\n\n\n\n
Zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Czym jest zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i co je wywo\u0142uje?<\/strong> ZOMR to stan zapalny b\u0142on (opony twardej, paj\u0119czyn\u00f3wki i opony mi\u0119kkiej) otaczaj\u0105cych m\u00f3zg i rdze\u0144 kr\u0119gowy, najcz\u0119\u015bciej wywo\u0142any przez wirusy lub bakterie, rzadziej przez grzyby, paso\u017cyty lub przyczyny nieinfekcyjne. W\u015br\u00f3d bakteryjnych pozaszpitalnych zaka\u017ce\u0144 dominuj\u0105 pneumokoki (Streptococcus pneumoniae) i meningokoki (Neisseria meningitidis); w Polsce w 2023 roku pneumokoki odpowiada\u0142y za 273 przypadki ZOMR lub m\u00f3zgu, a meningokoki za 74. W\u015br\u00f3d wirus\u00f3w u dzieci dominuj\u0105 enterowirusy, a w Polsce istotny pozostaje wirus kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu (659 przypadk\u00f3w KZM w 2023 r.).<\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 kluczowe objawy ZOMR u doros\u0142ych i u dzieci?<\/strong> U doros\u0142ych i starszych dzieci charakterystyczny obraz rozwija si\u0119 w ci\u0105gu kilku do kilkunastu godzin \u2013 u 95% chorych z bakteryjnym ZOMR wyst\u0119puj\u0105 co najmniej dwa z trzech objaw\u00f3w: wysoka gor\u0105czka, sztywno\u015b\u0107 karku i zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci. Do objaw\u00f3w alarmowych nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c wybroczyny i wysypka krwotoczna niebledn\u0105ca pod uciskiem szklanki (typowa dla meningokok\u00f3w), objaw Kerniga i Brudzi\u0144skiego oraz drgawki. U niemowl\u0105t obraz bywa nietypowy \u2013 niepokoi\u0107 powinno napi\u0119te lub uwypuklone ciemi\u0105czko, nieukojony p\u0142acz, apatia, odmowa karmienia, drgawki i marmurkowato\u015b\u0107 sk\u00f3ry.<\/li>\n\n\n\n
- Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 posta\u0107 bakteryjna od wirusowej i dlaczego liczy si\u0119 czas?<\/strong> Wirusowe ZOMR ma zwykle \u0142agodniejszy, samoograniczaj\u0105cy si\u0119 przebieg (ust\u0119puje w 1\u20132 tygodnie) i wymaga leczenia objawowego, wyj\u0105tkiem jest KZM, kt\u00f3re po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w neurologicznych wymaga hospitalizacji. Posta\u0107 bakteryjna to stan nag\u0142y \u2013 w ci\u0105gu kilku godzin mo\u017ce doj\u015b\u0107 do obrz\u0119ku m\u00f3zgu, drgawek, niewydolno\u015bci oddechowej i trwa\u0142ego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego, dlatego konieczna jest pilna hospitalizacja i natychmiastowa antybiotykoterapia. Diagnostyk\u0119 opiera si\u0119 na ocenie klinicznej, badaniach krwi i przede wszystkim punkcji l\u0119d\u017awiowej z analiz\u0105 p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego (cytologia, biochemia, posiew, PCR).<\/li>\n\n\n\n
- Jak zapobiega\u0107 ZOMR i jaka jest rola szczepie\u0144?<\/strong> Najskuteczniejsz\u0105 profilaktyk\u0105 s\u0105 szczepienia przeciwko najgro\u017aniejszym patogenom: pneumokokom, Haemophilus influenzae typu b (Hib), meningokokom oraz wirusowi KZM. Szczepienia przeciw pneumokokom i Hib s\u0105 obowi\u0105zkowe u niemowl\u0105t, przeciw meningokokom \u2013 zalecane, zw\u0142aszcza dzieciom i nastolatkom przebywaj\u0105cym w skupiskach (\u017c\u0142obki, internaty, akademiki, koszary), a przeciw KZM \u2013 osobom nara\u017conym na kleszcze (le\u015bnicy, rolnicy, tury\u015bci, biegacze). Szczepionki nie chroni\u0105 w 100%, ale u os\u00f3b zaszczepionych zaka\u017cenie cz\u0119\u015bciej przebiega \u0142agodniej i rzadziej ko\u0144czy si\u0119 powik\u0142aniami.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (ZOMR)?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Kluczowe objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Bakteryjne vs wirusowe zapalenie opon \u2013 r\u00f3\u017cnice w przebiegu<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka i pierwsza pomoc \u2013 dlaczego czas ma kluczowe znaczenie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak zapobiega\u0107 ZOMR? Rola szczepie\u0144 ochronnych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- FAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (ZOMR)?<\/h2>\n\n\n\n
Opony m\u00f3zgowo-rdzeniowe s\u0105 zbudowane z tkanki \u0142\u0105cznej.<\/p>\n\n\n\n
\n- W obr\u0119bie czaszki najbardziej zewn\u0119trzna warstwa \u2013 opona twarda \u2013 przylega do ko\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
- Pod ni\u0105 le\u017cy paj\u0119czyn\u00f3wka.<\/li>\n\n\n\n
- Najg\u0142\u0119biej, bezpo\u015brednio na powierzchni tkanki nerwowej, opona mi\u0119kka.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Mi\u0119dzy paj\u0119czyn\u00f3wk\u0105 a opon\u0105 mi\u0119kk\u0105 znajduje si\u0119 przestrze\u0144 podpaj\u0119czyn\u00f3wkowa, wype\u0142niona p\u0142ynem m\u00f3zgowo-rdzeniowym<\/strong> (PMR). P\u0142yn jest produkowany w splotach naczyni\u00f3wkowych kom\u00f3r m\u00f3zgu i kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 ca\u0142ego o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego. Amortyzuje uderzenia oraz transportuje substancje od\u017cywcze i produkty przemiany materii.<\/p>\n\n\n\nDo ZOMR dochodzi wtedy, gdy w odpowiedzi na okre\u015blone czynniki (poni\u017cej piszemy wi\u0119cej na ten temat) w obr\u0119bie b\u0142on otaczaj\u0105cych m\u00f3zgowie i rdze\u0144 kr\u0119gowy rozwija si\u0119 reakcja zapalna<\/strong>. Proces mo\u017ce obejmowa\u0107 same opony albo r\u00f3wnocze\u015bnie tkank\u0119 m\u00f3zgow\u0105 \u2013 wtedy m\u00f3wi si\u0119 o zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ![\"badania](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/kleszcze.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Szczepienie<\/div>\n Szczepienie przeciw KZM<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Cz\u0119sto przebywasz na terenach zielonych i obawiasz si\u0119 skutk\u00f3w uk\u0105szenia przez kleszcza? Przyjmij szczepienie przeciwko KZM, aby skutecznie chroni\u0107 sw\u00f3j uk\u0142ad nerwowy przed gro\u017anymi powik\u0142aniami wywo\u0142anymi przez wirusa.<\/div>\n
\n od 210 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nJakie patogeny mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 ZOMR? Najcz\u0119\u015bciej czynnikami wywo\u0142uj\u0105cymi s\u0105 wirusy lub bakterie<\/strong>. Rzadziej diagnozuje si\u0119 przypadki, w kt\u00f3rych choroba rozwija si\u0119 w wyniku infekcji grzybiczych lub na skutek zaka\u017cenia paso\u017cytem (np. przy toksoplazmozie<\/a>).<\/p>\n\n\n\n\n- W pozaszpitalnym bakteryjnym ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozpoznaje si\u0119 zaka\u017cenie pneumokokowe<\/strong> (wywo\u0142ane Streptococcus pneumoniae, czyli dwoink\u0105 zapalenia p\u0142uc<\/a>). W Polsce w 2023 roku pneumokoki odpowiada\u0142y za 273 przypadki zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
- Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 grup\u0105 s\u0105 meningokoki<\/strong> (Neisseria meningitidis). W tym samym roku odnotowano 74 zachorowania na meningokokowe zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych.<\/li>\n\n\n\n
- Rzadziej przyczyn\u0105 bakteryjnego ZOMR s\u0105 Haemophilus influenzae typu b (pa\u0142eczki hemofilne typu b) oraz Listeria monocytogenes.<\/li>\n\n\n\n
- Za infekcje bakteryjne dominuj\u0105ce w\u015br\u00f3d odpowiadaj\u0105 paciorkowce grupy B (g\u0142\u00f3wnie Streptococcus agalactiae) oraz Escherichia coli.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W grupie zaka\u017ce\u0144 szpitalnych okre\u015bla si\u0119 inne najcz\u0119stsze przyczyny zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych. Po zabiegach neurochirurgicznych, urazach albo obecno\u015bci dren\u00f3w ryzyko dotyczy g\u0142\u00f3wnie gronkowc\u00f3w oraz pa\u0142eczek Gram-ujemnych <\/strong>(Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella, Acinetobacter i Enterobacter). Po zabiegach laryngologicznych wci\u0105\u017c trzeba bra\u0107 pod uwag\u0119 pneumokoki.<\/p>\n\n\n\nOsobn\u0105 grup\u0119 tworz\u0105 bakteryjne zapalenia nieropne<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi gru\u017alicze zapalenie opon (spowodowane pr\u0105tkami gru\u017alicy) oraz neuroborelioza (kr\u0119tkami z rodzaju Borrelia).<\/p>\n\n\n\nW wirusowym ZOMR<\/strong> lista mo\u017cliwych przyczyn jest d\u0142u\u017csza.<\/p>\n\n\n\n\n- U dzieci najcz\u0119\u015bciej odpowiadaj\u0105 za nie enterowirusy<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n
- U doros\u0142ych wymienia si\u0119 dodatkowo wirusy z rodziny herpes<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi HSV-2 (wirusa opryszczki zwyk\u0142ej<\/a>), VZV (wirusa ospy wietrznej<\/a>), CMV (cytomegalowirusa, inaczej wirusa cytomegalii<\/a>), EBV (wirusa Epsteina-Barra) i HHV-6.<\/li>\n\n\n\n
- W Polsce wa\u017cn\u0105 przyczyn\u0105 zaka\u017ce\u0144 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego pozostaje r\u00f3wnie\u017c wirus kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu<\/strong>. W 2023 roku zarejestrowano 659 przypadk\u00f3w KZM<\/a> \u2013 najwi\u0119cej od lat. Kleszcze mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 tak\u017ce borelioz\u0119<\/a>, ale to zupe\u0142nie inne schorzenie; w przebiegu boreliozy nie wyst\u0119puje zapalenie opon m\u00f3zgowo \u2013 rdzeniowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Grzybicze zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych wyst\u0119puje rzadko. Najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z zaka\u017ceniem grzybami z rodzaju Cryptococcus. Rzadziej odpowiadaj\u0105 za nie dro\u017cd\u017caki Candida, ple\u015bnie Aspergillus oraz grzyby \u015brodowiskowe (m.in. Histoplasma, Coccidioides i Blastomyces). Najwi\u0119ksze ryzyko dotyczy os\u00f3b z wyra\u017anie os\u0142abion\u0105 odporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wymienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nieinfekcyjne<\/strong> przyczyny stanu zapalnego opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/strong> \u2013 choroby nowotworowe (bia\u0142aczki, ch\u0142oniaki<\/a>, przerzuty raka piersi czy p\u0142uca), schorzenia autoimmunologiczne (sarkoidoza<\/a>, tocze\u0144 uk\u0142adowy, zesp\u00f3\u0142 Sj\u00f6grena) oraz reakcje polekowe.<\/p>\n\n\n\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w ZOMR ma charakter ostry<\/strong>. Posta\u0107 przewlek\u0142a trwa ponad cztery tygodnie i najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z gru\u017alic\u0105,<\/a> neuroborelioz\u0105 lub zaka\u017ceniem grzybiczym u osoby z os\u0142abion\u0105 odporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKluczowe objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych u dzieci i doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
