\n\n\n\n
Bradykardia \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Co to jest bradykardia i jakie s\u0105 normy t\u0119tna dla doros\u0142ych?<\/strong> Bradykardia to spowolnienie akcji serca poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119 w spoczynku. U sportowc\u00f3w i podczas snu cz\u0119sto jest to stan fizjologiczny. Je\u015bli jednak wolne bicie serca wynika z zaburze\u0144 w uk\u0142adzie bod\u017acoprzewodz\u0105cym, mo\u017ce prowadzi\u0107 do niedotlenienia narz\u0105d\u00f3w i wymaga diagnostyki kardiologicznej.<\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 najcz\u0119stsze przyczyny i rodzaje wolnego bicia serca?<\/strong> Przyczyny bradykardii dzielimy na sercowe (np. blok przedsionkowo-komorowy, zawa\u0142, zw\u0142\u00f3knienie) oraz pozasercowe (niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy, zaburzenia elektrolitowe, leki). Wyr\u00f3\u017cniamy m.in. bradykardi\u0119 zatokow\u0105 oraz gro\u017aniejsze bloki AV II i III stopnia, gdzie impulsy elektryczne nie docieraj\u0105 prawid\u0142owo do kom\u00f3r.<\/li>\n\n\n\n
- Kiedy bradykardia jest niebezpieczna i jak wygl\u0105da jej leczenie?<\/strong> Wolne t\u0119tno jest gro\u017ane, gdy towarzysz\u0105 mu omdlenia, zawroty g\u0142owy, duszno\u015b\u0107 lub b\u00f3l w klatce piersiowej. Leczenie zale\u017cy od przyczyny \u2013 u pacjent\u00f3w z utrwalonymi zaburzeniami rytmu standardem jest implantacja stymulatora serca (rozrusznika). W stanach nag\u0142ych personel medyczny stosuje atropin\u0119 lub adrenalin\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest bradykardia? Normy i fizjologia t\u0119tna<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Rodzaje bradykardii<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Najcz\u0119stsze przyczyny bradykardii<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy bradykardii \u2013 kiedy jest niebezpieczna?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Bradykardia \u2013 leczenie<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Powik\u0142ania i rokowanie<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Kiedy wezwa\u0107 pogotowie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Styl \u017cycia i profilaktyka \u2013 co mo\u017cesz zrobi\u0107?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest bradykardia? Normy i fizjologia t\u0119tna<\/h2>\n\n\n\n
Bradykardia to stan, kt\u00f3ry okre\u015bla spowolnienie pracy serca w spoczynku<\/strong> wzgl\u0119dem przyj\u0119tych norm.<\/p>\n\n\n\nTen termin m\u00f3wi, \u017ce rytm jest wolny w odniesieniu do norm spoczynkowych. Nie rozstrzyga, czy jest to cz\u0119\u015b\u0107 fizjologii (prawid\u0142owej pracy organizmu), czy obraz zaburze\u0144 rytmu lub przewodzenia.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego w edukacji pacjenta tak wa\u017cne jest uproszczone wyja\u015bnienie tego, jak funkcjonuje uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia<\/strong> i najwa\u017cniejszy mi\u0119sie\u0144 w naszym organizmie. Bez podstawowej wiedzy bardzo \u0142atwo wpa\u015b\u0107 w niepotrzebny l\u0119k<\/a> albo w przeciwn\u0105 skrajno\u015b\u0107 \u2013 bagatelizowanie zaburze\u0144 rytmu serca.<\/p>\n\n\n\nW takim razie, aby lepiej zrozumie\u0107 poj\u0119cie bradykardii, warto uporz\u0105dkowa\u0107 sam proces tego, jak kszta\u0142tuje si\u0119 rytm serca. Serce ma w\u0142asny uk\u0142ad bod\u017acotw\u00f3rczo-przewodz\u0105cy (uk\u0142ad bod\u017acoprzewodz\u0105cy serca).<\/p>\n\n\n\n
Prawid\u0142owy rytm zatokowy to taki, kt\u00f3ry \u201erozpoczyna si\u0119\u201d w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym (naturalnym rozruszniku serca). To naturalne miejsce inicjacji rytmu (aktywno\u015bci elektrycznej serca) \u2013 w takim rytmie impulsy pojawiaj\u0105 si\u0119 regularnie i prowadz\u0105 do skoordynowanego skurczu przedsionk\u00f3w oraz kom\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n
\n- Impulsy elektryczne powstaj\u0105 w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym.<\/li>\n\n\n\n
- Nast\u0119pnie impuls rozchodzi si\u0119 po przedsionkach i dociera do w\u0119z\u0142a przedsionkowo-komorowego.<\/li>\n\n\n\n
- Dalej biegnie p\u0119czkiem Hisa, jego odnogami oraz w\u0142\u00f3knami Purkinjego, a\u017c do mi\u0119\u015bnia kom\u00f3r serca.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Taka sekwencja zapewnia w\u0142a\u015bciw\u0105 liczb\u0119 uderze\u0144 serca na minut\u0119 <\/strong>oraz synchronizacj\u0119 skurczu przedsionk\u00f3w i kom\u00f3r (jam serca). Dzi\u0119ki temu krew p\u0142ynie w kierunku zgodnym z fizjologi\u0105, a tempo pracy serca dostosowuje si\u0119 do potrzeb organizmu.<\/p>\n\n\n\nW regulacji akcji serca bierze udzia\u0142 uk\u0142ad autonomiczny \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego, kt\u00f3ra reguluje prac\u0119 serca poza nasz\u0105 kontrol\u0105. W jego obr\u0119bie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 uk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czulny i przywsp\u00f3\u0142czulny.<\/p>\n\n\n\n
\n- Uk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czulny przyspiesza rytm serca i zwi\u0119ksza si\u0142\u0119 skurczu. Organizm uruchamia ten tor regulacji w sytuacjach wi\u0119kszego zapotrzebowania na przep\u0142yw krwi.<\/li>\n\n\n\n
- Uk\u0142ad przywsp\u00f3\u0142czulny odpowiada za zwolnienie akcji serca. Najsilniejszy wp\u0142yw wywiera tu nerw b\u0142\u0119dny. Dominuje podczas snu i odpoczynku. Wtedy organizm przechodzi w stan regeneracji, a zapotrzebowanie na szybki przep\u0142yw krwi jest mniejsze.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W spoczynku u os\u00f3b doros\u0142ych, gdy mowa o prawid\u0142owych warto\u015bciach czynno\u015bci serca, cz\u0119sto podaje si\u0119 zakres od oko\u0142o 60 do 100 uderze\u0144 na minut\u0119<\/strong>. To u\u017cyteczny, ale orientacyjny przedzia\u0142. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce u wielu zdrowych os\u00f3b warto\u015bci ni\u017csze ni\u017c 60 uderze\u0144 na minut\u0119 mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 bez cech choroby.<\/p>\n\n\n\nW wielu opracowaniach punktem odniesienia dla bradykardii jest warto\u015b\u0107 cz\u0119stotliwo\u015bci rytmu serca, kt\u00f3ra spada poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119 <\/strong>(dotyczy os\u00f3b doros\u0142ych \u2013 dla dzieci normy s\u0105 inne). Odnotowanie takich warto\u015bci mo\u017ce by\u0107 sygna\u0142em do przeprowadzenia dalszej diagnostyki, jednak nie jest samodzielnym kryterium pozwalaj\u0105cym rozpozna\u0107 zaburzenie.<\/p>\n\n\n\nWarto m\u00f3wi\u0107 o tym jasno, poniewa\u017c przy dzisiejszej popularno\u015bci i dost\u0119pno\u015bci technologii (m.in. zegark\u00f3w z funkcj\u0105 mierzenia t\u0119tna), pacjenci cz\u0119sto traktuj\u0105 wyniki odnotowane w aplikacji jako podstaw\u0119 do tworzenia oczekiwa\u0144 wobec rozpocz\u0119cia diagnostyki lub nawet wdro\u017cenia leczenia. Samodzielnie zbierane dane mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 obserwacji trendu zmian, jednak w monitorowaniu pracy serca nie zast\u0119puj\u0105 badania EKG.<\/em><\/p>\n\n\n\nNieprawid\u0142owych wynik\u00f3w pracy serca nie nale\u017cy bagatelizowa\u0107, jednak wyci\u0105ganie w\u0142asnych wniosk\u00f3w nigdy nie powinno zast\u0119powa\u0107 konsultacji ze specjalist\u0105. Lekarz zawsze \u0142\u0105czy wynik z kontekstem klinicznym, wiekiem, mas\u0105 cia\u0142a oraz og\u00f3lnym obrazem funkcjonowania uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia u danego pacjenta i na tej podstawie (je\u015bli widzi tak\u0105 potrzeb\u0119) zleca dalsze post\u0119powanie.<\/p>\n\n\n\n
