\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Cushinga \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Czym jest zesp\u00f3\u0142 Cushinga i jak dochodzi do nadmiaru kortyzolu?<\/strong> Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w klinicznych wywo\u0142anych przewlek\u0142ym nara\u017ceniem tkanek na nadmiar glikokortykosteroid\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej kortyzolu produkowanego przez kor\u0119 nadnerczy. Wydzielanie hormonu kontroluje o\u015b podwzg\u00f3rze\u2013przysadka\u2013nadnercza (HPA): podwzg\u00f3rze uwalnia CRH, przysadka ACTH, a nadnercza w odpowiedzi produkuj\u0105 kortyzol; w zespole Cushinga mechanizm sprz\u0119\u017cenia zwrotnego przestaje dzia\u0142a\u0107 prawid\u0142owo. Przewlekle wysokie st\u0119\u017cenie hormonu prowadzi do insulinooporno\u015bci, nadci\u015bnienia, osteoporozy, os\u0142abienia odporno\u015bci oraz zaburze\u0144 snu i nastroju.<\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 charakterystyczne objawy zespo\u0142u Cushinga?<\/strong> Obraz kliniczny rozwija si\u0119 stopniowo, w ci\u0105gu miesi\u0119cy lub lat, a najbardziej rzucaj\u0105ce si\u0119 w oczy s\u0105 zmiany sylwetki: oty\u0142o\u015b\u0107 centralna (budowa \u201ekasztanowego ludzika”) przy chudn\u0105cych ko\u0144czynach, \u201eksi\u0119\u017cycowata” twarz, \u201ebawoli kark” i wa\u0142ki t\u0142uszczowe nad obojczykami. Sk\u00f3ra staje si\u0119 cienka i pergaminowa, pojawiaj\u0105 si\u0119 szerokie czerwonofioletowe rozst\u0119py, siniaki, tr\u0105dzik, hirsutyzm u kobiet oraz trudno goj\u0105ce si\u0119 rany. Towarzysz\u0105 temu os\u0142abienie mi\u0119\u015bni ud i ramion, b\u00f3le kostne, nietypowe z\u0142amania, a u dzieci \u2013 zahamowanie wzrostu mimo przyrostu masy cia\u0142a.<\/li>\n\n\n\n
- Sk\u0105d bierze si\u0119 nadmiar kortyzolu i czym r\u00f3\u017cni si\u0119 choroba od zespo\u0142u Cushinga?<\/strong> Przyczyny dzieli si\u0119 na egzogenne (jatrogenne \u2013 najcz\u0119\u015bciej d\u0142ugotrwa\u0142e leczenie glikokortykosteroidami: prednizonem, deksametazonem, tak\u017ce wziewnymi, donosowymi i silnymi ma\u015bciami) oraz endogenne, klasyfikowane wed\u0142ug st\u0119\u017cenia ACTH. W postaci ACTH-zale\u017cnej dominuje choroba Cushinga \u2013 wywo\u0142any gruczolakiem przysadki nadmiar ACTH; rzadziej wyst\u0119puje ektopowe wydzielanie ACTH przez guzy pozaprzysadkowe (np. drobnokom\u00f3rkowy rak p\u0142uca). Posta\u0107 ACTH-niezale\u017cna wynika najcz\u0119\u015bciej z gruczolaka lub guza nadnercza. Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to szersze poj\u0119cie obejmuj\u0105ce wszystkie te postacie, choroba Cushinga to konkretne rozpoznanie zwi\u0105zane z przysadk\u0105.<\/li>\n\n\n\n
- Jak przebiega diagnostyka i leczenie zespo\u0142u Cushinga?<\/strong> Diagnostyk\u0105 zajmuje si\u0119 endokrynolog; w przesiewie stosuje si\u0119 test hamowania 1 mg deksametazonu, pomiar kortyzolu w \u015blinie oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy oraz dobowe wydalanie wolnego kortyzolu z moczem, a po potwierdzeniu hiperkortyzolemii oznacza si\u0119 ACTH i lokalizuje \u017ar\u00f3d\u0142o (rezonans magnetyczny przysadki, TK lub MR nadnerczy, obrazowanie klatki piersiowej i jamy brzusznej). Leczenie zale\u017cy od przyczyny: w postaci jatrogennej stopniowa redukcja glikokortykosteroid\u00f3w, w chorobie Cushinga operacyjne usuni\u0119cie gruczolaka przysadki, w postaciach ACTH-niezale\u017cnych resekcja zmian nadnerczy, a leki hamuj\u0105ce syntez\u0119 kortyzolu wykorzystuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej jako przygotowanie do zabiegu lub wsparcie po nieskutecznej operacji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest zesp\u00f3\u0142 Cushinga i jakie s\u0105 jego mechanizmy?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy zespo\u0142u Cushinga<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne przyczyny nadmiernego wydzielania kortyzolu?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka zespo\u0142u Cushinga<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Metody leczenia i rokowania w zespole Cushinga<\/a><\/li>\n\n\n\n
- FAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o chorob\u0119 Cushinga<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest zesp\u00f3\u0142 Cushinga i jakie s\u0105 jego mechanizmy?<\/h2>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w klinicznych wywo\u0142anych przewlek\u0142ym nara\u017ceniem tkanek na nadmiar glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong>\u00a0\u2013 najcz\u0119\u015bciej kortyzolu<\/a>.<\/p>\n\n\n\nNazwa stanu pochodzi od nazwiska ameryka\u0144skiego neurochirurga Harveya Cushinga, kt\u00f3ry w 1932 roku po raz pierwszy opisa\u0142 charakterystyczne objawy wyst\u0119puj\u0105ce u pacjent\u00f3w z gruczolakiem przysadki m\u00f3zgowej.<\/p>\n\n\n\n
Kortyzol<\/strong> jest produkowany przez kor\u0119 nadnerczy \u2013 dwa niewielkie gruczo\u0142y le\u017c\u0105ce nad nerkami. Jego wydzielanie podlega \u015bcis\u0142ej kontroli osi podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza (o\u015b HPA, ang. hypothalamic-pituitary-adrenal).<\/p>\n\n\n\n\n- Podwzg\u00f3rze uwalnia kortykoliberyn\u0119 (CRH), kt\u00f3ra pobudza przedni p\u0142at przysadki do uwalniania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH).<\/li>\n\n\n\n
- ACTH dociera z krwi\u0105 do nadnerczy i stymuluje produkcj\u0119 kortyzolu.<\/li>\n\n\n\n
- W odpowiedzi na rosn\u0105ce st\u0119\u017cenie kortyzolu we krwi organizm hamuje uwalnianie CRH i ACTH \u2013 uk\u0142ad sam si\u0119 reguluje, utrzymuj\u0105c homeostaz\u0119 (r\u00f3wnowag\u0119).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
U zdrowej osoby poziom kortyzolu w surowicy krwi zale\u017cy od rytmu dobowego<\/strong>. Jego najwy\u017csze st\u0119\u017cenia odnotowuje si\u0119 rano, wkr\u00f3tce po przebudzeniu, a najni\u017csze w godzinach wieczornych i oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n\n\n\nHormon odpowiada za \u201emobilizacj\u0119\u201d organizmu w sytuacjach stresowych \u2013 m.in.:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- podnosi st\u0119\u017cenie glukozy we krwi;<\/li>\n\n\n\n
- uruchamia rozpad bia\u0142ek mi\u0119\u015bniowych i t\u0142uszcz\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- podtrzymuje ci\u015bnienie t\u0119tnicze;<\/li>\n\n\n\n
- hamuje stan zapalny;<\/li>\n\n\n\n
- wp\u0142ywa na pami\u0119\u0107 i nastr\u00f3j.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W zespole Cushinga zaburzone zostaj\u0105 mechanizmy, kt\u00f3re reguluj\u0105 czas i ilo\u015b\u0107 wydzielania kortyzolu. St\u0119\u017cenie hormonu utrzymuje si\u0119 na wysokim poziomie. Jego kr\u00f3tkotrwa\u0142e wyrzuty s\u0105 niezb\u0119dne \u2013 jednak przewlek\u0142y nadmiar ma negatywny wp\u0142yw na tkanki. Jaki? <\/p>\n\n\n\n
Nadmiar kortyzolu w zespole Cushinga: <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- nasila uwalnianie cz\u0105steczek glukozy w w\u0105trobie<\/strong> (proces glukoneogenezy) i os\u0142abia dzia\u0142anie insuliny \u2013 rozwija si\u0119 insulinooporno\u015b\u0107, hiperglikemia, a u cz\u0119\u015bci chorych jawna cukrzyca;<\/li>\n\n\n\n
- sprzyja gromadzeniu tkanki t\u0142uszczowej<\/strong> w okolicy tu\u0142owia, karku i twarzy, przy jednoczesnym zaniku mi\u0119\u015bni ko\u0144czyn;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- uwra\u017cliwia naczynia krwiono\u015bne<\/strong> na adrenalin\u0119 i noradrenalin\u0119 \u2013 wskutek czego naczynia mocniej si\u0119 obkurczaj\u0105, a krew p\u0142ynie pod wi\u0119kszym ci\u015bnieniem. R\u00f3wnocze\u015bnie organizm zatrzymuje wi\u0119cej sodu i wody. W krwiobiegu kr\u0105\u017cy wi\u0119ksza obj\u0119to\u015b\u0107 p\u0142ynu, wi\u0119c ci\u015bnienie t\u0119tnicze dalej ro\u015bnie. Na tej drodze rozwija si\u0119 nadci\u015bnienie t\u0119tnicze, a w jego konsekwencji inne zaburzenia uk\u0142adu sercowo-naczyniowego;<\/li>\n\n\n\n
