\n\n\n\n
Dieta carnivore \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Co to jest dieta carnivore i jakie s\u0105 jej g\u0142\u00f3wne zasady?<\/strong> Dieta carnivore (mi\u0119so\u017cercy) to model \u017cywienia zak\u0142adaj\u0105cy spo\u017cywanie wy\u0142\u0105cznie produkt\u00f3w odzwierz\u0119cych. Wyklucza owoce, warzywa i zbo\u017ca, dopuszczaj\u0105c mi\u0119so, ryby, jaja oraz t\u0142uszcze zwierz\u0119ce.<\/li>\n\n\n\n
- Czy ca\u0142kowicie mi\u0119sna dieta pozwala skutecznie schudn\u0105\u0107?<\/strong> Badania (np. Lennerz, 2021) wykazuj\u0105 redukcj\u0119 masy cia\u0142a u 95% stosuj\u0105cych ten model. Wynika to z wysokiej syto\u015bci bia\u0142ka, co naturalnie ogranicza poda\u017c kalorii i stabilizuje poziom glukozy.<\/li>\n\n\n\n
- Jakie ryzyko zdrowotne niesie model \u017cywienia oparty na samym mi\u0119sie?<\/strong> Brak b\u0142onnika i antyoksydant\u00f3w grozi dysbioz\u0105 jelitow\u0105 oraz niedoborami witaminy C i magnezu. Mo\u017ce te\u017c drastycznie podnie\u015b\u0107 poziom cholesterolu LDL, co zwi\u0119ksza ryzyko mia\u017cd\u017cycy i chor\u00f3b serca.<\/li>\n\n\n\n
- Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 dieta carnivore od popularnej diety ketogenicznej?<\/strong> W przeciwie\u0144stwie do keto, carnivore d\u0105\u017cy do zerowego spo\u017cycia w\u0119glowodan\u00f3w i eliminuje ro\u015bliny. To najbardziej radykalna forma \u017cywienia, wymagaj\u0105ca \u015bcis\u0142ego nadzoru lekarskiego i regularnych bada\u0144.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest dieta carnivore i na czym polega?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Zasady diety carnivore – co mo\u017cna je\u015b\u0107, a czego unika\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Potencjalne korzy\u015bci zdrowotne<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Dieta carnivore – ryzyka i kontrowersje<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Dla kogo dieta carnivore mo\u017ce by\u0107 rozwa\u017cana?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Alternatywne podej\u015bcia do diety (keto, paleo) \u2013 por\u00f3wnanie<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest dieta carnivore i na czym polega?<\/h2>\n\n\n\n
Dieta carnivore z j. angielskiego oznacza diet\u0119 mi\u0119so\u017cercy, opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na produktach mi\u0119snych. Jest to dieta niskow\u0119glowodanowa<\/a>, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego za wyj\u0105tkiem przypraw. Swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 zyska\u0142a wraz z wydaniem ksi\u0105\u017cki \u201eThe Carnivore diet\u201d Dr Shawn\u2019a Baker\u2019a – ameryka\u0144skiego chirurga i ortopedy. Ksi\u0105\u017cka opisuje w jaki spos\u00f3b autor \u017cywi\u0142 si\u0119 przez 2,5 roku i o wp\u0142ywie tego modelu \u017cywienia na jego zdrowie. Dieta opiera\u0142a si\u0119 tylko na jajach, mi\u0119sie i jego przetworzonych formach takich jak boczek, burgery. Nie jad\u0142 w og\u00f3le warzyw, owoc\u00f3w, produkt\u00f3w zbo\u017cowych ani b\u0142onnika<\/a>. Dieta jest przede wszystkim niskow\u0119glowodanowa, a \u017ar\u00f3d\u0142em t\u0142uszczu i bia\u0142ka jest g\u0142\u00f3wnie mi\u0119so, jaja i owoce morza, szczeg\u00f3lnie t\u0142uste elementy.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/diabetolog-wizyta.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dietetyka<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n W\u0142a\u015bciwe nawyki \u017cywieniowe stanowi\u0105 fundament dobrego samopoczucia oraz profilaktyki wielu chor\u00f3b. Skonsultuj sw\u00f3j jad\u0142ospis ze specjalist\u0105, aby poprawi\u0107 kondycj\u0119 organizmu.<\/div>\n
\n od 170 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nZasady diety carnivore – co je\u015b\u0107, a czego unika\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nProdukty dozwolone i wskazane w diecie carnivore to:<\/p>\n\n\n\n
\n- mi\u0119so zar\u00f3wno nieprzetworzone jak i wysokoprzetworzone – wszystkie rodzaje: wo\u0142owina, wieprzowina, dr\u00f3b, ryby (preferowane ryby t\u0142uste), owoce morza, jagni\u0119cina, kaczka, g\u0119\u015b, przetwory mi\u0119sne (w mniejszej ilo\u015bci) – par\u00f3wki, kie\u0142basy<\/li>\n\n\n\n
- jaja,<\/li>\n\n\n\n
- nabia\u0142 (w mniejszych ilo\u015bciach): sery, jogurt naturalny, mleko, \u015bmietanka, serek \u015bmietankowy,<\/li>\n\n\n\n
- t\u0142uszcze nasycone: mas\u0142o, smalec, ghee,<\/li>\n\n\n\n
- podroby i szpik kostny;<\/li>\n\n\n\n
- przyprawy: s\u00f3l, pieprz, czosnek.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Produkty spo\u017cywcze, kt\u00f3re podlegaj\u0105 eliminacji w diecie carnivore:<\/h3>\n\n\n\n
W diecie carnivore niewskazane jest spo\u017cycie produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego,<\/strong> czyli wszystkich owoc\u00f3w i warzyw, a tak\u017ce ich przetwor\u00f3w. Dodatkowo, nie jest zalecane spo\u017cywanie produkt\u00f3w zbo\u017cowych, takich jak pieczywo, makaron, kasze, nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych. Ale r\u00f3wnie\u017c eliminacji podlegaj\u0105 orzechy, nasiona i pestki. Zaskakuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c usuni\u0119cie olej\u00f3w ro\u015blinnych z diety, a tak\u017ce kawy i herbaty, napar\u00f3w zio\u0142owych.<\/strong> W\u015br\u00f3d niedozwolonych produkt\u00f3w wymienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c soki, mi\u00f3d i s\u0142odziki.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nR\u00f3\u017cne odmiany i stopnie restrykcyjno\u015bci diety carnivore<\/h3>\n\n\n\n
Autor i prekursor diety carnivore opisuje kilka odmian tego sposobu \u017cywienia, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 stopniem restrykcyjno\u015bci i elastyczno\u015bci. Najbardziej rygorystyczn\u0105 wersj\u0105 jest dieta oparta wy\u0142\u0105cznie na mi\u0119sie czerwonym, dopuszczaj\u0105ca jedynie s\u00f3l i wod\u0119. Jest to tzw. dieta lwa, skrajnie eliminacyjna i restrykcyjna. W\u015br\u00f3d bardziej restrykcyjnych wymienia si\u0119 jeszcze diet\u0119 \u201estrict carnivore-beef only\u201d<\/strong> opieraj\u0105ca si\u0119 tylko na wo\u0142owinie. Najbardziej klasyczn\u0105 postaci\u0105 jest dieta strict-carnivore – standardowa, dopuszczaj\u0105ca spo\u017cycie jaj, podrob\u00f3w, cz\u0119\u015bciowo r\u00f3wnie\u017c nabia\u0142u i niekt\u00f3rych przypraw. Inn\u0105 odmian\u0105 jest dieta ketovore, dopuszczaj\u0105ca cz\u0119\u015bciowo spo\u017cycie ro\u015blin, np. zielonych warzyw, awokado, oliwy.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPotencjalne korzy\u015bci zdrowotne deklarowane przez zwolennik\u00f3w<\/h2>\n\n\n\nUtrata masy cia\u0142a i redukcja tkanki t\u0142uszczowej<\/h3>\n\n\n\n
