\n\n\n\n
Hormon wzrostu \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Czym jest hormon wzrostu i jak dzia\u0142a?<\/strong> To hormon peptydowy produkowany w przednim p\u0142acie przysadki m\u00f3zgowej, oddzia\u0142uj\u0105cy na niemal wszystkie tkanki. U dzieci stymuluje wzrost ko\u015bci d\u0142ugich, a u doros\u0142ych wp\u0142ywa na sk\u0142ad cia\u0142a, g\u0119sto\u015b\u0107 ko\u015bci i metabolizm. Przysadka uwalnia go pulsacyjnie, a najwi\u0119kszy wyrzut nast\u0119puje podczas snu g\u0142\u0119bokiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 efekt\u00f3w powstaje za po\u015brednictwem insulinopodobnego czynnika wzrostu IGF-1, wytwarzanego przez w\u0105trob\u0119 pod wp\u0142ywem GH.<\/li>\n\n\n\n
- Jak bada si\u0119 poziom hormonu wzrostu?<\/strong> Pojedynczy pomiar GH jest niemiarodajny \u2013 z powodu pulsacyjnego wydzielania niski wynik bywa norm\u0105 mi\u0119dzy wyrzutami, a wysoki odzwierciedla chwilowy szczyt. Dlatego w diagnostyce oznacza si\u0119 IGF-1, kt\u00f3rego st\u0119\u017cenie zmienia si\u0119 wolniej i lepiej odzwierciedla ca\u0142kowit\u0105 aktywno\u015b\u0107 hormonu. Rozpoznanie niedoboru potwierdzaj\u0105 testy stymulacyjne (m.in. z insulin\u0105, glukagonem, arginin\u0105), a nadmiaru \u2013 test hamowania glukoz\u0105 (OGTT) interpretowany \u0142\u0105cznie z IGF-1.<\/li>\n\n\n\n
- Jak objawia si\u0119 niedob\u00f3r hormonu wzrostu?<\/strong> U dzieci g\u0142\u00f3wnym skutkiem jest zahamowanie wzrostu \u2013 niepokoi\u0107 powinien nie sam niski wzrost, lecz wyra\u017ane zwolnienie jego tempa i \u201ewypadanie” z kana\u0142u na siatce centylowej. U doros\u0142ych objawy s\u0105 niespecyficzne: przyrost tkanki t\u0142uszczowej brzusznej przy zaniku masy mi\u0119\u015bniowej, przewlek\u0142e zm\u0119czenie, pogorszenie profilu lipidowego i spadek g\u0119sto\u015bci ko\u015bci. Podstaw\u0105 leczenia jest substytucja rekombinowanej somatropiny, finansowana w ramach program\u00f3w lekowych NFZ.<\/li>\n\n\n\n
- Czym grozi nadmiar hormonu wzrostu i czy warto go wspiera\u0107 suplementami?<\/strong> Przewlek\u0142y nadmiar GH, najcz\u0119\u015bciej z \u0142agodnego gruczolaka przysadki, prowadzi do gigantyzmu u dzieci (przed zro\u015bni\u0119ciem chrz\u0105stek wzrostowych) lub akromegalii u doros\u0142ych \u2013 z rozrostem d\u0142oni, st\u00f3p i twarzoczaszki oraz powik\u0142aniami sercowo-naczyniowymi. Leczeniem pierwszego wyboru jest operacja gruczolaka. Rekombinowany GH stosowany w sporcie i \u201eanti-agingu” jest zabroniony \u2013 nie odwraca starzenia, a grozi cukrzyc\u0105 i jatrogenn\u0105 akromegali\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest hormon wzrostu i jak dzia\u0142a w organizmie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Normy hormonu wzrostu<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Badanie hormonu wzrostu \u2013 jak naprawd\u0119 ocenia si\u0119 jego poziom?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Niedob\u00f3r hormonu wzrostu \u2013 przyczyny i objawy<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Nadmiar hormonu wzrostu \u2013 gigantyzm i akromegalia<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Hormon wzrostu w sporcie, odchudzaniu i „anti-aging”<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak naturalnie wspiera\u0107 prawid\u0142owe wydzielanie hormonu wzrostu?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Hormon wzrostu \u2013 najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest hormon wzrostu i jak dzia\u0142a w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n
Hormon wzrostu to hormon peptydowy (bia\u0142kowy), kt\u00f3ry przez swoiste\u00a0receptory oddzia\u0142uje na niemal wszystkie tkanki<\/strong>. W okresie rozwojowym stymuluje wzrost ko\u015bci d\u0142ugich i przyrost masy cia\u0142a. U os\u00f3b doros\u0142ych wp\u0142ywa na ilo\u015b\u0107 tkanki t\u0142uszczowej i mi\u0119\u015bniowej, g\u0119sto\u015b\u0107 mineraln\u0105 ko\u015bci oraz\u00a0procesy metaboliczne.<\/p>\n\n\n\nProdukcja i uwalnianie hormonu zachodz\u0105 w kom\u00f3rkach somatotropowych przedniego p\u0142ata przysadki m\u00f3zgowej<\/strong>, kt\u00f3ra kontroluje r\u00f3wnie\u017c prac\u0119 tarczycy, nadnerczy i gonad. Jej uszkodzenie zwykle zaburza\u00a0wydzielanie kilku hormon\u00f3w jednocze\u015bnie, a nie tylko jednego.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPulsacyjne wydzielanie GH \u2013 dlaczego najwi\u0119cej hormonu jest w nocy?<\/h3>\n\n\n\n
Przysadka uwalnia hormon pulsacyjnie \u2013 od kilku do kilkunastu wyrzut\u00f3w na dob\u0119<\/strong>, a mi\u0119dzy nimi jego st\u0119\u017cenie spada niemal do zera. Najwi\u0119kszy i najbardziej powtarzalny wyrzut nast\u0119puje podczas pierwszego epizodu snu g\u0142\u0119bokiego (wolnofalowego). Podwzg\u00f3rze silnie pobudza wtedy przysadk\u0119, a zarazem os\u0142abia sygna\u0142y hamuj\u0105ce wydzielanie GH.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nO\u015b podwzg\u00f3rze\u2013przysadka\u2013IGF-1 i po\u015brednie dzia\u0142anie GH<\/h3>\n\n\n\n
Podwzg\u00f3rze steruje przysadk\u0105 za pomoc\u0105 dw\u00f3ch neurohormon\u00f3w<\/strong>: somatoliberyna (GHRH) pobudza wydzielanie GH, a somatostatyna je hamuje. Wydzielanie pobudza tak\u017ce grelina \u2013 hormon produkowany g\u0142\u00f3wnie w \u017co\u0142\u0105dku, sygnalizuj\u0105cy m.in. g\u0142\u00f3d.<\/p>\n\n\n\nUwolniony hormon wzrostu dzia\u0142a na tkanki dwojako. Cz\u0119\u015b\u0107 efekt\u00f3w powstaje bezpo\u015brednio, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 za po\u015brednictwem insulinopodobnego czynnika wzrostu typu 1<\/strong> (IGF-1). To w\u0142a\u015bnie IGF-1, wytwarzany przez w\u0105trob\u0119 i inne tkanki pod wp\u0142ywem GH, w du\u017cej mierze odpowiada za wzrost ko\u015bci i tkanek oraz podzia\u0142y kom\u00f3rek. Gdy st\u0119\u017cenie GH i IGF-1 dostatecznie wzro\u015bnie, organizm ogranicza dalsze wydzielanie GH.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nG\u0142\u00f3wne funkcje hormonu wzrostu u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych, po zako\u0144czeniu wzrastania, hormon wzrostu wp\u0142ywa m.in. na:<\/p>\n\n\n\n
\n- sk\u0142ad cia\u0142a<\/strong> \u2013 sprzyja utrzymaniu bezt\u0142uszczowej masy cia\u0142a oraz redukcji tkanki t\u0142uszczowej;<\/li>\n\n\n\n