Przebieg ZOMR zale\u017cy od typu zapalenia (czynnika sprawczego) oraz wieku i stanu zdrowia pacjenta.<\/p>\n\n\n\n
U doros\u0142ych i starszych dzieci pierwsze objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych zwykle pojawiaj\u0105 si\u0119 w kr\u00f3tkim czasie od wyst\u0105pienia zaka\u017cenia. Nie opisuje si\u0119 ich wzgl\u0119dem dok\u0142adnego momentu wnikni\u0119cia patogenu do organizmu, poniewa\u017c zwykle nie mo\u017cna go uchwyci\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cniejsze jest tempo narastania objaw\u00f3w<\/strong> \u2013 bardziej charakterystyczny obraz ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozwija si\u0119 w ci\u0105gu kilku lub kilkunastu godzin.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPierwsze objawy i rozpoznanie charakterystycznych symptom\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowe oznaki<\/strong> mog\u0105 by\u0107 myl\u0105ce \u2013 mog\u0105 przypomina\u0107 gryp\u0119 lub infekcj\u0119 wirusow\u0105 g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, dlatego na wczesnym etapie \u0142atwo je zbagatelizowa\u0107. Nale\u017c\u0105 do nich:<\/p>\n\n\n\n\n- podwy\u017cszona temperatura cia\u0142a;<\/li>\n\n\n\n
- silny, narastaj\u0105cy b\u00f3l g\u0142owy o rozlanym charakterze \u2013 niereaguj\u0105cy na typowe leki przeciwb\u00f3lowe;<\/li>\n\n\n\n
- nudno\u015bci i wymioty;<\/li>\n\n\n\n
- og\u00f3lne os\u0142abienie, senno\u015b\u0107 i rozdra\u017cnienie;<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- \u015bwiat\u0142owstr\u0119t;<\/li>\n\n\n\n
- nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119ki i dotyk.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wraz z post\u0119pem zaka\u017cenia u pacjent\u00f3w rozwijaj\u0105 si\u0119 objawy oponowe, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 mo\u017ce ukierunkowa\u0107 lekarza na ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
U 95% doros\u0142ych z bakteryjnym ZOMR wyst\u0119puj\u0105 co najmniej dwa z trzech objaw\u00f3w: wysoka gor\u0105czka, sztywno\u015b\u0107 karku, zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci. Wszystkie trzy naraz wyst\u0119puj\u0105 rzadziej \u2013 u oko\u0142o 44% chorych. Dwa wystarcz\u0105, by podejrzewa\u0107 ZOMR i wezwa\u0107 pomoc.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy alarmowe zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h3>\n\n\n\n
Do alarmowych objaw\u00f3w<\/strong> choroby zalicza si\u0119:<\/p>\n\n\n\n\n- niemo\u017cno\u015b\u0107 biernego przygi\u0119cia brody do mostka, obserwowana u 50-90% pacjent\u00f3w (czyli wspomniana wcze\u015bniej sztywno\u015b\u0107 karku);<\/li>\n\n\n\n
- wybroczyny sk\u00f3rne i wysypk\u0119 krwotoczn\u0105 (charakterystyczne dla zaka\u017cenia meningokokowego);<\/li>\n\n\n\n
- objaw Kerniga (op\u00f3r i b\u00f3l przy pr\u00f3bie wyprostowania ko\u0144czyny dolnej zgi\u0119tej w stawie biodrowym i kolanowym);<\/li>\n\n\n\n
- objaw Brudzi\u0144skiego (mimowolne zgi\u0119cie ko\u0144czyn dolnych przy biernym przyginaniu g\u0142owy do klatki piersiowej);<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re rozumie si\u0119 jako spl\u0105tanie, dezorientacj\u0119, senno\u015b\u0107, w skrajnych przypadkach \u015bpi\u0105czk\u0119;<\/li>\n\n\n\n
- inne objawy neurologiczne \u2013 napady drgawkowe, niedow\u0142ady, zaburzenia mowy i s\u0142uchu, asymetria \u017arenic, utrata przytomno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przes\u0142ank\u0105 do pilnej konsultacji jest r\u00f3wnie\u017c nawr\u00f3t dolegliwo\u015bci po pozornej poprawie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nPacjenci z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105 (m.in. po przeszczepach, w trakcie chemioterapii czy z zaka\u017ceniem HIV<\/a>) mog\u0105 rozwin\u0105\u0107 ci\u0119\u017ckie zapalenie przy minimalnych symptomach, poniewa\u017c odpowied\u017a ich uk\u0142adu immunologicznego jest os\u0142abiona.<\/p>\n\n\n\nU najm\u0142odszych dzieci, zw\u0142aszcza niemowl\u0105t poni\u017cej drugiego roku \u017cycia, przebieg zapalenia mo\u017ce by\u0107 nietypowy i trudniejszy do uchwycenia.<\/p>\n\n\n\n
Typowe objawy cz\u0119sto si\u0119 nie pojawiaj\u0105, dlatego rodzic\u00f3w powinny zaniepokoi\u0107:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- wysoka gor\u0105czka bez wyra\u017anej przyczyny;<\/li>\n\n\n\n
- p\u0142acz, niemo\u017cno\u015b\u0107 uspokojenia dziecka;<\/li>\n\n\n\n
- napi\u0119te lub uwypuklone ciemi\u0105czko;<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci w karmieniu, odmowa przyjmowania pokarmu, wymioty;<\/li>\n\n\n\n
- nadmierna senno\u015b\u0107, apatia;<\/li>\n\n\n\n
- brak reakcji na bod\u017ace lub odwrotnie \u2013 silna dra\u017cliwo\u015b\u0107 przy ka\u017cdym dotyku;<\/li>\n\n\n\n
- drgawki;<\/li>\n\n\n\n
- charakterystyczne u\u0142o\u017cenie cia\u0142a \u2013 wygi\u0119cie g\u0142owy do ty\u0142u;<\/li>\n\n\n\n
- blado\u015b\u0107, marmurkowato\u015b\u0107 sk\u00f3ry, sinica wok\u00f3\u0142 ust;<\/li>\n\n\n\n
- zmiany sk\u00f3rne, kt\u00f3re nie bledn\u0105 przy ucisku szklank\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"szczepienia](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/szczepionka-pneumokoki.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Szczepienia<\/div>\n Szczepienie przeciw pneumokokom dla doros\u0142ych<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Pneumokoki wywo\u0142uj\u0105 gro\u017ane zapalenia p\u0142uc oraz inne niebezpieczne infekcje bakteryjne. Wykonaj szczepienie ochronne, aby wzmocni\u0107 odporno\u015b\u0107 i unikn\u0105\u0107 powik\u0142a\u0144.<\/div>\n
\n od 380 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBakteryjne vs wirusowe zapalenie opon \u2013 r\u00f3\u017cnice w przebiegu<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPrzy podejrzeniu ZOMR szybkie ustalenie przyczyny jest podstaw\u0105 wdro\u017cenia skutecznego post\u0119powania. W przypadku wirusowego i bakteryjnego zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych planuje si\u0119 inne leczenie i inaczej ocenia rokowanie.<\/p>\n\n\n\n
Zaka\u017cenie wirusowe<\/strong> w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w przebiega \u0142agodniej ni\u017c bakteryjne i ma charakter samoograniczaj\u0105cy \u2013 ust\u0119puje samoistnie w ci\u0105gu jednego do dw\u00f3ch tygodni. U chorych wdra\u017ca si\u0119 leczenie objawowe. <\/p>\n\n\n\n\n- <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d wirusowych zaka\u017ce\u0144 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego wa\u017cnym wyj\u0105tkiem jest kleszczowe zapalenie m\u00f3zgu<\/strong>. Nie nale\u017cy traktowa\u0107 go jak \u0142agodnej infekcji. Wywo\u0142uje je wirus przenoszony przez kleszcze \u2013 choroba mo\u017ce przebiega\u0107 z zapaleniem opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub rdzenia kr\u0119gowego. Po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w neurologicznych pacjent zwykle wymaga opieki szpitalnej (leczenia objawowego i monitorowania stanu zdrowia). <\/p>\n\n\n\n\n- Posta\u0107 bakteryjna<\/strong> wymaga pilnej hospitalizacji i natychmiastowego podj\u0119cia leczenia (w\u0142\u0105czenia antybiotykoterapii). W planowaniu post\u0119powania nie czeka si\u0119 biernie na pe\u0142ne ustalenie przyczyny, poniewa\u017c w tym przypadku ryzyko powik\u0142a\u0144 zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (opon m\u00f3zgowych) obejmuje<\/strong> wyst\u0105pienie obrz\u0119ku m\u00f3zgu, sepsy, niewydolno\u015bci oddechowej i trwa\u0142ego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego. Nawet przy szybkim podj\u0119ciu leczenia cz\u0119\u015b\u0107 chorych do\u015bwiadcza powik\u0142a\u0144 neurologicznych \u2013 niedos\u0142uchu, zaburze\u0144 pami\u0119ci czy trudno\u015bci poznawczych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Z tego wzgl\u0119du ka\u017cdy przypadek podejrzenia ZOMR traktuje si\u0119 jako stan nag\u0142y wymagaj\u0105cy pilnej diagnostyki. <\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka i pierwsza pomoc \u2013 dlaczego czas ma kluczowe znaczenie?<\/h2>\n\n\n\n
Przy podejrzeniu zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych nie nale\u017cy czeka\u0107 na rozw\u00f3j objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebny jest pilny kontakt z pomoc\u0105 medyczn\u0105 <\/strong>\u2013 najlepiej transport na SOR. W przypadku dziecka, osoby starszej lub pacjenta z charakterystycznymi wybroczynami na sk\u00f3rze nale\u017cy wezwa\u0107 zesp\u00f3\u0142 ratownictwa medycznego pod numerem 112 lub 999.<\/p>\n\n\n\nOdk\u0142adanie konsultacji do rana, czekanie na wizyt\u0119 w przychodni czy pr\u00f3by leczenia w domu mog\u0105 dramatycznie pogorszy\u0107 rokowania.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nDlaczego natychmiastowa interwencja medyczna jest tak wa\u017cna?<\/h3>\n\n\n\n
W bakteryjnym ZOMR stan chorego mo\u017ce pogarsza\u0107 si\u0119 bardzo szybko. Bakterie namna\u017caj\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i wywo\u0142uj\u0105 silny stan zapalny, kt\u00f3ry prowadzi do obrz\u0119ku m\u00f3zgu oraz zaburza jego prawid\u0142ow\u0105 prac\u0119. W ci\u0119\u017ckich przypadkach w ci\u0105gu kilku godzin mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, drgawki, niewydolno\u015b\u0107 oddechowa albo trwa\u0142e uszkodzenie uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n\n\n\n
Diagnostyka ZOMR w warunkach szpitalnych<\/strong> przebiega wed\u0142ug okre\u015blonego schematu. Lekarz najpierw ocenia stan chorego \u2013 poziom \u015bwiadomo\u015bci w skali Glasgow, obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w oponowych, ewentualne zaburzenia neurologiczne oraz wysypk\u0119 sk\u00f3rn\u0105.<\/p>\n\n\n\nR\u00f3wnocze\u015bnie pobiera si\u0119 krew do bada\u0144 laboratoryjnych<\/strong>. Najcz\u0119\u015bciej wykonuje si\u0119 morfologi\u0119<\/a>, CRP, prokalcytonin\u0119 (PCT<\/a>), parametry krzepni\u0119cia, st\u0119\u017cenie glukozy, elektrolit\u00f3w, mocznika i kreatyniny oraz posiewy krwi.<\/p>\n\n\n\nNajwa\u017cniejszym badaniem pozostaje punkcja l\u0119d\u017awiowa<\/strong>. Lekarz pobiera p\u0142yn m\u00f3zgowo-rdzeniowy z przestrzeni mi\u0119dzy kr\u0119gami l\u0119d\u017awiowymi. Uzyskany materia\u0142 trafia do analizy cytologicznej, biochemicznej i mikrobiologicznej.<\/p>\n\n\n\nU cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przed punkcj\u0105 wykonuje si\u0119 tomografi\u0119 komputerow\u0105 g\u0142owy<\/strong>. Dotyczy to os\u00f3b z drgawkami, zaburzeniami \u015bwiadomo\u015bci, oznakami ogniskowego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego albo podejrzeniem wzrostu ci\u015bnienia wewn\u0105trzczaszkowego. Badanie obrazowe ma wykluczy\u0107 zmiany, przy kt\u00f3rych punkcja mog\u0142aby doprowadzi\u0107 do gro\u017anego wklinowania m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\nDok\u0142adn\u0105 identyfikacj\u0119 drobnoustroju umo\u017cliwiaj\u0105 bardziej zaawansowane badania mikrobiologiczne<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n\n- Barwienie metod\u0105 Grama pozwala wykry\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 bakterii ju\u017c w pr\u00f3bce PMR.<\/li>\n\n\n\n