T\u0119tno nie jest sta\u0142e. Zmienia si\u0119 w ci\u0105gu doby i reaguje na wiele bod\u017ac\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- Serce przyspiesza, gdy ro\u015bnie zapotrzebowanie tkanek na tlen i sk\u0142adniki od\u017cywcze \u2013 wtedy, gdy wstajemy z \u0142\u00f3\u017cka, \u017cywio\u0142owo o czym\u015b rozmawiamy, zaczynamy si\u0119 stresowa\u0107, wchodzimy po schodach, biegniemy na autobus czy trenujemy.<\/li>\n\n\n\n
- Serce zwalnia, gdy organizm przechodzi w tryb odpoczynku \u2013 kiedy siadamy na kanapie, czytamy ksi\u0105\u017ck\u0119 czy k\u0142adziemy si\u0119 spa\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Taki rytm zmian jest czym\u015b oczekiwanym.<\/p>\n\n\n\n
Rytm pracy serca zawsze mierzy si\u0119 w spoczynku, ciszy i po kilku minutach odpoczynku. Pomiar wykonany po wej\u015bciu po schodach, po zdenerwowaniu, po wypiciu kawy lub w gor\u0105cym pomieszczeniu mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od pomiaru wykonanego w spokojnych warunkach<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nZegarki i opaski mierz\u0105 rytm w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y lub p\u00f3\u0142ci\u0105g\u0142y, a ich algorytmy u\u015bredniaj\u0105 wynik. Pacjent widzi jedn\u0105 liczb\u0119, jednak w tle stoi ca\u0142a mozaika zmian. To kolejny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego interpretacja tych danych wymaga ostro\u017cno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\nIstotna jest te\u017c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy t\u0119tnem mierzonym na obwodzie (m.in. z nadgarstka) a cz\u0119sto\u015bci\u0105 rytmu serca widoczn\u0105 w zapisie elektrycznym (mierzon\u0105 bezpo\u015brednio). U zdrowej osoby warto\u015bci s\u0105 zbie\u017cne. W zaburzeniach rytmu mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 sytuacje, gdy cz\u0119\u015b\u0107 skurcz\u00f3w jest zbyt s\u0142aba, aby wytworzy\u0107 wyra\u017an\u0105 fal\u0119 t\u0119tna na t\u0119tnicach obwodowych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n ![\"pakiet](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/kardiolog-konsultacja.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144<\/div>\n Choroby serca<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Chcesz wiedzie\u0107, w jakiej kondycji jest Tw\u00f3j uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia? Wykonaj pakiet bada\u0144 i zadbaj o wydolno\u015b\u0107 swojego serca.<\/div>\n
\n 239 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRodzaje bradykardii<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nJak ju\u017c wiesz, bradykardia to nie choroba serca \u2013 mo\u017ce by\u0107 jednak jej objawem. Aby lepiej zrozumie\u0107, dlaczego, nale\u017cy sklasyfikowa\u0107 jej rodzaje. Najprostszy i jednocze\u015bnie najbardziej czytelny podzia\u0142 odnosi si\u0119 do tego, czy wolny rytm jest cz\u0119\u015bci\u0105 prawid\u0142owej regulacji organizmu, czy wynika z nieprawid\u0142owo\u015bci uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego serca.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBradykardia fizjologiczna<\/h3>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w bradykardii fizjologicznej pojawia si\u0119 wtedy, gdy zmniejsza si\u0119 zapotrzebowanie organizmu na tlen i inne sk\u0142adniki kr\u0105\u017c\u0105ce we krwi. Jak ju\u017c pisali\u015bmy, dzieje si\u0119 tak podczas snu oraz okres\u00f3w g\u0142\u0119bokiego odpoczynku.<\/p>\n\n\n\n
W nocy spada aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu wsp\u00f3\u0142czulnego, ro\u015bnie wp\u0142yw uk\u0142adu przywsp\u00f3\u0142czulnego, a cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 akcji serca zwalnia. Ca\u0142y proces jest kontrolowany i w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie stanowi zagro\u017cenia dla zdrowia.<\/p>\n\n\n\n
Taki obraz dobrze wpisuje si\u0119 w rytm dobowy. Bradykardia w nocy jest odzwierciedleniem tego, \u017ce organizm przechodzi w stan regeneracji. Po prostu zmniejsza si\u0119 potrzeba utrzymywania wysokiej cz\u0119sto\u015bci akcji serca.<\/em><\/p>\n\n\n\nInnym przyk\u0142adem fizjologicznego zwolnienia rytmu serca jest bradykardia sportowa. Wyst\u0119puje u os\u00f3b regularnie trenuj\u0105cych dyscypliny<\/strong> o charakterze wytrzyma\u0142o\u015bciowym<\/strong>. U sportowc\u00f3w serce dostosowuje si\u0119 do d\u0142ugotrwa\u0142ego treningu. Z czasem pojedynczy skurcz mo\u017ce wypycha\u0107 wi\u0119ksz\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 krwi (to adaptacja, kt\u00f3ra pozwala osi\u0105ga\u0107 lepsze wyniki). Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z tym, \u017ce tak\u017ce w spoczynku lub w przypadkach zwyk\u0142ych codziennych aktywno\u015bci organizm nie musi utrzymywa\u0107 wysokiej cz\u0119sto\u015bci uderze\u0144, aby zachowa\u0107 prawid\u0142owy przep\u0142yw krwi przez narz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\nDobrze wytrenowane osoby mog\u0105 zauwa\u017cy\u0107 u siebie spowolnienie akcji serca poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119. Niekt\u00f3rzy sportowcy mog\u0105 obserwowa\u0107 warto\u015bci nawet poni\u017cej 40 uderze\u0144 na minut\u0119. Tak wolna praca serca nie musi niepokoi\u0107. W tym miejscu wa\u017cne jest jednak budowanie \u015bwiadomo\u015bci zdrowotnej. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna nie wyklucza r\u00f3wnoleg\u0142ego rozwini\u0119cia si\u0119 problem\u00f3w kardiologicznych,<\/strong> dlatego ostateczna interpretacja obserwowanych wynik\u00f3w zawsze wymaga oceny. Ka\u017cdy sportowiec \u2013 zawodowiec i amator \u2013 powinien regularnie kontrolowa\u0107 swoje zdrowie.<\/p>\n\n\n\nPrzy fizjologicznie wolnym rytmie serca bardzo wa\u017cna jest jego naturalna zmienno\u015b\u0107. T\u0119tno powinno zwalnia\u0107, gdy organizm odpoczywa i przyspiesza\u0107, gdy ro\u015bnie zapotrzebowanie na przep\u0142yw krwi.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBradykardia patologiczna<\/h3>\n\n\n\n
Bradykardia patologiczna odnosi si\u0119 do sytuacji, w kt\u00f3rej spowolnienie rytmu serca jest zwi\u0105zane z nieprawid\u0142owo\u015bciami uk\u0142adu przewodz\u0105cego serca<\/strong>. Nie bez powodu wcze\u015bniej zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119 na procesy, kt\u00f3re zachodz\u0105 w jego obr\u0119bie.<\/p>\n\n\n\nTaki obraz mo\u017ce wynika\u0107 z rozwijaj\u0105cej si\u0119 choroby, ale te\u017c z przyczyn odwracalnych \u2013 m.in. dzia\u0142ania lek\u00f3w, zaburze\u0144 elektrolitowych, niedoczynno\u015bci tarczycy<\/a>, hipotermii, niedokrwienia czy bezdechu sennego.<\/em><\/p>\n\n\n\nW tym uj\u0119ciu najwa\u017cniejsze s\u0105 dwa obszary.<\/p>\n\n\n\n
\n- Pierwszy dotyczy w\u0119z\u0142a zatokowo-przedsionkowego (miejsca, w kt\u00f3rym powstaj\u0105 impulsy).<\/li>\n\n\n\n