- gospodark\u0119 w\u0119glowodanow\u0105<\/strong> \u2013\u00a0dzia\u0142a antagonistycznie wobec insuliny, wp\u0142ywaj\u0105c na metabolizm w\u0119glowodan\u00f3w (ogranicza wychwyt glukozy przez tkanki i pobudza jej produkcj\u0119 w w\u0105trobie);<\/li>\n\n\n\n
- uk\u0142ad kostny<\/strong> \u2013 wspiera mineralizacj\u0119 i utrzymanie w\u0142a\u015bciwej g\u0119sto\u015bci ko\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"screening](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/screening-zdrowia-kobieta.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144<\/div>\n Screening zdrowia <\/br> dla kobiet<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Kompleksowy przegl\u0105d zdrowia kobiety w 8 godzin. <\/strong> Cytologia LBC, USG piersi, ginekolog, kardiolog i badania laboratoryjne w ci\u0105gu 1 dnia w Warszawie.<\/div>\n
\n od 3510 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNormy hormonu wzrostu \u2013 dlaczego trudno je interpretowa\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPojedynczego oznaczenia GH nie da si\u0119 oceni\u0107 przez proste por\u00f3wnanie z zakresem referencyjnym. Wp\u0142ywa na nie wiele zmiennych: wiek, p\u0142e\u0107, BMI, faza cyklu, poziom estrogen\u00f3w (w tym antykoncepcja i terapia hormonalna), a nawet stres czy posi\u0142ek tu\u017c przed pobraniem.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nOrientacyjne normy GH u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n\n- U zdrowej osoby doros\u0142ej<\/strong> wynik uzyskany w ci\u0105gu dnia jest bardzo niski \u2013 cz\u0119sto poni\u017cej 1 \u00b5g\/l, a mi\u0119dzy wyrzutami bywa nieoznaczalny standardowymi metodami.<\/li>\n\n\n\n
- U zdrowych dzieci<\/strong> wydzielanie jest znacznie intensywniejsze i osi\u0105ga szczyt w okresie dojrzewania, gdy pod wp\u0142ywem hormon\u00f3w p\u0142ciowych wyrzuty GH staj\u0105 si\u0119 cz\u0119stsze i wy\u017csze, nap\u0119dzaj\u0105c skok wzrostowy. Dlatego u dzieci wynik odnosi si\u0119 dodatkowo do norm w\u0142a\u015bciwych dla danego etapu rozwoju.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Dlaczego pojedynczy pomiar GH jest niemiarodajny?<\/h3>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na pulsacyjne wydzielanie jednorazowe oznaczenie ma znikom\u0105 warto\u015b\u0107 diagnostyczn\u0105 \u2013 niski wynik bywa norm\u0105 w fazie mi\u0119dzy wyrzutami, a wysoki jedynie odzwierciedleniem chwilowego szczytu pulsacji.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nIGF-1 jako wiarygodniejszy wska\u017anik aktywno\u015bci hormonu wzrostu<\/h3>\n\n\n\n
Aby omin\u0105\u0107 problem dobowych waha\u0144 GH, w diagnostyce oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenie IGF-1. Insulinopodobny czynnik wzrostu kr\u0105\u017cy g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zany z bia\u0142kami transportuj\u0105cymi (IGFBP), dzi\u0119ki czemu jego poziom zmienia si\u0119 znacznie wolniej ni\u017c st\u0119\u017cenie GH<\/strong>. Dlatego lepiej odzwierciedla ca\u0142kowite wydzielanie hormonu wzrostu.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBadanie hormonu wzrostu \u2013 jak naprawd\u0119 ocenia si\u0119 jego poziom?<\/h2>\n\n\n\n
Precyzyjna diagnostyka opiera si\u0119 na oznaczeniu IGF-1 oraz testach dynamicznych, kt\u00f3re oceniaj\u0105 odpowied\u017a przysadki na podany bodziec \u2013 stymuluj\u0105cy lub hamuj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nWskazania do badania hormonu wzrostu (diagnostyki dynamicznej)<\/h3>\n\n\n\n
Testy dynamiczne wykonuje si\u0119 tylko przy podejrzeniu choroby i wtedy, gdy ich wynik realnie wp\u0142ynie na dalsze post\u0119powanie. Wskazaniami s\u0105 m.in.:<\/p>\n\n\n\n
\n- u doros\u0142ych<\/strong> przebyte guzy, operacje neurochirurgiczne lub radioterapia okolicy podwzg\u00f3rzowo-przysadkowej, urazy czaszkowo-m\u00f3zgowe oraz wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce niedobory innych hormon\u00f3w tropowych;<\/li>\n\n\n\n
- u dzieci <\/strong>utrwalona niskoros\u0142o\u015b\u0107 oraz nag\u0142e zwolnienie tempa wzrastania na siatkach centylowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak przygotowa\u0107 si\u0119 do badania?<\/h3>\n\n\n\n
Aby prawid\u0142owo wykona\u0107 badanie, nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 rano, na czczo i po przespanej nocy. Stres i nag\u0142y wysi\u0142ek mog\u0105 zafa\u0142szowa\u0107 wynik. Warto wcze\u015bniej poinformowa\u0107 lekarza o przyjmowanych lekach i chorobach przewlek\u0142ych, poniewa\u017c niekt\u00f3re z nich (np. choroby tarczycy czy stosowanie estrogen\u00f3w) mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na wynik.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPomiar GH na czczo i oznaczenie IGF-1<\/h3>\n\n\n\n
Wst\u0119pnym krokiem jest oznaczenie IGF-1 a niekiedy r\u00f3wnie\u017c st\u0119\u017cenie GH z porannej krwi. U pacjent\u00f3w z rozleg\u0142ym, udokumentowanym uszkodzeniem przysadki wyniki bywaj\u0105 skrajnie niskie, a obraz kliniczny na tyle jednoznaczny, \u017ce testy stymulacyjne staj\u0105 si\u0119 zb\u0119dne. W pozosta\u0142ych przypadkach s\u0105 one punktem wyj\u015bcia do dalszej diagnostyki \u2013 tym bardziej \u017ce prawid\u0142owy poziom IGF-1 nie wyklucza niedoboru GH u doros\u0142ych. Dlatego o rozpoznaniu decyduj\u0105 testy stymulacyjne.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nTesty stymulacyjne (z insulin\u0105, glukagonem, arginin\u0105, klonidyn\u0105)<\/h3>\n\n\n\n
Test stymulacyjny polega na podaniu substancji wywo\u0142uj\u0105cej u zdrowego cz\u0142owieka silny wyrzut GH i seryjnym pobieraniu krwi, by uchwyci\u0107 szczyt wydzielniczy.<\/p>\n\n\n\n
\n- Test tolerancji\u00a0insuliny<\/strong> (ITT)<\/strong> \u2013 stymulacja wywo\u0142uje kontrolowan\u0105 hipoglikemi\u0119, silnie pobudzaj\u0105c\u0105\u00a0przysadk\u0119.<\/li>\n\n\n\n
- Test z glukagonem<\/strong> \u2013 bezpieczniejsza i coraz powszechniejsza alternatywa dla ITT u doros\u0142ych.<\/li>\n\n\n\n
- Testy z arginin\u0105 lub klonidyn\u0105<\/strong> \u2013 stosowane g\u0142\u00f3wnie w diagnostyce pediatrycznej.<\/li>\n\n\n\n
- Test z macymorelin\u0105<\/strong> \u2013 doustny agonista receptora greliny, podanie doustne zamiast wlewu i mniej pobra\u0144 krwi. Bywa stosowany jako alternatywa ITT.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Test hamowania glukoz\u0105 \u2013 diagnostyka nadmiaru GH<\/h3>\n\n\n\n
