprzez uk\u0105szenie kleszcza?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#website","url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/","name":"POLMED Zdrowie","description":"Tw\u00f3j przewodnik po zdrowiu","publisher":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#organization","name":"POLMED SA","alternateName":"POLMED","url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/favicon.png","contentUrl":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/favicon.png","width":300,"height":300,"caption":"POLMED SA"},"image":{"@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/CentrumMedycznePolmed","https:\/\/www.instagram.com\/polmedcentrummedyczne\/","https:\/\/www.linkedin.com\/company\/polmed-s.a.\/","https:\/\/www.youtube.com\/c\/CentrumMedycznePOLMED"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/person\/50433102d18b3592c729d0ba7c4e0418","name":"POLMED Zdrowie","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1888c880d4ade8cebf5c9a2714d8a887?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1888c880d4ade8cebf5c9a2714d8a887?s=96&d=mm&r=g","caption":"POLMED Zdrowie"},"url":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/author\/polmed-zdrowie\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3029","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3029"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3029\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9851,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3029\/revisions\/9851"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3029"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3029"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3029"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}