- w ko\u015bciach hamuje aktywno\u015b\u0107 osteoblast\u00f3w (kom\u00f3rek tworz\u0105cych tkank\u0119 kostn\u0105) i nasila resorpcj\u0119 ko\u015bci \u2013 zwi\u0119ksza ryzyko osteopenii oraz\u00a0osteoporozy<\/a><\/strong>;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- os\u0142abia aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu odporno\u015bciowego<\/strong> \u2013 organizm s\u0142abiej rozpoznaje i zwalcza drobnoustroje;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- wp\u0142ywa na o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy<\/strong> \u2013 mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 zaburze\u0144 snu, nastroju i funkcji\u00a0poznawczych (m.in. bezsenno\u015bci<\/a>, chwiejno\u015bci emocjonalnej czy problem\u00f3w z pami\u0119ci\u0105 i koncentracj\u0105).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/tarczyca.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja endokrynologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoi Ci\u0119 nag\u0142a zmiana masy cia\u0142a lub borykasz si\u0119 z przewlek\u0142ym zm\u0119czeniem? Skonsultuj si\u0119 z endokrynologiem, aby przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w organizmie.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy zespo\u0142u Cushinga \u2013 jak zmienia si\u0119 cia\u0142o pacjenta?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nObraz kliniczny zespo\u0142u Cushinga rozwija si\u0119 stopniowo<\/strong>, zwykle w ci\u0105gu miesi\u0119cy lub lat. Dolegliwo\u015bci mog\u0105 dotyczy\u0107 wielu uk\u0142ad\u00f3w organizmu. Zanim uda si\u0119 postawi\u0107 w\u0142a\u015bciwe rozpoznanie chorzy cz\u0119sto trafiaj\u0105 najpierw do kardiologa, dermatologa, diabetologa, psychiatry albo ginekologa. <\/p>\n\n\n\nZmiany sylwetki<\/strong> nale\u017c\u0105 do najbardziej charakterystycznych objaw\u00f3w klinicznych spowodowanych zespo\u0142em Cushinga.<\/p>\n\n\n\n\n- Pacjent nietypowo przybiera na wadze<\/strong> \u2013 tkanka t\u0142uszczowa odk\u0142ada si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w okolicy jamy brzusznej (zwykle rozwija si\u0119 oty\u0142o\u015b\u0107 centralna). Brzuch staje si\u0119 du\u017cy, zaokr\u0105glony i mocno wystaj\u0105cy, podczas gdy ramiona i uda wyra\u017anie chudn\u0105. Tak\u0105 postur\u0119 cia\u0142a potocznie nazywa si\u0119 budow\u0105 \u201ekasztanowego ludzika\u201d.<\/li>\n\n\n\n
- Twarz nabiera okr\u0105g\u0142ego kszta\u0142tu<\/strong> (\u201eksi\u0119\u017cycowatego\u201d), a policzki staj\u0105 si\u0119 mocniej zar\u00f3\u017cowione.<\/li>\n\n\n\n
- Na karku gromadzi si\u0119 garb t\u0142uszczowy<\/strong> (\u201ebawoli kark\u201d).<\/li>\n\n\n\n
- Charakterystyczne s\u0105 tak\u017ce wa\u0142ki t\u0142uszczowe<\/strong> wype\u0142niaj\u0105ce do\u0142ki\u00a0nadobojczykowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W zespole Cushinga zmienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wygl\u0105d sk\u00f3ry<\/strong>. U pacjent\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119:<\/p>\n\n\n\n\n- szerokie (ponad centymetrowe) czerwonofioletowe rozst\u0119py<\/strong> zlokalizowane na brzuchu, biodrach, udach, po\u015bladkach, piersiach i ramionach;<\/li>\n\n\n\n
- \u015bcie\u0144czenie<\/strong> sk\u00f3ry \u2013 staje si\u0119 delikatna, pergaminowa, prze\u015bwituj\u0105 przez ni\u0105 naczynia;<\/li>\n\n\n\n
- zwi\u0119kszona sk\u0142onno\u015b\u0107 do siniak\u00f3w<\/strong>;<\/li>\n\n\n\n
- trudno goj\u0105ce si\u0119 rany<\/strong>;<\/li>\n\n\n\n
- nadmierne ow\u0142osienie<\/strong> (hirsutyzm) u kobiet na twarzy, klatce piersiowej, brzuchu;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- zmiany sk\u00f3rne o charakterze tr\u0105dzikowym<\/strong>, zw\u0142aszcza na plecach i twarzy;<\/li>\n\n\n\n
- przebarwienia<\/strong> sk\u00f3ry.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
R\u00f3wnolegle do widocznych zmian rozwijaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c objawy mi\u0119\u015bniowo-szkieletowe<\/strong>. Pacjenci zg\u0142aszaj\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- os\u0142abienie<\/strong> si\u0142y, szczeg\u00f3lnie mi\u0119\u015bni ud i ramion \u2013 trudno\u015b\u0107 wstawania bez podpierania si\u0119 r\u0119kami, problemy z wchodzeniem po schodach;<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le kostne;<\/strong><\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119ste z\u0142amania<\/strong> \u2013 raczej nietypowe (np. podczas niewielkiego wysi\u0142ku, \u017ceber w trakcie kaszlu);<\/li>\n\n\n\n
- zahamowanie wzrostu<\/strong> mimo przybierania na wadze (u dzieci).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne przyczyny nadmiernego wydzielania kortyzolu?<\/h2>\n\n\n\n
Przyczyny nadmiaru kortyzolu klasyfikuje si\u0119 wzgl\u0119dem ich \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 zewn\u0119trzne (egzogenne) i wewn\u0119trzne (endogenne). Egzogenny zesp\u00f3\u0142 Cushinga wi\u0105\u017ce si\u0119 z przyjmowaniem lek\u00f3w steroidowych<\/strong> \u2013 z tego wzgl\u0119du inaczej nazywany jest postaci\u0105 polekow\u0105 lub jatrogenn\u0105.<\/p>\n\n\n\nZa najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0119 uznaje si\u0119 leczenie wysokimi dawkami glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong>. Do tej grupy nale\u017c\u0105 m.in. prednizon, prednizolon, metyloprednizolon, deksametazon i hydrokortyzon. Stosuje si\u0119 je m.in. w chorobach autoimmunologicznych (np. reumatoidalnym zapaleniu staw\u00f3w<\/a>), ci\u0119\u017ckiej astmie<\/a>, POChP<\/a>, po przeszczepach narz\u0105d\u00f3w oraz w cz\u0119\u015bci chor\u00f3b nowotworowych.<\/p>\n\n\n\nZesp\u00f3\u0142 Cushinga mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c po lekach glikokortykosteroidowych podawanych inn\u0105 drog\u0105 ni\u017c doustna. Dotyczy to preparat\u00f3w wziewnych, donosowych, dostawowych, a tak\u017ce silnych ma\u015bci steroidowych u\u017cywanych d\u0142ugo lub na du\u017cej powierzchni sk\u00f3ry. <\/p>\n\n\n\n
O endogennym zespole Cushinga m\u00f3wi si\u0119 wtedy, gdy organizm produkuje zbyt du\u017co kortyzolu<\/strong>. W uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w cz\u0119\u015bci przypadk\u00f3w dochodzi do nadczynno\u015bci kory nadnerczy \u2013 gruczo\u0142y produkuj\u0105 wtedy wi\u0119cej hormonu, ni\u017c organizm potrzebuje. <\/p>\n\n\n\nOdnotowywane warto\u015bci kortyzolu interpretuje si\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119 st\u0119\u017cenie ACTH. Gdy ACTH jest podwy\u017cszone albo nieadekwatnie prawid\u0142owe mimo nadmiaru kortyzolu m\u00f3wimy o postaci ACTH-zale\u017cnej. W pierwszej kolejno\u015bci przyczyny poszukuje si\u0119 wtedy w przysadce. <\/p>\n\n\n\n
Najcz\u0119stsz\u0105 postaci\u0105 zaburze\u0144 zale\u017cnych od ACTH jest choroba Cushinga<\/strong>. Nie nale\u017cy myli\u0107 jej z zespo\u0142em Cushinga. Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to szersze poj\u0119cie \u2013 dotyczy wszystkich postaci nadmiaru kortyzolu, niezale\u017cnie od jego \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\nChoroba Cushinga jest konkretnym rozpoznaniem. Zwykle odpowiada za ni\u0105 ma\u0142y guz przysadki<\/strong> (gruczolak), kt\u00f3ry produkuje za du\u017co ACTH. Nadnercza pozostaj\u0105 wtedy pod sta\u0142\u0105 stymulacj\u0105 i wytwarzaj\u0105 nadmiar kortyzolu. Taki guz cz\u0119sto ma mniej ni\u017c 1 cm, dlatego bywa trudny do uchwycenia w badaniach obrazowych.<\/p>\n\n\n\nRzadziej \u017ar\u00f3d\u0142em nadmiernego wydzielania ACTH okazuj\u0105 si\u0119 nowotwory zlokalizowane poza przysadk\u0105 (najcz\u0119\u015bciej w obr\u0119bie klatki piersiowej). M\u00f3wimy wtedy o ektopowym wydzielaniu ACTH.<\/p>\n\n\n\n
Do mo\u017cliwych przyczyn nale\u017c\u0105 m.in. drobnokom\u00f3rkowy rak p\u0142uca, rakowiaki oskrzelowe i jelitowe, rak rdzeniasty tarczycy, guzy neuroendokrynne trzustki, guz chromoch\u0142onny oraz rak grasicy.<\/p>\n\n\n\n