Przy podejrzeniu nadmiernej produkcji hormonu stosuje si\u0119 doustny test obci\u0105\u017cenia glukoz\u0105 (OGTT). U zdrowego cz\u0142owieka wypicie st\u0119\u017conego roztworu glukozy niemal ca\u0142kowicie blokuje uwalnianie somatotropiny<\/strong>. Brak spadku GH poni\u017cej okre\u015blonych prog\u00f3w \u015bwiadczy o niezale\u017cnej od regulacji, chorobowej produkcji hormonu, typowej dla akromegalii. Wynik interpretuje si\u0119 \u0142\u0105cznie ze st\u0119\u017ceniem IGF-1, co zwi\u0119ksza pewno\u015b\u0107 rozpoznania.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu \u2013 przyczyny i objawy<\/h2>\n\n\n\n
Somatotropinowa niedoczynno\u015b\u0107 przysadki mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 na ka\u017cdym etapie \u017cycia<\/strong>, a jej obraz zale\u017cy od wieku. U doros\u0142ych g\u0142\u00f3wnym skutkiem s\u0105 niespecyficzne zmiany metabolizmu i pogorszenie samopoczucia, u dzieci \u2013 zahamowanie wzrostu. Przyczyny bywaj\u0105 wrodzone lub nabyte (najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zane z chorobami lub leczeniem okolicy przysadki).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny niedoboru GH u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych dominuj\u0105 przyczyny nabyte<\/strong>. Do najcz\u0119stszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- \u0142agodne guzy okolicy podwzg\u00f3rzowo-przysadkowej, powik\u0142ania po ich leczeniu operacyjnym lub radioterapii;<\/li>\n\n\n\n
- ci\u0119\u017ckie urazy g\u0142owy;<\/li>\n\n\n\n
- stany zapalne;<\/li>\n\n\n\n
- naczyniowe uszkodzenia przysadki.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
U dzieci niedob\u00f3r GH jest natomiast najcz\u0119\u015bciej izolowany<\/strong> (dotyczy tylko tego hormonu), a jego przyczyny zwykle nie udaje si\u0119 ustali\u0107 \u2013 m\u00f3wimy wtedy o postaci idiopatycznej. Rzadziej odpowiadaj\u0105 za niego wrodzone wady o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego lub zaburzenia genetyczne.<\/p>\n\n\n\nNiedob\u00f3r GH u doros\u0142ych cz\u0119\u015bciej ni\u017c u dzieci wsp\u00f3\u0142istnieje z niedoborem innych hormon\u00f3w przysadki.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nNiskoros\u0142o\u015b\u0107 u dzieci \u2013 kiedy podejrzewa\u0107 niedob\u00f3r hormonu wzrostu?<\/h3>\n\n\n\n
Niski wzrost dziecka zwykle nie oznacza choroby \u2013 najcz\u0119\u015bciej wynika z uwarunkowa\u0144 rodzinnych lub konstytucjonalnego op\u00f3\u017anienia wzrastania. Niepokoi\u0107 powinien nie sam niski wzrost, lecz wyra\u017ane zwolnienie <\/strong>jego tempa, gdy dziecko zaczyna \u201ewypada\u0107\u201d ze swojego kana\u0142u na siatce centylowej. Diagnostyka obejmuje wtedy ocen\u0119 tempa wzrastania, oznaczenie IGF-1 oraz radiologiczn\u0105 ocen\u0119 wieku kostnego.<\/p>\n\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu jest rzadk\u0105 przyczyn\u0105 niskoros\u0142o\u015bci<\/strong>, ale rozpoznanie go w por\u0119 jest kluczowe. Leczenie dzia\u0142a bowiem tylko dop\u00f3ki chrz\u0105stki wzrostowe pozostaj\u0105 otwarte, a decyduje o tym wiek kostny, nie metrykalny \u2013 zwykle do 18.-20. roku \u017cycia. Dlatego przy pierwszych niepokoj\u0105cych objawach warto jak najwcze\u015bniej zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do endokrynologa.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu u doros\u0142ych \u2013 objawy, kt\u00f3rych nie wolno bagatelizowa\u0107<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych objawy s\u0105 niespecyficzne<\/strong>, przez co \u0142atwo pomyli\u0107 je z oznakami starzenia lub przem\u0119czenia. Nale\u017c\u0105 do nich m.in.:<\/p>\n\n\n\n\n- zmiana sk\u0142adu cia\u0142a \u2013 przyrost tkanki t\u0142uszczowej (zw\u0142aszcza brzusznej) przy zaniku masy mi\u0119\u015bniowej;<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142e zm\u0119czenie<\/a>, spadek si\u0142y fizycznej i wydolno\u015bci wysi\u0142kowej;<\/li>\n\n\n\n
- pogorszenie profilu lipidowego oraz insulinooporno\u015b\u0107<\/a>;<\/li>\n\n\n\n
- spadek g\u0119sto\u015bci mineralnej ko\u015bci, zwi\u0119kszaj\u0105cy ryzyko osteopenii i osteoporozy<\/a>;<\/li>\n\n\n\n
- obni\u017cenie nastroju, l\u0119kliwo\u015b\u0107 i pogorszenie jako\u015bci \u017cycia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Nieleczony, d\u0142ugotrwa\u0142y niedob\u00f3r GH u doros\u0142ych wi\u0105\u017ce si\u0119 ponadto ze zwi\u0119kszonym ryzykiem sercowo-naczyniowym<\/strong> \u2013 to jeden z wa\u017cniejszych powod\u00f3w, by go rozpozna\u0107 i leczy\u0107, a nie bagatelizowa\u0107 jako \u201eobjaw wieku\u201d.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie niedoboru GH (somatropina, program lekowy NFZ)<\/h3>\n\n\n\n
Podstaw\u0105 leczenia jest substytucja rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu<\/strong> (somatropiny, rhGH), wytwarzanego metodami in\u017cynierii genetycznej. Preparat podaje si\u0119 we wstrzykni\u0119ciach podsk\u00f3rnych \u2013 codziennie, wieczorem, a od niedawna dost\u0119pne s\u0105 tak\u017ce formy podawane raz w tygodniu, o por\u00f3wnywalnej skuteczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n\n- U doros\u0142ych<\/strong> terapia ma odwr\u00f3ci\u0107 niekorzystne zmiany metaboliczne, poprawi\u0107 struktur\u0119 ko\u015bci oraz samopoczucie i jako\u015b\u0107 \u017cycia.<\/li>\n\n\n\n
- U dzieci <\/strong>celem leczenia jest\u00a0poprawa wzrostu ostatecznego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W Polsce leczenie hormonem wzrostu jest finansowane w ramach program\u00f3w lekowych NFZ<\/strong> po spe\u0142nieniu kryteri\u00f3w kwalifikacyjnych. U dzieci obejmuje ono m.in. somatotropinow\u0105 niedoczynno\u015b\u0107 przysadki, zesp\u00f3\u0142 Turnera<\/a>, zesp\u00f3\u0142 Pradera-Williego i przewlek\u0142\u0105 niewydolno\u015b\u0107 nerek. Odr\u0119bny program dotyczy doros\u0142ych z ci\u0119\u017ckim, potwierdzonym niedoborem hormonu wzrostu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ![\"screening](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/screening-zdrowia-mezczyzna.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144<\/div>\n Screening zdrowia <\/br> dla m\u0119\u017cczyzn<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Kompleksowy przegl\u0105d zdrowia dla m\u0119\u017cczyzn w Warszawie. <\/strong> Badania prostaty (PSA), serca, urolog i pe\u0142na diagnostyka laboratoryjna w jeden dzie\u0144.<\/div>\n