- Posiew p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego i krwi umo\u017cliwia ocen\u0119 wra\u017cliwo\u015bci drobnoustroju na antybiotyki.<\/li>\n\n\n\n
- Coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa diagnostyka molekularna PCR, kt\u00f3ra identyfikuje materia\u0142 genetyczny bakterii, wirus\u00f3w albo grzyb\u00f3w nawet w ci\u0105gu kilku godzin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak zapobiega\u0107 zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych? Rola szczepie\u0144 ochronnych<\/h2>\n\n\n\n
Nie ka\u017cdemu zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych mo\u017cna zapobiec szczepieniem. Jest to jednak najskuteczniejsza forma profilaktyki przed wybranymi zaka\u017ceniami \u2013 tymi, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do najgro\u017aniejszych przyczyn ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
W zapobieganiu zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych najwa\u017cniejsze s\u0105 szczepienia przeciw: <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- pneumokokom, <\/li>\n\n\n\n
- Haemophilus influenzae typu b (Hib),<\/li>\n\n\n\n
- meningokokom,<\/li>\n\n\n\n
- kleszczowemu zapaleniu m\u00f3zgu. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczepionki nie chroni\u0105 w 100% przed patogenami. Bardzo wa\u017cne jest jednak to, \u017ce zaka\u017cenie u os\u00f3b zaszczepionych (je\u015bli mimo wszystko wyst\u0105pi) cz\u0119\u015bciej przebiega \u0142agodniej i rzadziej ko\u0144czy si\u0119 gro\u017anymi powik\u0142aniami chor\u00f3b zaka\u017anych. <\/p>\n\n\n\n
Szczepionki przeciw pneumokokom i Hib znajduj\u0105 si\u0119 w obowi\u0105zkowym kalendarzu szczepie\u0144. <\/p>\n\n\n\n
\n- Szczepienie przeciw pneumokokom<\/a><\/strong> realizuje si\u0119 u niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci (w pierwszych latach \u017cycia). Zaleca si\u0119 je r\u00f3wnie\u017c osobom doros\u0142ym z grup ryzyka (m.in. pacjentom po 50. roku \u017cycia, z mocnym wskazaniem dla senior\u00f3w po 65. roku \u017cycia).<\/li>\n\n\n\n
- Szczepienie przeciw Hib<\/strong> wykonuje si\u0119 w pierwszych miesi\u0105cach \u017cycia i w dawce uzupe\u0142niaj\u0105cej w 2. roku \u017cycia. U dzieci, kt\u00f3re nie by\u0142y wcze\u015bniej szczepione, oraz u os\u00f3b z zaburzeniami odporno\u015bci, szczepienie mo\u017ce by\u0107 zalecone wed\u0142ug indywidualnych wskaza\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczepienia przeciw meningokokom nale\u017c\u0105 do szczepie\u0144 zalecanych. Dost\u0119pne preparaty chroni\u0105 przed r\u00f3\u017cnymi grupami meningokok\u00f3w \u2013 nie ma jednej szczepionki przeciw wszystkim typom tych bakterii. Schemat szczepie\u0144 warto om\u00f3wi\u0107 z lekarzem.<\/p>\n\n\n\n
Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 szczepionki przeciw meningokokom grupy B<\/a> oraz szczepionki skoniugowane przeciw serogrupom A, C, W i Y<\/a>. Zakres ochrony zale\u017cy wi\u0119c od typu szczepienia \u2013 specjalista mo\u017ce zaleci\u0107 ochron\u0119 przeciw wi\u0119cej ni\u017c jednej grupie meningokok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nSzczepionki przeciw meningokokom s\u0105 rekomendowane<\/strong> niemowl\u0119tom, dzieciom i nastolatkom, zw\u0142aszcza wtedy, gdy przebywaj\u0105 w du\u017cych skupiskach ludzi (w \u017c\u0142obkach, przedszkolach, internatach, akademikach albo koszarach). Wskazuje si\u0119, by o t\u0119 form\u0119 profilaktyki zadbali tak\u017ce pracownicy laboratori\u00f3w, personel medyczny, pacjenci choruj\u0105cy przewlekle czy osoby z niedoborami odporno\u015bci. <\/p>\n\n\n\nKleszczowe zapalenie m\u00f3zgu nie jest zaka\u017ceniem bakteryjnym. Wywo\u0142uje je wirus przenoszony przez kleszcze. Choroba mo\u017ce przebiega\u0107 dwuetapowo \u2013 po objawach podobnych do infekcji wirusowej u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy zaj\u0119cia uk\u0142adu nerwowego, w tym zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n
Szczepienie przeciw KZM<\/a><\/strong> zaleca si\u0119 osobom przebywaj\u0105cym na terenach z wi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 wirusa oraz tym, kt\u00f3re cz\u0119sto sp\u0119dzaj\u0105 czas na \u015bwie\u017cym powietrzu. Dotyczy to mi\u0119dzy innymi biegaczy, w\u0142a\u015bcicieli ps\u00f3w, my\u015bliwych, turyst\u00f3w, uczestnik\u00f3w oboz\u00f3w i kolonii, rolnik\u00f3w, le\u015bnik\u00f3w, s\u0142u\u017cb mundurowych oraz os\u00f3b pracuj\u0105cych w terenie. Schemat podstawowy szczepienia przeciw KZM sk\u0142ada si\u0119 z 3 dawek, a dawki przypominaj\u0105ce podaje si\u0119 co 3-5 lat.<\/p>\n\n\n\nCz\u0119\u015bci\u0105 profilaktyki zaka\u017ce\u0144 odkleszczowych (kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu i boreliozy) s\u0105 r\u00f3wnie\u017c nawyki zwi\u0105zane ze stosowaniem preparat\u00f3w odstraszaj\u0105cych kleszcze<\/strong>, zakrywaniem sk\u00f3ry podczas pobytu w lesie lub wysokiej trawie, dok\u0142adnym ogl\u0105daniem cia\u0142a po powrocie do domu oraz szybkim usuni\u0119ciem wk\u0142utego kleszcza. To \u015brodki ostro\u017cno\u015bci, kt\u00f3re zmniejszaj\u0105 ryzyko, ale nie zast\u0119puj\u0105 szczepienia przeciw KZM. <\/p>\n\n\n\nSzczepienia s\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 form\u0105 profilaktyki<\/strong> tych typ\u00f3w ZOMR, kt\u00f3rym mo\u017cna zapobiega\u0107 przez uodpornienie organizmu. Codzienne nawyki maj\u0105 charakter uzupe\u0142niaj\u0105cy. Warto dba\u0107 o higien\u0119 r\u0105k, unika\u0107 bliskiego kontaktu z osobami z ostr\u0105 infekcj\u0105 dr\u00f3g oddechowych, a po kontakcie z osob\u0105 chor\u0105 post\u0119powa\u0107 zgodnie z zaleceniami lekarza lub sanepidu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h2>\n\n\n\nJakie s\u0105 powik\u0142ania po przebytym zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych?<\/h3>\n\n\n\n
Najci\u0119\u017csze przypadki mog\u0105 prowadzi\u0107 do trwa\u0142ych zaburze\u0144 neurologicznych \u2013 mi\u0119dzy innymi niedos\u0142uchu, padaczki<\/a>, problem\u00f3w z pami\u0119ci\u0105, koncentracj\u0105 lub niedow\u0142ad\u00f3w. Ryzyko powik\u0142a\u0144 jest znacznie wy\u017csze w bakteryjnym ZOMR.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzy zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych jest zara\u017aliwe?<\/h3>\n\n\n\n
Samo zapalenie opon nie przenosi si\u0119 mi\u0119dzy lud\u017ami, ale zaka\u017ane mog\u0105 by\u0107 drobnoustroje, kt\u00f3re je wywo\u0142uj\u0105. Dotyczy to przede wszystkim meningokok\u00f3w, pneumokok\u00f3w i cz\u0119\u015bci wirus\u00f3w przenoszonych drog\u0105 kropelkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nIle trwa leczenie wirusowego zapalenia opon w szpitalu?<\/h3>\n\n\n\n
Pobyt w szpitalu przy wirusowym ZOMR najcz\u0119\u015bciej trwa od kilku dni do oko\u0142o dw\u00f3ch tygodni. Bakteryjna posta\u0107 choroby zwykle wymaga d\u0142u\u017cszej hospitalizacji oraz intensywnego leczenia antybiotykami.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wygl\u0105da wysypka przy zaka\u017ceniu meningokokowym (test szklanki)?<\/h3>\n\n\n\n
Wysypka meningokokowa ma posta\u0107 czerwonych lub fioletowych wybroczyn, kt\u00f3re nie bledn\u0105 pod uciskiem przez przezroczyst\u0105 szklank\u0119. Taki objaw wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych wymaga czujno\u015bci, poniewa\u017c na pocz\u0105tku mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 jak zwyk\u0142a infekcja. Je\u017celi pojawia si\u0119 podejrzenie zachorowania lub charakterystyczne objawy, lepiej zareagowa\u0107 za wcze\u015bnie ni\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n\n\n\n
Pilna konsultacja nie jest przesad\u0105. Wczesne rozpoznanie i w\u0142\u0105czenie leczenia mog\u0105 zmieni\u0107 przebieg choroby \u2013 a w ci\u0119\u017ckich zaka\u017ceniach uratowa\u0107 \u017cycie.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (ZOMR)?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Kluczowe objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Bakteryjne vs wirusowe zapalenie opon \u2013 r\u00f3\u017cnice w przebiegu<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka i pierwsza pomoc \u2013 dlaczego czas ma kluczowe znaczenie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak zapobiega\u0107 ZOMR? Rola szczepie\u0144 ochronnych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- FAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (ZOMR)?<\/h2>\n\n\n\n
Opony m\u00f3zgowo-rdzeniowe s\u0105 zbudowane z tkanki \u0142\u0105cznej.<\/p>\n\n\n\n
\n- W obr\u0119bie czaszki najbardziej zewn\u0119trzna warstwa \u2013 opona twarda \u2013 przylega do ko\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
- Pod ni\u0105 le\u017cy paj\u0119czyn\u00f3wka.<\/li>\n\n\n\n
- Najg\u0142\u0119biej, bezpo\u015brednio na powierzchni tkanki nerwowej, opona mi\u0119kka.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Mi\u0119dzy paj\u0119czyn\u00f3wk\u0105 a opon\u0105 mi\u0119kk\u0105 znajduje si\u0119 przestrze\u0144 podpaj\u0119czyn\u00f3wkowa, wype\u0142niona p\u0142ynem m\u00f3zgowo-rdzeniowym<\/strong> (PMR). P\u0142yn jest produkowany w splotach naczyni\u00f3wkowych kom\u00f3r m\u00f3zgu i kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 ca\u0142ego o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego. Amortyzuje uderzenia oraz transportuje substancje od\u017cywcze i produkty przemiany materii.<\/p>\n\n\n\nDo ZOMR dochodzi wtedy, gdy w odpowiedzi na okre\u015blone czynniki (poni\u017cej piszemy wi\u0119cej na ten temat) w obr\u0119bie b\u0142on otaczaj\u0105cych m\u00f3zgowie i rdze\u0144 kr\u0119gowy rozwija si\u0119 reakcja zapalna<\/strong>. Proces mo\u017ce obejmowa\u0107 same opony albo r\u00f3wnocze\u015bnie tkank\u0119 m\u00f3zgow\u0105 \u2013 wtedy m\u00f3wi si\u0119 o zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Szczepienie<\/div>\n Szczepienie przeciw KZM<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Cz\u0119sto przebywasz na terenach zielonych i obawiasz si\u0119 skutk\u00f3w uk\u0105szenia przez kleszcza? Przyjmij szczepienie przeciwko KZM, aby skutecznie chroni\u0107 sw\u00f3j uk\u0142ad nerwowy przed gro\u017anymi powik\u0142aniami wywo\u0142anymi przez wirusa.<\/div>\n