Ektopowy\u00a0zesp\u00f3\u0142 Cushinga cz\u0119sto<\/strong> rozwija si\u0119 szybko<\/strong>. U pacjent\u00f3w mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017ckie zaburzenia elektrolitowe, podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie glukozy we krwi <\/a>oraz ciemniejsze zabarwienie sk\u00f3ry. Przy bardzo gwa\u0142townym przebiegu typowe zmiany sylwetki mog\u0105 nie wyst\u0119powa\u0107 (hiperkortyzolemia mo\u017ce narasta\u0107 zbyt szybko, aby zd\u0105\u017cy\u0142y rozwin\u0105\u0107 si\u0119 typowe zmiany sylwetki).<\/p>\n\n\n\nNiskie ACTH kieruje diagnostyk\u0119 w stron\u0119 nadnerczy<\/strong>. Przyczyn\u0105 mo\u017ce by\u0107 np. gruczolak albo guz nadnercza. Rzadziej przyczyn\u0105 ACTH-niezale\u017cnego zespo\u0142u Cushinga jest obustronny rozrost kory nadnerczy.<\/p>\n\n\n\nObok postaci zale\u017cnych i niezale\u017cnych od ACTH omawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c stany przebiegaj\u0105ce z umiarkowanym podwy\u017cszeniem kortyzolu<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 przypomina\u0107 zesp\u00f3\u0142 Cushinga. Okre\u015bla si\u0119 je jako zesp\u00f3\u0142 pseudo-Cushinga. (ang. pseudo-Cushing\u2019s syndrome). Zaburzenia mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 w przebiegu ci\u0119\u017ckiej depresji<\/a>, alkoholizmu<\/a>, oty\u0142o\u015bci olbrzymiej, zespo\u0142u policystycznych jajnik\u00f3w<\/a>, ci\u0105\u017cy czy niewyr\u00f3wnanej cukrzycy<\/a>.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja endokrynologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoi Ci\u0119 nag\u0142a zmiana masy cia\u0142a lub borykasz si\u0119 z przewlek\u0142ym zm\u0119czeniem? Skonsultuj si\u0119 z endokrynologiem, aby przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w organizmie.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka zespo\u0142u Cushinga \u2013 \u015bcie\u017cka od objaw\u00f3w do rozpoznania<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nRozpocz\u0119cie procesu diagnostycznego w kierunku hiperkortyzolemii i jej przyczyn rozwa\u017ca si\u0119 m.in. u m\u0142odych os\u00f3b z osteoporoz\u0105, pacjent\u00f3w z opornym nadci\u015bnieniem, niewyja\u015bnionymi siniakami, czy charakterystyczn\u0105 sylwetk\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Diagnozowaniem zespo\u0142u Cushinga zwykle zajmuje si\u0119 endokrynolog<\/strong>. Cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 mo\u017cna wykona\u0107 ambulatoryjnie, jednak przy niejednoznacznych wynikach, ci\u0119\u017ckiej hiperkortyzolemii albo podejrzeniu rzadszych przyczyn pacjent mo\u017ce wymaga\u0107 diagnostyki szpitalnej na oddziale endokrynologicznym. Schemat post\u0119powania cz\u0119sto obejmuje badania hormonalne oraz badania obrazowe.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJakie badania wykorzystuje si\u0119 w diagnostyce przesiewowej?<\/h3>\n\n\n\n\n- Test hamowania deksametazonem \u2013 wieczorem pacjent przyjmuje 1 mg deksametazonu (syntetycznego glikokortykosteroidu). Rano oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenie kortyzolu. U zdrowej osoby warto\u015bci ulegaj\u0105 wyra\u017anemu obni\u017ceniu.<\/li>\n\n\n\n
- Pomiar st\u0119\u017cenia kortyzolu w godzinach nocnych w pr\u00f3bce \u015bliny \u2013\u00a0materia\u0142 pobiera si\u0119 zwykle oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy. Badanie pozwala oceni\u0107 rytm dobowy wydzielania hormonu.<\/li>\n\n\n\n
- Dobowe wydalanie wolnego kortyzolu z moczem<\/a> \u2013 przeprowadza si\u0119 badanie pr\u00f3bki z ca\u0142odobowej zbi\u00f3rki moczu. W ten spos\u00f3b mo\u017cna okre\u015bli\u0107 ca\u0142kowit\u0105 ilo\u015b\u0107\u00a0hormonu wydzielanego w ci\u0105gu 24 godzin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Po potwierdzeniu hiperkortyzolemii<\/strong> najcz\u0119\u015bciej oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenia ACTH w surowicy. Pomiar wykonuje si\u0119 rano.<\/p>\n\n\n\n\n- Niskie lub niewykrywalne ACTH przemawia za postaci\u0105 ACTH-niezale\u017cn\u0105, a podwy\u017cszone lub nieadekwatnie prawid\u0142owe ACTH \u2013 za postaci\u0105 ACTH-zale\u017cn\u0105.<\/li>\n\n\n\n
- Wyniki graniczne wymagaj\u0105 prowadzenia dalszych procedur.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Ostatnim etapem jest zlokalizowanie \u017ar\u00f3d\u0142a <\/strong>produkcji hormonu. <\/p>\n\n\n\n\n- W chorobie Cushinga wykonuje si\u0119 rezonans magnetyczny<\/strong> przysadki z kontrastem \u2013 gruczolaki bywaj\u0105 bardzo ma\u0142e, dlatego mog\u0105 pozosta\u0107 niewidoczne nawet w dok\u0142adnym badaniu.<\/li>\n\n\n\n
- W postaciach ACTH-niezale\u017cnych obrazuje si\u0119 nadnercza za pomoc\u0105 tomografii komputerowej<\/strong> z kontrastem lub rezonansu magnetycznego.<\/li>\n\n\n\n
- W podejrzeniu \u017ar\u00f3d\u0142a ektopowego stosuje si\u0119 tomografi\u0119 klatki piersiowej i jamy brzusznej lub bardziej zaawansowane procedury<\/strong>.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Proces diagnostyczny uzupe\u0142nia si\u0119 innymi badaniami laboratoryjnymi, hormonalnymi lub obrazowymi, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 oceni\u0107 prawdopodobne powik\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nMetody leczenia i rokowania w zespole Cushinga<\/h2>\n\n\n\n
W przebiegu leczenia d\u0105\u017cy si\u0119 do unormowania st\u0119\u017cenia kortyzolu, opanowania powik\u0142a\u0144 i zapobiegania nawrotom. Strategia zale\u017cy od przyczyny \u2013 dla ka\u017cdej postaci zespo\u0142u Cushinga okre\u015blono odmienny algorytm post\u0119powania.<\/p>\n\n\n\n
Posta\u0107 jatrogenna wymaga stopniowego odstawienia glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong> (je\u015bli choroba podstawowa na to pozwala). Nag\u0142e przerwanie wieloletniego leczenia wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem wyst\u0105pienia gro\u017anych powik\u0142a\u0144. St\u0105d redukcj\u0119 dawki przyjmowanych lek\u00f3w przeprowadza si\u0119 powoli, w schemacie tygodniowym lub miesi\u0119cznym, zawsze pod kontrol\u0105 specjalisty.<\/p>\n\n\n\nW sytuacjach, w kt\u00f3rych stan zdrowia nie pozwala na ca\u0142kowite zrezygnowanie z przyjmowania glikokortykosteroid\u00f3w, priorytetem staje si\u0119 znalezienie najni\u017cszej skutecznej dawki. Rozwa\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c alternatywne leki immunosupresyjne lub miejscowe formy aplikacji.<\/p>\n\n\n\n
W chorobie Cushinga planuje si\u0119 usuni\u0119cie gruczolaka przysadki<\/strong>. Operacj\u0119 przeprowadza si\u0119 w wyspecjalizowanych o\u015brodkach.<\/p>\n\n\n\nPo zabiegu nadnercza przez pewien czas produkuj\u0105 za ma\u0142o kortyzolu. Nie jest to powik\u0142anie, tylko spodziewany efekt leczenia. Po usuni\u0119ciu gruczolaka organizm potrzebuje czasu, aby odzyska\u0107 prawid\u0142ow\u0105 kontrol\u0119 nad osi\u0105 podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza. W tym okresie pacjent przyjmuje leki zast\u0119puj\u0105ce brakuj\u0105cy kortyzol<\/strong>. Leczenie trwa zwykle kilka-kilkana\u015bcie miesi\u0119cy, do czasu, a\u017c w\u0142asna produkcja hormonu wr\u00f3ci do normy.<\/p>\n\n\n\nW postaciach ACTH-niezale\u017cnych leczenie zwykle polega na operacyjnym usuni\u0119ciu <\/strong>wykrytych zmian. <\/p>\n\n\n\n\n- Je\u015bli przyczyn\u0105 jest \u0142agodny gruczolak<\/strong>, rokowanie jest bardzo dobre.<\/li>\n\n\n\n
- Przy nowotworach z\u0142o\u015bliwych<\/strong> post\u0119powanie jest z\u0142o\u017cone i mo\u017ce wymaga\u0107 po\u0142\u0105czenia operacji z dalsz\u0105 terapi\u0105 onkologiczn\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Leki hamuj\u0105ce syntez\u0119 kortyzolu<\/strong> wykorzystuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej jako etap przygotowania do operacji, wsparcie po nieskutecznym zabiegu albo jedn\u0105 z form post\u0119powania wtedy, gdy przeprowadzenie operacji jest niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\nR\u00f3wnolegle leczy si\u0119 powik\u0142ania<\/strong> \u2013 u os\u00f3b doros\u0142ych najcz\u0119\u015bciej wdra\u017ca si\u0119 dodatkowe post\u0119powanie ukierunkowane na nadci\u015bnienie, zaburzenia gospodarki w\u0119glowodanowej, os\u0142abienie ko\u015bci, wi\u0119ksz\u0105 podatno\u015b\u0107 na zaka\u017cenia i zaburzenia nastroju. Terapi\u0119 zawsze dopasowuje si\u0119 do przyczyny choroby, nasilenia hiperkortyzolemii i powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zesp\u00f3\u0142 Cushinga<\/h2>\n\n\n\nCzy zesp\u00f3\u0142 Cushinga jest wyleczalny?<\/h3>\n\n\n\n