Badanie ankietowe obejmuj\u0105ce 2029 uczestnik\u00f3w stosuj\u0105cych diet\u0119 carnivore przez 6 miesi\u0119cy wskaza\u0142o na redukcj\u0119 masy cia\u0142a u oko\u0142o 95% ankietowanych. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce liczba rzetelnych bada\u0144 naukowych dotycz\u0105cych tej diety jest nadal ograniczona. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych doniesie\u0144 naukowych analizuje wp\u0142yw diet o znacznym ograniczeniu w\u0119glowodan\u00f3w<\/a>, a nie ich ca\u0142kowitej eliminacji. <\/p>\n\n\n\nPrzypuszcza si\u0119 wi\u0119c, \u017ce obserwowana redukcja masy cia\u0142a mo\u017ce wynika\u0107 ze zwi\u0119kszonego uczucia syto\u015bci,<\/strong> jakie zapewniaj\u0105 posi\u0142ki bia\u0142kowo-t\u0142uszczowe. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do d\u0142u\u017cszych przerw mi\u0119dzy posi\u0142kami oraz ni\u017cszego spo\u017cycia kalorii w ci\u0105gu dnia, co bezpo\u015brednio przek\u0142ada si\u0119 na spadek masy cia\u0142a. Brakuje jednak danych literaturowych potwierdzaj\u0105cych skuteczno\u015b\u0107 diety carnivore w tym zakresie. <\/p>\n\n\n\nDost\u0119pne informacje pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie z bada\u0144 ankietowych, kt\u00f3re s\u0105 subiektywne, oraz z opis\u00f3w pojedynczych przypadk\u00f3w, charakteryzuj\u0105cych si\u0119 nisk\u0105 jako\u015bci\u0105 i ograniczon\u0105 przydatno\u015bci\u0105 kliniczn\u0105. Nie wiadomo r\u00f3wnie\u017c, czy uzyskana redukcja masy cia\u0142a utrzymuje si\u0119 w perspektywie wieloletniej ani jakie mog\u0105 by\u0107 zdrowotne konsekwencje d\u0142ugotrwa\u0142ego stosowania tej diety (np. ryzyko niedobor\u00f3w czy problem\u00f3w sercowo-naczyniowych).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPoprawa problem\u00f3w trawiennych i autoimmunologicznych<\/h3>\n\n\n\n
Osoby stosuj\u0105ce diet\u0119 carnivore cz\u0119sto relacjonuj\u0105 z\u0142agodzenie objaw\u00f3w nieswoistych chor\u00f3b zapalnych jelit, wzd\u0119\u0107 czy problem\u00f3w z gazami. Teoretycznie mo\u017ce to wynika\u0107 z wyeliminowania potencjalnych alergen\u00f3w i fermentuj\u0105cych w\u0119glowodan\u00f3w (FODMAP<\/a>). W wielu przypadkach poprawa mo\u017ce by\u0107 jednak efektem diety eliminacyjnej, a nie samej dominacji mi\u0119sa. <\/p>\n\n\n\nNie ma dowod\u00f3w na zastosowanie diety carnivore u os\u00f3b z chorobami o pod\u0142o\u017cu autoimmunizacyjnym. <\/strong>Mo\u017cna jednak dopuszcza\u0107 jej mniej restrykcyjne warianty w przypadku os\u00f3b ze specjalnymi wymaganiami \u017cywieniowymi np. z silnymi alergiami pokarmowymi.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nStabilizacja poziomu cukru we krwi i poprawa energii<\/h3>\n\n\n\n
Dieta ca\u0142kowicie pozbawiona w\u0119glowodan\u00f3w prowadzi do obni\u017cenia glikemii i insulinemii, co u cz\u0119\u015bci os\u00f3b mo\u017ce poprawi\u0107 kontrol\u0119 cukru we krwi i zmniejszy\u0107 objawy insulinooporno\u015bci<\/a>. Niekt\u00f3re osoby odczuwaj\u0105 tak\u017ce wi\u0119ksz\u0105 koncentracj\u0119 i stabilniejszy poziom energii. Jednak efekty te s\u0105 lepiej udokumentowane w kontek\u015bcie klasycznej diety ketogenicznej<\/a>. <\/p>\n\n\n\nGrupa os\u00f3b z cukrzyc\u0105<\/a> bior\u0105ca udzia\u0142 we wspomnianym wcze\u015bniej badaniu ankietowym odnotowa\u0142a popraw\u0119 w parametrze hemoglobiny glikowanej<\/a>. Meta-analiza 17 randomizowanych bada\u0144 u pacjent\u00f3w z cukrzyc\u0105 typu 2 wykaza\u0142a, \u017ce diety niskow\u0119glodanowe znacz\u0105co obni\u017caj\u0105 poziom glukozy na czczo (\u015brednia r\u00f3\u017cnica \u221210,7 mg\/dL) i HbA1c (hemoglobiny glikowanej). <\/p>\n\n\n\nWarto jednak wspomnie\u0107, \u017ce nie ma obecnie bada\u0144 nad diet\u0105 carnivore w kontek\u015bcie wsparcia os\u00f3b z cukrzyc\u0105 czy problemami z gospodark\u0105 w\u0119glowodanow\u0105. Cytowane badanie dotyczy diety niskow\u0119glowodanowej, gdzie w\u0119glowodany s\u0105 na poziomie 10-30% energetyczno\u015bci diety, a dieta carnivore charakteryzuje si\u0119 zawarto\u015bci\u0105 w\u0119glowodan\u00f3w poni\u017cej 10% ca\u0142odziennego zapotrzebowania energetycznego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRedukcja stan\u00f3w zapalnych<\/h3>\n\n\n\n
Autorzy diety opieraj\u0105 wnioski na tezie o prozapalnym charakterze niekt\u00f3rych sk\u0142adnik\u00f3w ro\u015blinnych (np. lektyny). Zalecaj\u0105 wi\u0119c eliminacj\u0119 produkt\u00f3w ro\u015blinnych. Nie jest to jednak poparte \u017cadnymi dowodami.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dietetyka<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n W\u0142a\u015bciwe nawyki \u017cywieniowe stanowi\u0105 fundament dobrego samopoczucia oraz profilaktyki wielu chor\u00f3b. Skonsultuj sw\u00f3j jad\u0142ospis ze specjalist\u0105, aby poprawi\u0107 kondycj\u0119 organizmu.<\/div>\n
\n od 170 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPotencjalne ryzyka i kontrowersje zwi\u0105zane z diet\u0105 carnivore<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPrzez ma\u0142\u0105 liczb\u0119 dost\u0119pnych bada\u0144 nad diet\u0105 carnivore trudno okre\u015bli\u0107 j\u0105 diet\u0105 zdrow\u0105. Natomiast, w \u015bwietle dost\u0119pnej aktualnie wiedzy mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce stosowanie tego stylu \u017cywienia mo\u017ce doprowadzi\u0107 do:<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nNiedobor\u00f3w sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych – b\u0142onnika, witamin, minera\u0142\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Dieta carnivore mo\u017ce pokrywa\u0107 zapotrzebowanie na cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, takich jak cynk<\/a>, witaminy B6, B12, PP oraz fosfor<\/a>. Jednak ze wzgl\u0119du na du\u017ce ograniczenie produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego wiele innych sk\u0142adnik\u00f3w mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w niedoborze – na przyk\u0142ad b\u0142onnik, niekt\u00f3re sk\u0142adniki mineralne i witaminy.<\/p>\n\n\n\nW\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych potencjalnych niedobor\u00f3w wymienia si\u0119 niedob\u00f3r witaminy B1, magnezu, witaminy C, wapnia, folian\u00f3w, potasu oraz jodu. Objawy takich niedobor\u00f3w mog\u0105 obejmowa\u0107 m.in. obni\u017cenie g\u0119sto\u015bci mineralnej ko\u015bci, zaburzenia hormonalne i odporno\u015bci, zaparcia, problemy z funkcjonowaniem uk\u0142adu nerwowego czy dolegliwo\u015bci zwi\u0105zane z przyz\u0119biem.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nWp\u0142yw na zdrowie jelit i mikrobiom<\/h3>\n\n\n\n
Warto wspomnie\u0107, \u017ce ograniczenie w\u0119glowodan\u00f3w oraz brak b\u0142onnika w diecie carnivore mo\u017ce prowadzi\u0107 do dysbiozy<\/a>, czyli zmniejszenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci mikrobiologicznej w jelicie. W takiej sytuacji dochodzi do zubo\u017cenia mikrobioty ochronnej, kt\u00f3ra wykorzystuje b\u0142onnik do produkcji kr\u00f3tko\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (SCFA) od\u017cywiaj\u0105cych nab\u0142onek jelitowy. W warunkach niedoboru b\u0142onnika przewag\u0119 zyskuj\u0105 bakterie proteolityczne, \u017cywi\u0105ce si\u0119 bia\u0142kiem. Ich nadmierny rozrost mo\u017ce sprzyja\u0107 dolegliwo\u015bciom \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowym, takim jak wzd\u0119cia czy gazy. <\/p>\n\n\n\nBrak prebiotyk\u00f3w (w tym b\u0142onnika) mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zmniejsza\u0107 populacj\u0119 bakterii prozdrowotnych, np. tych produkuj\u0105cych SCFA, co os\u0142abia barier\u0119 jelitow\u0105 i mo\u017ce nasila\u0107 stan zapalny. W badaniach in vitro<\/a> i in vivo obserwowano spadek liczebno\u015bci Bifidobacterium<\/em> podczas stosowania diet ketogenicznych oraz zmniejszenie populacji kom\u00f3rek Th17 w jelicie – elementu uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3rego zaburzenia mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na reakcje zapalne.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRyzyko chor\u00f3b sercowo-naczyniowych (cholesterol, t\u0142uszcze nasycone)<\/h3>\n\n\n\n