\n od 210 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nJakie patogeny mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 ZOMR? Najcz\u0119\u015bciej czynnikami wywo\u0142uj\u0105cymi s\u0105 wirusy lub bakterie<\/strong>. Rzadziej diagnozuje si\u0119 przypadki, w kt\u00f3rych choroba rozwija si\u0119 w wyniku infekcji grzybiczych lub na skutek zaka\u017cenia paso\u017cytem (np. przy toksoplazmozie<\/a>).<\/p>\n\n\n\n\n- W pozaszpitalnym bakteryjnym ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozpoznaje si\u0119 zaka\u017cenie pneumokokowe<\/strong> (wywo\u0142ane Streptococcus pneumoniae, czyli dwoink\u0105 zapalenia p\u0142uc<\/a>). W Polsce w 2023 roku pneumokoki odpowiada\u0142y za 273 przypadki zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
- Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 grup\u0105 s\u0105 meningokoki<\/strong> (Neisseria meningitidis). W tym samym roku odnotowano 74 zachorowania na meningokokowe zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych.<\/li>\n\n\n\n
- Rzadziej przyczyn\u0105 bakteryjnego ZOMR s\u0105 Haemophilus influenzae typu b (pa\u0142eczki hemofilne typu b) oraz Listeria monocytogenes.<\/li>\n\n\n\n
- Za infekcje bakteryjne dominuj\u0105ce w\u015br\u00f3d odpowiadaj\u0105 paciorkowce grupy B (g\u0142\u00f3wnie Streptococcus agalactiae) oraz Escherichia coli.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W grupie zaka\u017ce\u0144 szpitalnych okre\u015bla si\u0119 inne najcz\u0119stsze przyczyny zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych. Po zabiegach neurochirurgicznych, urazach albo obecno\u015bci dren\u00f3w ryzyko dotyczy g\u0142\u00f3wnie gronkowc\u00f3w oraz pa\u0142eczek Gram-ujemnych <\/strong>(Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella, Acinetobacter i Enterobacter). Po zabiegach laryngologicznych wci\u0105\u017c trzeba bra\u0107 pod uwag\u0119 pneumokoki.<\/p>\n\n\n\nOsobn\u0105 grup\u0119 tworz\u0105 bakteryjne zapalenia nieropne<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi gru\u017alicze zapalenie opon (spowodowane pr\u0105tkami gru\u017alicy) oraz neuroborelioza (kr\u0119tkami z rodzaju Borrelia).<\/p>\n\n\n\nW wirusowym ZOMR<\/strong> lista mo\u017cliwych przyczyn jest d\u0142u\u017csza.<\/p>\n\n\n\n\n- U dzieci najcz\u0119\u015bciej odpowiadaj\u0105 za nie enterowirusy<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n
- U doros\u0142ych wymienia si\u0119 dodatkowo wirusy z rodziny herpes<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi HSV-2 (wirusa opryszczki zwyk\u0142ej<\/a>), VZV (wirusa ospy wietrznej<\/a>), CMV (cytomegalowirusa, inaczej wirusa cytomegalii<\/a>), EBV (wirusa Epsteina-Barra) i HHV-6.<\/li>\n\n\n\n
- W Polsce wa\u017cn\u0105 przyczyn\u0105 zaka\u017ce\u0144 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego pozostaje r\u00f3wnie\u017c wirus kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu<\/strong>. W 2023 roku zarejestrowano 659 przypadk\u00f3w KZM<\/a> \u2013 najwi\u0119cej od lat. Kleszcze mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 tak\u017ce borelioz\u0119<\/a>, ale to zupe\u0142nie inne schorzenie; w przebiegu boreliozy nie wyst\u0119puje zapalenie opon m\u00f3zgowo \u2013 rdzeniowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Grzybicze zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych wyst\u0119puje rzadko. Najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z zaka\u017ceniem grzybami z rodzaju Cryptococcus. Rzadziej odpowiadaj\u0105 za nie dro\u017cd\u017caki Candida, ple\u015bnie Aspergillus oraz grzyby \u015brodowiskowe (m.in. Histoplasma, Coccidioides i Blastomyces). Najwi\u0119ksze ryzyko dotyczy os\u00f3b z wyra\u017anie os\u0142abion\u0105 odporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wymienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nieinfekcyjne<\/strong> przyczyny stanu zapalnego opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/strong> \u2013 choroby nowotworowe (bia\u0142aczki, ch\u0142oniaki<\/a>, przerzuty raka piersi czy p\u0142uca), schorzenia autoimmunologiczne (sarkoidoza<\/a>, tocze\u0144 uk\u0142adowy, zesp\u00f3\u0142 Sj\u00f6grena) oraz reakcje polekowe.<\/p>\n\n\n\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w ZOMR ma charakter ostry<\/strong>. Posta\u0107 przewlek\u0142a trwa ponad cztery tygodnie i najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z gru\u017alic\u0105,<\/a> neuroborelioz\u0105 lub zaka\u017ceniem grzybiczym u osoby z os\u0142abion\u0105 odporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKluczowe objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych u dzieci i doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
Przebieg ZOMR zale\u017cy od typu zapalenia (czynnika sprawczego) oraz wieku i stanu zdrowia pacjenta.<\/p>\n\n\n\n
U doros\u0142ych i starszych dzieci pierwsze objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych zwykle pojawiaj\u0105 si\u0119 w kr\u00f3tkim czasie od wyst\u0105pienia zaka\u017cenia. Nie opisuje si\u0119 ich wzgl\u0119dem dok\u0142adnego momentu wnikni\u0119cia patogenu do organizmu, poniewa\u017c zwykle nie mo\u017cna go uchwyci\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cniejsze jest tempo narastania objaw\u00f3w<\/strong> \u2013 bardziej charakterystyczny obraz ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozwija si\u0119 w ci\u0105gu kilku lub kilkunastu godzin.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPierwsze objawy i rozpoznanie charakterystycznych symptom\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowe oznaki<\/strong> mog\u0105 by\u0107 myl\u0105ce \u2013 mog\u0105 przypomina\u0107 gryp\u0119 lub infekcj\u0119 wirusow\u0105 g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, dlatego na wczesnym etapie \u0142atwo je zbagatelizowa\u0107. Nale\u017c\u0105 do nich:<\/p>\n\n\n\n\n- podwy\u017cszona temperatura cia\u0142a;<\/li>\n\n\n\n
- silny, narastaj\u0105cy b\u00f3l g\u0142owy o rozlanym charakterze \u2013 niereaguj\u0105cy na typowe leki przeciwb\u00f3lowe;<\/li>\n\n\n\n
- nudno\u015bci i wymioty;<\/li>\n\n\n\n
- og\u00f3lne os\u0142abienie, senno\u015b\u0107 i rozdra\u017cnienie;<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- \u015bwiat\u0142owstr\u0119t;<\/li>\n\n\n\n
- nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119ki i dotyk.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wraz z post\u0119pem zaka\u017cenia u pacjent\u00f3w rozwijaj\u0105 si\u0119 objawy oponowe, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 mo\u017ce ukierunkowa\u0107 lekarza na ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
U 95% doros\u0142ych z bakteryjnym ZOMR wyst\u0119puj\u0105 co najmniej dwa z trzech objaw\u00f3w: wysoka gor\u0105czka, sztywno\u015b\u0107 karku, zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci. Wszystkie trzy naraz wyst\u0119puj\u0105 rzadziej \u2013 u oko\u0142o 44% chorych. Dwa wystarcz\u0105, by podejrzewa\u0107 ZOMR i wezwa\u0107 pomoc.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy alarmowe zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h3>\n\n\n\n
Do alarmowych objaw\u00f3w<\/strong> choroby zalicza si\u0119:<\/p>\n\n\n\n\n- niemo\u017cno\u015b\u0107 biernego przygi\u0119cia brody do mostka, obserwowana u 50-90% pacjent\u00f3w (czyli wspomniana wcze\u015bniej sztywno\u015b\u0107 karku);<\/li>\n\n\n\n
- wybroczyny sk\u00f3rne i wysypk\u0119 krwotoczn\u0105 (charakterystyczne dla zaka\u017cenia meningokokowego);<\/li>\n\n\n\n
- objaw Kerniga (op\u00f3r i b\u00f3l przy pr\u00f3bie wyprostowania ko\u0144czyny dolnej zgi\u0119tej w stawie biodrowym i kolanowym);<\/li>\n\n\n\n
- objaw Brudzi\u0144skiego (mimowolne zgi\u0119cie ko\u0144czyn dolnych przy biernym przyginaniu g\u0142owy do klatki piersiowej);<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re rozumie si\u0119 jako spl\u0105tanie, dezorientacj\u0119, senno\u015b\u0107, w skrajnych przypadkach \u015bpi\u0105czk\u0119;<\/li>\n\n\n\n
- inne objawy neurologiczne \u2013 napady drgawkowe, niedow\u0142ady, zaburzenia mowy i s\u0142uchu, asymetria \u017arenic, utrata przytomno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przes\u0142ank\u0105 do pilnej konsultacji jest r\u00f3wnie\u017c nawr\u00f3t dolegliwo\u015bci po pozornej poprawie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nPacjenci z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105 (m.in. po przeszczepach, w trakcie chemioterapii czy z zaka\u017ceniem HIV<\/a>) mog\u0105 rozwin\u0105\u0107 ci\u0119\u017ckie zapalenie przy minimalnych symptomach, poniewa\u017c odpowied\u017a ich uk\u0142adu immunologicznego jest os\u0142abiona.<\/p>\n\n\n\nU najm\u0142odszych dzieci, zw\u0142aszcza niemowl\u0105t poni\u017cej drugiego roku \u017cycia, przebieg zapalenia mo\u017ce by\u0107 nietypowy i trudniejszy do uchwycenia.<\/p>\n\n\n\n
Typowe objawy cz\u0119sto si\u0119 nie pojawiaj\u0105, dlatego rodzic\u00f3w powinny zaniepokoi\u0107:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- wysoka gor\u0105czka bez wyra\u017anej przyczyny;<\/li>\n\n\n\n
- p\u0142acz, niemo\u017cno\u015b\u0107 uspokojenia dziecka;<\/li>\n\n\n\n
- napi\u0119te lub uwypuklone ciemi\u0105czko;<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci w karmieniu, odmowa przyjmowania pokarmu, wymioty;<\/li>\n\n\n\n
- nadmierna senno\u015b\u0107, apatia;<\/li>\n\n\n\n
- brak reakcji na bod\u017ace lub odwrotnie \u2013 silna dra\u017cliwo\u015b\u0107 przy ka\u017cdym dotyku;<\/li>\n\n\n\n
- drgawki;<\/li>\n\n\n\n
- charakterystyczne u\u0142o\u017cenie cia\u0142a \u2013 wygi\u0119cie g\u0142owy do ty\u0142u;<\/li>\n\n\n\n
- blado\u015b\u0107, marmurkowato\u015b\u0107 sk\u00f3ry, sinica wok\u00f3\u0142 ust;<\/li>\n\n\n\n
- zmiany sk\u00f3rne, kt\u00f3re nie bledn\u0105 przy ucisku szklank\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Szczepienia<\/div>\n Szczepienie przeciw pneumokokom dla doros\u0142ych<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Pneumokoki wywo\u0142uj\u0105 gro\u017ane zapalenia p\u0142uc oraz inne niebezpieczne infekcje bakteryjne. Wykonaj szczepienie ochronne, aby wzmocni\u0107 odporno\u015b\u0107 i unikn\u0105\u0107 powik\u0142a\u0144.<\/div>\n