W wielu przypadkach tak, cho\u0107 du\u017co zale\u017cy od przyczyny choroby. Im wcze\u015bniej rozpoznaje si\u0119 zaburzenie, tym wi\u0119ksza szansa na wyleczenie i cofni\u0119cie cz\u0119\u015bci powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJakie s\u0105 pierwsze, ma\u0142o charakterystyczne objawy nadmiaru kortyzolu?<\/h3>\n\n\n\n
U cz\u0119\u015bci os\u00f3b pojawia si\u0119 przewlek\u0142e zm\u0119czenie, os\u0142abienie mi\u0119\u015bni, przyrost masy cia\u0142a w okolicy brzucha, gorsza tolerancja wysi\u0142ku albo problemy ze snem. Cz\u0119ste s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wahania nastroju, dra\u017cliwo\u015b\u0107, spadek libido<\/a>, tr\u0105dzik<\/a>, nadci\u015bnienie t\u0119tnicze i podwy\u017cszony poziom\u00a0glukozy we krwi. Objawy zwykle narastaj\u0105 stopniowo, dlatego przez d\u0142ugi czas bywaj\u0105 t\u0142umaczone stresem, przem\u0119czeniem albo stylem \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzy dieta mo\u017ce pom\u00f3c w leczeniu zespo\u0142u Cushinga?<\/h3>\n\n\n\n
Dieta nie usuwa przyczyny choroby, ale ma du\u017ce znaczenie w ograniczaniu powik\u0142a\u0144 metabolicznych. Nadmiar kortyzolu sprzyja hiperglikemii, nadci\u015bnieniu, utracie masy mi\u0119\u015bniowej i odk\u0142adaniu tkanki t\u0142uszczowej trzewnej \u2013 odpowiedni spos\u00f3b \u017cywienia mo\u017ce wspiera\u0107 proces leczenia i zapobiega\u0107 dalszym powik\u0142aniom. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJakie badania krwi wykona\u0107 przy podejrzeniu tego zespo\u0142u?<\/h3>\n\n\n\n
Oznaczenie st\u0119\u017cenia kortyzolu we krwi, kt\u00f3re mo\u017cna na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 wykona\u0107 w laboratorium, nie daje jednoznacznych informacji na temat stanu zdrowia. W obliczu niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w zawsze nale\u017cy um\u00f3wi\u0107 si\u0119 na konsultacj\u0119 ze specjalist\u0105 \u2013 lekarzem rodzinnym, internist\u0105 lub endokrynologiem. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Cushinga przez d\u0142ugi czas mo\u017ce pozostawa\u0107 w cieniu innych rozpozna\u0144. Pojedynczy objaw rzadko przes\u0105dza o diagnozie, ale obecno\u015b\u0107 kilku z nich uzasadnia um\u00f3wienie wizyty u specjalisty z dziedziny endokrynologii. <\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejszy jest jednak pierwszy krok \u2013 rozmowa ze specjalist\u0105 o niepokoj\u0105cych dolegliwo\u015bciach. Wczesne rozpoznanie realnie zmienia rokowanie i jako\u015b\u0107 \u017cycia po zako\u0144czeniu terapii.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest zesp\u00f3\u0142 Cushinga i jakie s\u0105 jego mechanizmy?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy zespo\u0142u Cushinga<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne przyczyny nadmiernego wydzielania kortyzolu?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka zespo\u0142u Cushinga<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Metody leczenia i rokowania w zespole Cushinga<\/a><\/li>\n\n\n\n
- FAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o chorob\u0119 Cushinga<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest zesp\u00f3\u0142 Cushinga i jakie s\u0105 jego mechanizmy?<\/h2>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w klinicznych wywo\u0142anych przewlek\u0142ym nara\u017ceniem tkanek na nadmiar glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong>\u00a0\u2013 najcz\u0119\u015bciej kortyzolu<\/a>.<\/p>\n\n\n\nNazwa stanu pochodzi od nazwiska ameryka\u0144skiego neurochirurga Harveya Cushinga, kt\u00f3ry w 1932 roku po raz pierwszy opisa\u0142 charakterystyczne objawy wyst\u0119puj\u0105ce u pacjent\u00f3w z gruczolakiem przysadki m\u00f3zgowej.<\/p>\n\n\n\n
Kortyzol<\/strong> jest produkowany przez kor\u0119 nadnerczy \u2013 dwa niewielkie gruczo\u0142y le\u017c\u0105ce nad nerkami. Jego wydzielanie podlega \u015bcis\u0142ej kontroli osi podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza (o\u015b HPA, ang. hypothalamic-pituitary-adrenal).<\/p>\n\n\n\n\n- Podwzg\u00f3rze uwalnia kortykoliberyn\u0119 (CRH), kt\u00f3ra pobudza przedni p\u0142at przysadki do uwalniania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH).<\/li>\n\n\n\n
- ACTH dociera z krwi\u0105 do nadnerczy i stymuluje produkcj\u0119 kortyzolu.<\/li>\n\n\n\n
- W odpowiedzi na rosn\u0105ce st\u0119\u017cenie kortyzolu we krwi organizm hamuje uwalnianie CRH i ACTH \u2013 uk\u0142ad sam si\u0119 reguluje, utrzymuj\u0105c homeostaz\u0119 (r\u00f3wnowag\u0119).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
U zdrowej osoby poziom kortyzolu w surowicy krwi zale\u017cy od rytmu dobowego<\/strong>. Jego najwy\u017csze st\u0119\u017cenia odnotowuje si\u0119 rano, wkr\u00f3tce po przebudzeniu, a najni\u017csze w godzinach wieczornych i oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n\n\n\nHormon odpowiada za \u201emobilizacj\u0119\u201d organizmu w sytuacjach stresowych \u2013 m.in.:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- podnosi st\u0119\u017cenie glukozy we krwi;<\/li>\n\n\n\n
- uruchamia rozpad bia\u0142ek mi\u0119\u015bniowych i t\u0142uszcz\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- podtrzymuje ci\u015bnienie t\u0119tnicze;<\/li>\n\n\n\n
- hamuje stan zapalny;<\/li>\n\n\n\n
- wp\u0142ywa na pami\u0119\u0107 i nastr\u00f3j.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W zespole Cushinga zaburzone zostaj\u0105 mechanizmy, kt\u00f3re reguluj\u0105 czas i ilo\u015b\u0107 wydzielania kortyzolu. St\u0119\u017cenie hormonu utrzymuje si\u0119 na wysokim poziomie. Jego kr\u00f3tkotrwa\u0142e wyrzuty s\u0105 niezb\u0119dne \u2013 jednak przewlek\u0142y nadmiar ma negatywny wp\u0142yw na tkanki. Jaki? <\/p>\n\n\n\n
Nadmiar kortyzolu w zespole Cushinga: <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- nasila uwalnianie cz\u0105steczek glukozy w w\u0105trobie<\/strong> (proces glukoneogenezy) i os\u0142abia dzia\u0142anie insuliny \u2013 rozwija si\u0119 insulinooporno\u015b\u0107, hiperglikemia, a u cz\u0119\u015bci chorych jawna cukrzyca;<\/li>\n\n\n\n
- sprzyja gromadzeniu tkanki t\u0142uszczowej<\/strong> w okolicy tu\u0142owia, karku i twarzy, przy jednoczesnym zaniku mi\u0119\u015bni ko\u0144czyn;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- uwra\u017cliwia naczynia krwiono\u015bne<\/strong> na adrenalin\u0119 i noradrenalin\u0119 \u2013 wskutek czego naczynia mocniej si\u0119 obkurczaj\u0105, a krew p\u0142ynie pod wi\u0119kszym ci\u015bnieniem. R\u00f3wnocze\u015bnie organizm zatrzymuje wi\u0119cej sodu i wody. W krwiobiegu kr\u0105\u017cy wi\u0119ksza obj\u0119to\u015b\u0107 p\u0142ynu, wi\u0119c ci\u015bnienie t\u0119tnicze dalej ro\u015bnie. Na tej drodze rozwija si\u0119 nadci\u015bnienie t\u0119tnicze, a w jego konsekwencji inne zaburzenia uk\u0142adu sercowo-naczyniowego;<\/li>\n\n\n\n
- w ko\u015bciach hamuje aktywno\u015b\u0107 osteoblast\u00f3w (kom\u00f3rek tworz\u0105cych tkank\u0119 kostn\u0105) i nasila resorpcj\u0119 ko\u015bci \u2013 zwi\u0119ksza ryzyko osteopenii oraz\u00a0osteoporozy<\/a><\/strong>;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- os\u0142abia aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu odporno\u015bciowego<\/strong> \u2013 organizm s\u0142abiej rozpoznaje i zwalcza drobnoustroje;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- wp\u0142ywa na o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy<\/strong> \u2013 mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 zaburze\u0144 snu, nastroju i funkcji\u00a0poznawczych (m.in. bezsenno\u015bci<\/a>, chwiejno\u015bci emocjonalnej czy problem\u00f3w z pami\u0119ci\u0105 i koncentracj\u0105).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja endokrynologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoi Ci\u0119 nag\u0142a zmiana masy cia\u0142a lub borykasz si\u0119 z przewlek\u0142ym zm\u0119czeniem? Skonsultuj si\u0119 z endokrynologiem, aby przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w organizmie.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy zespo\u0142u Cushinga \u2013 jak zmienia si\u0119 cia\u0142o pacjenta?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nObraz kliniczny zespo\u0142u Cushinga rozwija si\u0119 stopniowo<\/strong>, zwykle w ci\u0105gu miesi\u0119cy lub lat. Dolegliwo\u015bci mog\u0105 dotyczy\u0107 wielu uk\u0142ad\u00f3w organizmu. Zanim uda si\u0119 postawi\u0107 w\u0142a\u015bciwe rozpoznanie chorzy cz\u0119sto trafiaj\u0105 najpierw do kardiologa, dermatologa, diabetologa, psychiatry albo ginekologa. <\/p>\n\n\n\nZmiany sylwetki<\/strong> nale\u017c\u0105 do najbardziej charakterystycznych objaw\u00f3w klinicznych spowodowanych zespo\u0142em Cushinga.<\/p>\n\n\n\n\n- Pacjent nietypowo przybiera na wadze<\/strong> \u2013 tkanka t\u0142uszczowa odk\u0142ada si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w okolicy jamy brzusznej (zwykle rozwija si\u0119 oty\u0142o\u015b\u0107 centralna). Brzuch staje si\u0119 du\u017cy, zaokr\u0105glony i mocno wystaj\u0105cy, podczas gdy ramiona i uda wyra\u017anie chudn\u0105. Tak\u0105 postur\u0119 cia\u0142a potocznie nazywa si\u0119 budow\u0105 \u201ekasztanowego ludzika\u201d.<\/li>\n\n\n\n