- Drugi jest zwi\u0105zany z przewodzeniem impuls\u00f3w z przedsionk\u00f3w do kom\u00f3r przez w\u0119ze\u0142 przedsionkowo-komorowy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Je\u015bli w\u0119ze\u0142 zatokowo-przedsionkowy wytwarza impulsy zbyt rzadko, rytm serca zwalnia. Serce mo\u017ce wtedy pracowa\u0107 w rytmie zatokowym,<\/strong> ale z cz\u0119sto\u015bci\u0105 ni\u017csz\u0105 ni\u017c oczekiwana dla wieku i stanu zdrowia. W takich przypadkach m\u00f3wi si\u0119 o bradykardii zatokowej.<\/p>\n\n\n\nU cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przyczyn\u0105 zbyt wolnego bicia serca mo\u017ce by\u0107 chwilowy brak aktywno\u015bci elektrycznej serca w obr\u0119bie w\u0119z\u0142a zatokowego (nast\u0119puj\u0105 kr\u00f3tkie przerwy w generowaniu impuls\u00f3w). W\u00f3wczas organizm mo\u017ce uruchamia\u0107 rytm zast\u0119pczy. Bod\u017ace powstaj\u0105 wtedy w ni\u017cszych pi\u0119trach uk\u0142adu przewodz\u0105cego. Zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 to z wolniejsz\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego ni\u017c w prawid\u0142owym rytmie zatokowym.<\/p>\n\n\n\n
Druga grupa zaburze\u0144 dotyczy sytuacji, gdzie impuls elektryczny z przedsionk\u00f3w nie jest prawid\u0142owo przekazywany do kom\u00f3r. T\u0119 grup\u0119 zaburze\u0144 nazywa si\u0119 blokiem AV<\/strong>. Dzieje si\u0119 to najcz\u0119\u015bciej w obr\u0119bie w\u0119z\u0142a przedsionkowo-komorowego, czyli (jak ju\u017c wiesz) struktury odpowiedzialnej za dalsze przewodzenie bod\u017aca w g\u0142\u0105b serca. Gdy przewodzenie w tym miejscu jest spowolnione, sygna\u0142 z przedsionk\u00f3w dociera do kom\u00f3r z op\u00f3\u017anieniem.<\/p>\n\n\n\nSamo op\u00f3\u017anienie najcz\u0119\u015bciej wyd\u0142u\u017ca odst\u0119p PR (wyja\u015bnienie tego i innych skr\u00f3t\u00f3w znajduje si\u0119 poni\u017cej, w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej bada\u0144), a zbyt wolna praca kom\u00f3r pojawia si\u0119 wtedy, gdy cz\u0119\u015b\u0107 impuls\u00f3w nie przechodzi dalej. Je\u015bli przewodzenie zostaje okresowo przerwane, niekt\u00f3re impulsy w og\u00f3le nie docieraj\u0105 do kom\u00f3r. Wtedy komory kurcz\u0105 si\u0119 rzadziej, bo nie otrzymuj\u0105 wszystkich sygna\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Blok AV klasyfikuje si\u0119 pod wzgl\u0119dem trzech stopni:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- I stopie\u0144 \u2013 impuls dociera do kom\u00f3r, ale z op\u00f3\u017anieniem.<\/li>\n\n\n\n
- II stopie\u0144 \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 impuls\u00f3w nie dociera do kom\u00f3r.<\/li>\n\n\n\n
- III stopie\u0144 (blok ca\u0142kowity).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W najbardziej zaawansowanych przypadkach zaburze\u0144 przewodzenia (w bloku AV III stopnia), impuls elektryczny powstaj\u0105cy w przedsionkach, nie dociera do kom\u00f3r. Uk\u0142ad elektryczny traci wtedy sp\u00f3jno\u015b\u0107 mi\u0119dzy tymi dwiema cz\u0119\u015bciami serca. Przedsionki pracuj\u0105 dalej w swoim rytmie (pod kontrol\u0105 w\u0119z\u0142a zatokowo-przedsionkowego). Komory nie dostaj\u0105 jednak sygna\u0142u do skurczu. Z tego powodu uruchamiaj\u0105 w\u0142asny rytm zast\u0119pczy.<\/p>\n\n\n\n
Rytm zast\u0119pczy mo\u017ce by\u0107 wolniejszy ni\u017c rytm zatokowy<\/em><\/strong>. Mo\u017cemy por\u00f3wna\u0107 go do pewnego rodzaju formy zabezpieczenia, kt\u00f3rej zadaniem jest utrzymywanie minimalnej pracy kom\u00f3r, gdy g\u0142\u00f3wna droga przewodzenia przestaje prawid\u0142owo pracowa\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\nTutaj mo\u017ce nasun\u0105\u0107 si\u0119 pytanie zwi\u0105zane z arytmi\u0105 serca. Czy to w\u0142a\u015bnie ten ostatni przypadek opisuje to zaburzenie?<\/p>\n\n\n\n
W takim przypadku faktycznie m\u00f3wi si\u0119 o arytmii.<\/strong> Dok\u0142adniej o bradyarytmii wynikaj\u0105cej z bloku przedsionkowo-komorowego wysokiego stopnia. Trzeba jednak wiedzie\u0107, \u017ce arytmia jest szerszym poj\u0119ciem i okre\u015bla ka\u017cde zaburzenie, kt\u00f3re wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zbyt szybk\u0105, spowolnion\u0105 lub nieregularn\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNajcz\u0119stsze przyczyny bradykardii<\/h2>\n\n\n\n
Przyczyny bradykardii s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane i mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cne t\u0142o. Dokonali\u015bmy wcze\u015bniej podzia\u0142u na stany zwi\u0105zane z fizjologi\u0105 i z nieprawid\u0142ow\u0105 prac\u0105 organizmu. W tej cz\u0119\u015bci skupmy si\u0119 na tej drugiej grupie. Kiedy przyczyny i objawy zbyt wolnej pracy serca mog\u0105 by\u0107 niebezpieczne dla zdrowia?<\/p>\n\n\n\n
Najcz\u0119\u015bciej bradykardia jest zwi\u0105zana z:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- kardiomiopatiami (grup\u0105 chor\u00f3b serca),<\/li>\n\n\n\n
- wrodzonymi wadami serca,<\/li>\n\n\n\n
- zw\u0142\u00f3knieniem mi\u0119\u015bnia sercowego,<\/li>\n\n\n\n
- zapaleniem mi\u0119\u015bnia sercowego w wyniku infekcji,<\/li>\n\n\n\n
- przyjmowaniem niekt\u00f3rych lek\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzeniami elektrolitowymi,<\/li>\n\n\n\n
- niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy,<\/li>\n\n\n\n
- chorobami reumatologicznymi,<\/li>\n\n\n\n
- bezdechem sennym,<\/li>\n\n\n\n
- hipotermi\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- zawa\u0142em serca,<\/li>\n\n\n\n
- innymi postaciami niedokrwienia mi\u0119\u015bnia sercowego,<\/li>\n\n\n\n
- powik\u0142aniami pooperacyjnymi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja kardiologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Odczuwasz ko\u0142atanie serca lub Twoje ci\u015bnienie t\u0119tnicze cz\u0119sto odbiega od normy? Um\u00f3w wizyt\u0119 u kardiologa, aby sprawdzi\u0107 kondycj\u0119 uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia i zadba\u0107 o swoj\u0105 wydolno\u015b\u0107.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy bradykardii \u2013 kiedy jest niebezpieczna?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nBradykardia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyst\u0119powania objaw\u00f3w zauwa\u017calnych dla pacjenta, ale tak\u017ce mo\u017ce mie\u0107 charakter bezobjawowy. <\/strong>Takie rozr\u00f3\u017cnienie jest bardzo wa\u017cne i tak\u017ce t\u0142umaczy, dlaczego lekarz nie ocenia bradykardii wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat liczby uderze\u0144 serca na minut\u0119.<\/p>\n\n\n\nNa obraz kliniczny wp\u0142ywaj\u0105 przyczyny zaobserwowanej wolnej akcji serca<\/strong>, wydolno\u015b\u0107 mi\u0119\u015bnia sercowego, stan naczy\u0144 krwiono\u015bnych, wiek pacjenta oraz choroby wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n\n- U osoby m\u0142odej, wysportowanej, z prawid\u0142owym ci\u015bnieniem krwi i dobr\u0105 tolerancj\u0105 wysi\u0142ku, bradykardia mo\u017ce nie powodowa\u0107 \u017cadnych dolegliwo\u015bci, poniewa\u017c jest objawem zdrowia i dobrej kondycji<\/li>\n\n\n\n
- U osoby starszej, z wielochorobowo\u015bci\u0105 i ograniczon\u0105 rezerw\u0105 kr\u0105\u017ceniow\u0105, ten sam poziom t\u0119tna mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 wyra\u017ane objawy zwi\u0105zane z nieprawid\u0142ow\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wa\u017cne \u2013 je\u015bli za nasileniem zaburze\u0144 rytmu serca nie stoj\u0105 fizjologiczne przyczyny, w obu tych przypadkach bradykardia jest gro\u017ana i wymaga ustalenia przyczyny.<\/p>\n\n\n\n
Bradykardia \u2013 objawy, kt\u00f3re pacjenci zg\u0142aszaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej, to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- os\u0142abienie,<\/li>\n\n\n\n
- szybka m\u0119czliwo\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n
- zawroty g\u0142owy<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- uczucie zamroczenia,<\/li>\n\n\n\n
- pogorszenie tolerancji wysi\u0142ku,<\/li>\n\n\n\n