\n od 380 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBakteryjne vs wirusowe zapalenie opon \u2013 r\u00f3\u017cnice w przebiegu<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPrzy podejrzeniu ZOMR szybkie ustalenie przyczyny jest podstaw\u0105 wdro\u017cenia skutecznego post\u0119powania. W przypadku wirusowego i bakteryjnego zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych planuje si\u0119 inne leczenie i inaczej ocenia rokowanie.<\/p>\n\n\n\n
Zaka\u017cenie wirusowe<\/strong> w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w przebiega \u0142agodniej ni\u017c bakteryjne i ma charakter samoograniczaj\u0105cy \u2013 ust\u0119puje samoistnie w ci\u0105gu jednego do dw\u00f3ch tygodni. U chorych wdra\u017ca si\u0119 leczenie objawowe. <\/p>\n\n\n\n\n- <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d wirusowych zaka\u017ce\u0144 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego wa\u017cnym wyj\u0105tkiem jest kleszczowe zapalenie m\u00f3zgu<\/strong>. Nie nale\u017cy traktowa\u0107 go jak \u0142agodnej infekcji. Wywo\u0142uje je wirus przenoszony przez kleszcze \u2013 choroba mo\u017ce przebiega\u0107 z zapaleniem opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub rdzenia kr\u0119gowego. Po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w neurologicznych pacjent zwykle wymaga opieki szpitalnej (leczenia objawowego i monitorowania stanu zdrowia). <\/p>\n\n\n\n\n- Posta\u0107 bakteryjna<\/strong> wymaga pilnej hospitalizacji i natychmiastowego podj\u0119cia leczenia (w\u0142\u0105czenia antybiotykoterapii). W planowaniu post\u0119powania nie czeka si\u0119 biernie na pe\u0142ne ustalenie przyczyny, poniewa\u017c w tym przypadku ryzyko powik\u0142a\u0144 zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (opon m\u00f3zgowych) obejmuje<\/strong> wyst\u0105pienie obrz\u0119ku m\u00f3zgu, sepsy, niewydolno\u015bci oddechowej i trwa\u0142ego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego. Nawet przy szybkim podj\u0119ciu leczenia cz\u0119\u015b\u0107 chorych do\u015bwiadcza powik\u0142a\u0144 neurologicznych \u2013 niedos\u0142uchu, zaburze\u0144 pami\u0119ci czy trudno\u015bci poznawczych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Z tego wzgl\u0119du ka\u017cdy przypadek podejrzenia ZOMR traktuje si\u0119 jako stan nag\u0142y wymagaj\u0105cy pilnej diagnostyki. <\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka i pierwsza pomoc \u2013 dlaczego czas ma kluczowe znaczenie?<\/h2>\n\n\n\n
Przy podejrzeniu zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych nie nale\u017cy czeka\u0107 na rozw\u00f3j objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebny jest pilny kontakt z pomoc\u0105 medyczn\u0105 <\/strong>\u2013 najlepiej transport na SOR. W przypadku dziecka, osoby starszej lub pacjenta z charakterystycznymi wybroczynami na sk\u00f3rze nale\u017cy wezwa\u0107 zesp\u00f3\u0142 ratownictwa medycznego pod numerem 112 lub 999.<\/p>\n\n\n\nOdk\u0142adanie konsultacji do rana, czekanie na wizyt\u0119 w przychodni czy pr\u00f3by leczenia w domu mog\u0105 dramatycznie pogorszy\u0107 rokowania.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nDlaczego natychmiastowa interwencja medyczna jest tak wa\u017cna?<\/h3>\n\n\n\n
W bakteryjnym ZOMR stan chorego mo\u017ce pogarsza\u0107 si\u0119 bardzo szybko. Bakterie namna\u017caj\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i wywo\u0142uj\u0105 silny stan zapalny, kt\u00f3ry prowadzi do obrz\u0119ku m\u00f3zgu oraz zaburza jego prawid\u0142ow\u0105 prac\u0119. W ci\u0119\u017ckich przypadkach w ci\u0105gu kilku godzin mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, drgawki, niewydolno\u015b\u0107 oddechowa albo trwa\u0142e uszkodzenie uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n\n\n\n
Diagnostyka ZOMR w warunkach szpitalnych<\/strong> przebiega wed\u0142ug okre\u015blonego schematu. Lekarz najpierw ocenia stan chorego \u2013 poziom \u015bwiadomo\u015bci w skali Glasgow, obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w oponowych, ewentualne zaburzenia neurologiczne oraz wysypk\u0119 sk\u00f3rn\u0105.<\/p>\n\n\n\nR\u00f3wnocze\u015bnie pobiera si\u0119 krew do bada\u0144 laboratoryjnych<\/strong>. Najcz\u0119\u015bciej wykonuje si\u0119 morfologi\u0119<\/a>, CRP, prokalcytonin\u0119 (PCT<\/a>), parametry krzepni\u0119cia, st\u0119\u017cenie glukozy, elektrolit\u00f3w, mocznika i kreatyniny oraz posiewy krwi.<\/p>\n\n\n\nNajwa\u017cniejszym badaniem pozostaje punkcja l\u0119d\u017awiowa<\/strong>. Lekarz pobiera p\u0142yn m\u00f3zgowo-rdzeniowy z przestrzeni mi\u0119dzy kr\u0119gami l\u0119d\u017awiowymi. Uzyskany materia\u0142 trafia do analizy cytologicznej, biochemicznej i mikrobiologicznej.<\/p>\n\n\n\nU cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przed punkcj\u0105 wykonuje si\u0119 tomografi\u0119 komputerow\u0105 g\u0142owy<\/strong>. Dotyczy to os\u00f3b z drgawkami, zaburzeniami \u015bwiadomo\u015bci, oznakami ogniskowego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego albo podejrzeniem wzrostu ci\u015bnienia wewn\u0105trzczaszkowego. Badanie obrazowe ma wykluczy\u0107 zmiany, przy kt\u00f3rych punkcja mog\u0142aby doprowadzi\u0107 do gro\u017anego wklinowania m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\nDok\u0142adn\u0105 identyfikacj\u0119 drobnoustroju umo\u017cliwiaj\u0105 bardziej zaawansowane badania mikrobiologiczne<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n\n- Barwienie metod\u0105 Grama pozwala wykry\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 bakterii ju\u017c w pr\u00f3bce PMR.<\/li>\n\n\n\n
- Posiew p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego i krwi umo\u017cliwia ocen\u0119 wra\u017cliwo\u015bci drobnoustroju na antybiotyki.<\/li>\n\n\n\n
- Coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa diagnostyka molekularna PCR, kt\u00f3ra identyfikuje materia\u0142 genetyczny bakterii, wirus\u00f3w albo grzyb\u00f3w nawet w ci\u0105gu kilku godzin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak zapobiega\u0107 zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych? Rola szczepie\u0144 ochronnych<\/h2>\n\n\n\n
Nie ka\u017cdemu zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych mo\u017cna zapobiec szczepieniem. Jest to jednak najskuteczniejsza forma profilaktyki przed wybranymi zaka\u017ceniami \u2013 tymi, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do najgro\u017aniejszych przyczyn ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
W zapobieganiu zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych najwa\u017cniejsze s\u0105 szczepienia przeciw: <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- pneumokokom, <\/li>\n\n\n\n
- Haemophilus influenzae typu b (Hib),<\/li>\n\n\n\n
- meningokokom,<\/li>\n\n\n\n
- kleszczowemu zapaleniu m\u00f3zgu. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczepionki nie chroni\u0105 w 100% przed patogenami. Bardzo wa\u017cne jest jednak to, \u017ce zaka\u017cenie u os\u00f3b zaszczepionych (je\u015bli mimo wszystko wyst\u0105pi) cz\u0119\u015bciej przebiega \u0142agodniej i rzadziej ko\u0144czy si\u0119 gro\u017anymi powik\u0142aniami chor\u00f3b zaka\u017anych. <\/p>\n\n\n\n
Szczepionki przeciw pneumokokom i Hib znajduj\u0105 si\u0119 w obowi\u0105zkowym kalendarzu szczepie\u0144. <\/p>\n\n\n\n
\n- Szczepienie przeciw pneumokokom<\/a><\/strong> realizuje si\u0119 u niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci (w pierwszych latach \u017cycia). Zaleca si\u0119 je r\u00f3wnie\u017c osobom doros\u0142ym z grup ryzyka (m.in. pacjentom po 50. roku \u017cycia, z mocnym wskazaniem dla senior\u00f3w po 65. roku \u017cycia).<\/li>\n\n\n\n
- Szczepienie przeciw Hib<\/strong> wykonuje si\u0119 w pierwszych miesi\u0105cach \u017cycia i w dawce uzupe\u0142niaj\u0105cej w 2. roku \u017cycia. U dzieci, kt\u00f3re nie by\u0142y wcze\u015bniej szczepione, oraz u os\u00f3b z zaburzeniami odporno\u015bci, szczepienie mo\u017ce by\u0107 zalecone wed\u0142ug indywidualnych wskaza\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczepienia przeciw meningokokom nale\u017c\u0105 do szczepie\u0144 zalecanych. Dost\u0119pne preparaty chroni\u0105 przed r\u00f3\u017cnymi grupami meningokok\u00f3w \u2013 nie ma jednej szczepionki przeciw wszystkim typom tych bakterii. Schemat szczepie\u0144 warto om\u00f3wi\u0107 z lekarzem.<\/p>\n\n\n\n
Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 szczepionki przeciw meningokokom grupy B<\/a> oraz szczepionki skoniugowane przeciw serogrupom A, C, W i Y<\/a>. Zakres ochrony zale\u017cy wi\u0119c od typu szczepienia \u2013 specjalista mo\u017ce zaleci\u0107 ochron\u0119 przeciw wi\u0119cej ni\u017c jednej grupie meningokok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nSzczepionki przeciw meningokokom s\u0105 rekomendowane<\/strong> niemowl\u0119tom, dzieciom i nastolatkom, zw\u0142aszcza wtedy, gdy przebywaj\u0105 w du\u017cych skupiskach ludzi (w \u017c\u0142obkach, przedszkolach, internatach, akademikach albo koszarach). Wskazuje si\u0119, by o t\u0119 form\u0119 profilaktyki zadbali tak\u017ce pracownicy laboratori\u00f3w, personel medyczny, pacjenci choruj\u0105cy przewlekle czy osoby z niedoborami odporno\u015bci. <\/p>\n\n\n\nKleszczowe zapalenie m\u00f3zgu nie jest zaka\u017ceniem bakteryjnym. Wywo\u0142uje je wirus przenoszony przez kleszcze. Choroba mo\u017ce przebiega\u0107 dwuetapowo \u2013 po objawach podobnych do infekcji wirusowej u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy zaj\u0119cia uk\u0142adu nerwowego, w tym zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n