- Twarz nabiera okr\u0105g\u0142ego kszta\u0142tu<\/strong> (\u201eksi\u0119\u017cycowatego\u201d), a policzki staj\u0105 si\u0119 mocniej zar\u00f3\u017cowione.<\/li>\n\n\n\n
- Na karku gromadzi si\u0119 garb t\u0142uszczowy<\/strong> (\u201ebawoli kark\u201d).<\/li>\n\n\n\n
- Charakterystyczne s\u0105 tak\u017ce wa\u0142ki t\u0142uszczowe<\/strong> wype\u0142niaj\u0105ce do\u0142ki\u00a0nadobojczykowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W zespole Cushinga zmienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wygl\u0105d sk\u00f3ry<\/strong>. U pacjent\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119:<\/p>\n\n\n\n\n- szerokie (ponad centymetrowe) czerwonofioletowe rozst\u0119py<\/strong> zlokalizowane na brzuchu, biodrach, udach, po\u015bladkach, piersiach i ramionach;<\/li>\n\n\n\n
- \u015bcie\u0144czenie<\/strong> sk\u00f3ry \u2013 staje si\u0119 delikatna, pergaminowa, prze\u015bwituj\u0105 przez ni\u0105 naczynia;<\/li>\n\n\n\n
- zwi\u0119kszona sk\u0142onno\u015b\u0107 do siniak\u00f3w<\/strong>;<\/li>\n\n\n\n
- trudno goj\u0105ce si\u0119 rany<\/strong>;<\/li>\n\n\n\n
- nadmierne ow\u0142osienie<\/strong> (hirsutyzm) u kobiet na twarzy, klatce piersiowej, brzuchu;\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- zmiany sk\u00f3rne o charakterze tr\u0105dzikowym<\/strong>, zw\u0142aszcza na plecach i twarzy;<\/li>\n\n\n\n
- przebarwienia<\/strong> sk\u00f3ry.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
R\u00f3wnolegle do widocznych zmian rozwijaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c objawy mi\u0119\u015bniowo-szkieletowe<\/strong>. Pacjenci zg\u0142aszaj\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- os\u0142abienie<\/strong> si\u0142y, szczeg\u00f3lnie mi\u0119\u015bni ud i ramion \u2013 trudno\u015b\u0107 wstawania bez podpierania si\u0119 r\u0119kami, problemy z wchodzeniem po schodach;<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le kostne;<\/strong><\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119ste z\u0142amania<\/strong> \u2013 raczej nietypowe (np. podczas niewielkiego wysi\u0142ku, \u017ceber w trakcie kaszlu);<\/li>\n\n\n\n
- zahamowanie wzrostu<\/strong> mimo przybierania na wadze (u dzieci).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne przyczyny nadmiernego wydzielania kortyzolu?<\/h2>\n\n\n\n
Przyczyny nadmiaru kortyzolu klasyfikuje si\u0119 wzgl\u0119dem ich \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 zewn\u0119trzne (egzogenne) i wewn\u0119trzne (endogenne). Egzogenny zesp\u00f3\u0142 Cushinga wi\u0105\u017ce si\u0119 z przyjmowaniem lek\u00f3w steroidowych<\/strong> \u2013 z tego wzgl\u0119du inaczej nazywany jest postaci\u0105 polekow\u0105 lub jatrogenn\u0105.<\/p>\n\n\n\nZa najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0119 uznaje si\u0119 leczenie wysokimi dawkami glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong>. Do tej grupy nale\u017c\u0105 m.in. prednizon, prednizolon, metyloprednizolon, deksametazon i hydrokortyzon. Stosuje si\u0119 je m.in. w chorobach autoimmunologicznych (np. reumatoidalnym zapaleniu staw\u00f3w<\/a>), ci\u0119\u017ckiej astmie<\/a>, POChP<\/a>, po przeszczepach narz\u0105d\u00f3w oraz w cz\u0119\u015bci chor\u00f3b nowotworowych.<\/p>\n\n\n\nZesp\u00f3\u0142 Cushinga mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c po lekach glikokortykosteroidowych podawanych inn\u0105 drog\u0105 ni\u017c doustna. Dotyczy to preparat\u00f3w wziewnych, donosowych, dostawowych, a tak\u017ce silnych ma\u015bci steroidowych u\u017cywanych d\u0142ugo lub na du\u017cej powierzchni sk\u00f3ry. <\/p>\n\n\n\n
O endogennym zespole Cushinga m\u00f3wi si\u0119 wtedy, gdy organizm produkuje zbyt du\u017co kortyzolu<\/strong>. W uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w cz\u0119\u015bci przypadk\u00f3w dochodzi do nadczynno\u015bci kory nadnerczy \u2013 gruczo\u0142y produkuj\u0105 wtedy wi\u0119cej hormonu, ni\u017c organizm potrzebuje. <\/p>\n\n\n\nOdnotowywane warto\u015bci kortyzolu interpretuje si\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119 st\u0119\u017cenie ACTH. Gdy ACTH jest podwy\u017cszone albo nieadekwatnie prawid\u0142owe mimo nadmiaru kortyzolu m\u00f3wimy o postaci ACTH-zale\u017cnej. W pierwszej kolejno\u015bci przyczyny poszukuje si\u0119 wtedy w przysadce. <\/p>\n\n\n\n
Najcz\u0119stsz\u0105 postaci\u0105 zaburze\u0144 zale\u017cnych od ACTH jest choroba Cushinga<\/strong>. Nie nale\u017cy myli\u0107 jej z zespo\u0142em Cushinga. Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to szersze poj\u0119cie \u2013 dotyczy wszystkich postaci nadmiaru kortyzolu, niezale\u017cnie od jego \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\nChoroba Cushinga jest konkretnym rozpoznaniem. Zwykle odpowiada za ni\u0105 ma\u0142y guz przysadki<\/strong> (gruczolak), kt\u00f3ry produkuje za du\u017co ACTH. Nadnercza pozostaj\u0105 wtedy pod sta\u0142\u0105 stymulacj\u0105 i wytwarzaj\u0105 nadmiar kortyzolu. Taki guz cz\u0119sto ma mniej ni\u017c 1 cm, dlatego bywa trudny do uchwycenia w badaniach obrazowych.<\/p>\n\n\n\nRzadziej \u017ar\u00f3d\u0142em nadmiernego wydzielania ACTH okazuj\u0105 si\u0119 nowotwory zlokalizowane poza przysadk\u0105 (najcz\u0119\u015bciej w obr\u0119bie klatki piersiowej). M\u00f3wimy wtedy o ektopowym wydzielaniu ACTH.<\/p>\n\n\n\n
Do mo\u017cliwych przyczyn nale\u017c\u0105 m.in. drobnokom\u00f3rkowy rak p\u0142uca, rakowiaki oskrzelowe i jelitowe, rak rdzeniasty tarczycy, guzy neuroendokrynne trzustki, guz chromoch\u0142onny oraz rak grasicy.<\/p>\n\n\n\n
Ektopowy\u00a0zesp\u00f3\u0142 Cushinga cz\u0119sto<\/strong> rozwija si\u0119 szybko<\/strong>. U pacjent\u00f3w mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017ckie zaburzenia elektrolitowe, podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie glukozy we krwi <\/a>oraz ciemniejsze zabarwienie sk\u00f3ry. Przy bardzo gwa\u0142townym przebiegu typowe zmiany sylwetki mog\u0105 nie wyst\u0119powa\u0107 (hiperkortyzolemia mo\u017ce narasta\u0107 zbyt szybko, aby zd\u0105\u017cy\u0142y rozwin\u0105\u0107 si\u0119 typowe zmiany sylwetki).<\/p>\n\n\n\nNiskie ACTH kieruje diagnostyk\u0119 w stron\u0119 nadnerczy<\/strong>. Przyczyn\u0105 mo\u017ce by\u0107 np. gruczolak albo guz nadnercza. Rzadziej przyczyn\u0105 ACTH-niezale\u017cnego zespo\u0142u Cushinga jest obustronny rozrost kory nadnerczy.<\/p>\n\n\n\nObok postaci zale\u017cnych i niezale\u017cnych od ACTH omawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c stany przebiegaj\u0105ce z umiarkowanym podwy\u017cszeniem kortyzolu<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 przypomina\u0107 zesp\u00f3\u0142 Cushinga. Okre\u015bla si\u0119 je jako zesp\u00f3\u0142 pseudo-Cushinga. (ang. pseudo-Cushing\u2019s syndrome). Zaburzenia mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 w przebiegu ci\u0119\u017ckiej depresji<\/a>, alkoholizmu<\/a>, oty\u0142o\u015bci olbrzymiej, zespo\u0142u policystycznych jajnik\u00f3w<\/a>, ci\u0105\u017cy czy niewyr\u00f3wnanej cukrzycy<\/a>.