- duszno\u015b\u0107 przy niewielkim wysi\u0142ku,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3l w klatce piersiowej,<\/li>\n\n\n\n
- zas\u0142abni\u0119cia i omdlenia<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci z koncentracj\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- wra\u017cenie ko\u0142atania serca (szczeg\u00f3lnie gdy bradykardia wyst\u0119puje okresowo).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Powy\u017csze objawy nie s\u0105 swoiste dla bradykardii. Mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 w wielu stanach chorobowych. Dlatego lekarz analizuje je w po\u0142\u0105czeniu z badaniem przedmiotowym<\/strong> i wynikami bada\u0144.<\/p>\n\n\n\nZatrzymajmy si\u0119 na chwil\u0119 przy bezobjawowej bradykardii \u2013 przyczyny tego zaburzenia tak\u017ce wymagaj\u0105 oceny lekarskiej. W takich sytuacjach do zauwa\u017cenia pierwszych nieprawid\u0142owo\u015bci cz\u0119sto dochodzi przypadkowo. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce brak objaw\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na codzienne funkcjonowanie nie zwalnia jednak z rozs\u0105dnej czujno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli pacjent obserwuje utrwalone niskie warto\u015bci t\u0119tna lub zauwa\u017ca zmian\u0119 w por\u00f3wnaniu do wcze\u015bniejszych pomiar\u00f3w, powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka bradykardii<\/h2>\n\n\n\n
W procesie diagnostycznym celem lekarza jest ustalenie odpowiedzi na trzy podstawowe pytania.<\/p>\n\n\n\n
\n- Co jest przyczyn\u0105 spowolnionego rytmu serca?<\/li>\n\n\n\n
- Jak obecny stan pacjenta wp\u0142ywa\/wp\u0142yn\u0105\u0142 na funkcjonowanie organizmu?<\/li>\n\n\n\n
- Jak zaplanowa\u0107 \u0142agodzenie objaw\u00f3w i leczenie?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W tym miejscu warto ponownie wr\u00f3ci\u0107 do wcze\u015bniejszego om\u00f3wienia uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego. Je\u015bli pacjent rozumie, jak \u201ebije serce\u201d, \u0142atwiej jest mu zrozumie\u0107 wskazania i wyniki bada\u0144, kt\u00f3re specjali\u015bci mog\u0105 zleci\u0107 w procesie diagnostycznym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBadania: EKG, Holter, testy wysi\u0142kowe, echokardiografia<\/h3>\n\n\n\n
Je\u015bli pacjent zg\u0142asza dolegliwo\u015bci \u015bwiadcz\u0105ce o bradykardii, lekarz mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie podstawowych bada\u0144, kt\u00f3re pozwol\u0105 mu potwierdzi\u0107 zaburzenie<\/strong> i znale\u017a\u0107 jego przyczyn\u0119.<\/p>\n\n\n\nEKG jest podstawowym badaniem w ocenie bradykardii. Rejestruje aktywno\u015b\u0107 elektryczn\u0105 serca w danym momencie. Pozwala ustali\u0107, czy rytm jest zatokowy, czy pojawia si\u0119 rytm zast\u0119pczy, czy wida\u0107 cechy bloku przedsionkowo-komorowego.<\/p>\n\n\n\n
W zapisie EKG analizuje si\u0119 wiele parametr\u00f3w pracy serca. Dla pacjenta zapis z tego badania cz\u0119sto wygl\u0105da ma\u0142o przejrzy\u015bcie. Na wydruku wida\u0107 piki, odst\u0119py i liczby.<\/em><\/p>\n\n\n\nPrawid\u0142owy wynik EKG pokazuje zapis impuls\u00f3w i ich przewodzenia. Przy braku odchyle\u0144 najcz\u0119\u015bciej da si\u0119 potwierdzi\u0107, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n
\n- rytm jest zatokowy, czyli impulsy powstaj\u0105 w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym,<\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119sto\u015b\u0107 rytmu mie\u015bci si\u0119 w granicach normy dla spoczynku,<\/li>\n\n\n\n
- przewodzenie mi\u0119dzy przedsionkami a komorami jest prawid\u0142owe (co zwykle przek\u0142ada si\u0119 na prawid\u0142owy odst\u0119p PR),<\/li>\n\n\n\n
- przewodzenie w komorach jest prawid\u0142owe (co wida\u0107 po prawid\u0142owej szeroko\u015bci i kszta\u0142cie zespo\u0142\u00f3w QRS).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wszelkie odst\u0119pstwa od normy wymagaj\u0105 dalszej interpretacji. Dla specjalist\u00f3w wyniki zapisu EKG s\u0105 bardzo cennym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji <\/strong>\u2013 lekarz jest w stanie zinterpretowa\u0107 nawet niewielkie odchylenia, kt\u00f3re dla osoby bez odpowiedniej wiedzy mog\u0105 by\u0107 praktycznie niezauwa\u017calne.<\/p>\n\n\n\nEKG metod\u0105 Holtera<\/strong> jest rozszerzeniem podstawowej oceny. Badanie umo\u017cliwia przeprowadzenie ci\u0105g\u0142ej rejestracji pracy serca za pomoc\u0105 specjalnych elektrod przyklejanych do klatki piersiowej pacjenta (najcz\u0119\u015bciej na czas 24 godzin \u2013 czasami d\u0142u\u017cej).<\/p>\n\n\n\nZdarza si\u0119, \u017ce wykrycie bradykardii wymaga ci\u0105g\u0142ego monitorowania akcji serca<\/strong>, poniewa\u017c konkretne zaburzenia mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 tylko w okre\u015blonym czasie w ci\u0105gu doby. Kr\u00f3tkie EKG wykonane w gabinecie mo\u017ce nie uchwyci\u0107 takiego momentu. Holter EKG daje bardzo dok\u0142adny wgl\u0105d w rytm dobowy, jego zale\u017cno\u015b\u0107 od aktywno\u015bci pacjenta oraz ewentualn\u0105 liczb\u0119 i czas epizod\u00f3w zaburzonej pracy mi\u0119\u015bnia sercowego. <\/p>\n\n\n\nTesty wysi\u0142kowe oceniaj\u0105 reakcj\u0119 serca na obci\u0105\u017cenie. Lekarz sprawdza, czy t\u0119tno wzrasta adekwatnie do podj\u0119tej aktywno\u015bci. Badanie mo\u017ce pom\u00f3c odr\u00f3\u017cni\u0107 bradykardi\u0119 sportow\u0105 od zaburze\u0144 wymagaj\u0105cych prowadzenia dalszej diagnostyki <\/strong>w kierunku rozpoznania i leczenia. Procedura umo\u017cliwia r\u00f3wnie\u017c ocen\u0119, czy podczas wysi\u0142ku pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia przewodzenia lub objawy niedokrwienia.<\/p>\n\n\n\nEcho serca jest badaniem USG serca. Nie rejestruje aktywno\u015bci elektrycznej w taki spos\u00f3b jak EKG. Daje natomiast szans\u0119 oceny budowy i pracy mi\u0119\u015bnia sercowego. Lekarz mo\u017ce okre\u015bli\u0107 wielko\u015b\u0107 jam serca, funkcj\u0119 skurczow\u0105, stan zastawek oraz po\u015brednie cechy chor\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na rytm.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBadania laboratoryjne: elektrolity, TSH, toksykologia<\/h3>\n\n\n\n
Badania laboratoryjne w diagnostyce bradykardii maj\u0105 charakter ukierunkowany. Lekarz zleca je wtedy, gdy na podstawie wywiadu i badania klinicznego podejrzewa przyczyny odwracalne lub pozasercowe.<\/p>\n\n\n\n
\n- Ocena elektrolit\u00f3w – <\/strong>pozwala wykry\u0107 nieprawid\u0142owe st\u0119\u017cenia potasu<\/a>, magnezu<\/a> i wapnia<\/a>, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na pobudliwo\u015b\u0107 i przewodzenie w mi\u0119\u015bniu sercowym.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Takie zaburzenia zdarzaj\u0105 si\u0119 u pacjent\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n
\n- z chorobami nerek,<\/li>\n\n\n\n
- z przewlekle wyst\u0119puj\u0105cymi wymiotami lub biegunkami, leczonych moczop\u0119dnymi lekami lub preparatami wp\u0142ywaj\u0105cymi na gospodark\u0119 potasow\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n- TSH<\/a> <\/strong>Jest badaniem przesiewowym w kierunku zaburze\u0144 czynno\u015bci tarczycy. Gdy wynik badania jest podwy\u017cszony (i wyniki hormon\u00f3w tarczycy potwierdzaj\u0105 niedoczynno\u015b\u0107), spowolniony rytm serca najcz\u0119\u015bciej uznaje si\u0119 za jeden z objaw\u00f3w nieprawid\u0142owej pracy gruczo\u0142u. W tym przypadku leczenie bradykardii b\u0119dzie opiera\u0107 si\u0119 na leczeniu niedoczynno\u015bci.