\n od 3510 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNadmiar hormonu wzrostu \u2013 gigantyzm i akromegalia<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPrzewlekle wysokie st\u0119\u017cenie GH i IGF-1 prowadzi do ci\u0119\u017ckich stan\u00f3w chorobowych, kt\u00f3rych charakter zale\u017cy od tego, czy nadmiar pojawi\u0142 si\u0119 przed zako\u0144czeniem wzrostu ko\u015b\u0107ca, czy ju\u017c po nim. \u0179r\u00f3d\u0142em nadmiaru jest zwykle \u0142agodny guz przysadki, a nierozpoznana choroba latami uszkadza serce i metabolizm \u2013 dlatego tak wa\u017cne jest wczesne wykrycie.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nGigantyzm u dzieci \u2013 nadmiar GH przed zako\u0144czeniem wzrostu ko\u015bci<\/h3>\n\n\n\n
Je\u015bli nadmiar somatotropiny pojawi si\u0119 przed zaro\u015bni\u0119ciem chrz\u0105stek wzrostowych, dochodzi do gigantyzmu \u2013 gwa\u0142townego, patologicznego przyspieszenia wzrostu wzd\u0142u\u017cnego<\/strong>. Stan ten wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem obci\u0105\u017cenia uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, przerostu mi\u0119\u015bnia sercowego i zaburze\u0144 metabolicznych. U pacjent\u00f3w z bardzo wczesnym pocz\u0105tkiem choroby nadmiar GH cz\u0119sto ma pod\u0142o\u017ce genetyczne.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nAkromegalia u doros\u0142ych \u2013 zmiany rys\u00f3w twarzy, d\u0142oni i st\u00f3p<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych, u kt\u00f3rych nasady ko\u015bci ju\u017c si\u0119 zros\u0142y, nadmiar GH powoduje stopniowy rozrost tkanek mi\u0119kkich oraz ko\u015bci d\u0142oni, st\u00f3p i twarzoczaszki. Zmiany narastaj\u0105 powoli i bywaj\u0105 niespecyficzne<\/strong>, dlatego przez lata mog\u0105 nie wzbudza\u0107 podejrze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest hormon wzrostu i jak dzia\u0142a w organizmie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Normy hormonu wzrostu<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Badanie hormonu wzrostu \u2013 jak naprawd\u0119 ocenia si\u0119 jego poziom?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Niedob\u00f3r hormonu wzrostu \u2013 przyczyny i objawy<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Nadmiar hormonu wzrostu \u2013 gigantyzm i akromegalia<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Hormon wzrostu w sporcie, odchudzaniu i „anti-aging”<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak naturalnie wspiera\u0107 prawid\u0142owe wydzielanie hormonu wzrostu?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Hormon wzrostu \u2013 najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Czym jest hormon wzrostu i jak dzia\u0142a w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n
Hormon wzrostu to hormon peptydowy (bia\u0142kowy), kt\u00f3ry przez swoiste\u00a0receptory oddzia\u0142uje na niemal wszystkie tkanki<\/strong>. W okresie rozwojowym stymuluje wzrost ko\u015bci d\u0142ugich i przyrost masy cia\u0142a. U os\u00f3b doros\u0142ych wp\u0142ywa na ilo\u015b\u0107 tkanki t\u0142uszczowej i mi\u0119\u015bniowej, g\u0119sto\u015b\u0107 mineraln\u0105 ko\u015bci oraz\u00a0procesy metaboliczne.<\/p>\n\n\n\nProdukcja i uwalnianie hormonu zachodz\u0105 w kom\u00f3rkach somatotropowych przedniego p\u0142ata przysadki m\u00f3zgowej<\/strong>, kt\u00f3ra kontroluje r\u00f3wnie\u017c prac\u0119 tarczycy, nadnerczy i gonad. Jej uszkodzenie zwykle zaburza\u00a0wydzielanie kilku hormon\u00f3w jednocze\u015bnie, a nie tylko jednego.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPulsacyjne wydzielanie GH \u2013 dlaczego najwi\u0119cej hormonu jest w nocy?<\/h3>\n\n\n\n
Przysadka uwalnia hormon pulsacyjnie \u2013 od kilku do kilkunastu wyrzut\u00f3w na dob\u0119<\/strong>, a mi\u0119dzy nimi jego st\u0119\u017cenie spada niemal do zera. Najwi\u0119kszy i najbardziej powtarzalny wyrzut nast\u0119puje podczas pierwszego epizodu snu g\u0142\u0119bokiego (wolnofalowego). Podwzg\u00f3rze silnie pobudza wtedy przysadk\u0119, a zarazem os\u0142abia sygna\u0142y hamuj\u0105ce wydzielanie GH.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nO\u015b podwzg\u00f3rze\u2013przysadka\u2013IGF-1 i po\u015brednie dzia\u0142anie GH<\/h3>\n\n\n\n
Podwzg\u00f3rze steruje przysadk\u0105 za pomoc\u0105 dw\u00f3ch neurohormon\u00f3w<\/strong>: somatoliberyna (GHRH) pobudza wydzielanie GH, a somatostatyna je hamuje. Wydzielanie pobudza tak\u017ce grelina \u2013 hormon produkowany g\u0142\u00f3wnie w \u017co\u0142\u0105dku, sygnalizuj\u0105cy m.in. g\u0142\u00f3d.<\/p>\n\n\n\nUwolniony hormon wzrostu dzia\u0142a na tkanki dwojako. Cz\u0119\u015b\u0107 efekt\u00f3w powstaje bezpo\u015brednio, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 za po\u015brednictwem insulinopodobnego czynnika wzrostu typu 1<\/strong> (IGF-1). To w\u0142a\u015bnie IGF-1, wytwarzany przez w\u0105trob\u0119 i inne tkanki pod wp\u0142ywem GH, w du\u017cej mierze odpowiada za wzrost ko\u015bci i tkanek oraz podzia\u0142y kom\u00f3rek. Gdy st\u0119\u017cenie GH i IGF-1 dostatecznie wzro\u015bnie, organizm ogranicza dalsze wydzielanie GH.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nG\u0142\u00f3wne funkcje hormonu wzrostu u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych, po zako\u0144czeniu wzrastania, hormon wzrostu wp\u0142ywa m.in. na:<\/p>\n\n\n\n
\n- sk\u0142ad cia\u0142a<\/strong> \u2013 sprzyja utrzymaniu bezt\u0142uszczowej masy cia\u0142a oraz redukcji tkanki t\u0142uszczowej;<\/li>\n\n\n\n
- gospodark\u0119 w\u0119glowodanow\u0105<\/strong> \u2013\u00a0dzia\u0142a antagonistycznie wobec insuliny, wp\u0142ywaj\u0105c na metabolizm w\u0119glowodan\u00f3w (ogranicza wychwyt glukozy przez tkanki i pobudza jej produkcj\u0119 w w\u0105trobie);<\/li>\n\n\n\n
- uk\u0142ad kostny<\/strong> \u2013 wspiera mineralizacj\u0119 i utrzymanie w\u0142a\u015bciwej g\u0119sto\u015bci ko\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144<\/div>\n Screening zdrowia <\/br> dla kobiet<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Kompleksowy przegl\u0105d zdrowia kobiety w 8 godzin. <\/strong> Cytologia LBC, USG piersi, ginekolog, kardiolog i badania laboratoryjne w ci\u0105gu 1 dnia w Warszawie.<\/div>\n