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja endokrynologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoi Ci\u0119 nag\u0142a zmiana masy cia\u0142a lub borykasz si\u0119 z przewlek\u0142ym zm\u0119czeniem? Skonsultuj si\u0119 z endokrynologiem, aby przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w organizmie.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka zespo\u0142u Cushinga \u2013 \u015bcie\u017cka od objaw\u00f3w do rozpoznania<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nRozpocz\u0119cie procesu diagnostycznego w kierunku hiperkortyzolemii i jej przyczyn rozwa\u017ca si\u0119 m.in. u m\u0142odych os\u00f3b z osteoporoz\u0105, pacjent\u00f3w z opornym nadci\u015bnieniem, niewyja\u015bnionymi siniakami, czy charakterystyczn\u0105 sylwetk\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Diagnozowaniem zespo\u0142u Cushinga zwykle zajmuje si\u0119 endokrynolog<\/strong>. Cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 mo\u017cna wykona\u0107 ambulatoryjnie, jednak przy niejednoznacznych wynikach, ci\u0119\u017ckiej hiperkortyzolemii albo podejrzeniu rzadszych przyczyn pacjent mo\u017ce wymaga\u0107 diagnostyki szpitalnej na oddziale endokrynologicznym. Schemat post\u0119powania cz\u0119sto obejmuje badania hormonalne oraz badania obrazowe.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJakie badania wykorzystuje si\u0119 w diagnostyce przesiewowej?<\/h3>\n\n\n\n\n- Test hamowania deksametazonem \u2013 wieczorem pacjent przyjmuje 1 mg deksametazonu (syntetycznego glikokortykosteroidu). Rano oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenie kortyzolu. U zdrowej osoby warto\u015bci ulegaj\u0105 wyra\u017anemu obni\u017ceniu.<\/li>\n\n\n\n
- Pomiar st\u0119\u017cenia kortyzolu w godzinach nocnych w pr\u00f3bce \u015bliny \u2013\u00a0materia\u0142 pobiera si\u0119 zwykle oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy. Badanie pozwala oceni\u0107 rytm dobowy wydzielania hormonu.<\/li>\n\n\n\n
- Dobowe wydalanie wolnego kortyzolu z moczem<\/a> \u2013 przeprowadza si\u0119 badanie pr\u00f3bki z ca\u0142odobowej zbi\u00f3rki moczu. W ten spos\u00f3b mo\u017cna okre\u015bli\u0107 ca\u0142kowit\u0105 ilo\u015b\u0107\u00a0hormonu wydzielanego w ci\u0105gu 24 godzin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Po potwierdzeniu hiperkortyzolemii<\/strong> najcz\u0119\u015bciej oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenia ACTH w surowicy. Pomiar wykonuje si\u0119 rano.<\/p>\n\n\n\n\n- Niskie lub niewykrywalne ACTH przemawia za postaci\u0105 ACTH-niezale\u017cn\u0105, a podwy\u017cszone lub nieadekwatnie prawid\u0142owe ACTH \u2013 za postaci\u0105 ACTH-zale\u017cn\u0105.<\/li>\n\n\n\n
- Wyniki graniczne wymagaj\u0105 prowadzenia dalszych procedur.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Ostatnim etapem jest zlokalizowanie \u017ar\u00f3d\u0142a <\/strong>produkcji hormonu. <\/p>\n\n\n\n\n- W chorobie Cushinga wykonuje si\u0119 rezonans magnetyczny<\/strong> przysadki z kontrastem \u2013 gruczolaki bywaj\u0105 bardzo ma\u0142e, dlatego mog\u0105 pozosta\u0107 niewidoczne nawet w dok\u0142adnym badaniu.<\/li>\n\n\n\n
- W postaciach ACTH-niezale\u017cnych obrazuje si\u0119 nadnercza za pomoc\u0105 tomografii komputerowej<\/strong> z kontrastem lub rezonansu magnetycznego.<\/li>\n\n\n\n
- W podejrzeniu \u017ar\u00f3d\u0142a ektopowego stosuje si\u0119 tomografi\u0119 klatki piersiowej i jamy brzusznej lub bardziej zaawansowane procedury<\/strong>.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Proces diagnostyczny uzupe\u0142nia si\u0119 innymi badaniami laboratoryjnymi, hormonalnymi lub obrazowymi, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 oceni\u0107 prawdopodobne powik\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nMetody leczenia i rokowania w zespole Cushinga<\/h2>\n\n\n\n
W przebiegu leczenia d\u0105\u017cy si\u0119 do unormowania st\u0119\u017cenia kortyzolu, opanowania powik\u0142a\u0144 i zapobiegania nawrotom. Strategia zale\u017cy od przyczyny \u2013 dla ka\u017cdej postaci zespo\u0142u Cushinga okre\u015blono odmienny algorytm post\u0119powania.<\/p>\n\n\n\n
Posta\u0107 jatrogenna wymaga stopniowego odstawienia glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong> (je\u015bli choroba podstawowa na to pozwala). Nag\u0142e przerwanie wieloletniego leczenia wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem wyst\u0105pienia gro\u017anych powik\u0142a\u0144. St\u0105d redukcj\u0119 dawki przyjmowanych lek\u00f3w przeprowadza si\u0119 powoli, w schemacie tygodniowym lub miesi\u0119cznym, zawsze pod kontrol\u0105 specjalisty.<\/p>\n\n\n\nW sytuacjach, w kt\u00f3rych stan zdrowia nie pozwala na ca\u0142kowite zrezygnowanie z przyjmowania glikokortykosteroid\u00f3w, priorytetem staje si\u0119 znalezienie najni\u017cszej skutecznej dawki. Rozwa\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c alternatywne leki immunosupresyjne lub miejscowe formy aplikacji.<\/p>\n\n\n\n
W chorobie Cushinga planuje si\u0119 usuni\u0119cie gruczolaka przysadki<\/strong>. Operacj\u0119 przeprowadza si\u0119 w wyspecjalizowanych o\u015brodkach.<\/p>\n\n\n\nPo zabiegu nadnercza przez pewien czas produkuj\u0105 za ma\u0142o kortyzolu. Nie jest to powik\u0142anie, tylko spodziewany efekt leczenia. Po usuni\u0119ciu gruczolaka organizm potrzebuje czasu, aby odzyska\u0107 prawid\u0142ow\u0105 kontrol\u0119 nad osi\u0105 podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza. W tym okresie pacjent przyjmuje leki zast\u0119puj\u0105ce brakuj\u0105cy kortyzol<\/strong>. Leczenie trwa zwykle kilka-kilkana\u015bcie miesi\u0119cy, do czasu, a\u017c w\u0142asna produkcja hormonu wr\u00f3ci do normy.<\/p>\n\n\n\nW postaciach ACTH-niezale\u017cnych leczenie zwykle polega na operacyjnym usuni\u0119ciu <\/strong>wykrytych zmian. <\/p>\n\n\n\n\n- Je\u015bli przyczyn\u0105 jest \u0142agodny gruczolak<\/strong>, rokowanie jest bardzo dobre.<\/li>\n\n\n\n
- Przy nowotworach z\u0142o\u015bliwych<\/strong> post\u0119powanie jest z\u0142o\u017cone i mo\u017ce wymaga\u0107 po\u0142\u0105czenia operacji z dalsz\u0105 terapi\u0105 onkologiczn\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Leki hamuj\u0105ce syntez\u0119 kortyzolu<\/strong> wykorzystuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej jako etap przygotowania do operacji, wsparcie po nieskutecznym zabiegu albo jedn\u0105 z form post\u0119powania wtedy, gdy przeprowadzenie operacji jest niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\nR\u00f3wnolegle leczy si\u0119 powik\u0142ania<\/strong> \u2013 u os\u00f3b doros\u0142ych najcz\u0119\u015bciej wdra\u017ca si\u0119 dodatkowe post\u0119powanie ukierunkowane na nadci\u015bnienie, zaburzenia gospodarki w\u0119glowodanowej, os\u0142abienie ko\u015bci, wi\u0119ksz\u0105 podatno\u015b\u0107 na zaka\u017cenia i zaburzenia nastroju. Terapi\u0119 zawsze dopasowuje si\u0119 do przyczyny choroby, nasilenia hiperkortyzolemii i powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zesp\u00f3\u0142 Cushinga<\/h2>\n\n\n\nCzy zesp\u00f3\u0142 Cushinga jest wyleczalny?<\/h3>\n\n\n\n
W wielu przypadkach tak, cho\u0107 du\u017co zale\u017cy od przyczyny choroby. Im wcze\u015bniej rozpoznaje si\u0119 zaburzenie, tym wi\u0119ksza szansa na wyleczenie i cofni\u0119cie cz\u0119\u015bci powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJakie s\u0105 pierwsze, ma\u0142o charakterystyczne objawy nadmiaru kortyzolu?<\/h3>\n\n\n\n
U cz\u0119\u015bci os\u00f3b pojawia si\u0119 przewlek\u0142e zm\u0119czenie, os\u0142abienie mi\u0119\u015bni, przyrost masy cia\u0142a w okolicy brzucha, gorsza tolerancja wysi\u0142ku albo problemy ze snem. Cz\u0119ste s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wahania nastroju, dra\u017cliwo\u015b\u0107, spadek libido<\/a>, tr\u0105dzik<\/a>, nadci\u015bnienie t\u0119tnicze i podwy\u017cszony poziom\u00a0glukozy we krwi. Objawy zwykle narastaj\u0105 stopniowo, dlatego przez d\u0142ugi czas bywaj\u0105 t\u0142umaczone stresem, przem\u0119czeniem albo stylem \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzy dieta mo\u017ce pom\u00f3c w leczeniu zespo\u0142u Cushinga?<\/h3>\n\n\n\n