U os\u00f3b na diecie carnivore, zaobserwowano znacznie podwy\u017cszony poziom cholesterolu LDL<\/strong> (\u015brednio 176 mg\/dl, podczas gdy prawid\u0142owy poziom cholesterolu tej frakcji nie powinien przekracza\u0107 115 mg\/dl). Podwy\u017cszony poziom cholesterolu LDL<\/a> wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Ponadto, niskie spo\u017cycie warzyw i owoc\u00f3w (antyoksydant\u00f3w) wp\u0142ywa niekorzystnie na \u015br\u00f3db\u0142onek naczy\u0144, pogarszaj\u0105c jego funkcje. <\/p>\n\n\n\nZwi\u0119kszona poda\u017c bia\u0142ka z mi\u0119sa mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na podwy\u017cszenie TMAO, <\/strong>czyli produkt\u00f3w rozk\u0142adu karnityny i choliny z mi\u0119sa. Podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie TMAO powi\u0105zane jest z mia\u017cd\u017cyc\u0105<\/a>, kt\u00f3ra bezpo\u015brednio wp\u0142ywa na rozw\u00f3j chor\u00f3b sercowo-naczyniowych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObci\u0105\u017cenie nerek i w\u0105troby<\/h3>\n\n\n\n
Nie ma odpowiednich bada\u0144 w kontek\u015bcie dzia\u0142ania diety carnivore na w\u0105trob\u0119. W modelach zwierz\u0119cych wykazano, \u017ce dieta wysokot\u0142uszczowa sprzyja odk\u0142adaniu si\u0119 t\u0142uszczu w w\u0105trobie zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko zapalenia. Ponadto u os\u00f3b z niealkoholow\u0105 st\u0142uszczeniow\u0105 chorob\u0105 w\u0105troby przyjmuj\u0105cych du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 bia\u0142ka z diet\u0105 mo\u017ce dochodzi\u0107 do nasilenia objaw\u00f3w choroby.<\/p>\n\n\n\n
Nadmierne spo\u017cycie bia\u0142ka zwierz\u0119cego, zw\u0142aszcza pochodz\u0105cego z mi\u0119sa, mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 wydalanie produkt\u00f3w azotowych z moczem.<\/strong> U os\u00f3b z obci\u0105\u017ceniem chorobowym w kierunku schorze\u0144 nerek mo\u017ce to by\u0107 niekorzystne, poniewa\u017c prowadzi do fizjologicznej hiperfiltracji nerkowej. Utrzymywanie bardzo wysokiej poda\u017cy bia\u0142ka przez d\u0142u\u017cszy czas mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z pogorszeniem funkcji nerek, szczeg\u00f3lnie u os\u00f3b obarczonych podwy\u017cszonym ryzykiem.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBrak d\u0142ugoterminowych bada\u0144 naukowych<\/h3>\n\n\n\n
Liczba bada\u0144 na temat diety carnivore i jej zastosowania jest bardzo niewielka. Ponadto, brak bada\u0144 d\u0142ugoterminowych badaj\u0105cych zar\u00f3wno odpowiedni czas bycia na tego typu diecie oraz jej d\u0142ugotrwa\u0142e skutki zdrowotne. Nie ma r\u00f3wnie\u017c bada\u0144 na konkretnych populacjach os\u00f3b, np. os\u00f3b z nowotworami czy chorobami przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nAspekty psychologiczne i spo\u0142eczne<\/h3>\n\n\n\n
Dieta carnivore, ze wzgl\u0119du na wykluczenie niemal wszystkich produkt\u00f3w ro\u015blinnych, jest skrajnie restrykcyjna. Taki model \u017cywienia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyzwa\u0144 spo\u0142ecznych – uczestnictwo w spotkaniach towarzyskich, rodzinnych czy biznesowych mo\u017ce by\u0107 utrudnione, gdy typowe menu nie pasuje do surowych zasad diety.<\/p>\n\n\n\n
Psychologicznie, eliminacja szerokiego zakresu pokarm\u00f3w mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 poczucie deprywacji i stres. U os\u00f3b podatnych na zaburzenia od\u017cywiania<\/a> (np. ortoreksja) istnieje ryzyko utrwalenia niezdrowej relacji z jedzeniem. Istotnym aspektem jest r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczna krytyka: entuzja\u015bci diety carnivore nierzadko spotykaj\u0105 si\u0119 z niezrozumieniem lub sprzeciwem ze strony otoczenia, co mo\u017ce pot\u0119gowa\u0107 izolacj\u0119 lub konflikt.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDla kogo dieta carnivore mo\u017ce by\u0107 rozwa\u017cana (i pod czyim nadzorem)?<\/h2>\n\n\n\n
Dieta carnivore nie jest rekomendowana przez \u017cadne \u015brodowisko dietetyczne czy medyczne. Nie posiada odpowiedni bada\u0144, kt\u00f3re wskazywa\u0142yby jasno w jakich jednostkach chorobowych j\u0105 stosowa\u0107. Je\u015bli jednak zdecydujesz si\u0119 na tego typu model \u017cywienia, warto by\u0107 pod odpowiednim nadzorem medycznym i regularnie kontrolowa\u0107 parametry takie jak: lipidogram<\/a>, pr\u00f3by w\u0105trobowe<\/a>, stan trzustki, markery zapalne, glukoz\u0119 czy funkcj\u0119 nerek. Dieta nie powinna by\u0107 wdro\u017cona na zbyt d\u0142ugo i najlepiej prowadzona przez dietetyka<\/a> lub lekarza, kt\u00f3ry j\u0105 zleci\u0142.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nAlternatywne podej\u015bcia do diety (keto, paleo) \u2013 por\u00f3wnanie<\/h2>\n\n\n\n
Bardzo podobnymi sposobami od\u017cywiania do diety carnivore, ale mniej restrykcyjnymi s\u0105 dieta paleo i dieta ketogeniczna. W diecie paleo dopuszczalne jest spo\u017cywanie owoc\u00f3w i warzyw, nasion, pestek i orzech\u00f3w, cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 jest ograniczenie w zakresie jedzenia zb\u00f3\u017c, nasion ro\u015blin str\u0105czkowych czy nabia\u0142u.<\/strong> W diecie keto natomiast, dopuszczalne jest spo\u017cywanie wszystkich rodzaj\u00f3w t\u0142uszczu, a tak\u017ce nabia\u0142u oraz warzyw. Dieta keto dopuszcza spo\u017cywanie do 10% energii z w\u0119glowodan\u00f3w, natomiast dieta carnivore wskazuje, \u017ce zawarto\u015b\u0107 w\u0119glowodan\u00f3w powinna by\u0107 jak najni\u017csza d\u0105\u017c\u0105ca do 0. Podsumowanie wspomnianych trzech modeli znajduje si\u0119 w poni\u017cszej tabeli.<\/p>\n\n\n\nCecha \/ Dieta<\/strong><\/td>Carnivore<\/strong><\/td>Paleo<\/strong><\/td>Keto<\/strong><\/td><\/tr><\/thead>G\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenie<\/strong><\/td>Spo\u017cywanie wy\u0142\u0105cznie produkt\u00f3w zwierz\u0119cych<\/td> Jedzenie jak cz\u0142owiek epoki paleolitu \u2013 naturalna, nieprzetworzona \u017cywno\u015b\u0107<\/td> Bardzo niski poziom w\u0119glowodan\u00f3w, wysoki t\u0142uszczu, umiarkowanie bia\u0142ka<\/td><\/tr> Dozwolone produkty<\/strong><\/td>Mi\u0119so, ryby, jaja, produkty odzwierz\u0119ce (czasem nabia\u0142)<\/td> Mi\u0119so, ryby, warzywa, owoce, orzechy, jajka, zdrowe t\u0142uszcze<\/td> Mi\u0119so, ryby, jajka, warzywa niskow\u0119glowodanowe, nabia\u0142 t\u0142usty, orzechy, oleje<\/td><\/tr> Zakazane produkty<\/strong><\/td>Wszystko ro\u015blinne: warzywa, owoce, orzechy, zbo\u017ca<\/td> Zbo\u017ca, nabia\u0142, ro\u015bliny str\u0105czkowe, cukier, \u017cywno\u015b\u0107 przetworzona<\/td> Cukier, wi\u0119kszo\u015b\u0107 owoc\u00f3w, zbo\u017ca, wysoka ilo\u015b\u0107 skrobi<\/td><\/tr> Poziom w\u0119glowodan\u00f3w<\/strong><\/td>~0 g\/dzie\u0144<\/td> Umiarkowany (z warzyw i owoc\u00f3w)<\/td> Bardzo niski (zwykle <20\u201350 g\/dzie\u0144)<\/td><\/tr> Poziom bia\u0142ka<\/strong><\/td>Wysoki<\/td> Umiarkowany\u2013wysoki<\/td> Umiarkowany<\/td><\/tr> Stopie\u0144 restrykcji<\/strong><\/td>Bardzo wysoki<\/td> Umiarkowany<\/td> Wysoki<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest dieta carnivore i na czym polega?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Zasady diety carnivore – co mo\u017cna je\u015b\u0107, a czego unika\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Potencjalne korzy\u015bci zdrowotne<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Dieta carnivore – ryzyka i kontrowersje<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Dla kogo dieta carnivore mo\u017ce by\u0107 rozwa\u017cana?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Alternatywne podej\u015bcia do diety (keto, paleo) \u2013 por\u00f3wnanie<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Czym jest dieta carnivore i na czym polega?<\/h2>\n\n\n\n