\n od 3510 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNormy hormonu wzrostu \u2013 dlaczego trudno je interpretowa\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPojedynczego oznaczenia GH nie da si\u0119 oceni\u0107 przez proste por\u00f3wnanie z zakresem referencyjnym. Wp\u0142ywa na nie wiele zmiennych: wiek, p\u0142e\u0107, BMI, faza cyklu, poziom estrogen\u00f3w (w tym antykoncepcja i terapia hormonalna), a nawet stres czy posi\u0142ek tu\u017c przed pobraniem.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nOrientacyjne normy GH u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n\n- U zdrowej osoby doros\u0142ej<\/strong> wynik uzyskany w ci\u0105gu dnia jest bardzo niski \u2013 cz\u0119sto poni\u017cej 1 \u00b5g\/l, a mi\u0119dzy wyrzutami bywa nieoznaczalny standardowymi metodami.<\/li>\n\n\n\n
- U zdrowych dzieci<\/strong> wydzielanie jest znacznie intensywniejsze i osi\u0105ga szczyt w okresie dojrzewania, gdy pod wp\u0142ywem hormon\u00f3w p\u0142ciowych wyrzuty GH staj\u0105 si\u0119 cz\u0119stsze i wy\u017csze, nap\u0119dzaj\u0105c skok wzrostowy. Dlatego u dzieci wynik odnosi si\u0119 dodatkowo do norm w\u0142a\u015bciwych dla danego etapu rozwoju.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Dlaczego pojedynczy pomiar GH jest niemiarodajny?<\/h3>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na pulsacyjne wydzielanie jednorazowe oznaczenie ma znikom\u0105 warto\u015b\u0107 diagnostyczn\u0105 \u2013 niski wynik bywa norm\u0105 w fazie mi\u0119dzy wyrzutami, a wysoki jedynie odzwierciedleniem chwilowego szczytu pulsacji.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nIGF-1 jako wiarygodniejszy wska\u017anik aktywno\u015bci hormonu wzrostu<\/h3>\n\n\n\n
Aby omin\u0105\u0107 problem dobowych waha\u0144 GH, w diagnostyce oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenie IGF-1. Insulinopodobny czynnik wzrostu kr\u0105\u017cy g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zany z bia\u0142kami transportuj\u0105cymi (IGFBP), dzi\u0119ki czemu jego poziom zmienia si\u0119 znacznie wolniej ni\u017c st\u0119\u017cenie GH<\/strong>. Dlatego lepiej odzwierciedla ca\u0142kowite wydzielanie hormonu wzrostu.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBadanie hormonu wzrostu \u2013 jak naprawd\u0119 ocenia si\u0119 jego poziom?<\/h2>\n\n\n\n
Precyzyjna diagnostyka opiera si\u0119 na oznaczeniu IGF-1 oraz testach dynamicznych, kt\u00f3re oceniaj\u0105 odpowied\u017a przysadki na podany bodziec \u2013 stymuluj\u0105cy lub hamuj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nWskazania do badania hormonu wzrostu (diagnostyki dynamicznej)<\/h3>\n\n\n\n
Testy dynamiczne wykonuje si\u0119 tylko przy podejrzeniu choroby i wtedy, gdy ich wynik realnie wp\u0142ynie na dalsze post\u0119powanie. Wskazaniami s\u0105 m.in.:<\/p>\n\n\n\n
\n- u doros\u0142ych<\/strong> przebyte guzy, operacje neurochirurgiczne lub radioterapia okolicy podwzg\u00f3rzowo-przysadkowej, urazy czaszkowo-m\u00f3zgowe oraz wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce niedobory innych hormon\u00f3w tropowych;<\/li>\n\n\n\n
- u dzieci <\/strong>utrwalona niskoros\u0142o\u015b\u0107 oraz nag\u0142e zwolnienie tempa wzrastania na siatkach centylowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak przygotowa\u0107 si\u0119 do badania?<\/h3>\n\n\n\n
Aby prawid\u0142owo wykona\u0107 badanie, nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 rano, na czczo i po przespanej nocy. Stres i nag\u0142y wysi\u0142ek mog\u0105 zafa\u0142szowa\u0107 wynik. Warto wcze\u015bniej poinformowa\u0107 lekarza o przyjmowanych lekach i chorobach przewlek\u0142ych, poniewa\u017c niekt\u00f3re z nich (np. choroby tarczycy czy stosowanie estrogen\u00f3w) mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na wynik.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPomiar GH na czczo i oznaczenie IGF-1<\/h3>\n\n\n\n
Wst\u0119pnym krokiem jest oznaczenie IGF-1 a niekiedy r\u00f3wnie\u017c st\u0119\u017cenie GH z porannej krwi. U pacjent\u00f3w z rozleg\u0142ym, udokumentowanym uszkodzeniem przysadki wyniki bywaj\u0105 skrajnie niskie, a obraz kliniczny na tyle jednoznaczny, \u017ce testy stymulacyjne staj\u0105 si\u0119 zb\u0119dne. W pozosta\u0142ych przypadkach s\u0105 one punktem wyj\u015bcia do dalszej diagnostyki \u2013 tym bardziej \u017ce prawid\u0142owy poziom IGF-1 nie wyklucza niedoboru GH u doros\u0142ych. Dlatego o rozpoznaniu decyduj\u0105 testy stymulacyjne.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nTesty stymulacyjne (z insulin\u0105, glukagonem, arginin\u0105, klonidyn\u0105)<\/h3>\n\n\n\n
Test stymulacyjny polega na podaniu substancji wywo\u0142uj\u0105cej u zdrowego cz\u0142owieka silny wyrzut GH i seryjnym pobieraniu krwi, by uchwyci\u0107 szczyt wydzielniczy.<\/p>\n\n\n\n
\n- Test tolerancji\u00a0insuliny<\/strong> (ITT)<\/strong> \u2013 stymulacja wywo\u0142uje kontrolowan\u0105 hipoglikemi\u0119, silnie pobudzaj\u0105c\u0105\u00a0przysadk\u0119.<\/li>\n\n\n\n
- Test z glukagonem<\/strong> \u2013 bezpieczniejsza i coraz powszechniejsza alternatywa dla ITT u doros\u0142ych.<\/li>\n\n\n\n
- Testy z arginin\u0105 lub klonidyn\u0105<\/strong> \u2013 stosowane g\u0142\u00f3wnie w diagnostyce pediatrycznej.<\/li>\n\n\n\n
- Test z macymorelin\u0105<\/strong> \u2013 doustny agonista receptora greliny, podanie doustne zamiast wlewu i mniej pobra\u0144 krwi. Bywa stosowany jako alternatywa ITT.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Test hamowania glukoz\u0105 \u2013 diagnostyka nadmiaru GH<\/h3>\n\n\n\n
Przy podejrzeniu nadmiernej produkcji hormonu stosuje si\u0119 doustny test obci\u0105\u017cenia glukoz\u0105 (OGTT). U zdrowego cz\u0142owieka wypicie st\u0119\u017conego roztworu glukozy niemal ca\u0142kowicie blokuje uwalnianie somatotropiny<\/strong>. Brak spadku GH poni\u017cej okre\u015blonych prog\u00f3w \u015bwiadczy o niezale\u017cnej od regulacji, chorobowej produkcji hormonu, typowej dla akromegalii. Wynik interpretuje si\u0119 \u0142\u0105cznie ze st\u0119\u017ceniem IGF-1, co zwi\u0119ksza pewno\u015b\u0107 rozpoznania.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu \u2013 przyczyny i objawy<\/h2>\n\n\n\n
Somatotropinowa niedoczynno\u015b\u0107 przysadki mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 na ka\u017cdym etapie \u017cycia<\/strong>, a jej obraz zale\u017cy od wieku. U doros\u0142ych g\u0142\u00f3wnym skutkiem s\u0105 niespecyficzne zmiany metabolizmu i pogorszenie samopoczucia, u dzieci \u2013 zahamowanie wzrostu. Przyczyny bywaj\u0105 wrodzone lub nabyte (najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zane z chorobami lub leczeniem okolicy przysadki).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny niedoboru GH u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych dominuj\u0105 przyczyny nabyte<\/strong>. Do najcz\u0119stszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- \u0142agodne guzy okolicy podwzg\u00f3rzowo-przysadkowej, powik\u0142ania po ich leczeniu operacyjnym lub radioterapii;<\/li>\n\n\n\n