<\/li>\n\n\n\n- Badania toksykologiczne <\/strong>Wykonywane w momencie pojawienia si\u0119 prawdopodobie\u0144stwa zatrucia substancjami, kt\u00f3re mog\u0105 zwalnia\u0107 przewodzenie lub obni\u017ca\u0107 aktywno\u015b\u0107 w\u0119z\u0142a zatokowego. Wskazaniem do takiego badania mog\u0105 by\u0107 informacje przekazane w wywiadzie (m.in. o stosowaniu leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem substancji, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na prac\u0119 mi\u0119\u015bnia sercowego lub o okoliczno\u015bciach wyst\u0119powania objaw\u00f3w).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"badania](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/choroby-serca.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144 genetycznych<\/div>\n Serce i choroby zakrzepowo-zatorowe<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Obawiasz si\u0119 dziedzicznych obci\u0105\u017ce\u0144 uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia w Twojej rodzinie? Sprawd\u017a predyspozycje w swoim DNA i zyskaj wiedz\u0119 o zdrowiu swojego serca.<\/div>\n
\n od 600 zl<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBradykardia \u2013 leczenie<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPlan leczenia bradykardii zawsze jest ukierunkowany na przyczyn\u0119 zaburze\u0144. Ten punkt brzmi prosto, ale tak naprawd\u0119 porz\u0105dkuje ca\u0142y temat. Bradykardia mo\u017ce by\u0107 zjawiskiem fizjologicznym, mo\u017ce by\u0107 objawem choroby serca<\/strong>, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 pod wp\u0142ywem lek\u00f3w lub zaburze\u0144 metabolicznych \u2013 dlatego strategia post\u0119powania opiera si\u0119 na stanie pacjenta, wynikach bada\u0144 i szacowanym ryzyku post\u0119pu choroby oraz ryzyku pojawienia si\u0119 ewentualnych powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPost\u0119powanie dora\u017ane i farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\n
W przypadku bradykardii z objawami zaburze\u0144 kr\u0105\u017cenia lekarz dzia\u0142a wed\u0142ug schemat\u00f3w rekomendowanych w algorytmach resuscytacyjnych. Najpierw ocenia stan og\u00f3lny pacjenta, dro\u017cno\u015b\u0107 dr\u00f3g oddechowych i parametry \u017cyciowe. R\u00f3wnolegle szuka odwracalnych przyczyn, kt\u00f3re mog\u0142y przyczyni\u0107 si\u0119 do wyst\u0105pienia zaburze\u0144 \u2013 chodzi mi\u0119dzy innymi o niedotlenienie,<\/strong> zaburzenia elektrolitowe, niedokrwienie mi\u0119\u015bnia sercowego, hipotermi\u0119 lub dzia\u0142anie lek\u00f3w. Usuni\u0119cie czynnika wywo\u0142uj\u0105cego jest r\u00f3wnie wa\u017cne, jak dora\u017ane przyspieszenie rytmu.<\/p>\n\n\n\nW algorytmach AHA (American Heart Association) dla doros\u0142ych z bradykardi\u0105 objawow\u0105 pierwszym lekiem jest atropina.<\/strong> Zalecana dawka to 1 mg do\u017cylnie lub doszpikowo, powtarzana co 3-5 minut do dawki maksymalnej 3 mg. Je\u015bli atropina nie przynosi oczekiwanego efektu, rekomenduje si\u0119 wlew adrenaliny lub dopaminy albo stymulacj\u0119 przezsk\u00f3rn\u0105 (zale\u017cnie od sytuacji i stanu pacjenta).<\/p>\n\n\n\nW wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji dawka atropiny w analogicznym scenariuszu jest podawana jako 500 mikrogram\u00f3w do\u017cylnie z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 powt\u00f3rze\u0144 do \u0142\u0105cznej dawki 3 mg, przy r\u00f3wnoleg\u0142ym rozwa\u017ceniu stymulacji przezsk\u00f3rnej oraz wlewu adrenaliny w bradykardii z niekorzystnymi objawami.<\/p>\n\n\n\n
Mimo r\u00f3\u017cnic w dawkach og\u00f3lne zasady post\u0119powania pozostaj\u0105 sp\u00f3jne. W tym miejscu warto doda\u0107 wa\u017cne zastrze\u017cenie. Leczenie dora\u017ane jest elementem post\u0119powania w sytuacjach nag\u0142ych i zawsze jest prowadzone przez personel medyczny.<\/strong> Pacjent, kt\u00f3ry obserwuje niskie t\u0119tno w spoczynku, nie powinien sam modyfikowa\u0107 dawki lek\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na rytm serca.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nStymulator serca \u2013 wskazania i \u017cycie po implantacji<\/h3>\n\n\n\n
Wszczepienie urz\u0105dzenia zwanego rozrusznikiem serca \u2013 stymulatora serca \u2013 jest form\u0105 leczenia przyczynowego w bradykardii wynikaj\u0105cej z choroby uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n
Specjalista mo\u017ce rozwa\u017ca\u0107 implantacj\u0119,<\/strong> gdy bradykardia wywo\u0142uje omdlenia, ograniczenie wydolno\u015bci lub utrwalone zaburzenia przewodzenia nios\u0105ce ryzyko nag\u0142ych przerw w pracy kom\u00f3r.<\/p>\n\n\n\nWszczepienie stymulatora serca nie leczy wszystkich przyczyn nieprawid\u0142owej pracy serca. W bradykardii polekowej, metabolicznej lub zwi\u0105zanej z niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy priorytetem zawsze b\u0119dzie leczenie czynnika wywo\u0142uj\u0105cego. Stymulacj\u0119 serca bierze si\u0119 pod uwag\u0119 wtedy, gdy przyczyna problem\u00f3w jest utrwalona lub gdy bradykardia nie ust\u0119puje mimo leczenia przyczynowego.<\/p>\n\n\n\n
Urz\u0105dzenie monitoruje prac\u0119 serca i dostarcza impuls wtedy, gdy rytm spada poni\u017cej zaprogramowanych warto\u015bci. Pacjent otrzymuje zwykle kart\u0119 identyfikacyjn\u0105 urz\u0105dzenia i harmonogram regularnych wizyt w poradni kardiologicznej. Kontrole s\u0142u\u017c\u0105 ocenie pracy elektrod, poziomu na\u0142adowania baterii rozrusznika oraz dopasowaniu ustawie\u0144 do aktywno\u015bci chorego.<\/p>\n\n\n\n
Po implantacji rozrusznika serca pacjent ma szans\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do codziennych aktywno\u015bci. W pierwszych tygodniach obowi\u0105zuj\u0105 \u015bcis\u0142e zalecenia i pewne ograniczenia dotycz\u0105ce aktywno\u015bci. O szczeg\u00f3\u0142ach zwi\u0105zanych z przygotowaniem i rekomendacjami <\/strong>po implantacji ka\u017cdy pacjent zawsze ma szans\u0119 porozmawia\u0107 jeszcze przed zabiegiem.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPowik\u0142ania i rokowanie<\/h2>\n\n\n\n
Rokowanie w bradykardii b\u0119dzie zwi\u0105zane z jej rodzajem, przyczyn\u0105 oraz tym, czy wolny rytm ogranicza perfuzj\u0119 narz\u0105d\u00f3w (dotlenienie).<\/p>\n\n\n\n
Niezdiagnozowana i nieleczona bradykardia jest niebezpieczna. Powik\u0142ania wynikaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z niedostatecznego przep\u0142ywu krwi przez narz\u0105dy. Najwa\u017cniejsze ryzyko kliniczne dotyczy omdle\u0144 i uraz\u00f3w powstaj\u0105cych podczas utraty przytomno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\nTrzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na powik\u0142ania zwi\u0105zane z implantacj\u0105 stymulatora. Nale\u017c\u0105 do nich krwiaki w lo\u017cy urz\u0105dzenia, zaka\u017cenie, przemieszczenie elektrody lub rzadziej powik\u0142ania naczyniowe.<\/strong> Ryzyko mo\u017cna ograniczy\u0107 dzi\u0119ki odpowiednio przeprowadzonej kwalifikacji pacjenta, dobraniu techniki zabiegu i regularnym kontrolom poimplantacyjnym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKiedy wezwa\u0107 pogotowie?<\/h2>\n\n\n\n
Zawsze nale\u017cy wykona\u0107 telefon na numer alarmowy (999 lub 112), je\u015bli bradykardii towarzysz\u0105:<\/p>\n\n\n\n
\n- omdlenie lub nag\u0142e zas\u0142abni\u0119cie,<\/li>\n\n\n\n
- silne zawroty g\u0142owy,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3l w klatce piersiowej,<\/li>\n\n\n\n
- duszno\u015b\u0107 narastaj\u0105ca w spoczynku,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- bardzo niskie t\u0119tno.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Styl \u017cycia i profilaktyka \u2013 co mo\u017cesz zrobi\u0107?<\/h2>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejszym i jednocze\u015bnie najbardziej racjonalnym dzia\u0142aniem profilaktycznym jest regularne monitorowanie stanu zdrowia.<\/strong> Kontrola ci\u015bnienia t\u0119tniczego oraz okresowe badania laboratoryjne pozwalaj\u0105 wcze\u015bnie zauwa\u017cy\u0107 nieprawid\u0142owo\u015bci w pracy uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia.<\/p>\n\n\n\nPrzy tym nale\u017cy dba\u0107 o zdrowy styl \u017cycia. Podstaw\u0105 jest utrzymywanie prawid\u0142owej masy cia\u0142a,<\/strong> znalezienie przestrzeni na regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 dostosowan\u0105 do wieku i stanu zdrowia, unikanie u\u017cywek oraz wypracowanie w\u0142asnych metod radzenia sobie z przewlek\u0142ym stresem.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest bradykardia? Normy i fizjologia t\u0119tna<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Rodzaje bradykardii<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Najcz\u0119stsze przyczyny bradykardii<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy bradykardii \u2013 kiedy jest niebezpieczna?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Bradykardia \u2013 leczenie<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Powik\u0142ania i rokowanie<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Kiedy wezwa\u0107 pogotowie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Styl \u017cycia i profilaktyka \u2013 co mo\u017cesz zrobi\u0107?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest bradykardia? Normy i fizjologia t\u0119tna<\/h2>\n\n\n\n