Dieta carnivore z j. angielskiego oznacza diet\u0119 mi\u0119so\u017cercy, opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na produktach mi\u0119snych. Jest to dieta niskow\u0119glowodanowa<\/a>, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego za wyj\u0105tkiem przypraw. Swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 zyska\u0142a wraz z wydaniem ksi\u0105\u017cki \u201eThe Carnivore diet\u201d Dr Shawn\u2019a Baker\u2019a – ameryka\u0144skiego chirurga i ortopedy. Ksi\u0105\u017cka opisuje w jaki spos\u00f3b autor \u017cywi\u0142 si\u0119 przez 2,5 roku i o wp\u0142ywie tego modelu \u017cywienia na jego zdrowie. Dieta opiera\u0142a si\u0119 tylko na jajach, mi\u0119sie i jego przetworzonych formach takich jak boczek, burgery. Nie jad\u0142 w og\u00f3le warzyw, owoc\u00f3w, produkt\u00f3w zbo\u017cowych ani b\u0142onnika<\/a>. Dieta jest przede wszystkim niskow\u0119glowodanowa, a \u017ar\u00f3d\u0142em t\u0142uszczu i bia\u0142ka jest g\u0142\u00f3wnie mi\u0119so, jaja i owoce morza, szczeg\u00f3lnie t\u0142uste elementy.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dietetyka<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n W\u0142a\u015bciwe nawyki \u017cywieniowe stanowi\u0105 fundament dobrego samopoczucia oraz profilaktyki wielu chor\u00f3b. Skonsultuj sw\u00f3j jad\u0142ospis ze specjalist\u0105, aby poprawi\u0107 kondycj\u0119 organizmu.<\/div>\n
\n od 170 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nZasady diety carnivore – co je\u015b\u0107, a czego unika\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nProdukty dozwolone i wskazane w diecie carnivore to:<\/p>\n\n\n\n
\n- mi\u0119so zar\u00f3wno nieprzetworzone jak i wysokoprzetworzone – wszystkie rodzaje: wo\u0142owina, wieprzowina, dr\u00f3b, ryby (preferowane ryby t\u0142uste), owoce morza, jagni\u0119cina, kaczka, g\u0119\u015b, przetwory mi\u0119sne (w mniejszej ilo\u015bci) – par\u00f3wki, kie\u0142basy<\/li>\n\n\n\n
- jaja,<\/li>\n\n\n\n
- nabia\u0142 (w mniejszych ilo\u015bciach): sery, jogurt naturalny, mleko, \u015bmietanka, serek \u015bmietankowy,<\/li>\n\n\n\n
- t\u0142uszcze nasycone: mas\u0142o, smalec, ghee,<\/li>\n\n\n\n
- podroby i szpik kostny;<\/li>\n\n\n\n
- przyprawy: s\u00f3l, pieprz, czosnek.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Produkty spo\u017cywcze, kt\u00f3re podlegaj\u0105 eliminacji w diecie carnivore:<\/h3>\n\n\n\n
W diecie carnivore niewskazane jest spo\u017cycie produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego,<\/strong> czyli wszystkich owoc\u00f3w i warzyw, a tak\u017ce ich przetwor\u00f3w. Dodatkowo, nie jest zalecane spo\u017cywanie produkt\u00f3w zbo\u017cowych, takich jak pieczywo, makaron, kasze, nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych. Ale r\u00f3wnie\u017c eliminacji podlegaj\u0105 orzechy, nasiona i pestki. Zaskakuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c usuni\u0119cie olej\u00f3w ro\u015blinnych z diety, a tak\u017ce kawy i herbaty, napar\u00f3w zio\u0142owych.<\/strong> W\u015br\u00f3d niedozwolonych produkt\u00f3w wymienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c soki, mi\u00f3d i s\u0142odziki.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nR\u00f3\u017cne odmiany i stopnie restrykcyjno\u015bci diety carnivore<\/h3>\n\n\n\n
Autor i prekursor diety carnivore opisuje kilka odmian tego sposobu \u017cywienia, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 stopniem restrykcyjno\u015bci i elastyczno\u015bci. Najbardziej rygorystyczn\u0105 wersj\u0105 jest dieta oparta wy\u0142\u0105cznie na mi\u0119sie czerwonym, dopuszczaj\u0105ca jedynie s\u00f3l i wod\u0119. Jest to tzw. dieta lwa, skrajnie eliminacyjna i restrykcyjna. W\u015br\u00f3d bardziej restrykcyjnych wymienia si\u0119 jeszcze diet\u0119 \u201estrict carnivore-beef only\u201d<\/strong> opieraj\u0105ca si\u0119 tylko na wo\u0142owinie. Najbardziej klasyczn\u0105 postaci\u0105 jest dieta strict-carnivore – standardowa, dopuszczaj\u0105ca spo\u017cycie jaj, podrob\u00f3w, cz\u0119\u015bciowo r\u00f3wnie\u017c nabia\u0142u i niekt\u00f3rych przypraw. Inn\u0105 odmian\u0105 jest dieta ketovore, dopuszczaj\u0105ca cz\u0119\u015bciowo spo\u017cycie ro\u015blin, np. zielonych warzyw, awokado, oliwy.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPotencjalne korzy\u015bci zdrowotne deklarowane przez zwolennik\u00f3w<\/h2>\n\n\n\nUtrata masy cia\u0142a i redukcja tkanki t\u0142uszczowej<\/h3>\n\n\n\n
Badanie ankietowe obejmuj\u0105ce 2029 uczestnik\u00f3w stosuj\u0105cych diet\u0119 carnivore przez 6 miesi\u0119cy wskaza\u0142o na redukcj\u0119 masy cia\u0142a u oko\u0142o 95% ankietowanych. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce liczba rzetelnych bada\u0144 naukowych dotycz\u0105cych tej diety jest nadal ograniczona. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych doniesie\u0144 naukowych analizuje wp\u0142yw diet o znacznym ograniczeniu w\u0119glowodan\u00f3w<\/a>, a nie ich ca\u0142kowitej eliminacji. <\/p>\n\n\n\nPrzypuszcza si\u0119 wi\u0119c, \u017ce obserwowana redukcja masy cia\u0142a mo\u017ce wynika\u0107 ze zwi\u0119kszonego uczucia syto\u015bci,<\/strong> jakie zapewniaj\u0105 posi\u0142ki bia\u0142kowo-t\u0142uszczowe. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do d\u0142u\u017cszych przerw mi\u0119dzy posi\u0142kami oraz ni\u017cszego spo\u017cycia kalorii w ci\u0105gu dnia, co bezpo\u015brednio przek\u0142ada si\u0119 na spadek masy cia\u0142a. Brakuje jednak danych literaturowych potwierdzaj\u0105cych skuteczno\u015b\u0107 diety carnivore w tym zakresie. <\/p>\n\n\n\nDost\u0119pne informacje pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie z bada\u0144 ankietowych, kt\u00f3re s\u0105 subiektywne, oraz z opis\u00f3w pojedynczych przypadk\u00f3w, charakteryzuj\u0105cych si\u0119 nisk\u0105 jako\u015bci\u0105 i ograniczon\u0105 przydatno\u015bci\u0105 kliniczn\u0105. Nie wiadomo r\u00f3wnie\u017c, czy uzyskana redukcja masy cia\u0142a utrzymuje si\u0119 w perspektywie wieloletniej ani jakie mog\u0105 by\u0107 zdrowotne konsekwencje d\u0142ugotrwa\u0142ego stosowania tej diety (np. ryzyko niedobor\u00f3w czy problem\u00f3w sercowo-naczyniowych).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPoprawa problem\u00f3w trawiennych i autoimmunologicznych<\/h3>\n\n\n\n
Osoby stosuj\u0105ce diet\u0119 carnivore cz\u0119sto relacjonuj\u0105 z\u0142agodzenie objaw\u00f3w nieswoistych chor\u00f3b zapalnych jelit, wzd\u0119\u0107 czy problem\u00f3w z gazami. Teoretycznie mo\u017ce to wynika\u0107 z wyeliminowania potencjalnych alergen\u00f3w i fermentuj\u0105cych w\u0119glowodan\u00f3w (FODMAP<\/a>). W wielu przypadkach poprawa mo\u017ce by\u0107 jednak efektem diety eliminacyjnej, a nie samej dominacji mi\u0119sa. <\/p>\n\n\n\nNie ma dowod\u00f3w na zastosowanie diety carnivore u os\u00f3b z chorobami o pod\u0142o\u017cu autoimmunizacyjnym. <\/strong>Mo\u017cna jednak dopuszcza\u0107 jej mniej restrykcyjne warianty w przypadku os\u00f3b ze specjalnymi wymaganiami \u017cywieniowymi np. z silnymi alergiami pokarmowymi.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nStabilizacja poziomu cukru we krwi i poprawa energii<\/h3>\n\n\n\n