- ci\u0119\u017ckie urazy g\u0142owy;<\/li>\n\n\n\n
- stany zapalne;<\/li>\n\n\n\n
- naczyniowe uszkodzenia przysadki.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
U dzieci niedob\u00f3r GH jest natomiast najcz\u0119\u015bciej izolowany<\/strong> (dotyczy tylko tego hormonu), a jego przyczyny zwykle nie udaje si\u0119 ustali\u0107 \u2013 m\u00f3wimy wtedy o postaci idiopatycznej. Rzadziej odpowiadaj\u0105 za niego wrodzone wady o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego lub zaburzenia genetyczne.<\/p>\n\n\n\nNiedob\u00f3r GH u doros\u0142ych cz\u0119\u015bciej ni\u017c u dzieci wsp\u00f3\u0142istnieje z niedoborem innych hormon\u00f3w przysadki.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nNiskoros\u0142o\u015b\u0107 u dzieci \u2013 kiedy podejrzewa\u0107 niedob\u00f3r hormonu wzrostu?<\/h3>\n\n\n\n
Niski wzrost dziecka zwykle nie oznacza choroby \u2013 najcz\u0119\u015bciej wynika z uwarunkowa\u0144 rodzinnych lub konstytucjonalnego op\u00f3\u017anienia wzrastania. Niepokoi\u0107 powinien nie sam niski wzrost, lecz wyra\u017ane zwolnienie <\/strong>jego tempa, gdy dziecko zaczyna \u201ewypada\u0107\u201d ze swojego kana\u0142u na siatce centylowej. Diagnostyka obejmuje wtedy ocen\u0119 tempa wzrastania, oznaczenie IGF-1 oraz radiologiczn\u0105 ocen\u0119 wieku kostnego.<\/p>\n\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu jest rzadk\u0105 przyczyn\u0105 niskoros\u0142o\u015bci<\/strong>, ale rozpoznanie go w por\u0119 jest kluczowe. Leczenie dzia\u0142a bowiem tylko dop\u00f3ki chrz\u0105stki wzrostowe pozostaj\u0105 otwarte, a decyduje o tym wiek kostny, nie metrykalny \u2013 zwykle do 18.-20. roku \u017cycia. Dlatego przy pierwszych niepokoj\u0105cych objawach warto jak najwcze\u015bniej zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do endokrynologa.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu u doros\u0142ych \u2013 objawy, kt\u00f3rych nie wolno bagatelizowa\u0107<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych objawy s\u0105 niespecyficzne<\/strong>, przez co \u0142atwo pomyli\u0107 je z oznakami starzenia lub przem\u0119czenia. Nale\u017c\u0105 do nich m.in.:<\/p>\n\n\n\n\n- zmiana sk\u0142adu cia\u0142a \u2013 przyrost tkanki t\u0142uszczowej (zw\u0142aszcza brzusznej) przy zaniku masy mi\u0119\u015bniowej;<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142e zm\u0119czenie<\/a>, spadek si\u0142y fizycznej i wydolno\u015bci wysi\u0142kowej;<\/li>\n\n\n\n
- pogorszenie profilu lipidowego oraz insulinooporno\u015b\u0107<\/a>;<\/li>\n\n\n\n
- spadek g\u0119sto\u015bci mineralnej ko\u015bci, zwi\u0119kszaj\u0105cy ryzyko osteopenii i osteoporozy<\/a>;<\/li>\n\n\n\n
- obni\u017cenie nastroju, l\u0119kliwo\u015b\u0107 i pogorszenie jako\u015bci \u017cycia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Nieleczony, d\u0142ugotrwa\u0142y niedob\u00f3r GH u doros\u0142ych wi\u0105\u017ce si\u0119 ponadto ze zwi\u0119kszonym ryzykiem sercowo-naczyniowym<\/strong> \u2013 to jeden z wa\u017cniejszych powod\u00f3w, by go rozpozna\u0107 i leczy\u0107, a nie bagatelizowa\u0107 jako \u201eobjaw wieku\u201d.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie niedoboru GH (somatropina, program lekowy NFZ)<\/h3>\n\n\n\n
Podstaw\u0105 leczenia jest substytucja rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu<\/strong> (somatropiny, rhGH), wytwarzanego metodami in\u017cynierii genetycznej. Preparat podaje si\u0119 we wstrzykni\u0119ciach podsk\u00f3rnych \u2013 codziennie, wieczorem, a od niedawna dost\u0119pne s\u0105 tak\u017ce formy podawane raz w tygodniu, o por\u00f3wnywalnej skuteczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n\n- U doros\u0142ych<\/strong> terapia ma odwr\u00f3ci\u0107 niekorzystne zmiany metaboliczne, poprawi\u0107 struktur\u0119 ko\u015bci oraz samopoczucie i jako\u015b\u0107 \u017cycia.<\/li>\n\n\n\n
- U dzieci <\/strong>celem leczenia jest\u00a0poprawa wzrostu ostatecznego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W Polsce leczenie hormonem wzrostu jest finansowane w ramach program\u00f3w lekowych NFZ<\/strong> po spe\u0142nieniu kryteri\u00f3w kwalifikacyjnych. U dzieci obejmuje ono m.in. somatotropinow\u0105 niedoczynno\u015b\u0107 przysadki, zesp\u00f3\u0142 Turnera<\/a>, zesp\u00f3\u0142 Pradera-Williego i przewlek\u0142\u0105 niewydolno\u015b\u0107 nerek. Odr\u0119bny program dotyczy doros\u0142ych z ci\u0119\u017ckim, potwierdzonym niedoborem hormonu wzrostu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144<\/div>\n Screening zdrowia <\/br> dla m\u0119\u017cczyzn<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Kompleksowy przegl\u0105d zdrowia dla m\u0119\u017cczyzn w Warszawie. <\/strong> Badania prostaty (PSA), serca, urolog i pe\u0142na diagnostyka laboratoryjna w jeden dzie\u0144.<\/div>\n
\n od 3510 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNadmiar hormonu wzrostu \u2013 gigantyzm i akromegalia<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPrzewlekle wysokie st\u0119\u017cenie GH i IGF-1 prowadzi do ci\u0119\u017ckich stan\u00f3w chorobowych, kt\u00f3rych charakter zale\u017cy od tego, czy nadmiar pojawi\u0142 si\u0119 przed zako\u0144czeniem wzrostu ko\u015b\u0107ca, czy ju\u017c po nim. \u0179r\u00f3d\u0142em nadmiaru jest zwykle \u0142agodny guz przysadki, a nierozpoznana choroba latami uszkadza serce i metabolizm \u2013 dlatego tak wa\u017cne jest wczesne wykrycie.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nGigantyzm u dzieci \u2013 nadmiar GH przed zako\u0144czeniem wzrostu ko\u015bci<\/h3>\n\n\n\n
Je\u015bli nadmiar somatotropiny pojawi si\u0119 przed zaro\u015bni\u0119ciem chrz\u0105stek wzrostowych, dochodzi do gigantyzmu \u2013 gwa\u0142townego, patologicznego przyspieszenia wzrostu wzd\u0142u\u017cnego<\/strong>. Stan ten wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem obci\u0105\u017cenia uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, przerostu mi\u0119\u015bnia sercowego i zaburze\u0144 metabolicznych. U pacjent\u00f3w z bardzo wczesnym pocz\u0105tkiem choroby nadmiar GH cz\u0119sto ma pod\u0142o\u017ce genetyczne.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nAkromegalia u doros\u0142ych \u2013 zmiany rys\u00f3w twarzy, d\u0142oni i st\u00f3p<\/h3>\n\n\n\n