Bradykardia to stan, kt\u00f3ry okre\u015bla spowolnienie pracy serca w spoczynku<\/strong> wzgl\u0119dem przyj\u0119tych norm.<\/p>\n\n\n\nTen termin m\u00f3wi, \u017ce rytm jest wolny w odniesieniu do norm spoczynkowych. Nie rozstrzyga, czy jest to cz\u0119\u015b\u0107 fizjologii (prawid\u0142owej pracy organizmu), czy obraz zaburze\u0144 rytmu lub przewodzenia.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego w edukacji pacjenta tak wa\u017cne jest uproszczone wyja\u015bnienie tego, jak funkcjonuje uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia<\/strong> i najwa\u017cniejszy mi\u0119sie\u0144 w naszym organizmie. Bez podstawowej wiedzy bardzo \u0142atwo wpa\u015b\u0107 w niepotrzebny l\u0119k<\/a> albo w przeciwn\u0105 skrajno\u015b\u0107 \u2013 bagatelizowanie zaburze\u0144 rytmu serca.<\/p>\n\n\n\nW takim razie, aby lepiej zrozumie\u0107 poj\u0119cie bradykardii, warto uporz\u0105dkowa\u0107 sam proces tego, jak kszta\u0142tuje si\u0119 rytm serca. Serce ma w\u0142asny uk\u0142ad bod\u017acotw\u00f3rczo-przewodz\u0105cy (uk\u0142ad bod\u017acoprzewodz\u0105cy serca).<\/p>\n\n\n\n
Prawid\u0142owy rytm zatokowy to taki, kt\u00f3ry \u201erozpoczyna si\u0119\u201d w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym (naturalnym rozruszniku serca). To naturalne miejsce inicjacji rytmu (aktywno\u015bci elektrycznej serca) \u2013 w takim rytmie impulsy pojawiaj\u0105 si\u0119 regularnie i prowadz\u0105 do skoordynowanego skurczu przedsionk\u00f3w oraz kom\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n
\n- Impulsy elektryczne powstaj\u0105 w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym.<\/li>\n\n\n\n
- Nast\u0119pnie impuls rozchodzi si\u0119 po przedsionkach i dociera do w\u0119z\u0142a przedsionkowo-komorowego.<\/li>\n\n\n\n
- Dalej biegnie p\u0119czkiem Hisa, jego odnogami oraz w\u0142\u00f3knami Purkinjego, a\u017c do mi\u0119\u015bnia kom\u00f3r serca.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Taka sekwencja zapewnia w\u0142a\u015bciw\u0105 liczb\u0119 uderze\u0144 serca na minut\u0119 <\/strong>oraz synchronizacj\u0119 skurczu przedsionk\u00f3w i kom\u00f3r (jam serca). Dzi\u0119ki temu krew p\u0142ynie w kierunku zgodnym z fizjologi\u0105, a tempo pracy serca dostosowuje si\u0119 do potrzeb organizmu.<\/p>\n\n\n\nW regulacji akcji serca bierze udzia\u0142 uk\u0142ad autonomiczny \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego, kt\u00f3ra reguluje prac\u0119 serca poza nasz\u0105 kontrol\u0105. W jego obr\u0119bie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 uk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czulny i przywsp\u00f3\u0142czulny.<\/p>\n\n\n\n
\n- Uk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czulny przyspiesza rytm serca i zwi\u0119ksza si\u0142\u0119 skurczu. Organizm uruchamia ten tor regulacji w sytuacjach wi\u0119kszego zapotrzebowania na przep\u0142yw krwi.<\/li>\n\n\n\n
- Uk\u0142ad przywsp\u00f3\u0142czulny odpowiada za zwolnienie akcji serca. Najsilniejszy wp\u0142yw wywiera tu nerw b\u0142\u0119dny. Dominuje podczas snu i odpoczynku. Wtedy organizm przechodzi w stan regeneracji, a zapotrzebowanie na szybki przep\u0142yw krwi jest mniejsze.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W spoczynku u os\u00f3b doros\u0142ych, gdy mowa o prawid\u0142owych warto\u015bciach czynno\u015bci serca, cz\u0119sto podaje si\u0119 zakres od oko\u0142o 60 do 100 uderze\u0144 na minut\u0119<\/strong>. To u\u017cyteczny, ale orientacyjny przedzia\u0142. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce u wielu zdrowych os\u00f3b warto\u015bci ni\u017csze ni\u017c 60 uderze\u0144 na minut\u0119 mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 bez cech choroby.<\/p>\n\n\n\nW wielu opracowaniach punktem odniesienia dla bradykardii jest warto\u015b\u0107 cz\u0119stotliwo\u015bci rytmu serca, kt\u00f3ra spada poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119 <\/strong>(dotyczy os\u00f3b doros\u0142ych \u2013 dla dzieci normy s\u0105 inne). Odnotowanie takich warto\u015bci mo\u017ce by\u0107 sygna\u0142em do przeprowadzenia dalszej diagnostyki, jednak nie jest samodzielnym kryterium pozwalaj\u0105cym rozpozna\u0107 zaburzenie.<\/p>\n\n\n\nWarto m\u00f3wi\u0107 o tym jasno, poniewa\u017c przy dzisiejszej popularno\u015bci i dost\u0119pno\u015bci technologii (m.in. zegark\u00f3w z funkcj\u0105 mierzenia t\u0119tna), pacjenci cz\u0119sto traktuj\u0105 wyniki odnotowane w aplikacji jako podstaw\u0119 do tworzenia oczekiwa\u0144 wobec rozpocz\u0119cia diagnostyki lub nawet wdro\u017cenia leczenia. Samodzielnie zbierane dane mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 obserwacji trendu zmian, jednak w monitorowaniu pracy serca nie zast\u0119puj\u0105 badania EKG.<\/em><\/p>\n\n\n\nNieprawid\u0142owych wynik\u00f3w pracy serca nie nale\u017cy bagatelizowa\u0107, jednak wyci\u0105ganie w\u0142asnych wniosk\u00f3w nigdy nie powinno zast\u0119powa\u0107 konsultacji ze specjalist\u0105. Lekarz zawsze \u0142\u0105czy wynik z kontekstem klinicznym, wiekiem, mas\u0105 cia\u0142a oraz og\u00f3lnym obrazem funkcjonowania uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia u danego pacjenta i na tej podstawie (je\u015bli widzi tak\u0105 potrzeb\u0119) zleca dalsze post\u0119powanie.<\/p>\n\n\n\n
T\u0119tno nie jest sta\u0142e. Zmienia si\u0119 w ci\u0105gu doby i reaguje na wiele bod\u017ac\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- Serce przyspiesza, gdy ro\u015bnie zapotrzebowanie tkanek na tlen i sk\u0142adniki od\u017cywcze \u2013 wtedy, gdy wstajemy z \u0142\u00f3\u017cka, \u017cywio\u0142owo o czym\u015b rozmawiamy, zaczynamy si\u0119 stresowa\u0107, wchodzimy po schodach, biegniemy na autobus czy trenujemy.<\/li>\n\n\n\n
- Serce zwalnia, gdy organizm przechodzi w tryb odpoczynku \u2013 kiedy siadamy na kanapie, czytamy ksi\u0105\u017ck\u0119 czy k\u0142adziemy si\u0119 spa\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Taki rytm zmian jest czym\u015b oczekiwanym.<\/p>\n\n\n\n
Rytm pracy serca zawsze mierzy si\u0119 w spoczynku, ciszy i po kilku minutach odpoczynku. Pomiar wykonany po wej\u015bciu po schodach, po zdenerwowaniu, po wypiciu kawy lub w gor\u0105cym pomieszczeniu mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od pomiaru wykonanego w spokojnych warunkach<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nZegarki i opaski mierz\u0105 rytm w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y lub p\u00f3\u0142ci\u0105g\u0142y, a ich algorytmy u\u015bredniaj\u0105 wynik. Pacjent widzi jedn\u0105 liczb\u0119, jednak w tle stoi ca\u0142a mozaika zmian. To kolejny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego interpretacja tych danych wymaga ostro\u017cno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\nIstotna jest te\u017c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy t\u0119tnem mierzonym na obwodzie (m.in. z nadgarstka) a cz\u0119sto\u015bci\u0105 rytmu serca widoczn\u0105 w zapisie elektrycznym (mierzon\u0105 bezpo\u015brednio). U zdrowej osoby warto\u015bci s\u0105 zbie\u017cne. W zaburzeniach rytmu mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 sytuacje, gdy cz\u0119\u015b\u0107 skurcz\u00f3w jest zbyt s\u0142aba, aby wytworzy\u0107 wyra\u017an\u0105 fal\u0119 t\u0119tna na t\u0119tnicach obwodowych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144<\/div>\n Choroby serca<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Chcesz wiedzie\u0107, w jakiej kondycji jest Tw\u00f3j uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia? Wykonaj pakiet bada\u0144 i zadbaj o wydolno\u015b\u0107 swojego serca.<\/div>\n