Dieta ca\u0142kowicie pozbawiona w\u0119glowodan\u00f3w prowadzi do obni\u017cenia glikemii i insulinemii, co u cz\u0119\u015bci os\u00f3b mo\u017ce poprawi\u0107 kontrol\u0119 cukru we krwi i zmniejszy\u0107 objawy insulinooporno\u015bci<\/a>. Niekt\u00f3re osoby odczuwaj\u0105 tak\u017ce wi\u0119ksz\u0105 koncentracj\u0119 i stabilniejszy poziom energii. Jednak efekty te s\u0105 lepiej udokumentowane w kontek\u015bcie klasycznej diety ketogenicznej<\/a>. <\/p>\n\n\n\nGrupa os\u00f3b z cukrzyc\u0105<\/a> bior\u0105ca udzia\u0142 we wspomnianym wcze\u015bniej badaniu ankietowym odnotowa\u0142a popraw\u0119 w parametrze hemoglobiny glikowanej<\/a>. Meta-analiza 17 randomizowanych bada\u0144 u pacjent\u00f3w z cukrzyc\u0105 typu 2 wykaza\u0142a, \u017ce diety niskow\u0119glodanowe znacz\u0105co obni\u017caj\u0105 poziom glukozy na czczo (\u015brednia r\u00f3\u017cnica \u221210,7 mg\/dL) i HbA1c (hemoglobiny glikowanej). <\/p>\n\n\n\nWarto jednak wspomnie\u0107, \u017ce nie ma obecnie bada\u0144 nad diet\u0105 carnivore w kontek\u015bcie wsparcia os\u00f3b z cukrzyc\u0105 czy problemami z gospodark\u0105 w\u0119glowodanow\u0105. Cytowane badanie dotyczy diety niskow\u0119glowodanowej, gdzie w\u0119glowodany s\u0105 na poziomie 10-30% energetyczno\u015bci diety, a dieta carnivore charakteryzuje si\u0119 zawarto\u015bci\u0105 w\u0119glowodan\u00f3w poni\u017cej 10% ca\u0142odziennego zapotrzebowania energetycznego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRedukcja stan\u00f3w zapalnych<\/h3>\n\n\n\n
Autorzy diety opieraj\u0105 wnioski na tezie o prozapalnym charakterze niekt\u00f3rych sk\u0142adnik\u00f3w ro\u015blinnych (np. lektyny). Zalecaj\u0105 wi\u0119c eliminacj\u0119 produkt\u00f3w ro\u015blinnych. Nie jest to jednak poparte \u017cadnymi dowodami.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dietetyka<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n W\u0142a\u015bciwe nawyki \u017cywieniowe stanowi\u0105 fundament dobrego samopoczucia oraz profilaktyki wielu chor\u00f3b. Skonsultuj sw\u00f3j jad\u0142ospis ze specjalist\u0105, aby poprawi\u0107 kondycj\u0119 organizmu.<\/div>\n
\n od 170 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPotencjalne ryzyka i kontrowersje zwi\u0105zane z diet\u0105 carnivore<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPrzez ma\u0142\u0105 liczb\u0119 dost\u0119pnych bada\u0144 nad diet\u0105 carnivore trudno okre\u015bli\u0107 j\u0105 diet\u0105 zdrow\u0105. Natomiast, w \u015bwietle dost\u0119pnej aktualnie wiedzy mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce stosowanie tego stylu \u017cywienia mo\u017ce doprowadzi\u0107 do:<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nNiedobor\u00f3w sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych – b\u0142onnika, witamin, minera\u0142\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Dieta carnivore mo\u017ce pokrywa\u0107 zapotrzebowanie na cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, takich jak cynk<\/a>, witaminy B6, B12, PP oraz fosfor<\/a>. Jednak ze wzgl\u0119du na du\u017ce ograniczenie produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego wiele innych sk\u0142adnik\u00f3w mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w niedoborze – na przyk\u0142ad b\u0142onnik, niekt\u00f3re sk\u0142adniki mineralne i witaminy.<\/p>\n\n\n\nW\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych potencjalnych niedobor\u00f3w wymienia si\u0119 niedob\u00f3r witaminy B1, magnezu, witaminy C, wapnia, folian\u00f3w, potasu oraz jodu. Objawy takich niedobor\u00f3w mog\u0105 obejmowa\u0107 m.in. obni\u017cenie g\u0119sto\u015bci mineralnej ko\u015bci, zaburzenia hormonalne i odporno\u015bci, zaparcia, problemy z funkcjonowaniem uk\u0142adu nerwowego czy dolegliwo\u015bci zwi\u0105zane z przyz\u0119biem.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nWp\u0142yw na zdrowie jelit i mikrobiom<\/h3>\n\n\n\n
Warto wspomnie\u0107, \u017ce ograniczenie w\u0119glowodan\u00f3w oraz brak b\u0142onnika w diecie carnivore mo\u017ce prowadzi\u0107 do dysbiozy<\/a>, czyli zmniejszenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci mikrobiologicznej w jelicie. W takiej sytuacji dochodzi do zubo\u017cenia mikrobioty ochronnej, kt\u00f3ra wykorzystuje b\u0142onnik do produkcji kr\u00f3tko\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (SCFA) od\u017cywiaj\u0105cych nab\u0142onek jelitowy. W warunkach niedoboru b\u0142onnika przewag\u0119 zyskuj\u0105 bakterie proteolityczne, \u017cywi\u0105ce si\u0119 bia\u0142kiem. Ich nadmierny rozrost mo\u017ce sprzyja\u0107 dolegliwo\u015bciom \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowym, takim jak wzd\u0119cia czy gazy. <\/p>\n\n\n\nBrak prebiotyk\u00f3w (w tym b\u0142onnika) mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zmniejsza\u0107 populacj\u0119 bakterii prozdrowotnych, np. tych produkuj\u0105cych SCFA, co os\u0142abia barier\u0119 jelitow\u0105 i mo\u017ce nasila\u0107 stan zapalny. W badaniach in vitro<\/a> i in vivo obserwowano spadek liczebno\u015bci Bifidobacterium<\/em> podczas stosowania diet ketogenicznych oraz zmniejszenie populacji kom\u00f3rek Th17 w jelicie – elementu uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3rego zaburzenia mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na reakcje zapalne.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRyzyko chor\u00f3b sercowo-naczyniowych (cholesterol, t\u0142uszcze nasycone)<\/h3>\n\n\n\n
U os\u00f3b na diecie carnivore, zaobserwowano znacznie podwy\u017cszony poziom cholesterolu LDL<\/strong> (\u015brednio 176 mg\/dl, podczas gdy prawid\u0142owy poziom cholesterolu tej frakcji nie powinien przekracza\u0107 115 mg\/dl). Podwy\u017cszony poziom cholesterolu LDL<\/a> wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Ponadto, niskie spo\u017cycie warzyw i owoc\u00f3w (antyoksydant\u00f3w) wp\u0142ywa niekorzystnie na \u015br\u00f3db\u0142onek naczy\u0144, pogarszaj\u0105c jego funkcje. <\/p>\n\n\n\nZwi\u0119kszona poda\u017c bia\u0142ka z mi\u0119sa mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na podwy\u017cszenie TMAO, <\/strong>czyli produkt\u00f3w rozk\u0142adu karnityny i choliny z mi\u0119sa. Podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie TMAO powi\u0105zane jest z mia\u017cd\u017cyc\u0105<\/a>, kt\u00f3ra bezpo\u015brednio wp\u0142ywa na rozw\u00f3j chor\u00f3b sercowo-naczyniowych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObci\u0105\u017cenie nerek i w\u0105troby<\/h3>\n\n\n\n
Nie ma odpowiednich bada\u0144 w kontek\u015bcie dzia\u0142ania diety carnivore na w\u0105trob\u0119. W modelach zwierz\u0119cych wykazano, \u017ce dieta wysokot\u0142uszczowa sprzyja odk\u0142adaniu si\u0119 t\u0142uszczu w w\u0105trobie zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko zapalenia. Ponadto u os\u00f3b z niealkoholow\u0105 st\u0142uszczeniow\u0105 chorob\u0105 w\u0105troby przyjmuj\u0105cych du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 bia\u0142ka z diet\u0105 mo\u017ce dochodzi\u0107 do nasilenia objaw\u00f3w choroby.<\/p>\n\n\n\n
Nadmierne spo\u017cycie bia\u0142ka zwierz\u0119cego, zw\u0142aszcza pochodz\u0105cego z mi\u0119sa, mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 wydalanie produkt\u00f3w azotowych z moczem.<\/strong> U os\u00f3b z obci\u0105\u017ceniem chorobowym w kierunku schorze\u0144 nerek mo\u017ce to by\u0107 niekorzystne, poniewa\u017c prowadzi do fizjologicznej hiperfiltracji nerkowej. Utrzymywanie bardzo wysokiej poda\u017cy bia\u0142ka przez d\u0142u\u017cszy czas mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z pogorszeniem funkcji nerek, szczeg\u00f3lnie u os\u00f3b obarczonych podwy\u017cszonym ryzykiem.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBrak d\u0142ugoterminowych bada\u0144 naukowych<\/h3>\n\n\n\n