Szczepienie przeciw KZM<\/a><\/strong> zaleca si\u0119 osobom przebywaj\u0105cym na terenach z wi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 wirusa oraz tym, kt\u00f3re cz\u0119sto sp\u0119dzaj\u0105 czas na \u015bwie\u017cym powietrzu. Dotyczy to mi\u0119dzy innymi biegaczy, w\u0142a\u015bcicieli ps\u00f3w, my\u015bliwych, turyst\u00f3w, uczestnik\u00f3w oboz\u00f3w i kolonii, rolnik\u00f3w, le\u015bnik\u00f3w, s\u0142u\u017cb mundurowych oraz os\u00f3b pracuj\u0105cych w terenie. Schemat podstawowy szczepienia przeciw KZM sk\u0142ada si\u0119 z 3 dawek, a dawki przypominaj\u0105ce podaje si\u0119 co 3-5 lat.<\/p>\n\n\n\nCz\u0119\u015bci\u0105 profilaktyki zaka\u017ce\u0144 odkleszczowych (kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu i boreliozy) s\u0105 r\u00f3wnie\u017c nawyki zwi\u0105zane ze stosowaniem preparat\u00f3w odstraszaj\u0105cych kleszcze<\/strong>, zakrywaniem sk\u00f3ry podczas pobytu w lesie lub wysokiej trawie, dok\u0142adnym ogl\u0105daniem cia\u0142a po powrocie do domu oraz szybkim usuni\u0119ciem wk\u0142utego kleszcza. To \u015brodki ostro\u017cno\u015bci, kt\u00f3re zmniejszaj\u0105 ryzyko, ale nie zast\u0119puj\u0105 szczepienia przeciw KZM. <\/p>\n\n\n\nSzczepienia s\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 form\u0105 profilaktyki<\/strong> tych typ\u00f3w ZOMR, kt\u00f3rym mo\u017cna zapobiega\u0107 przez uodpornienie organizmu. Codzienne nawyki maj\u0105 charakter uzupe\u0142niaj\u0105cy. Warto dba\u0107 o higien\u0119 r\u0105k, unika\u0107 bliskiego kontaktu z osobami z ostr\u0105 infekcj\u0105 dr\u00f3g oddechowych, a po kontakcie z osob\u0105 chor\u0105 post\u0119powa\u0107 zgodnie z zaleceniami lekarza lub sanepidu.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h2>\n\n\n\nJakie s\u0105 powik\u0142ania po przebytym zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych?<\/h3>\n\n\n\n
Najci\u0119\u017csze przypadki mog\u0105 prowadzi\u0107 do trwa\u0142ych zaburze\u0144 neurologicznych \u2013 mi\u0119dzy innymi niedos\u0142uchu, padaczki<\/a>, problem\u00f3w z pami\u0119ci\u0105, koncentracj\u0105 lub niedow\u0142ad\u00f3w. Ryzyko powik\u0142a\u0144 jest znacznie wy\u017csze w bakteryjnym ZOMR.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzy zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych jest zara\u017aliwe?<\/h3>\n\n\n\n
Samo zapalenie opon nie przenosi si\u0119 mi\u0119dzy lud\u017ami, ale zaka\u017ane mog\u0105 by\u0107 drobnoustroje, kt\u00f3re je wywo\u0142uj\u0105. Dotyczy to przede wszystkim meningokok\u00f3w, pneumokok\u00f3w i cz\u0119\u015bci wirus\u00f3w przenoszonych drog\u0105 kropelkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nIle trwa leczenie wirusowego zapalenia opon w szpitalu?<\/h3>\n\n\n\n
Pobyt w szpitalu przy wirusowym ZOMR najcz\u0119\u015bciej trwa od kilku dni do oko\u0142o dw\u00f3ch tygodni. Bakteryjna posta\u0107 choroby zwykle wymaga d\u0142u\u017cszej hospitalizacji oraz intensywnego leczenia antybiotykami.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wygl\u0105da wysypka przy zaka\u017ceniu meningokokowym (test szklanki)?<\/h3>\n\n\n\n
Wysypka meningokokowa ma posta\u0107 czerwonych lub fioletowych wybroczyn, kt\u00f3re nie bledn\u0105 pod uciskiem przez przezroczyst\u0105 szklank\u0119. Taki objaw wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych wymaga czujno\u015bci, poniewa\u017c na pocz\u0105tku mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 jak zwyk\u0142a infekcja. Je\u017celi pojawia si\u0119 podejrzenie zachorowania lub charakterystyczne objawy, lepiej zareagowa\u0107 za wcze\u015bnie ni\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n\n\n\n
Pilna konsultacja nie jest przesad\u0105. Wczesne rozpoznanie i w\u0142\u0105czenie leczenia mog\u0105 zmieni\u0107 przebieg choroby \u2013 a w ci\u0119\u017ckich zaka\u017ceniach uratowa\u0107 \u017cycie.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (ZOMR)?<\/h2>\n\n\n\n
Opony m\u00f3zgowo-rdzeniowe s\u0105 zbudowane z tkanki \u0142\u0105cznej.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- W obr\u0119bie czaszki najbardziej zewn\u0119trzna warstwa \u2013 opona twarda \u2013 przylega do ko\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
- Pod ni\u0105 le\u017cy paj\u0119czyn\u00f3wka.<\/li>\n\n\n\n
- Najg\u0142\u0119biej, bezpo\u015brednio na powierzchni tkanki nerwowej, opona mi\u0119kka.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Mi\u0119dzy paj\u0119czyn\u00f3wk\u0105 a opon\u0105 mi\u0119kk\u0105 znajduje si\u0119 przestrze\u0144 podpaj\u0119czyn\u00f3wkowa, wype\u0142niona p\u0142ynem m\u00f3zgowo-rdzeniowym<\/strong> (PMR). P\u0142yn jest produkowany w splotach naczyni\u00f3wkowych kom\u00f3r m\u00f3zgu i kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 ca\u0142ego o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego. Amortyzuje uderzenia oraz transportuje substancje od\u017cywcze i produkty przemiany materii.<\/p>\n\n\n\n
Do ZOMR dochodzi wtedy, gdy w odpowiedzi na okre\u015blone czynniki (poni\u017cej piszemy wi\u0119cej na ten temat) w obr\u0119bie b\u0142on otaczaj\u0105cych m\u00f3zgowie i rdze\u0144 kr\u0119gowy rozwija si\u0119 reakcja zapalna<\/strong>. Proces mo\u017ce obejmowa\u0107 same opony albo r\u00f3wnocze\u015bnie tkank\u0119 m\u00f3zgow\u0105 \u2013 wtedy m\u00f3wi si\u0119 o zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n\n Sprawd\u017a!<\/div>\n\nSzczepienie<\/div>\nSzczepienie przeciw KZM<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n\nCz\u0119sto przebywasz na terenach zielonych i obawiasz si\u0119 skutk\u00f3w uk\u0105szenia przez kleszcza? Przyjmij szczepienie przeciwko KZM, aby skutecznie chroni\u0107 sw\u00f3j uk\u0142ad nerwowy przed gro\u017anymi powik\u0142aniami wywo\u0142anymi przez wirusa.<\/div>\n
\nod 210 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h2>\n\n\n\n\n
\n\n \n\nJakie patogeny mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 ZOMR? Najcz\u0119\u015bciej czynnikami wywo\u0142uj\u0105cymi s\u0105 wirusy lub bakterie<\/strong>. Rzadziej diagnozuje si\u0119 przypadki, w kt\u00f3rych choroba rozwija si\u0119 w wyniku infekcji grzybiczych lub na skutek zaka\u017cenia paso\u017cytem (np. przy toksoplazmozie<\/a>).<\/p>\n\n\n\n
- \n
- W pozaszpitalnym bakteryjnym ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozpoznaje si\u0119 zaka\u017cenie pneumokokowe<\/strong> (wywo\u0142ane Streptococcus pneumoniae, czyli dwoink\u0105 zapalenia p\u0142uc<\/a>). W Polsce w 2023 roku pneumokoki odpowiada\u0142y za 273 przypadki zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
- Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 grup\u0105 s\u0105 meningokoki<\/strong> (Neisseria meningitidis). W tym samym roku odnotowano 74 zachorowania na meningokokowe zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych.<\/li>\n\n\n\n
- Rzadziej przyczyn\u0105 bakteryjnego ZOMR s\u0105 Haemophilus influenzae typu b (pa\u0142eczki hemofilne typu b) oraz Listeria monocytogenes.<\/li>\n\n\n\n
- Za infekcje bakteryjne dominuj\u0105ce w\u015br\u00f3d odpowiadaj\u0105 paciorkowce grupy B (g\u0142\u00f3wnie Streptococcus agalactiae) oraz Escherichia coli.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W grupie zaka\u017ce\u0144 szpitalnych okre\u015bla si\u0119 inne najcz\u0119stsze przyczyny zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych. Po zabiegach neurochirurgicznych, urazach albo obecno\u015bci dren\u00f3w ryzyko dotyczy g\u0142\u00f3wnie gronkowc\u00f3w oraz pa\u0142eczek Gram-ujemnych <\/strong>(Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella, Acinetobacter i Enterobacter). Po zabiegach laryngologicznych wci\u0105\u017c trzeba bra\u0107 pod uwag\u0119 pneumokoki.<\/p>\n\n\n\n
Osobn\u0105 grup\u0119 tworz\u0105 bakteryjne zapalenia nieropne<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi gru\u017alicze zapalenie opon (spowodowane pr\u0105tkami gru\u017alicy) oraz neuroborelioza (kr\u0119tkami z rodzaju Borrelia).<\/p>\n\n\n\n
W wirusowym ZOMR<\/strong> lista mo\u017cliwych przyczyn jest d\u0142u\u017csza.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- U dzieci najcz\u0119\u015bciej odpowiadaj\u0105 za nie enterowirusy<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n
- U doros\u0142ych wymienia si\u0119 dodatkowo wirusy z rodziny herpes<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi HSV-2 (wirusa opryszczki zwyk\u0142ej<\/a>), VZV (wirusa ospy wietrznej<\/a>), CMV (cytomegalowirusa, inaczej wirusa cytomegalii<\/a>), EBV (wirusa Epsteina-Barra) i HHV-6.<\/li>\n\n\n\n
- W Polsce wa\u017cn\u0105 przyczyn\u0105 zaka\u017ce\u0144 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego pozostaje r\u00f3wnie\u017c wirus kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu<\/strong>. W 2023 roku zarejestrowano 659 przypadk\u00f3w KZM<\/a> \u2013 najwi\u0119cej od lat. Kleszcze mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 tak\u017ce borelioz\u0119<\/a>, ale to zupe\u0142nie inne schorzenie; w przebiegu boreliozy nie wyst\u0119puje zapalenie opon m\u00f3zgowo \u2013 rdzeniowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Grzybicze zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych wyst\u0119puje rzadko. Najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z zaka\u017ceniem grzybami z rodzaju Cryptococcus. Rzadziej odpowiadaj\u0105 za nie dro\u017cd\u017caki Candida, ple\u015bnie Aspergillus oraz grzyby \u015brodowiskowe (m.in. Histoplasma, Coccidioides i Blastomyces). Najwi\u0119ksze ryzyko dotyczy os\u00f3b z wyra\u017anie os\u0142abion\u0105 odporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wymienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c nieinfekcyjne<\/strong> przyczyny stanu zapalnego opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/strong> \u2013 choroby nowotworowe (bia\u0142aczki, ch\u0142oniaki<\/a>, przerzuty raka piersi czy p\u0142uca), schorzenia autoimmunologiczne (sarkoidoza<\/a>, tocze\u0144 uk\u0142adowy, zesp\u00f3\u0142 Sj\u00f6grena) oraz reakcje polekowe.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w ZOMR ma charakter ostry<\/strong>. Posta\u0107 przewlek\u0142a trwa ponad cztery tygodnie i najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 z gru\u017alic\u0105,<\/a> neuroborelioz\u0105 lub zaka\u017ceniem grzybiczym u osoby z os\u0142abion\u0105 odporno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKluczowe objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych u dzieci i doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
Przebieg ZOMR zale\u017cy od typu zapalenia (czynnika sprawczego) oraz wieku i stanu zdrowia pacjenta.<\/p>\n\n\n\n
U doros\u0142ych i starszych dzieci pierwsze objawy zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych zwykle pojawiaj\u0105 si\u0119 w kr\u00f3tkim czasie od wyst\u0105pienia zaka\u017cenia. Nie opisuje si\u0119 ich wzgl\u0119dem dok\u0142adnego momentu wnikni\u0119cia patogenu do organizmu, poniewa\u017c zwykle nie mo\u017cna go uchwyci\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cniejsze jest tempo narastania objaw\u00f3w<\/strong> \u2013 bardziej charakterystyczny obraz ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozwija si\u0119 w ci\u0105gu kilku lub kilkunastu godzin.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPierwsze objawy i rozpoznanie charakterystycznych symptom\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowe oznaki<\/strong> mog\u0105 by\u0107 myl\u0105ce \u2013 mog\u0105 przypomina\u0107 gryp\u0119 lub infekcj\u0119 wirusow\u0105 g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, dlatego na wczesnym etapie \u0142atwo je zbagatelizowa\u0107. Nale\u017c\u0105 do nich:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- podwy\u017cszona temperatura cia\u0142a;<\/li>\n\n\n\n