\n 239 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRodzaje bradykardii<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nJak ju\u017c wiesz, bradykardia to nie choroba serca \u2013 mo\u017ce by\u0107 jednak jej objawem. Aby lepiej zrozumie\u0107, dlaczego, nale\u017cy sklasyfikowa\u0107 jej rodzaje. Najprostszy i jednocze\u015bnie najbardziej czytelny podzia\u0142 odnosi si\u0119 do tego, czy wolny rytm jest cz\u0119\u015bci\u0105 prawid\u0142owej regulacji organizmu, czy wynika z nieprawid\u0142owo\u015bci uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego serca.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBradykardia fizjologiczna<\/h3>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w bradykardii fizjologicznej pojawia si\u0119 wtedy, gdy zmniejsza si\u0119 zapotrzebowanie organizmu na tlen i inne sk\u0142adniki kr\u0105\u017c\u0105ce we krwi. Jak ju\u017c pisali\u015bmy, dzieje si\u0119 tak podczas snu oraz okres\u00f3w g\u0142\u0119bokiego odpoczynku.<\/p>\n\n\n\n
W nocy spada aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu wsp\u00f3\u0142czulnego, ro\u015bnie wp\u0142yw uk\u0142adu przywsp\u00f3\u0142czulnego, a cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 akcji serca zwalnia. Ca\u0142y proces jest kontrolowany i w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie stanowi zagro\u017cenia dla zdrowia.<\/p>\n\n\n\n
Taki obraz dobrze wpisuje si\u0119 w rytm dobowy. Bradykardia w nocy jest odzwierciedleniem tego, \u017ce organizm przechodzi w stan regeneracji. Po prostu zmniejsza si\u0119 potrzeba utrzymywania wysokiej cz\u0119sto\u015bci akcji serca.<\/em><\/p>\n\n\n\nInnym przyk\u0142adem fizjologicznego zwolnienia rytmu serca jest bradykardia sportowa. Wyst\u0119puje u os\u00f3b regularnie trenuj\u0105cych dyscypliny<\/strong> o charakterze wytrzyma\u0142o\u015bciowym<\/strong>. U sportowc\u00f3w serce dostosowuje si\u0119 do d\u0142ugotrwa\u0142ego treningu. Z czasem pojedynczy skurcz mo\u017ce wypycha\u0107 wi\u0119ksz\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 krwi (to adaptacja, kt\u00f3ra pozwala osi\u0105ga\u0107 lepsze wyniki). Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z tym, \u017ce tak\u017ce w spoczynku lub w przypadkach zwyk\u0142ych codziennych aktywno\u015bci organizm nie musi utrzymywa\u0107 wysokiej cz\u0119sto\u015bci uderze\u0144, aby zachowa\u0107 prawid\u0142owy przep\u0142yw krwi przez narz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\nDobrze wytrenowane osoby mog\u0105 zauwa\u017cy\u0107 u siebie spowolnienie akcji serca poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119. Niekt\u00f3rzy sportowcy mog\u0105 obserwowa\u0107 warto\u015bci nawet poni\u017cej 40 uderze\u0144 na minut\u0119. Tak wolna praca serca nie musi niepokoi\u0107. W tym miejscu wa\u017cne jest jednak budowanie \u015bwiadomo\u015bci zdrowotnej. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna nie wyklucza r\u00f3wnoleg\u0142ego rozwini\u0119cia si\u0119 problem\u00f3w kardiologicznych,<\/strong> dlatego ostateczna interpretacja obserwowanych wynik\u00f3w zawsze wymaga oceny. Ka\u017cdy sportowiec \u2013 zawodowiec i amator \u2013 powinien regularnie kontrolowa\u0107 swoje zdrowie.<\/p>\n\n\n\nPrzy fizjologicznie wolnym rytmie serca bardzo wa\u017cna jest jego naturalna zmienno\u015b\u0107. T\u0119tno powinno zwalnia\u0107, gdy organizm odpoczywa i przyspiesza\u0107, gdy ro\u015bnie zapotrzebowanie na przep\u0142yw krwi.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBradykardia patologiczna<\/h3>\n\n\n\n
Bradykardia patologiczna odnosi si\u0119 do sytuacji, w kt\u00f3rej spowolnienie rytmu serca jest zwi\u0105zane z nieprawid\u0142owo\u015bciami uk\u0142adu przewodz\u0105cego serca<\/strong>. Nie bez powodu wcze\u015bniej zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119 na procesy, kt\u00f3re zachodz\u0105 w jego obr\u0119bie.<\/p>\n\n\n\nTaki obraz mo\u017ce wynika\u0107 z rozwijaj\u0105cej si\u0119 choroby, ale te\u017c z przyczyn odwracalnych \u2013 m.in. dzia\u0142ania lek\u00f3w, zaburze\u0144 elektrolitowych, niedoczynno\u015bci tarczycy<\/a>, hipotermii, niedokrwienia czy bezdechu sennego.<\/em><\/p>\n\n\n\nW tym uj\u0119ciu najwa\u017cniejsze s\u0105 dwa obszary.<\/p>\n\n\n\n
\n- Pierwszy dotyczy w\u0119z\u0142a zatokowo-przedsionkowego (miejsca, w kt\u00f3rym powstaj\u0105 impulsy).<\/li>\n\n\n\n
- Drugi jest zwi\u0105zany z przewodzeniem impuls\u00f3w z przedsionk\u00f3w do kom\u00f3r przez w\u0119ze\u0142 przedsionkowo-komorowy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Je\u015bli w\u0119ze\u0142 zatokowo-przedsionkowy wytwarza impulsy zbyt rzadko, rytm serca zwalnia. Serce mo\u017ce wtedy pracowa\u0107 w rytmie zatokowym,<\/strong> ale z cz\u0119sto\u015bci\u0105 ni\u017csz\u0105 ni\u017c oczekiwana dla wieku i stanu zdrowia. W takich przypadkach m\u00f3wi si\u0119 o bradykardii zatokowej.<\/p>\n\n\n\nU cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przyczyn\u0105 zbyt wolnego bicia serca mo\u017ce by\u0107 chwilowy brak aktywno\u015bci elektrycznej serca w obr\u0119bie w\u0119z\u0142a zatokowego (nast\u0119puj\u0105 kr\u00f3tkie przerwy w generowaniu impuls\u00f3w). W\u00f3wczas organizm mo\u017ce uruchamia\u0107 rytm zast\u0119pczy. Bod\u017ace powstaj\u0105 wtedy w ni\u017cszych pi\u0119trach uk\u0142adu przewodz\u0105cego. Zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 to z wolniejsz\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego ni\u017c w prawid\u0142owym rytmie zatokowym.<\/p>\n\n\n\n
Druga grupa zaburze\u0144 dotyczy sytuacji, gdzie impuls elektryczny z przedsionk\u00f3w nie jest prawid\u0142owo przekazywany do kom\u00f3r. T\u0119 grup\u0119 zaburze\u0144 nazywa si\u0119 blokiem AV<\/strong>. Dzieje si\u0119 to najcz\u0119\u015bciej w obr\u0119bie w\u0119z\u0142a przedsionkowo-komorowego, czyli (jak ju\u017c wiesz) struktury odpowiedzialnej za dalsze przewodzenie bod\u017aca w g\u0142\u0105b serca. Gdy przewodzenie w tym miejscu jest spowolnione, sygna\u0142 z przedsionk\u00f3w dociera do kom\u00f3r z op\u00f3\u017anieniem.<\/p>\n\n\n\nSamo op\u00f3\u017anienie najcz\u0119\u015bciej wyd\u0142u\u017ca odst\u0119p PR (wyja\u015bnienie tego i innych skr\u00f3t\u00f3w znajduje si\u0119 poni\u017cej, w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej bada\u0144), a zbyt wolna praca kom\u00f3r pojawia si\u0119 wtedy, gdy cz\u0119\u015b\u0107 impuls\u00f3w nie przechodzi dalej. Je\u015bli przewodzenie zostaje okresowo przerwane, niekt\u00f3re impulsy w og\u00f3le nie docieraj\u0105 do kom\u00f3r. Wtedy komory kurcz\u0105 si\u0119 rzadziej, bo nie otrzymuj\u0105 wszystkich sygna\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Blok AV klasyfikuje si\u0119 pod wzgl\u0119dem trzech stopni:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- I stopie\u0144 \u2013 impuls dociera do kom\u00f3r, ale z op\u00f3\u017anieniem.<\/li>\n\n\n\n
- II stopie\u0144 \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 impuls\u00f3w nie dociera do kom\u00f3r.<\/li>\n\n\n\n
- III stopie\u0144 (blok ca\u0142kowity).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W najbardziej zaawansowanych przypadkach zaburze\u0144 przewodzenia (w bloku AV III stopnia), impuls elektryczny powstaj\u0105cy w przedsionkach, nie dociera do kom\u00f3r. Uk\u0142ad elektryczny traci wtedy sp\u00f3jno\u015b\u0107 mi\u0119dzy tymi dwiema cz\u0119\u015bciami serca. Przedsionki pracuj\u0105 dalej w swoim rytmie (pod kontrol\u0105 w\u0119z\u0142a zatokowo-przedsionkowego). Komory nie dostaj\u0105 jednak sygna\u0142u do skurczu. Z tego powodu uruchamiaj\u0105 w\u0142asny rytm zast\u0119pczy.<\/p>\n\n\n\n
Rytm zast\u0119pczy mo\u017ce by\u0107 wolniejszy ni\u017c rytm zatokowy<\/em><\/strong>. Mo\u017cemy por\u00f3wna\u0107 go do pewnego rodzaju formy zabezpieczenia, kt\u00f3rej zadaniem jest utrzymywanie minimalnej pracy kom\u00f3r, gdy g\u0142\u00f3wna droga przewodzenia przestaje prawid\u0142owo pracowa\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\nTutaj mo\u017ce nasun\u0105\u0107 si\u0119 pytanie zwi\u0105zane z arytmi\u0105 serca. Czy to w\u0142a\u015bnie ten ostatni przypadek opisuje to zaburzenie?<\/p>\n\n\n\n
W takim przypadku faktycznie m\u00f3wi si\u0119 o arytmii.<\/strong> Dok\u0142adniej o bradyarytmii wynikaj\u0105cej z bloku przedsionkowo-komorowego wysokiego stopnia. Trzeba jednak wiedzie\u0107, \u017ce arytmia jest szerszym poj\u0119ciem i okre\u015bla ka\u017cde zaburzenie, kt\u00f3re wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zbyt szybk\u0105, spowolnion\u0105 lub nieregularn\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nNajcz\u0119stsze przyczyny bradykardii<\/h2>\n\n\n\n