Liczba bada\u0144 na temat diety carnivore i jej zastosowania jest bardzo niewielka. Ponadto, brak bada\u0144 d\u0142ugoterminowych badaj\u0105cych zar\u00f3wno odpowiedni czas bycia na tego typu diecie oraz jej d\u0142ugotrwa\u0142e skutki zdrowotne. Nie ma r\u00f3wnie\u017c bada\u0144 na konkretnych populacjach os\u00f3b, np. os\u00f3b z nowotworami czy chorobami przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nAspekty psychologiczne i spo\u0142eczne<\/h3>\n\n\n\n
Dieta carnivore, ze wzgl\u0119du na wykluczenie niemal wszystkich produkt\u00f3w ro\u015blinnych, jest skrajnie restrykcyjna. Taki model \u017cywienia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyzwa\u0144 spo\u0142ecznych – uczestnictwo w spotkaniach towarzyskich, rodzinnych czy biznesowych mo\u017ce by\u0107 utrudnione, gdy typowe menu nie pasuje do surowych zasad diety.<\/p>\n\n\n\n
Psychologicznie, eliminacja szerokiego zakresu pokarm\u00f3w mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 poczucie deprywacji i stres. U os\u00f3b podatnych na zaburzenia od\u017cywiania<\/a> (np. ortoreksja) istnieje ryzyko utrwalenia niezdrowej relacji z jedzeniem. Istotnym aspektem jest r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczna krytyka: entuzja\u015bci diety carnivore nierzadko spotykaj\u0105 si\u0119 z niezrozumieniem lub sprzeciwem ze strony otoczenia, co mo\u017ce pot\u0119gowa\u0107 izolacj\u0119 lub konflikt.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDla kogo dieta carnivore mo\u017ce by\u0107 rozwa\u017cana (i pod czyim nadzorem)?<\/h2>\n\n\n\n
Dieta carnivore nie jest rekomendowana przez \u017cadne \u015brodowisko dietetyczne czy medyczne. Nie posiada odpowiedni bada\u0144, kt\u00f3re wskazywa\u0142yby jasno w jakich jednostkach chorobowych j\u0105 stosowa\u0107. Je\u015bli jednak zdecydujesz si\u0119 na tego typu model \u017cywienia, warto by\u0107 pod odpowiednim nadzorem medycznym i regularnie kontrolowa\u0107 parametry takie jak: lipidogram<\/a>, pr\u00f3by w\u0105trobowe<\/a>, stan trzustki, markery zapalne, glukoz\u0119 czy funkcj\u0119 nerek. Dieta nie powinna by\u0107 wdro\u017cona na zbyt d\u0142ugo i najlepiej prowadzona przez dietetyka<\/a> lub lekarza, kt\u00f3ry j\u0105 zleci\u0142.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nAlternatywne podej\u015bcia do diety (keto, paleo) \u2013 por\u00f3wnanie<\/h2>\n\n\n\n
Bardzo podobnymi sposobami od\u017cywiania do diety carnivore, ale mniej restrykcyjnymi s\u0105 dieta paleo i dieta ketogeniczna. W diecie paleo dopuszczalne jest spo\u017cywanie owoc\u00f3w i warzyw, nasion, pestek i orzech\u00f3w, cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 jest ograniczenie w zakresie jedzenia zb\u00f3\u017c, nasion ro\u015blin str\u0105czkowych czy nabia\u0142u.<\/strong> W diecie keto natomiast, dopuszczalne jest spo\u017cywanie wszystkich rodzaj\u00f3w t\u0142uszczu, a tak\u017ce nabia\u0142u oraz warzyw. Dieta keto dopuszcza spo\u017cywanie do 10% energii z w\u0119glowodan\u00f3w, natomiast dieta carnivore wskazuje, \u017ce zawarto\u015b\u0107 w\u0119glowodan\u00f3w powinna by\u0107 jak najni\u017csza d\u0105\u017c\u0105ca do 0. Podsumowanie wspomnianych trzech modeli znajduje si\u0119 w poni\u017cszej tabeli.<\/p>\n\n\n\nCecha \/ Dieta<\/strong><\/td>Carnivore<\/strong><\/td>Paleo<\/strong><\/td>Keto<\/strong><\/td><\/tr><\/thead>G\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenie<\/strong><\/td>Spo\u017cywanie wy\u0142\u0105cznie produkt\u00f3w zwierz\u0119cych<\/td> Jedzenie jak cz\u0142owiek epoki paleolitu \u2013 naturalna, nieprzetworzona \u017cywno\u015b\u0107<\/td> Bardzo niski poziom w\u0119glowodan\u00f3w, wysoki t\u0142uszczu, umiarkowanie bia\u0142ka<\/td><\/tr> Dozwolone produkty<\/strong><\/td>Mi\u0119so, ryby, jaja, produkty odzwierz\u0119ce (czasem nabia\u0142)<\/td> Mi\u0119so, ryby, warzywa, owoce, orzechy, jajka, zdrowe t\u0142uszcze<\/td> Mi\u0119so, ryby, jajka, warzywa niskow\u0119glowodanowe, nabia\u0142 t\u0142usty, orzechy, oleje<\/td><\/tr> Zakazane produkty<\/strong><\/td>Wszystko ro\u015blinne: warzywa, owoce, orzechy, zbo\u017ca<\/td> Zbo\u017ca, nabia\u0142, ro\u015bliny str\u0105czkowe, cukier, \u017cywno\u015b\u0107 przetworzona<\/td> Cukier, wi\u0119kszo\u015b\u0107 owoc\u00f3w, zbo\u017ca, wysoka ilo\u015b\u0107 skrobi<\/td><\/tr> Poziom w\u0119glowodan\u00f3w<\/strong><\/td>~0 g\/dzie\u0144<\/td> Umiarkowany (z warzyw i owoc\u00f3w)<\/td> Bardzo niski (zwykle <20\u201350 g\/dzie\u0144)<\/td><\/tr> Poziom bia\u0142ka<\/strong><\/td>Wysoki<\/td> Umiarkowany\u2013wysoki<\/td> Umiarkowany<\/td><\/tr> Stopie\u0144 restrykcji<\/strong><\/td>Bardzo wysoki<\/td> Umiarkowany<\/td> Wysoki<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest dieta carnivore i na czym polega?<\/h2>\n\n\n\n
Dieta carnivore z j. angielskiego oznacza diet\u0119 mi\u0119so\u017cercy, opiera si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na produktach mi\u0119snych. Jest to dieta niskow\u0119glowodanowa<\/a>, kt\u00f3ra nie uwzgl\u0119dnia produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego za wyj\u0105tkiem przypraw. Swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 zyska\u0142a wraz z wydaniem ksi\u0105\u017cki \u201eThe Carnivore diet\u201d Dr Shawn\u2019a Baker\u2019a – ameryka\u0144skiego chirurga i ortopedy. Ksi\u0105\u017cka opisuje w jaki spos\u00f3b autor \u017cywi\u0142 si\u0119 przez 2,5 roku i o wp\u0142ywie tego modelu \u017cywienia na jego zdrowie. Dieta opiera\u0142a si\u0119 tylko na jajach, mi\u0119sie i jego przetworzonych formach takich jak boczek, burgery. Nie jad\u0142 w og\u00f3le warzyw, owoc\u00f3w, produkt\u00f3w zbo\u017cowych ani b\u0142onnika<\/a>. Dieta jest przede wszystkim niskow\u0119glowodanowa, a \u017ar\u00f3d\u0142em t\u0142uszczu i bia\u0142ka jest g\u0142\u00f3wnie mi\u0119so, jaja i owoce morza, szczeg\u00f3lnie t\u0142uste elementy.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Produkty dozwolone i wskazane w diecie carnivore to:<\/p>\n\n\n\n W diecie carnivore niewskazane jest spo\u017cycie produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego,<\/strong> czyli wszystkich owoc\u00f3w i warzyw, a tak\u017ce ich przetwor\u00f3w. Dodatkowo, nie jest zalecane spo\u017cywanie produkt\u00f3w zbo\u017cowych, takich jak pieczywo, makaron, kasze, nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych. Ale r\u00f3wnie\u017c eliminacji podlegaj\u0105 orzechy, nasiona i pestki. Zaskakuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c usuni\u0119cie olej\u00f3w ro\u015blinnych z diety, a tak\u017ce kawy i herbaty, napar\u00f3w zio\u0142owych.<\/strong> W\u015br\u00f3d niedozwolonych produkt\u00f3w wymienia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c soki, mi\u00f3d i s\u0142odziki.<\/p>\n\n\n\n Autor i prekursor diety carnivore opisuje kilka odmian tego sposobu \u017cywienia, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 stopniem restrykcyjno\u015bci i elastyczno\u015bci. Najbardziej rygorystyczn\u0105 wersj\u0105 jest dieta oparta wy\u0142\u0105cznie na mi\u0119sie czerwonym, dopuszczaj\u0105ca jedynie s\u00f3l i wod\u0119. Jest to tzw. dieta lwa, skrajnie eliminacyjna i restrykcyjna. W\u015br\u00f3d bardziej restrykcyjnych wymienia si\u0119 jeszcze diet\u0119 \u201estrict carnivore-beef only\u201d<\/strong> opieraj\u0105ca si\u0119 tylko na wo\u0142owinie. Najbardziej klasyczn\u0105 postaci\u0105 jest dieta strict-carnivore – standardowa, dopuszczaj\u0105ca spo\u017cycie jaj, podrob\u00f3w, cz\u0119\u015bciowo r\u00f3wnie\u017c nabia\u0142u i niekt\u00f3rych przypraw. Inn\u0105 odmian\u0105 jest dieta ketovore, dopuszczaj\u0105ca cz\u0119\u015bciowo spo\u017cycie ro\u015blin, np. zielonych warzyw, awokado, oliwy.