- silny, narastaj\u0105cy b\u00f3l g\u0142owy o rozlanym charakterze \u2013 niereaguj\u0105cy na typowe leki przeciwb\u00f3lowe;<\/li>\n\n\n\n
- nudno\u015bci i wymioty;<\/li>\n\n\n\n
- og\u00f3lne os\u0142abienie, senno\u015b\u0107 i rozdra\u017cnienie;<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- \u015bwiat\u0142owstr\u0119t;<\/li>\n\n\n\n
- nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na d\u017awi\u0119ki i dotyk.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wraz z post\u0119pem zaka\u017cenia u pacjent\u00f3w rozwijaj\u0105 si\u0119 objawy oponowe, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 mo\u017ce ukierunkowa\u0107 lekarza na ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
U 95% doros\u0142ych z bakteryjnym ZOMR wyst\u0119puj\u0105 co najmniej dwa z trzech objaw\u00f3w: wysoka gor\u0105czka, sztywno\u015b\u0107 karku, zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci. Wszystkie trzy naraz wyst\u0119puj\u0105 rzadziej \u2013 u oko\u0142o 44% chorych. Dwa wystarcz\u0105, by podejrzewa\u0107 ZOMR i wezwa\u0107 pomoc.<\/em><\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nObjawy alarmowe zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h3>\n\n\n\n
Do alarmowych objaw\u00f3w<\/strong> choroby zalicza si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- niemo\u017cno\u015b\u0107 biernego przygi\u0119cia brody do mostka, obserwowana u 50-90% pacjent\u00f3w (czyli wspomniana wcze\u015bniej sztywno\u015b\u0107 karku);<\/li>\n\n\n\n
- wybroczyny sk\u00f3rne i wysypk\u0119 krwotoczn\u0105 (charakterystyczne dla zaka\u017cenia meningokokowego);<\/li>\n\n\n\n
- objaw Kerniga (op\u00f3r i b\u00f3l przy pr\u00f3bie wyprostowania ko\u0144czyny dolnej zgi\u0119tej w stawie biodrowym i kolanowym);<\/li>\n\n\n\n
- objaw Brudzi\u0144skiego (mimowolne zgi\u0119cie ko\u0144czyn dolnych przy biernym przyginaniu g\u0142owy do klatki piersiowej);<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3re rozumie si\u0119 jako spl\u0105tanie, dezorientacj\u0119, senno\u015b\u0107, w skrajnych przypadkach \u015bpi\u0105czk\u0119;<\/li>\n\n\n\n
- inne objawy neurologiczne \u2013 napady drgawkowe, niedow\u0142ady, zaburzenia mowy i s\u0142uchu, asymetria \u017arenic, utrata przytomno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przes\u0142ank\u0105 do pilnej konsultacji jest r\u00f3wnie\u017c nawr\u00f3t dolegliwo\u015bci po pozornej poprawie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n
Pacjenci z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105 (m.in. po przeszczepach, w trakcie chemioterapii czy z zaka\u017ceniem HIV<\/a>) mog\u0105 rozwin\u0105\u0107 ci\u0119\u017ckie zapalenie przy minimalnych symptomach, poniewa\u017c odpowied\u017a ich uk\u0142adu immunologicznego jest os\u0142abiona.<\/p>\n\n\n\n
U najm\u0142odszych dzieci, zw\u0142aszcza niemowl\u0105t poni\u017cej drugiego roku \u017cycia, przebieg zapalenia mo\u017ce by\u0107 nietypowy i trudniejszy do uchwycenia.<\/p>\n\n\n\n
Typowe objawy cz\u0119sto si\u0119 nie pojawiaj\u0105, dlatego rodzic\u00f3w powinny zaniepokoi\u0107:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- wysoka gor\u0105czka bez wyra\u017anej przyczyny;<\/li>\n\n\n\n
- p\u0142acz, niemo\u017cno\u015b\u0107 uspokojenia dziecka;<\/li>\n\n\n\n
- napi\u0119te lub uwypuklone ciemi\u0105czko;<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci w karmieniu, odmowa przyjmowania pokarmu, wymioty;<\/li>\n\n\n\n
- nadmierna senno\u015b\u0107, apatia;<\/li>\n\n\n\n
- brak reakcji na bod\u017ace lub odwrotnie \u2013 silna dra\u017cliwo\u015b\u0107 przy ka\u017cdym dotyku;<\/li>\n\n\n\n
- drgawki;<\/li>\n\n\n\n
- charakterystyczne u\u0142o\u017cenie cia\u0142a \u2013 wygi\u0119cie g\u0142owy do ty\u0142u;<\/li>\n\n\n\n
- blado\u015b\u0107, marmurkowato\u015b\u0107 sk\u00f3ry, sinica wok\u00f3\u0142 ust;<\/li>\n\n\n\n
- zmiany sk\u00f3rne, kt\u00f3re nie bledn\u0105 przy ucisku szklank\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n\n Sprawd\u017a!<\/div>\n\nSzczepienia<\/div>\nSzczepienie przeciw pneumokokom dla doros\u0142ych<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n\nPneumokoki wywo\u0142uj\u0105 gro\u017ane zapalenia p\u0142uc oraz inne niebezpieczne infekcje bakteryjne. Wykonaj szczepienie ochronne, aby wzmocni\u0107 odporno\u015b\u0107 i unikn\u0105\u0107 powik\u0142a\u0144.<\/div>\n
\nod 380 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBakteryjne vs wirusowe zapalenie opon \u2013 r\u00f3\u017cnice w przebiegu<\/h2>\n\n\n\n\n
\n\n \n\nPrzy podejrzeniu ZOMR szybkie ustalenie przyczyny jest podstaw\u0105 wdro\u017cenia skutecznego post\u0119powania. W przypadku wirusowego i bakteryjnego zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych planuje si\u0119 inne leczenie i inaczej ocenia rokowanie.<\/p>\n\n\n\n
Zaka\u017cenie wirusowe<\/strong> w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w przebiega \u0142agodniej ni\u017c bakteryjne i ma charakter samoograniczaj\u0105cy \u2013 ust\u0119puje samoistnie w ci\u0105gu jednego do dw\u00f3ch tygodni. U chorych wdra\u017ca si\u0119 leczenie objawowe. <\/p>\n\n\n\n
- \n
- <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d wirusowych zaka\u017ce\u0144 o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego wa\u017cnym wyj\u0105tkiem jest kleszczowe zapalenie m\u00f3zgu<\/strong>. Nie nale\u017cy traktowa\u0107 go jak \u0142agodnej infekcji. Wywo\u0142uje je wirus przenoszony przez kleszcze \u2013 choroba mo\u017ce przebiega\u0107 z zapaleniem opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub rdzenia kr\u0119gowego. Po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w neurologicznych pacjent zwykle wymaga opieki szpitalnej (leczenia objawowego i monitorowania stanu zdrowia). <\/p>\n\n\n\n
- \n
- Posta\u0107 bakteryjna<\/strong> wymaga pilnej hospitalizacji i natychmiastowego podj\u0119cia leczenia (w\u0142\u0105czenia antybiotykoterapii). W planowaniu post\u0119powania nie czeka si\u0119 biernie na pe\u0142ne ustalenie przyczyny, poniewa\u017c w tym przypadku ryzyko powik\u0142a\u0144 zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (opon m\u00f3zgowych) obejmuje<\/strong> wyst\u0105pienie obrz\u0119ku m\u00f3zgu, sepsy, niewydolno\u015bci oddechowej i trwa\u0142ego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego. Nawet przy szybkim podj\u0119ciu leczenia cz\u0119\u015b\u0107 chorych do\u015bwiadcza powik\u0142a\u0144 neurologicznych \u2013 niedos\u0142uchu, zaburze\u0144 pami\u0119ci czy trudno\u015bci poznawczych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Z tego wzgl\u0119du ka\u017cdy przypadek podejrzenia ZOMR traktuje si\u0119 jako stan nag\u0142y wymagaj\u0105cy pilnej diagnostyki. <\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka i pierwsza pomoc \u2013 dlaczego czas ma kluczowe znaczenie?<\/h2>\n\n\n\n
Przy podejrzeniu zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych nie nale\u017cy czeka\u0107 na rozw\u00f3j objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Potrzebny jest pilny kontakt z pomoc\u0105 medyczn\u0105 <\/strong>\u2013 najlepiej transport na SOR. W przypadku dziecka, osoby starszej lub pacjenta z charakterystycznymi wybroczynami na sk\u00f3rze nale\u017cy wezwa\u0107 zesp\u00f3\u0142 ratownictwa medycznego pod numerem 112 lub 999.<\/p>\n\n\n\n
Odk\u0142adanie konsultacji do rana, czekanie na wizyt\u0119 w przychodni czy pr\u00f3by leczenia w domu mog\u0105 dramatycznie pogorszy\u0107 rokowania.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nDlaczego natychmiastowa interwencja medyczna jest tak wa\u017cna?<\/h3>\n\n\n\n
W bakteryjnym ZOMR stan chorego mo\u017ce pogarsza\u0107 si\u0119 bardzo szybko. Bakterie namna\u017caj\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych i wywo\u0142uj\u0105 silny stan zapalny, kt\u00f3ry prowadzi do obrz\u0119ku m\u00f3zgu oraz zaburza jego prawid\u0142ow\u0105 prac\u0119. W ci\u0119\u017ckich przypadkach w ci\u0105gu kilku godzin mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, drgawki, niewydolno\u015b\u0107 oddechowa albo trwa\u0142e uszkodzenie uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n\n\n\n
Diagnostyka ZOMR w warunkach szpitalnych<\/strong> przebiega wed\u0142ug okre\u015blonego schematu. Lekarz najpierw ocenia stan chorego \u2013 poziom \u015bwiadomo\u015bci w skali Glasgow, obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w oponowych, ewentualne zaburzenia neurologiczne oraz wysypk\u0119 sk\u00f3rn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnocze\u015bnie pobiera si\u0119 krew do bada\u0144 laboratoryjnych<\/strong>. Najcz\u0119\u015bciej wykonuje si\u0119 morfologi\u0119<\/a>, CRP, prokalcytonin\u0119 (PCT<\/a>), parametry krzepni\u0119cia, st\u0119\u017cenie glukozy, elektrolit\u00f3w, mocznika i kreatyniny oraz posiewy krwi.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejszym badaniem pozostaje punkcja l\u0119d\u017awiowa<\/strong>. Lekarz pobiera p\u0142yn m\u00f3zgowo-rdzeniowy z przestrzeni mi\u0119dzy kr\u0119gami l\u0119d\u017awiowymi. Uzyskany materia\u0142 trafia do analizy cytologicznej, biochemicznej i mikrobiologicznej.<\/p>\n\n\n\n
U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przed punkcj\u0105 wykonuje si\u0119 tomografi\u0119 komputerow\u0105 g\u0142owy<\/strong>. Dotyczy to os\u00f3b z drgawkami, zaburzeniami \u015bwiadomo\u015bci, oznakami ogniskowego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego albo podejrzeniem wzrostu ci\u015bnienia wewn\u0105trzczaszkowego. Badanie obrazowe ma wykluczy\u0107 zmiany, przy kt\u00f3rych punkcja mog\u0142aby doprowadzi\u0107 do gro\u017anego wklinowania m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n
Dok\u0142adn\u0105 identyfikacj\u0119 drobnoustroju umo\u017cliwiaj\u0105 bardziej zaawansowane badania mikrobiologiczne<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Barwienie metod\u0105 Grama pozwala wykry\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 bakterii ju\u017c w pr\u00f3bce PMR.<\/li>\n\n\n\n