U doros\u0142ych, u kt\u00f3rych nasady ko\u015bci ju\u017c si\u0119 zros\u0142y, nadmiar GH powoduje stopniowy rozrost tkanek mi\u0119kkich oraz ko\u015bci d\u0142oni, st\u00f3p i twarzoczaszki. Zmiany narastaj\u0105 powoli i bywaj\u0105 niespecyficzne<\/strong>, dlatego przez lata mog\u0105 nie wzbudza\u0107 podejrze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest hormon wzrostu i jak dzia\u0142a w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n
Hormon wzrostu to hormon peptydowy (bia\u0142kowy), kt\u00f3ry przez swoiste\u00a0receptory oddzia\u0142uje na niemal wszystkie tkanki<\/strong>. W okresie rozwojowym stymuluje wzrost ko\u015bci d\u0142ugich i przyrost masy cia\u0142a. U os\u00f3b doros\u0142ych wp\u0142ywa na ilo\u015b\u0107 tkanki t\u0142uszczowej i mi\u0119\u015bniowej, g\u0119sto\u015b\u0107 mineraln\u0105 ko\u015bci oraz\u00a0procesy metaboliczne.<\/p>\n\n\n\n Produkcja i uwalnianie hormonu zachodz\u0105 w kom\u00f3rkach somatotropowych przedniego p\u0142ata przysadki m\u00f3zgowej<\/strong>, kt\u00f3ra kontroluje r\u00f3wnie\u017c prac\u0119 tarczycy, nadnerczy i gonad. Jej uszkodzenie zwykle zaburza\u00a0wydzielanie kilku hormon\u00f3w jednocze\u015bnie, a nie tylko jednego.<\/p>\n\n\n\n Przysadka uwalnia hormon pulsacyjnie \u2013 od kilku do kilkunastu wyrzut\u00f3w na dob\u0119<\/strong>, a mi\u0119dzy nimi jego st\u0119\u017cenie spada niemal do zera. Najwi\u0119kszy i najbardziej powtarzalny wyrzut nast\u0119puje podczas pierwszego epizodu snu g\u0142\u0119bokiego (wolnofalowego). Podwzg\u00f3rze silnie pobudza wtedy przysadk\u0119, a zarazem os\u0142abia sygna\u0142y hamuj\u0105ce wydzielanie GH.<\/p>\n\n\n\n Podwzg\u00f3rze steruje przysadk\u0105 za pomoc\u0105 dw\u00f3ch neurohormon\u00f3w<\/strong>: somatoliberyna (GHRH) pobudza wydzielanie GH, a somatostatyna je hamuje. Wydzielanie pobudza tak\u017ce grelina \u2013 hormon produkowany g\u0142\u00f3wnie w \u017co\u0142\u0105dku, sygnalizuj\u0105cy m.in. g\u0142\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n Uwolniony hormon wzrostu dzia\u0142a na tkanki dwojako. Cz\u0119\u015b\u0107 efekt\u00f3w powstaje bezpo\u015brednio, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 za po\u015brednictwem insulinopodobnego czynnika wzrostu typu 1<\/strong> (IGF-1). To w\u0142a\u015bnie IGF-1, wytwarzany przez w\u0105trob\u0119 i inne tkanki pod wp\u0142ywem GH, w du\u017cej mierze odpowiada za wzrost ko\u015bci i tkanek oraz podzia\u0142y kom\u00f3rek. Gdy st\u0119\u017cenie GH i IGF-1 dostatecznie wzro\u015bnie, organizm ogranicza dalsze wydzielanie GH.<\/p>\n\n\n\n U doros\u0142ych, po zako\u0144czeniu wzrastania, hormon wzrostu wp\u0142ywa m.in. na:<\/p>\n\n\n\n Pojedynczego oznaczenia GH nie da si\u0119 oceni\u0107 przez proste por\u00f3wnanie z zakresem referencyjnym. Wp\u0142ywa na nie wiele zmiennych: wiek, p\u0142e\u0107, BMI, faza cyklu, poziom estrogen\u00f3w (w tym antykoncepcja i terapia hormonalna), a nawet stres czy posi\u0142ek tu\u017c przed pobraniem.<\/p>\n\n\n\n Ze wzgl\u0119du na pulsacyjne wydzielanie jednorazowe oznaczenie ma znikom\u0105 warto\u015b\u0107 diagnostyczn\u0105 \u2013 niski wynik bywa norm\u0105 w fazie mi\u0119dzy wyrzutami, a wysoki jedynie odzwierciedleniem chwilowego szczytu pulsacji.<\/p>\n\n\n\n Aby omin\u0105\u0107 problem dobowych waha\u0144 GH, w diagnostyce oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenie IGF-1. Insulinopodobny czynnik wzrostu kr\u0105\u017cy g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zany z bia\u0142kami transportuj\u0105cymi (IGFBP), dzi\u0119ki czemu jego poziom zmienia si\u0119 znacznie wolniej ni\u017c st\u0119\u017cenie GH<\/strong>. Dlatego lepiej odzwierciedla ca\u0142kowite wydzielanie hormonu wzrostu.<\/p>\n\n\n\n Precyzyjna diagnostyka opiera si\u0119 na oznaczeniu IGF-1 oraz testach dynamicznych, kt\u00f3re oceniaj\u0105 odpowied\u017a przysadki na podany bodziec \u2013 stymuluj\u0105cy lub hamuj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n Testy dynamiczne wykonuje si\u0119 tylko przy podejrzeniu choroby i wtedy, gdy ich wynik realnie wp\u0142ynie na dalsze post\u0119powanie. Wskazaniami s\u0105 m.in.:<\/p>\n\n\n\n Aby prawid\u0142owo wykona\u0107 badanie, nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 rano, na czczo i po przespanej nocy. Stres i nag\u0142y wysi\u0142ek mog\u0105 zafa\u0142szowa\u0107 wynik. Warto wcze\u015bniej poinformowa\u0107 lekarza o przyjmowanych lekach i chorobach przewlek\u0142ych, poniewa\u017c niekt\u00f3re z nich (np. choroby tarczycy czy stosowanie estrogen\u00f3w) mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na wynik.<\/p>\n\n\n\n Wst\u0119pnym krokiem jest oznaczenie IGF-1 a niekiedy r\u00f3wnie\u017c st\u0119\u017cenie GH z porannej krwi. U pacjent\u00f3w z rozleg\u0142ym, udokumentowanym uszkodzeniem przysadki wyniki bywaj\u0105 skrajnie niskie, a obraz kliniczny na tyle jednoznaczny, \u017ce testy stymulacyjne staj\u0105 si\u0119 zb\u0119dne. W pozosta\u0142ych przypadkach s\u0105 one punktem wyj\u015bcia do dalszej diagnostyki \u2013 tym bardziej \u017ce prawid\u0142owy poziom IGF-1 nie wyklucza niedoboru GH u doros\u0142ych. Dlatego o rozpoznaniu decyduj\u0105 testy stymulacyjne.<\/p>\n\n\n\n Test stymulacyjny polega na podaniu substancji wywo\u0142uj\u0105cej u zdrowego cz\u0142owieka silny wyrzut GH i seryjnym pobieraniu krwi, by uchwyci\u0107 szczyt wydzielniczy.<\/p>\n\n\n\n Przy podejrzeniu nadmiernej produkcji hormonu stosuje si\u0119 doustny test obci\u0105\u017cenia glukoz\u0105 (OGTT). U zdrowego cz\u0142owieka wypicie st\u0119\u017conego roztworu glukozy niemal ca\u0142kowicie blokuje uwalnianie somatotropiny<\/strong>. Brak spadku GH poni\u017cej okre\u015blonych prog\u00f3w \u015bwiadczy o niezale\u017cnej od regulacji, chorobowej produkcji hormonu, typowej dla akromegalii. Wynik interpretuje si\u0119 \u0142\u0105cznie ze st\u0119\u017ceniem IGF-1, co zwi\u0119ksza pewno\u015b\u0107 rozpoznania.<\/p>\n\n\n Somatotropinowa niedoczynno\u015b\u0107 przysadki mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 na ka\u017cdym etapie \u017cycia<\/strong>, a jej obraz zale\u017cy od wieku. U doros\u0142ych g\u0142\u00f3wnym skutkiem s\u0105 niespecyficzne zmiany metabolizmu i pogorszenie samopoczucia, u dzieci \u2013 zahamowanie wzrostu. Przyczyny bywaj\u0105 wrodzone lub nabyte (najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zane z chorobami lub leczeniem okolicy przysadki).