<\/p>\n\n\n Badanie ankietowe obejmuj\u0105ce 2029 uczestnik\u00f3w stosuj\u0105cych diet\u0119 carnivore przez 6 miesi\u0119cy wskaza\u0142o na redukcj\u0119 masy cia\u0142a u oko\u0142o 95% ankietowanych. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce liczba rzetelnych bada\u0144 naukowych dotycz\u0105cych tej diety jest nadal ograniczona. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dost\u0119pnych doniesie\u0144 naukowych analizuje wp\u0142yw diet o znacznym ograniczeniu w\u0119glowodan\u00f3w<\/a>, a nie ich ca\u0142kowitej eliminacji. <\/p>\n\n\n\n Przypuszcza si\u0119 wi\u0119c, \u017ce obserwowana redukcja masy cia\u0142a mo\u017ce wynika\u0107 ze zwi\u0119kszonego uczucia syto\u015bci,<\/strong> jakie zapewniaj\u0105 posi\u0142ki bia\u0142kowo-t\u0142uszczowe. Mo\u017ce to prowadzi\u0107 do d\u0142u\u017cszych przerw mi\u0119dzy posi\u0142kami oraz ni\u017cszego spo\u017cycia kalorii w ci\u0105gu dnia, co bezpo\u015brednio przek\u0142ada si\u0119 na spadek masy cia\u0142a. Brakuje jednak danych literaturowych potwierdzaj\u0105cych skuteczno\u015b\u0107 diety carnivore w tym zakresie. <\/p>\n\n\n\n Dost\u0119pne informacje pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie z bada\u0144 ankietowych, kt\u00f3re s\u0105 subiektywne, oraz z opis\u00f3w pojedynczych przypadk\u00f3w, charakteryzuj\u0105cych si\u0119 nisk\u0105 jako\u015bci\u0105 i ograniczon\u0105 przydatno\u015bci\u0105 kliniczn\u0105. Nie wiadomo r\u00f3wnie\u017c, czy uzyskana redukcja masy cia\u0142a utrzymuje si\u0119 w perspektywie wieloletniej ani jakie mog\u0105 by\u0107 zdrowotne konsekwencje d\u0142ugotrwa\u0142ego stosowania tej diety (np. ryzyko niedobor\u00f3w czy problem\u00f3w sercowo-naczyniowych).<\/p>\n\n\n\n Osoby stosuj\u0105ce diet\u0119 carnivore cz\u0119sto relacjonuj\u0105 z\u0142agodzenie objaw\u00f3w nieswoistych chor\u00f3b zapalnych jelit, wzd\u0119\u0107 czy problem\u00f3w z gazami. Teoretycznie mo\u017ce to wynika\u0107 z wyeliminowania potencjalnych alergen\u00f3w i fermentuj\u0105cych w\u0119glowodan\u00f3w (FODMAP<\/a>). W wielu przypadkach poprawa mo\u017ce by\u0107 jednak efektem diety eliminacyjnej, a nie samej dominacji mi\u0119sa. <\/p>\n\n\n\n Nie ma dowod\u00f3w na zastosowanie diety carnivore u os\u00f3b z chorobami o pod\u0142o\u017cu autoimmunizacyjnym. <\/strong>Mo\u017cna jednak dopuszcza\u0107 jej mniej restrykcyjne warianty w przypadku os\u00f3b ze specjalnymi wymaganiami \u017cywieniowymi np. z silnymi alergiami pokarmowymi.<\/p>\n\n\n\n Dieta ca\u0142kowicie pozbawiona w\u0119glowodan\u00f3w prowadzi do obni\u017cenia glikemii i insulinemii, co u cz\u0119\u015bci os\u00f3b mo\u017ce poprawi\u0107 kontrol\u0119 cukru we krwi i zmniejszy\u0107 objawy insulinooporno\u015bci<\/a>. Niekt\u00f3re osoby odczuwaj\u0105 tak\u017ce wi\u0119ksz\u0105 koncentracj\u0119 i stabilniejszy poziom energii. Jednak efekty te s\u0105 lepiej udokumentowane w kontek\u015bcie klasycznej diety ketogenicznej<\/a>. <\/p>\n\n\n\n Grupa os\u00f3b z cukrzyc\u0105<\/a> bior\u0105ca udzia\u0142 we wspomnianym wcze\u015bniej badaniu ankietowym odnotowa\u0142a popraw\u0119 w parametrze hemoglobiny glikowanej<\/a>. Meta-analiza 17 randomizowanych bada\u0144 u pacjent\u00f3w z cukrzyc\u0105 typu 2 wykaza\u0142a, \u017ce diety niskow\u0119glodanowe znacz\u0105co obni\u017caj\u0105 poziom glukozy na czczo (\u015brednia r\u00f3\u017cnica \u221210,7 mg\/dL) i HbA1c (hemoglobiny glikowanej). <\/p>\n\n\n\n Warto jednak wspomnie\u0107, \u017ce nie ma obecnie bada\u0144 nad diet\u0105 carnivore w kontek\u015bcie wsparcia os\u00f3b z cukrzyc\u0105 czy problemami z gospodark\u0105 w\u0119glowodanow\u0105. Cytowane badanie dotyczy diety niskow\u0119glowodanowej, gdzie w\u0119glowodany s\u0105 na poziomie 10-30% energetyczno\u015bci diety, a dieta carnivore charakteryzuje si\u0119 zawarto\u015bci\u0105 w\u0119glowodan\u00f3w poni\u017cej 10% ca\u0142odziennego zapotrzebowania energetycznego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Autorzy diety opieraj\u0105 wnioski na tezie o prozapalnym charakterze niekt\u00f3rych sk\u0142adnik\u00f3w ro\u015blinnych (np. lektyny). Zalecaj\u0105 wi\u0119c eliminacj\u0119 produkt\u00f3w ro\u015blinnych. Nie jest to jednak poparte \u017cadnymi dowodami.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Przez ma\u0142\u0105 liczb\u0119 dost\u0119pnych bada\u0144 nad diet\u0105 carnivore trudno okre\u015bli\u0107 j\u0105 diet\u0105 zdrow\u0105. Natomiast, w \u015bwietle dost\u0119pnej aktualnie wiedzy mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce stosowanie tego stylu \u017cywienia mo\u017ce doprowadzi\u0107 do:<\/p>\n\n\n\n Dieta carnivore mo\u017ce pokrywa\u0107 zapotrzebowanie na cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych, takich jak cynk<\/a>, witaminy B6, B12, PP oraz fosfor<\/a>. Jednak ze wzgl\u0119du na du\u017ce ograniczenie produkt\u00f3w pochodzenia ro\u015blinnego wiele innych sk\u0142adnik\u00f3w mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w niedoborze – na przyk\u0142ad b\u0142onnik, niekt\u00f3re sk\u0142adniki mineralne i witaminy.<\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych potencjalnych niedobor\u00f3w wymienia si\u0119 niedob\u00f3r witaminy B1, magnezu, witaminy C, wapnia, folian\u00f3w, potasu oraz jodu. Objawy takich niedobor\u00f3w mog\u0105 obejmowa\u0107 m.in. obni\u017cenie g\u0119sto\u015bci mineralnej ko\u015bci, zaburzenia hormonalne i odporno\u015bci, zaparcia, problemy z funkcjonowaniem uk\u0142adu nerwowego czy dolegliwo\u015bci zwi\u0105zane z przyz\u0119biem.<\/p>\n\n\n\n Warto wspomnie\u0107, \u017ce ograniczenie w\u0119glowodan\u00f3w oraz brak b\u0142onnika w diecie carnivore mo\u017ce prowadzi\u0107 do dysbiozy<\/a>, czyli zmniejszenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci mikrobiologicznej w jelicie. W takiej sytuacji dochodzi do zubo\u017cenia mikrobioty ochronnej, kt\u00f3ra wykorzystuje b\u0142onnik do produkcji kr\u00f3tko\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (SCFA) od\u017cywiaj\u0105cych nab\u0142onek jelitowy. W warunkach niedoboru b\u0142onnika przewag\u0119 zyskuj\u0105 bakterie proteolityczne, \u017cywi\u0105ce si\u0119 bia\u0142kiem. Ich nadmierny rozrost mo\u017ce sprzyja\u0107 dolegliwo\u015bciom \u017co\u0142\u0105dkowo-jelitowym, takim jak wzd\u0119cia czy gazy. <\/p>\n\n\n\n Brak prebiotyk\u00f3w (w tym b\u0142onnika) mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zmniejsza\u0107 populacj\u0119 bakterii prozdrowotnych, np. tych produkuj\u0105cych SCFA, co os\u0142abia barier\u0119 jelitow\u0105 i mo\u017ce nasila\u0107 stan zapalny. W badaniach in vitro<\/a> i in vivo obserwowano spadek liczebno\u015bci Bifidobacterium<\/em> podczas stosowania diet ketogenicznych oraz zmniejszenie populacji kom\u00f3rek Th17 w jelicie – elementu uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3rego zaburzenia mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na reakcje zapalne.<\/p>\n\n\n\n U os\u00f3b na diecie carnivore, zaobserwowano znacznie podwy\u017cszony poziom cholesterolu LDL<\/strong> (\u015brednio 176 mg\/dl, podczas gdy prawid\u0142owy poziom cholesterolu tej frakcji nie powinien przekracza\u0107 115 mg\/dl). Podwy\u017cszony poziom cholesterolu LDL<\/a> wi\u0105\u017ce si\u0119 z wi\u0119kszym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Ponadto, niskie spo\u017cycie warzyw i owoc\u00f3w (antyoksydant\u00f3w) wp\u0142ywa niekorzystnie na \u015br\u00f3db\u0142onek naczy\u0144, pogarszaj\u0105c jego funkcje. <\/p>\n\n\n\n Zwi\u0119kszona poda\u017c bia\u0142ka z mi\u0119sa mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na podwy\u017cszenie TMAO, <\/strong>czyli produkt\u00f3w rozk\u0142adu karnityny i choliny z mi\u0119sa. Podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie TMAO powi\u0105zane jest z mia\u017cd\u017cyc\u0105<\/a>, kt\u00f3ra bezpo\u015brednio wp\u0142ywa na rozw\u00f3j chor\u00f3b sercowo-naczyniowych.