- Posiew p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego i krwi umo\u017cliwia ocen\u0119 wra\u017cliwo\u015bci drobnoustroju na antybiotyki.<\/li>\n\n\n\n
- Coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa diagnostyka molekularna PCR, kt\u00f3ra identyfikuje materia\u0142 genetyczny bakterii, wirus\u00f3w albo grzyb\u00f3w nawet w ci\u0105gu kilku godzin.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak zapobiega\u0107 zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych? Rola szczepie\u0144 ochronnych<\/h2>\n\n\n\n
Nie ka\u017cdemu zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych mo\u017cna zapobiec szczepieniem. Jest to jednak najskuteczniejsza forma profilaktyki przed wybranymi zaka\u017ceniami \u2013 tymi, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do najgro\u017aniejszych przyczyn ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
W zapobieganiu zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych najwa\u017cniejsze s\u0105 szczepienia przeciw: <\/strong><\/p>\n\n\n\n
- \n
- pneumokokom, <\/li>\n\n\n\n
- Haemophilus influenzae typu b (Hib),<\/li>\n\n\n\n
- meningokokom,<\/li>\n\n\n\n
- kleszczowemu zapaleniu m\u00f3zgu. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczepionki nie chroni\u0105 w 100% przed patogenami. Bardzo wa\u017cne jest jednak to, \u017ce zaka\u017cenie u os\u00f3b zaszczepionych (je\u015bli mimo wszystko wyst\u0105pi) cz\u0119\u015bciej przebiega \u0142agodniej i rzadziej ko\u0144czy si\u0119 gro\u017anymi powik\u0142aniami chor\u00f3b zaka\u017anych. <\/p>\n\n\n\n
Szczepionki przeciw pneumokokom i Hib znajduj\u0105 si\u0119 w obowi\u0105zkowym kalendarzu szczepie\u0144. <\/p>\n\n\n\n
- \n
- Szczepienie przeciw pneumokokom<\/a><\/strong> realizuje si\u0119 u niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci (w pierwszych latach \u017cycia). Zaleca si\u0119 je r\u00f3wnie\u017c osobom doros\u0142ym z grup ryzyka (m.in. pacjentom po 50. roku \u017cycia, z mocnym wskazaniem dla senior\u00f3w po 65. roku \u017cycia).<\/li>\n\n\n\n
- Szczepienie przeciw Hib<\/strong> wykonuje si\u0119 w pierwszych miesi\u0105cach \u017cycia i w dawce uzupe\u0142niaj\u0105cej w 2. roku \u017cycia. U dzieci, kt\u00f3re nie by\u0142y wcze\u015bniej szczepione, oraz u os\u00f3b z zaburzeniami odporno\u015bci, szczepienie mo\u017ce by\u0107 zalecone wed\u0142ug indywidualnych wskaza\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczepienia przeciw meningokokom nale\u017c\u0105 do szczepie\u0144 zalecanych. Dost\u0119pne preparaty chroni\u0105 przed r\u00f3\u017cnymi grupami meningokok\u00f3w \u2013 nie ma jednej szczepionki przeciw wszystkim typom tych bakterii. Schemat szczepie\u0144 warto om\u00f3wi\u0107 z lekarzem.<\/p>\n\n\n\n
Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 szczepionki przeciw meningokokom grupy B<\/a> oraz szczepionki skoniugowane przeciw serogrupom A, C, W i Y<\/a>. Zakres ochrony zale\u017cy wi\u0119c od typu szczepienia \u2013 specjalista mo\u017ce zaleci\u0107 ochron\u0119 przeciw wi\u0119cej ni\u017c jednej grupie meningokok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Szczepionki przeciw meningokokom s\u0105 rekomendowane<\/strong> niemowl\u0119tom, dzieciom i nastolatkom, zw\u0142aszcza wtedy, gdy przebywaj\u0105 w du\u017cych skupiskach ludzi (w \u017c\u0142obkach, przedszkolach, internatach, akademikach albo koszarach). Wskazuje si\u0119, by o t\u0119 form\u0119 profilaktyki zadbali tak\u017ce pracownicy laboratori\u00f3w, personel medyczny, pacjenci choruj\u0105cy przewlekle czy osoby z niedoborami odporno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Kleszczowe zapalenie m\u00f3zgu nie jest zaka\u017ceniem bakteryjnym. Wywo\u0142uje je wirus przenoszony przez kleszcze. Choroba mo\u017ce przebiega\u0107 dwuetapowo \u2013 po objawach podobnych do infekcji wirusowej u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy zaj\u0119cia uk\u0142adu nerwowego, w tym zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n
Szczepienie przeciw KZM<\/a><\/strong> zaleca si\u0119 osobom przebywaj\u0105cym na terenach z wi\u0119ksz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 wirusa oraz tym, kt\u00f3re cz\u0119sto sp\u0119dzaj\u0105 czas na \u015bwie\u017cym powietrzu. Dotyczy to mi\u0119dzy innymi biegaczy, w\u0142a\u015bcicieli ps\u00f3w, my\u015bliwych, turyst\u00f3w, uczestnik\u00f3w oboz\u00f3w i kolonii, rolnik\u00f3w, le\u015bnik\u00f3w, s\u0142u\u017cb mundurowych oraz os\u00f3b pracuj\u0105cych w terenie. Schemat podstawowy szczepienia przeciw KZM sk\u0142ada si\u0119 z 3 dawek, a dawki przypominaj\u0105ce podaje si\u0119 co 3-5 lat.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119\u015bci\u0105 profilaktyki zaka\u017ce\u0144 odkleszczowych (kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu i boreliozy) s\u0105 r\u00f3wnie\u017c nawyki zwi\u0105zane ze stosowaniem preparat\u00f3w odstraszaj\u0105cych kleszcze<\/strong>, zakrywaniem sk\u00f3ry podczas pobytu w lesie lub wysokiej trawie, dok\u0142adnym ogl\u0105daniem cia\u0142a po powrocie do domu oraz szybkim usuni\u0119ciem wk\u0142utego kleszcza. To \u015brodki ostro\u017cno\u015bci, kt\u00f3re zmniejszaj\u0105 ryzyko, ale nie zast\u0119puj\u0105 szczepienia przeciw KZM. <\/p>\n\n\n\n
Szczepienia s\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 form\u0105 profilaktyki<\/strong> tych typ\u00f3w ZOMR, kt\u00f3rym mo\u017cna zapobiega\u0107 przez uodpornienie organizmu. Codzienne nawyki maj\u0105 charakter uzupe\u0142niaj\u0105cy. Warto dba\u0107 o higien\u0119 r\u0105k, unika\u0107 bliskiego kontaktu z osobami z ostr\u0105 infekcj\u0105 dr\u00f3g oddechowych, a po kontakcie z osob\u0105 chor\u0105 post\u0119powa\u0107 zgodnie z zaleceniami lekarza lub sanepidu.<\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nFAQ \u2013 Najcz\u0119\u015bciej zadawane pytania o zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych<\/h2>\n\n\n\n
Jakie s\u0105 powik\u0142ania po przebytym zapaleniu opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych?<\/h3>\n\n\n\n
Najci\u0119\u017csze przypadki mog\u0105 prowadzi\u0107 do trwa\u0142ych zaburze\u0144 neurologicznych \u2013 mi\u0119dzy innymi niedos\u0142uchu, padaczki<\/a>, problem\u00f3w z pami\u0119ci\u0105, koncentracj\u0105 lub niedow\u0142ad\u00f3w. Ryzyko powik\u0142a\u0144 jest znacznie wy\u017csze w bakteryjnym ZOMR.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nCzy zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych jest zara\u017aliwe?<\/h3>\n\n\n\n
Samo zapalenie opon nie przenosi si\u0119 mi\u0119dzy lud\u017ami, ale zaka\u017ane mog\u0105 by\u0107 drobnoustroje, kt\u00f3re je wywo\u0142uj\u0105. Dotyczy to przede wszystkim meningokok\u00f3w, pneumokok\u00f3w i cz\u0119\u015bci wirus\u00f3w przenoszonych drog\u0105 kropelkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nIle trwa leczenie wirusowego zapalenia opon w szpitalu?<\/h3>\n\n\n\n
Pobyt w szpitalu przy wirusowym ZOMR najcz\u0119\u015bciej trwa od kilku dni do oko\u0142o dw\u00f3ch tygodni. Bakteryjna posta\u0107 choroby zwykle wymaga d\u0142u\u017cszej hospitalizacji oraz intensywnego leczenia antybiotykami.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wygl\u0105da wysypka przy zaka\u017ceniu meningokokowym (test szklanki)?<\/h3>\n\n\n\n
Wysypka meningokokowa ma posta\u0107 czerwonych lub fioletowych wybroczyn, kt\u00f3re nie bledn\u0105 pod uciskiem przez przezroczyst\u0105 szklank\u0119. Taki objaw wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych wymaga czujno\u015bci, poniewa\u017c na pocz\u0105tku mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 jak zwyk\u0142a infekcja. Je\u017celi pojawia si\u0119 podejrzenie zachorowania lub charakterystyczne objawy, lepiej zareagowa\u0107 za wcze\u015bnie ni\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n\n\n\n
Pilna konsultacja nie jest przesad\u0105. Wczesne rozpoznanie i w\u0142\u0105czenie leczenia mog\u0105 zmieni\u0107 przebieg choroby \u2013 a w ci\u0119\u017ckich zaka\u017ceniach uratowa\u0107 \u017cycie.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n - Szczepienie przeciw Hib<\/strong> wykonuje si\u0119 w pierwszych miesi\u0105cach \u017cycia i w dawce uzupe\u0142niaj\u0105cej w 2. roku \u017cycia. U dzieci, kt\u00f3re nie by\u0142y wcze\u015bniej szczepione, oraz u os\u00f3b z zaburzeniami odporno\u015bci, szczepienie mo\u017ce by\u0107 zalecone wed\u0142ug indywidualnych wskaza\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- Szczepienie przeciw pneumokokom<\/a><\/strong> realizuje si\u0119 u niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci (w pierwszych latach \u017cycia). Zaleca si\u0119 je r\u00f3wnie\u017c osobom doros\u0142ym z grup ryzyka (m.in. pacjentom po 50. roku \u017cycia, z mocnym wskazaniem dla senior\u00f3w po 65. roku \u017cycia).<\/li>\n\n\n\n
- Posta\u0107 bakteryjna<\/strong> wymaga pilnej hospitalizacji i natychmiastowego podj\u0119cia leczenia (w\u0142\u0105czenia antybiotykoterapii). W planowaniu post\u0119powania nie czeka si\u0119 biernie na pe\u0142ne ustalenie przyczyny, poniewa\u017c w tym przypadku ryzyko powik\u0142a\u0144 zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych (opon m\u00f3zgowych) obejmuje<\/strong> wyst\u0105pienie obrz\u0119ku m\u00f3zgu, sepsy, niewydolno\u015bci oddechowej i trwa\u0142ego uszkodzenia uk\u0142adu nerwowego. Nawet przy szybkim podj\u0119ciu leczenia cz\u0119\u015b\u0107 chorych do\u015bwiadcza powik\u0142a\u0144 neurologicznych \u2013 niedos\u0142uchu, zaburze\u0144 pami\u0119ci czy trudno\u015bci poznawczych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
- U doros\u0142ych wymienia si\u0119 dodatkowo wirusy z rodziny herpes<\/strong> \u2013 mi\u0119dzy innymi HSV-2 (wirusa opryszczki zwyk\u0142ej<\/a>), VZV (wirusa ospy wietrznej<\/a>), CMV (cytomegalowirusa, inaczej wirusa cytomegalii<\/a>), EBV (wirusa Epsteina-Barra) i HHV-6.<\/li>\n\n\n\n
- Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 grup\u0105 s\u0105 meningokoki<\/strong> (Neisseria meningitidis). W tym samym roku odnotowano 74 zachorowania na meningokokowe zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych.<\/li>\n\n\n\n
- W pozaszpitalnym bakteryjnym ZOMR najcz\u0119\u015bciej rozpoznaje si\u0119 zaka\u017cenie pneumokokowe<\/strong> (wywo\u0142ane Streptococcus pneumoniae, czyli dwoink\u0105 zapalenia p\u0142uc<\/a>). W Polsce w 2023 roku pneumokoki odpowiada\u0142y za 273 przypadki zapalenia opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych lub m\u00f3zgu.<\/li>\n\n\n\n
![\"szczepienia](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/szczepienia.webp\")