<\/p>\n\n\n\n U doros\u0142ych dominuj\u0105 przyczyny nabyte<\/strong>. Do najcz\u0119stszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n U dzieci niedob\u00f3r GH jest natomiast najcz\u0119\u015bciej izolowany<\/strong> (dotyczy tylko tego hormonu), a jego przyczyny zwykle nie udaje si\u0119 ustali\u0107 \u2013 m\u00f3wimy wtedy o postaci idiopatycznej. Rzadziej odpowiadaj\u0105 za niego wrodzone wady o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego lub zaburzenia genetyczne.<\/p>\n\n\n\n Niedob\u00f3r GH u doros\u0142ych cz\u0119\u015bciej ni\u017c u dzieci wsp\u00f3\u0142istnieje z niedoborem innych hormon\u00f3w przysadki.<\/p>\n\n\n\n Niski wzrost dziecka zwykle nie oznacza choroby \u2013 najcz\u0119\u015bciej wynika z uwarunkowa\u0144 rodzinnych lub konstytucjonalnego op\u00f3\u017anienia wzrastania. Niepokoi\u0107 powinien nie sam niski wzrost, lecz wyra\u017ane zwolnienie <\/strong>jego tempa, gdy dziecko zaczyna \u201ewypada\u0107\u201d ze swojego kana\u0142u na siatce centylowej. Diagnostyka obejmuje wtedy ocen\u0119 tempa wzrastania, oznaczenie IGF-1 oraz radiologiczn\u0105 ocen\u0119 wieku kostnego.<\/p>\n\n\n\n Niedob\u00f3r hormonu wzrostu jest rzadk\u0105 przyczyn\u0105 niskoros\u0142o\u015bci<\/strong>, ale rozpoznanie go w por\u0119 jest kluczowe. Leczenie dzia\u0142a bowiem tylko dop\u00f3ki chrz\u0105stki wzrostowe pozostaj\u0105 otwarte, a decyduje o tym wiek kostny, nie metrykalny \u2013 zwykle do 18.-20. roku \u017cycia. Dlatego przy pierwszych niepokoj\u0105cych objawach warto jak najwcze\u015bniej zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do endokrynologa.<\/p>\n\n\n\n U doros\u0142ych objawy s\u0105 niespecyficzne<\/strong>, przez co \u0142atwo pomyli\u0107 je z oznakami starzenia lub przem\u0119czenia. Nale\u017c\u0105 do nich m.in.:<\/p>\n\n\n\n Nieleczony, d\u0142ugotrwa\u0142y niedob\u00f3r GH u doros\u0142ych wi\u0105\u017ce si\u0119 ponadto ze zwi\u0119kszonym ryzykiem sercowo-naczyniowym<\/strong> \u2013 to jeden z wa\u017cniejszych powod\u00f3w, by go rozpozna\u0107 i leczy\u0107, a nie bagatelizowa\u0107 jako \u201eobjaw wieku\u201d.<\/p>\n\n\n\n Podstaw\u0105 leczenia jest substytucja rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu<\/strong> (somatropiny, rhGH), wytwarzanego metodami in\u017cynierii genetycznej. Preparat podaje si\u0119 we wstrzykni\u0119ciach podsk\u00f3rnych \u2013 codziennie, wieczorem, a od niedawna dost\u0119pne s\u0105 tak\u017ce formy podawane raz w tygodniu, o por\u00f3wnywalnej skuteczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W Polsce leczenie hormonem wzrostu jest finansowane w ramach program\u00f3w lekowych NFZ<\/strong> po spe\u0142nieniu kryteri\u00f3w kwalifikacyjnych. U dzieci obejmuje ono m.in. somatotropinow\u0105 niedoczynno\u015b\u0107 przysadki, zesp\u00f3\u0142 Turnera<\/a>, zesp\u00f3\u0142 Pradera-Williego i przewlek\u0142\u0105 niewydolno\u015b\u0107 nerek. Odr\u0119bny program dotyczy doros\u0142ych z ci\u0119\u017ckim, potwierdzonym niedoborem hormonu wzrostu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Przewlekle wysokie st\u0119\u017cenie GH i IGF-1 prowadzi do ci\u0119\u017ckich stan\u00f3w chorobowych, kt\u00f3rych charakter zale\u017cy od tego, czy nadmiar pojawi\u0142 si\u0119 przed zako\u0144czeniem wzrostu ko\u015b\u0107ca, czy ju\u017c po nim. \u0179r\u00f3d\u0142em nadmiaru jest zwykle \u0142agodny guz przysadki, a nierozpoznana choroba latami uszkadza serce i metabolizm \u2013 dlatego tak wa\u017cne jest wczesne wykrycie.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli nadmiar somatotropiny pojawi si\u0119 przed zaro\u015bni\u0119ciem chrz\u0105stek wzrostowych, dochodzi do gigantyzmu \u2013 gwa\u0142townego, patologicznego przyspieszenia wzrostu wzd\u0142u\u017cnego<\/strong>. Stan ten wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem obci\u0105\u017cenia uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, przerostu mi\u0119\u015bnia sercowego i zaburze\u0144 metabolicznych. U pacjent\u00f3w z bardzo wczesnym pocz\u0105tkiem choroby nadmiar GH cz\u0119sto ma pod\u0142o\u017ce genetyczne.<\/p>\n\n\n\n U doros\u0142ych, u kt\u00f3rych nasady ko\u015bci ju\u017c si\u0119 zros\u0142y, nadmiar GH powoduje stopniowy rozrost tkanek mi\u0119kkich oraz ko\u015bci d\u0142oni, st\u00f3p i twarzoczaszki. Zmiany narastaj\u0105 powoli i bywaj\u0105 niespecyficzne<\/strong>, dlatego przez lata mog\u0105 nie wzbudza\u0107 podejrze\u0144.<\/p>\n\n\n\nPulsacyjne wydzielanie GH \u2013 dlaczego najwi\u0119cej hormonu jest w nocy?<\/h3>\n\n\n\n
O\u015b podwzg\u00f3rze\u2013przysadka\u2013IGF-1 i po\u015brednie dzia\u0142anie GH<\/h3>\n\n\n\n
G\u0142\u00f3wne funkcje hormonu wzrostu u doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n Normy hormonu wzrostu \u2013 dlaczego trudno je interpretowa\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n
Orientacyjne normy GH u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
\n
Dlaczego pojedynczy pomiar GH jest niemiarodajny?<\/h3>\n\n\n\n
IGF-1 jako wiarygodniejszy wska\u017anik aktywno\u015bci hormonu wzrostu<\/h3>\n\n\n\n
Badanie hormonu wzrostu \u2013 jak naprawd\u0119 ocenia si\u0119 jego poziom?<\/h2>\n\n\n\n
Wskazania do badania hormonu wzrostu (diagnostyki dynamicznej)<\/h3>\n\n\n\n
\n
Jak przygotowa\u0107 si\u0119 do badania?<\/h3>\n\n\n\n
Pomiar GH na czczo i oznaczenie IGF-1<\/h3>\n\n\n\n
Testy stymulacyjne (z insulin\u0105, glukagonem, arginin\u0105, klonidyn\u0105)<\/h3>\n\n\n\n
\n
Test hamowania glukoz\u0105 \u2013 diagnostyka nadmiaru GH<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nNiedob\u00f3r hormonu wzrostu \u2013 przyczyny i objawy<\/h2>\n\n\n\n
Przyczyny niedoboru GH u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
\n
Niskoros\u0142o\u015b\u0107 u dzieci \u2013 kiedy podejrzewa\u0107 niedob\u00f3r hormonu wzrostu?<\/h3>\n\n\n\n
Niedob\u00f3r hormonu wzrostu u doros\u0142ych \u2013 objawy, kt\u00f3rych nie wolno bagatelizowa\u0107<\/h3>\n\n\n\n
\n
Leczenie niedoboru GH (somatropina, program lekowy NFZ)<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n Nadmiar hormonu wzrostu \u2013 gigantyzm i akromegalia<\/h2>\n\n\n\n\n
Gigantyzm u dzieci \u2013 nadmiar GH przed zako\u0144czeniem wzrostu ko\u015bci<\/h3>\n\n\n\n
Akromegalia u doros\u0142ych \u2013 zmiany rys\u00f3w twarzy, d\u0142oni i st\u00f3p<\/h3>\n\n\n\n