<\/p>\n\n\n\n Nie ma odpowiednich bada\u0144 w kontek\u015bcie dzia\u0142ania diety carnivore na w\u0105trob\u0119. W modelach zwierz\u0119cych wykazano, \u017ce dieta wysokot\u0142uszczowa sprzyja odk\u0142adaniu si\u0119 t\u0142uszczu w w\u0105trobie zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyko zapalenia. Ponadto u os\u00f3b z niealkoholow\u0105 st\u0142uszczeniow\u0105 chorob\u0105 w\u0105troby przyjmuj\u0105cych du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 bia\u0142ka z diet\u0105 mo\u017ce dochodzi\u0107 do nasilenia objaw\u00f3w choroby.<\/p>\n\n\n\n Nadmierne spo\u017cycie bia\u0142ka zwierz\u0119cego, zw\u0142aszcza pochodz\u0105cego z mi\u0119sa, mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 wydalanie produkt\u00f3w azotowych z moczem.<\/strong> U os\u00f3b z obci\u0105\u017ceniem chorobowym w kierunku schorze\u0144 nerek mo\u017ce to by\u0107 niekorzystne, poniewa\u017c prowadzi do fizjologicznej hiperfiltracji nerkowej. Utrzymywanie bardzo wysokiej poda\u017cy bia\u0142ka przez d\u0142u\u017cszy czas mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z pogorszeniem funkcji nerek, szczeg\u00f3lnie u os\u00f3b obarczonych podwy\u017cszonym ryzykiem.<\/p>\n\n\n\n Liczba bada\u0144 na temat diety carnivore i jej zastosowania jest bardzo niewielka. Ponadto, brak bada\u0144 d\u0142ugoterminowych badaj\u0105cych zar\u00f3wno odpowiedni czas bycia na tego typu diecie oraz jej d\u0142ugotrwa\u0142e skutki zdrowotne. Nie ma r\u00f3wnie\u017c bada\u0144 na konkretnych populacjach os\u00f3b, np. os\u00f3b z nowotworami czy chorobami przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n Dieta carnivore, ze wzgl\u0119du na wykluczenie niemal wszystkich produkt\u00f3w ro\u015blinnych, jest skrajnie restrykcyjna. Taki model \u017cywienia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyzwa\u0144 spo\u0142ecznych – uczestnictwo w spotkaniach towarzyskich, rodzinnych czy biznesowych mo\u017ce by\u0107 utrudnione, gdy typowe menu nie pasuje do surowych zasad diety.<\/p>\n\n\n\n Psychologicznie, eliminacja szerokiego zakresu pokarm\u00f3w mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 poczucie deprywacji i stres. U os\u00f3b podatnych na zaburzenia od\u017cywiania<\/a> (np. ortoreksja) istnieje ryzyko utrwalenia niezdrowej relacji z jedzeniem. Istotnym aspektem jest r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczna krytyka: entuzja\u015bci diety carnivore nierzadko spotykaj\u0105 si\u0119 z niezrozumieniem lub sprzeciwem ze strony otoczenia, co mo\u017ce pot\u0119gowa\u0107 izolacj\u0119 lub konflikt.<\/p>\n\n\n Dieta carnivore nie jest rekomendowana przez \u017cadne \u015brodowisko dietetyczne czy medyczne. Nie posiada odpowiedni bada\u0144, kt\u00f3re wskazywa\u0142yby jasno w jakich jednostkach chorobowych j\u0105 stosowa\u0107. Je\u015bli jednak zdecydujesz si\u0119 na tego typu model \u017cywienia, warto by\u0107 pod odpowiednim nadzorem medycznym i regularnie kontrolowa\u0107 parametry takie jak: lipidogram<\/a>, pr\u00f3by w\u0105trobowe<\/a>, stan trzustki, markery zapalne, glukoz\u0119 czy funkcj\u0119 nerek. Dieta nie powinna by\u0107 wdro\u017cona na zbyt d\u0142ugo i najlepiej prowadzona przez dietetyka<\/a> lub lekarza, kt\u00f3ry j\u0105 zleci\u0142.<\/p>\n\n\n\n Bardzo podobnymi sposobami od\u017cywiania do diety carnivore, ale mniej restrykcyjnymi s\u0105 dieta paleo i dieta ketogeniczna. W diecie paleo dopuszczalne jest spo\u017cywanie owoc\u00f3w i warzyw, nasion, pestek i orzech\u00f3w, cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 jest ograniczenie w zakresie jedzenia zb\u00f3\u017c, nasion ro\u015blin str\u0105czkowych czy nabia\u0142u.<\/strong> W diecie keto natomiast, dopuszczalne jest spo\u017cywanie wszystkich rodzaj\u00f3w t\u0142uszczu, a tak\u017ce nabia\u0142u oraz warzyw. Dieta keto dopuszcza spo\u017cywanie do 10% energii z w\u0119glowodan\u00f3w, natomiast dieta carnivore wskazuje, \u017ce zawarto\u015b\u0107 w\u0119glowodan\u00f3w powinna by\u0107 jak najni\u017csza d\u0105\u017c\u0105ca do 0. Podsumowanie wspomnianych trzech modeli znajduje si\u0119 w poni\u017cszej tabeli.<\/p>\n\n\n\n
\n Zasady diety carnivore – co je\u015b\u0107, a czego unika\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
Produkty spo\u017cywcze, kt\u00f3re podlegaj\u0105 eliminacji w diecie carnivore:<\/h3>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cne odmiany i stopnie restrykcyjno\u015bci diety carnivore<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nPotencjalne korzy\u015bci zdrowotne deklarowane przez zwolennik\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n
Utrata masy cia\u0142a i redukcja tkanki t\u0142uszczowej<\/h3>\n\n\n\n
Poprawa problem\u00f3w trawiennych i autoimmunologicznych<\/h3>\n\n\n\n
Stabilizacja poziomu cukru we krwi i poprawa energii<\/h3>\n\n\n\n
Redukcja stan\u00f3w zapalnych<\/h3>\n\n\n\n
\n Potencjalne ryzyka i kontrowersje zwi\u0105zane z diet\u0105 carnivore<\/h2>\n\n\n\n\n
Niedobor\u00f3w sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych – b\u0142onnika, witamin, minera\u0142\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n
Wp\u0142yw na zdrowie jelit i mikrobiom<\/h3>\n\n\n\n
Ryzyko chor\u00f3b sercowo-naczyniowych (cholesterol, t\u0142uszcze nasycone)<\/h3>\n\n\n\n
Obci\u0105\u017cenie nerek i w\u0105troby<\/h3>\n\n\n\n
Brak d\u0142ugoterminowych bada\u0144 naukowych<\/h3>\n\n\n\n
Aspekty psychologiczne i spo\u0142eczne<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nDla kogo dieta carnivore mo\u017ce by\u0107 rozwa\u017cana (i pod czyim nadzorem)?<\/h2>\n\n\n\n
Alternatywne podej\u015bcia do diety (keto, paleo) \u2013 por\u00f3wnanie<\/h2>\n\n\n\n
Cecha \/ Dieta<\/strong><\/td> Carnivore<\/strong><\/td> Paleo<\/strong><\/td> Keto<\/strong><\/td><\/tr><\/thead> G\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenie<\/strong><\/td> Spo\u017cywanie wy\u0142\u0105cznie produkt\u00f3w zwierz\u0119cych<\/td> Jedzenie jak cz\u0142owiek epoki paleolitu \u2013 naturalna, nieprzetworzona \u017cywno\u015b\u0107<\/td> Bardzo niski poziom w\u0119glowodan\u00f3w, wysoki t\u0142uszczu, umiarkowanie bia\u0142ka<\/td><\/tr> Dozwolone produkty<\/strong><\/td> Mi\u0119so, ryby, jaja, produkty odzwierz\u0119ce (czasem nabia\u0142)<\/td> Mi\u0119so, ryby, warzywa, owoce, orzechy, jajka, zdrowe t\u0142uszcze<\/td> Mi\u0119so, ryby, jajka, warzywa niskow\u0119glowodanowe, nabia\u0142 t\u0142usty, orzechy, oleje<\/td><\/tr> Zakazane produkty<\/strong><\/td> Wszystko ro\u015blinne: warzywa, owoce, orzechy, zbo\u017ca<\/td> Zbo\u017ca, nabia\u0142, ro\u015bliny str\u0105czkowe, cukier, \u017cywno\u015b\u0107 przetworzona<\/td> Cukier, wi\u0119kszo\u015b\u0107 owoc\u00f3w, zbo\u017ca, wysoka ilo\u015b\u0107 skrobi<\/td><\/tr> Poziom w\u0119glowodan\u00f3w<\/strong><\/td> ~0 g\/dzie\u0144<\/td> Umiarkowany (z warzyw i owoc\u00f3w)<\/td> Bardzo niski (zwykle <20\u201350 g\/dzie\u0144)<\/td><\/tr> Poziom bia\u0142ka<\/strong><\/td> Wysoki<\/td> Umiarkowany\u2013wysoki<\/td> Umiarkowany<\/td><\/tr> Stopie\u0144 restrykcji<\/strong><\/td> Bardzo wysoki<\/td> Umiarkowany<\/td> Wysoki<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/witaminy-widget-700x533.webp\")