Dieta nie usuwa przyczyny choroby, ale ma du\u017ce znaczenie w ograniczaniu powik\u0142a\u0144 metabolicznych. Nadmiar kortyzolu sprzyja hiperglikemii, nadci\u015bnieniu, utracie masy mi\u0119\u015bniowej i odk\u0142adaniu tkanki t\u0142uszczowej trzewnej \u2013 odpowiedni spos\u00f3b \u017cywienia mo\u017ce wspiera\u0107 proces leczenia i zapobiega\u0107 dalszym powik\u0142aniom. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJakie badania krwi wykona\u0107 przy podejrzeniu tego zespo\u0142u?<\/h3>\n\n\n\n
Oznaczenie st\u0119\u017cenia kortyzolu we krwi, kt\u00f3re mo\u017cna na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 wykona\u0107 w laboratorium, nie daje jednoznacznych informacji na temat stanu zdrowia. W obliczu niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w zawsze nale\u017cy um\u00f3wi\u0107 si\u0119 na konsultacj\u0119 ze specjalist\u0105 \u2013 lekarzem rodzinnym, internist\u0105 lub endokrynologiem. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Cushinga przez d\u0142ugi czas mo\u017ce pozostawa\u0107 w cieniu innych rozpozna\u0144. Pojedynczy objaw rzadko przes\u0105dza o diagnozie, ale obecno\u015b\u0107 kilku z nich uzasadnia um\u00f3wienie wizyty u specjalisty z dziedziny endokrynologii. <\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejszy jest jednak pierwszy krok \u2013 rozmowa ze specjalist\u0105 o niepokoj\u0105cych dolegliwo\u015bciach. Wczesne rozpoznanie realnie zmienia rokowanie i jako\u015b\u0107 \u017cycia po zako\u0144czeniu terapii.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest zesp\u00f3\u0142 Cushinga i jakie s\u0105 jego mechanizmy?<\/h2>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w klinicznych wywo\u0142anych przewlek\u0142ym nara\u017ceniem tkanek na nadmiar glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong>\u00a0\u2013 najcz\u0119\u015bciej kortyzolu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Nazwa stanu pochodzi od nazwiska ameryka\u0144skiego neurochirurga Harveya Cushinga, kt\u00f3ry w 1932 roku po raz pierwszy opisa\u0142 charakterystyczne objawy wyst\u0119puj\u0105ce u pacjent\u00f3w z gruczolakiem przysadki m\u00f3zgowej.<\/p>\n\n\n\n Kortyzol<\/strong> jest produkowany przez kor\u0119 nadnerczy \u2013 dwa niewielkie gruczo\u0142y le\u017c\u0105ce nad nerkami. Jego wydzielanie podlega \u015bcis\u0142ej kontroli osi podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza (o\u015b HPA, ang. hypothalamic-pituitary-adrenal).<\/p>\n\n\n\n U zdrowej osoby poziom kortyzolu w surowicy krwi zale\u017cy od rytmu dobowego<\/strong>. Jego najwy\u017csze st\u0119\u017cenia odnotowuje si\u0119 rano, wkr\u00f3tce po przebudzeniu, a najni\u017csze w godzinach wieczornych i oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy.<\/p>\n\n\n\n Hormon odpowiada za \u201emobilizacj\u0119\u201d organizmu w sytuacjach stresowych \u2013 m.in.:<\/strong><\/p>\n\n\n\n W zespole Cushinga zaburzone zostaj\u0105 mechanizmy, kt\u00f3re reguluj\u0105 czas i ilo\u015b\u0107 wydzielania kortyzolu. St\u0119\u017cenie hormonu utrzymuje si\u0119 na wysokim poziomie. Jego kr\u00f3tkotrwa\u0142e wyrzuty s\u0105 niezb\u0119dne \u2013 jednak przewlek\u0142y nadmiar ma negatywny wp\u0142yw na tkanki. Jaki? <\/p>\n\n\n\n Nadmiar kortyzolu w zespole Cushinga: <\/strong><\/p>\n\n\n\n Obraz kliniczny zespo\u0142u Cushinga rozwija si\u0119 stopniowo<\/strong>, zwykle w ci\u0105gu miesi\u0119cy lub lat. Dolegliwo\u015bci mog\u0105 dotyczy\u0107 wielu uk\u0142ad\u00f3w organizmu. Zanim uda si\u0119 postawi\u0107 w\u0142a\u015bciwe rozpoznanie chorzy cz\u0119sto trafiaj\u0105 najpierw do kardiologa, dermatologa, diabetologa, psychiatry albo ginekologa. <\/p>\n\n\n\n Zmiany sylwetki<\/strong> nale\u017c\u0105 do najbardziej charakterystycznych objaw\u00f3w klinicznych spowodowanych zespo\u0142em Cushinga.<\/p>\n\n\n\n W zespole Cushinga zmienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wygl\u0105d sk\u00f3ry<\/strong>. U pacjent\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119:<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnolegle do widocznych zmian rozwijaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c objawy mi\u0119\u015bniowo-szkieletowe<\/strong>. Pacjenci zg\u0142aszaj\u0105:<\/p>\n\n\n\n Przyczyny nadmiaru kortyzolu klasyfikuje si\u0119 wzgl\u0119dem ich \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 zewn\u0119trzne (egzogenne) i wewn\u0119trzne (endogenne). Egzogenny zesp\u00f3\u0142 Cushinga wi\u0105\u017ce si\u0119 z przyjmowaniem lek\u00f3w steroidowych<\/strong> \u2013 z tego wzgl\u0119du inaczej nazywany jest postaci\u0105 polekow\u0105 lub jatrogenn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Za najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0119 uznaje si\u0119 leczenie wysokimi dawkami glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong>. Do tej grupy nale\u017c\u0105 m.in. prednizon, prednizolon, metyloprednizolon, deksametazon i hydrokortyzon. Stosuje si\u0119 je m.in. w chorobach autoimmunologicznych (np. reumatoidalnym zapaleniu staw\u00f3w<\/a>), ci\u0119\u017ckiej astmie<\/a>, POChP<\/a>, po przeszczepach narz\u0105d\u00f3w oraz w cz\u0119\u015bci chor\u00f3b nowotworowych.<\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 Cushinga mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c po lekach glikokortykosteroidowych podawanych inn\u0105 drog\u0105 ni\u017c doustna. Dotyczy to preparat\u00f3w wziewnych, donosowych, dostawowych, a tak\u017ce silnych ma\u015bci steroidowych u\u017cywanych d\u0142ugo lub na du\u017cej powierzchni sk\u00f3ry. <\/p>\n\n\n\n O endogennym zespole Cushinga m\u00f3wi si\u0119 wtedy, gdy organizm produkuje zbyt du\u017co kortyzolu<\/strong>. W uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w cz\u0119\u015bci przypadk\u00f3w dochodzi do nadczynno\u015bci kory nadnerczy \u2013 gruczo\u0142y produkuj\u0105 wtedy wi\u0119cej hormonu, ni\u017c organizm potrzebuje. <\/p>\n\n\n\n Odnotowywane warto\u015bci kortyzolu interpretuje si\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119 st\u0119\u017cenie ACTH. Gdy ACTH jest podwy\u017cszone albo nieadekwatnie prawid\u0142owe mimo nadmiaru kortyzolu m\u00f3wimy o postaci ACTH-zale\u017cnej. W pierwszej kolejno\u015bci przyczyny poszukuje si\u0119 wtedy w przysadce. <\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119stsz\u0105 postaci\u0105 zaburze\u0144 zale\u017cnych od ACTH jest choroba Cushinga<\/strong>. Nie nale\u017cy myli\u0107 jej z zespo\u0142em Cushinga. Zesp\u00f3\u0142 Cushinga to szersze poj\u0119cie \u2013 dotyczy wszystkich postaci nadmiaru kortyzolu, niezale\u017cnie od jego \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Choroba Cushinga jest konkretnym rozpoznaniem. Zwykle odpowiada za ni\u0105 ma\u0142y guz przysadki<\/strong> (gruczolak), kt\u00f3ry produkuje za du\u017co ACTH. Nadnercza pozostaj\u0105 wtedy pod sta\u0142\u0105 stymulacj\u0105 i wytwarzaj\u0105 nadmiar kortyzolu. Taki guz cz\u0119sto ma mniej ni\u017c 1 cm, dlatego bywa trudny do uchwycenia w badaniach obrazowych.<\/p>\n\n\n\n Rzadziej \u017ar\u00f3d\u0142em nadmiernego wydzielania ACTH okazuj\u0105 si\u0119 nowotwory zlokalizowane poza przysadk\u0105 (najcz\u0119\u015bciej w obr\u0119bie klatki piersiowej). M\u00f3wimy wtedy o ektopowym wydzielaniu ACTH.<\/p>\n\n\n\n Do mo\u017cliwych przyczyn nale\u017c\u0105 m.in. drobnokom\u00f3rkowy rak p\u0142uca, rakowiaki oskrzelowe i jelitowe, rak rdzeniasty tarczycy, guzy neuroendokrynne trzustki, guz chromoch\u0142onny oraz rak grasicy.<\/p>\n\n\n\n Ektopowy\u00a0zesp\u00f3\u0142 Cushinga cz\u0119sto<\/strong> rozwija si\u0119 szybko<\/strong>. U pacjent\u00f3w mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017ckie zaburzenia elektrolitowe, podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie glukozy we krwi <\/a>oraz ciemniejsze zabarwienie sk\u00f3ry. Przy bardzo gwa\u0142townym przebiegu typowe zmiany sylwetki mog\u0105 nie wyst\u0119powa\u0107 (hiperkortyzolemia mo\u017ce narasta\u0107 zbyt szybko, aby zd\u0105\u017cy\u0142y rozwin\u0105\u0107 si\u0119 typowe zmiany sylwetki).<\/p>\n\n\n\n Niskie ACTH kieruje diagnostyk\u0119 w stron\u0119 nadnerczy<\/strong>. Przyczyn\u0105 mo\u017ce by\u0107 np. gruczolak albo guz nadnercza. Rzadziej przyczyn\u0105 ACTH-niezale\u017cnego zespo\u0142u Cushinga jest obustronny rozrost kory nadnerczy.<\/p>\n\n\n\n Obok postaci zale\u017cnych i niezale\u017cnych od ACTH omawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c stany przebiegaj\u0105ce z umiarkowanym podwy\u017cszeniem kortyzolu<\/strong>, kt\u00f3re mog\u0105 przypomina\u0107 zesp\u00f3\u0142 Cushinga. Okre\u015bla si\u0119 je jako zesp\u00f3\u0142 pseudo-Cushinga. (ang. pseudo-Cushing\u2019s syndrome). Zaburzenia mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 w przebiegu ci\u0119\u017ckiej depresji<\/a>, alkoholizmu<\/a>, oty\u0142o\u015bci olbrzymiej, zespo\u0142u policystycznych jajnik\u00f3w<\/a>, ci\u0105\u017cy czy niewyr\u00f3wnanej cukrzycy<\/a>.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Rozpocz\u0119cie procesu diagnostycznego w kierunku hiperkortyzolemii i jej przyczyn rozwa\u017ca si\u0119 m.in. u m\u0142odych os\u00f3b z osteoporoz\u0105, pacjent\u00f3w z opornym nadci\u015bnieniem, niewyja\u015bnionymi siniakami, czy charakterystyczn\u0105 sylwetk\u0105. <\/p>\n\n\n\n Diagnozowaniem zespo\u0142u Cushinga zwykle zajmuje si\u0119 endokrynolog<\/strong>. Cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 mo\u017cna wykona\u0107 ambulatoryjnie, jednak przy niejednoznacznych wynikach, ci\u0119\u017ckiej hiperkortyzolemii albo podejrzeniu rzadszych przyczyn pacjent mo\u017ce wymaga\u0107 diagnostyki szpitalnej na oddziale endokrynologicznym. Schemat post\u0119powania cz\u0119sto obejmuje badania hormonalne oraz badania obrazowe.<\/p>\n\n\n\n Po potwierdzeniu hiperkortyzolemii<\/strong> najcz\u0119\u015bciej oznacza si\u0119 st\u0119\u017cenia ACTH w surowicy. Pomiar wykonuje si\u0119 rano.<\/p>\n\n\n\n Ostatnim etapem jest zlokalizowanie \u017ar\u00f3d\u0142a <\/strong>produkcji hormonu. <\/p>\n\n\n\n Proces diagnostyczny uzupe\u0142nia si\u0119 innymi badaniami laboratoryjnymi, hormonalnymi lub obrazowymi, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 oceni\u0107 prawdopodobne powik\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n W przebiegu leczenia d\u0105\u017cy si\u0119 do unormowania st\u0119\u017cenia kortyzolu, opanowania powik\u0142a\u0144 i zapobiegania nawrotom. Strategia zale\u017cy od przyczyny \u2013 dla ka\u017cdej postaci zespo\u0142u Cushinga okre\u015blono odmienny algorytm post\u0119powania.<\/p>\n\n\n\n Posta\u0107 jatrogenna wymaga stopniowego odstawienia glikokortykosteroid\u00f3w<\/strong> (je\u015bli choroba podstawowa na to pozwala). Nag\u0142e przerwanie wieloletniego leczenia wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem wyst\u0105pienia gro\u017anych powik\u0142a\u0144. St\u0105d redukcj\u0119 dawki przyjmowanych lek\u00f3w przeprowadza si\u0119 powoli, w schemacie tygodniowym lub miesi\u0119cznym, zawsze pod kontrol\u0105 specjalisty.<\/p>\n\n\n\n W sytuacjach, w kt\u00f3rych stan zdrowia nie pozwala na ca\u0142kowite zrezygnowanie z przyjmowania glikokortykosteroid\u00f3w, priorytetem staje si\u0119 znalezienie najni\u017cszej skutecznej dawki. Rozwa\u017ca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c alternatywne leki immunosupresyjne lub miejscowe formy aplikacji.<\/p>\n\n\n\n W chorobie Cushinga planuje si\u0119 usuni\u0119cie gruczolaka przysadki<\/strong>. Operacj\u0119 przeprowadza si\u0119 w wyspecjalizowanych o\u015brodkach.<\/p>\n\n\n\n Po zabiegu nadnercza przez pewien czas produkuj\u0105 za ma\u0142o kortyzolu. Nie jest to powik\u0142anie, tylko spodziewany efekt leczenia. Po usuni\u0119ciu gruczolaka organizm potrzebuje czasu, aby odzyska\u0107 prawid\u0142ow\u0105 kontrol\u0119 nad osi\u0105 podwzg\u00f3rze-przysadka-nadnercza. W tym okresie pacjent przyjmuje leki zast\u0119puj\u0105ce brakuj\u0105cy kortyzol<\/strong>. Leczenie trwa zwykle kilka-kilkana\u015bcie miesi\u0119cy, do czasu, a\u017c w\u0142asna produkcja hormonu wr\u00f3ci do normy.<\/p>\n\n\n\n W postaciach ACTH-niezale\u017cnych leczenie zwykle polega na operacyjnym usuni\u0119ciu <\/strong>wykrytych zmian. <\/p>\n\n\n\n Leki hamuj\u0105ce syntez\u0119 kortyzolu<\/strong> wykorzystuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej jako etap przygotowania do operacji, wsparcie po nieskutecznym zabiegu albo jedn\u0105 z form post\u0119powania wtedy, gdy przeprowadzenie operacji jest niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnolegle leczy si\u0119 powik\u0142ania<\/strong> \u2013 u os\u00f3b doros\u0142ych najcz\u0119\u015bciej wdra\u017ca si\u0119 dodatkowe post\u0119powanie ukierunkowane na nadci\u015bnienie, zaburzenia gospodarki w\u0119glowodanowej, os\u0142abienie ko\u015bci, wi\u0119ksz\u0105 podatno\u015b\u0107 na zaka\u017cenia i zaburzenia nastroju. Terapi\u0119 zawsze dopasowuje si\u0119 do przyczyny choroby, nasilenia hiperkortyzolemii i powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n W wielu przypadkach tak, cho\u0107 du\u017co zale\u017cy od przyczyny choroby. Im wcze\u015bniej rozpoznaje si\u0119 zaburzenie, tym wi\u0119ksza szansa na wyleczenie i cofni\u0119cie cz\u0119\u015bci powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n U cz\u0119\u015bci os\u00f3b pojawia si\u0119 przewlek\u0142e zm\u0119czenie, os\u0142abienie mi\u0119\u015bni, przyrost masy cia\u0142a w okolicy brzucha, gorsza tolerancja wysi\u0142ku albo problemy ze snem. Cz\u0119ste s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wahania nastroju, dra\u017cliwo\u015b\u0107, spadek libido<\/a>, tr\u0105dzik<\/a>, nadci\u015bnienie t\u0119tnicze i podwy\u017cszony poziom\u00a0glukozy we krwi. Objawy zwykle narastaj\u0105 stopniowo, dlatego przez d\u0142ugi czas bywaj\u0105 t\u0142umaczone stresem, przem\u0119czeniem albo stylem \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Dieta nie usuwa przyczyny choroby, ale ma du\u017ce znaczenie w ograniczaniu powik\u0142a\u0144 metabolicznych. Nadmiar kortyzolu sprzyja hiperglikemii, nadci\u015bnieniu, utracie masy mi\u0119\u015bniowej i odk\u0142adaniu tkanki t\u0142uszczowej trzewnej \u2013 odpowiedni spos\u00f3b \u017cywienia mo\u017ce wspiera\u0107 proces leczenia i zapobiega\u0107 dalszym powik\u0142aniom. <\/p>\n\n\n\n Oznaczenie st\u0119\u017cenia kortyzolu we krwi, kt\u00f3re mo\u017cna na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 wykona\u0107 w laboratorium, nie daje jednoznacznych informacji na temat stanu zdrowia. W obliczu niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w zawsze nale\u017cy um\u00f3wi\u0107 si\u0119 na konsultacj\u0119 ze specjalist\u0105 \u2013 lekarzem rodzinnym, internist\u0105 lub endokrynologiem. <\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 Cushinga przez d\u0142ugi czas mo\u017ce pozostawa\u0107 w cieniu innych rozpozna\u0144. Pojedynczy objaw rzadko przes\u0105dza o diagnozie, ale obecno\u015b\u0107 kilku z nich uzasadnia um\u00f3wienie wizyty u specjalisty z dziedziny endokrynologii. <\/p>\n\n\n\n Najwa\u017cniejszy jest jednak pierwszy krok \u2013 rozmowa ze specjalist\u0105 o niepokoj\u0105cych dolegliwo\u015bciach. Wczesne rozpoznanie realnie zmienia rokowanie i jako\u015b\u0107 \u017cycia po zako\u0144czeniu terapii.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n
\n
\n
\n Objawy zespo\u0142u Cushinga \u2013 jak zmienia si\u0119 cia\u0142o pacjenta?<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
\n
\n
Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne przyczyny nadmiernego wydzielania kortyzolu?<\/h2>\n\n\n\n
\n Diagnostyka zespo\u0142u Cushinga \u2013 \u015bcie\u017cka od objaw\u00f3w do rozpoznania<\/h2>\n\n\n\n\n
Jakie badania wykorzystuje si\u0119 w diagnostyce przesiewowej?<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
Metody leczenia i rokowania w zespole Cushinga<\/h2>\n\n\n\n
\n
FAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zesp\u00f3\u0142 Cushinga<\/h2>\n\n\n\n
Czy zesp\u00f3\u0142 Cushinga jest wyleczalny?<\/h3>\n\n\n\n
Jakie s\u0105 pierwsze, ma\u0142o charakterystyczne objawy nadmiaru kortyzolu?<\/h3>\n\n\n\n
Czy dieta mo\u017ce pom\u00f3c w leczeniu zespo\u0142u Cushinga?<\/h3>\n\n\n\n
Jakie badania krwi wykona\u0107 przy podejrzeniu tego zespo\u0142u?<\/h3>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n