Przyczyny bradykardii s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane i mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cne t\u0142o. Dokonali\u015bmy wcze\u015bniej podzia\u0142u na stany zwi\u0105zane z fizjologi\u0105 i z nieprawid\u0142ow\u0105 prac\u0105 organizmu. W tej cz\u0119\u015bci skupmy si\u0119 na tej drugiej grupie. Kiedy przyczyny i objawy zbyt wolnej pracy serca mog\u0105 by\u0107 niebezpieczne dla zdrowia?<\/p>\n\n\n\n
Najcz\u0119\u015bciej bradykardia jest zwi\u0105zana z:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- kardiomiopatiami (grup\u0105 chor\u00f3b serca),<\/li>\n\n\n\n
- wrodzonymi wadami serca,<\/li>\n\n\n\n
- zw\u0142\u00f3knieniem mi\u0119\u015bnia sercowego,<\/li>\n\n\n\n
- zapaleniem mi\u0119\u015bnia sercowego w wyniku infekcji,<\/li>\n\n\n\n
- przyjmowaniem niekt\u00f3rych lek\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzeniami elektrolitowymi,<\/li>\n\n\n\n
- niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy,<\/li>\n\n\n\n
- chorobami reumatologicznymi,<\/li>\n\n\n\n
- bezdechem sennym,<\/li>\n\n\n\n
- hipotermi\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- zawa\u0142em serca,<\/li>\n\n\n\n
- innymi postaciami niedokrwienia mi\u0119\u015bnia sercowego,<\/li>\n\n\n\n
- powik\u0142aniami pooperacyjnymi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja kardiologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Odczuwasz ko\u0142atanie serca lub Twoje ci\u015bnienie t\u0119tnicze cz\u0119sto odbiega od normy? Um\u00f3w wizyt\u0119 u kardiologa, aby sprawdzi\u0107 kondycj\u0119 uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia i zadba\u0107 o swoj\u0105 wydolno\u015b\u0107.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy bradykardii \u2013 kiedy jest niebezpieczna?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nBradykardia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyst\u0119powania objaw\u00f3w zauwa\u017calnych dla pacjenta, ale tak\u017ce mo\u017ce mie\u0107 charakter bezobjawowy. <\/strong>Takie rozr\u00f3\u017cnienie jest bardzo wa\u017cne i tak\u017ce t\u0142umaczy, dlaczego lekarz nie ocenia bradykardii wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat liczby uderze\u0144 serca na minut\u0119.<\/p>\n\n\n\nNa obraz kliniczny wp\u0142ywaj\u0105 przyczyny zaobserwowanej wolnej akcji serca<\/strong>, wydolno\u015b\u0107 mi\u0119\u015bnia sercowego, stan naczy\u0144 krwiono\u015bnych, wiek pacjenta oraz choroby wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n\n- U osoby m\u0142odej, wysportowanej, z prawid\u0142owym ci\u015bnieniem krwi i dobr\u0105 tolerancj\u0105 wysi\u0142ku, bradykardia mo\u017ce nie powodowa\u0107 \u017cadnych dolegliwo\u015bci, poniewa\u017c jest objawem zdrowia i dobrej kondycji<\/li>\n\n\n\n
- U osoby starszej, z wielochorobowo\u015bci\u0105 i ograniczon\u0105 rezerw\u0105 kr\u0105\u017ceniow\u0105, ten sam poziom t\u0119tna mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 wyra\u017ane objawy zwi\u0105zane z nieprawid\u0142ow\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wa\u017cne \u2013 je\u015bli za nasileniem zaburze\u0144 rytmu serca nie stoj\u0105 fizjologiczne przyczyny, w obu tych przypadkach bradykardia jest gro\u017ana i wymaga ustalenia przyczyny.<\/p>\n\n\n\n
Bradykardia \u2013 objawy, kt\u00f3re pacjenci zg\u0142aszaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej, to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- os\u0142abienie,<\/li>\n\n\n\n
- szybka m\u0119czliwo\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n
- zawroty g\u0142owy<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- uczucie zamroczenia,<\/li>\n\n\n\n
- pogorszenie tolerancji wysi\u0142ku,<\/li>\n\n\n\n
- duszno\u015b\u0107 przy niewielkim wysi\u0142ku,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3l w klatce piersiowej,<\/li>\n\n\n\n
- zas\u0142abni\u0119cia i omdlenia<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci z koncentracj\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- wra\u017cenie ko\u0142atania serca (szczeg\u00f3lnie gdy bradykardia wyst\u0119puje okresowo).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Powy\u017csze objawy nie s\u0105 swoiste dla bradykardii. Mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 w wielu stanach chorobowych. Dlatego lekarz analizuje je w po\u0142\u0105czeniu z badaniem przedmiotowym<\/strong> i wynikami bada\u0144.<\/p>\n\n\n\nZatrzymajmy si\u0119 na chwil\u0119 przy bezobjawowej bradykardii \u2013 przyczyny tego zaburzenia tak\u017ce wymagaj\u0105 oceny lekarskiej. W takich sytuacjach do zauwa\u017cenia pierwszych nieprawid\u0142owo\u015bci cz\u0119sto dochodzi przypadkowo. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce brak objaw\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na codzienne funkcjonowanie nie zwalnia jednak z rozs\u0105dnej czujno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli pacjent obserwuje utrwalone niskie warto\u015bci t\u0119tna lub zauwa\u017ca zmian\u0119 w por\u00f3wnaniu do wcze\u015bniejszych pomiar\u00f3w, powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka bradykardii<\/h2>\n\n\n\n
W procesie diagnostycznym celem lekarza jest ustalenie odpowiedzi na trzy podstawowe pytania.<\/p>\n\n\n\n
\n- Co jest przyczyn\u0105 spowolnionego rytmu serca?<\/li>\n\n\n\n
- Jak obecny stan pacjenta wp\u0142ywa\/wp\u0142yn\u0105\u0142 na funkcjonowanie organizmu?<\/li>\n\n\n\n
- Jak zaplanowa\u0107 \u0142agodzenie objaw\u00f3w i leczenie?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W tym miejscu warto ponownie wr\u00f3ci\u0107 do wcze\u015bniejszego om\u00f3wienia uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego. Je\u015bli pacjent rozumie, jak \u201ebije serce\u201d, \u0142atwiej jest mu zrozumie\u0107 wskazania i wyniki bada\u0144, kt\u00f3re specjali\u015bci mog\u0105 zleci\u0107 w procesie diagnostycznym.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBadania: EKG, Holter, testy wysi\u0142kowe, echokardiografia<\/h3>\n\n\n\n
Je\u015bli pacjent zg\u0142asza dolegliwo\u015bci \u015bwiadcz\u0105ce o bradykardii, lekarz mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie podstawowych bada\u0144, kt\u00f3re pozwol\u0105 mu potwierdzi\u0107 zaburzenie<\/strong> i znale\u017a\u0107 jego przyczyn\u0119.<\/p>\n\n\n\nEKG jest podstawowym badaniem w ocenie bradykardii. Rejestruje aktywno\u015b\u0107 elektryczn\u0105 serca w danym momencie. Pozwala ustali\u0107, czy rytm jest zatokowy, czy pojawia si\u0119 rytm zast\u0119pczy, czy wida\u0107 cechy bloku przedsionkowo-komorowego.<\/p>\n\n\n\n
W zapisie EKG analizuje si\u0119 wiele parametr\u00f3w pracy serca. Dla pacjenta zapis z tego badania cz\u0119sto wygl\u0105da ma\u0142o przejrzy\u015bcie. Na wydruku wida\u0107 piki, odst\u0119py i liczby.<\/em><\/p>\n\n\n\nPrawid\u0142owy wynik EKG pokazuje zapis impuls\u00f3w i ich przewodzenia. Przy braku odchyle\u0144 najcz\u0119\u015bciej da si\u0119 potwierdzi\u0107, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n
\n- rytm jest zatokowy, czyli impulsy powstaj\u0105 w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym,<\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119sto\u015b\u0107 rytmu mie\u015bci si\u0119 w granicach normy dla spoczynku,<\/li>\n\n\n\n
- przewodzenie mi\u0119dzy przedsionkami a komorami jest prawid\u0142owe (co zwykle przek\u0142ada si\u0119 na prawid\u0142owy odst\u0119p PR),<\/li>\n\n\n\n
- przewodzenie w komorach jest prawid\u0142owe (co wida\u0107 po prawid\u0142owej szeroko\u015bci i kszta\u0142cie zespo\u0142\u00f3w QRS).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wszelkie odst\u0119pstwa od normy wymagaj\u0105 dalszej interpretacji. Dla specjalist\u00f3w wyniki zapisu EKG s\u0105 bardzo cennym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji <\/strong>\u2013 lekarz jest w stanie zinterpretowa\u0107 nawet niewielkie odchylenia, kt\u00f3re dla osoby bez odpowiedniej wiedzy mog\u0105 by\u0107 praktycznie niezauwa\u017calne.<\/p>\n\n\n\nEKG metod\u0105 Holtera<\/strong> jest rozszerzeniem podstawowej oceny. Badanie umo\u017cliwia przeprowadzenie ci\u0105g\u0142ej rejestracji pracy serca za pomoc\u0105 specjalnych elektrod przyklejanych do klatki piersiowej pacjenta (najcz\u0119\u015bciej na czas 24 godzin \u2013 czasami d\u0142u\u017cej).<\/p>\n\n\n\nZdarza si\u0119, \u017ce wykrycie bradykardii wymaga ci\u0105g\u0142ego monitorowania akcji serca<\/strong>, poniewa\u017c konkretne zaburzenia mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 tylko w okre\u015blonym czasie w ci\u0105gu doby. Kr\u00f3tkie EKG wykonane w gabinecie mo\u017ce nie uchwyci\u0107 takiego momentu. Holter EKG daje bardzo dok\u0142adny wgl\u0105d w rytm dobowy, jego zale\u017cno\u015b\u0107 od aktywno\u015bci pacjenta oraz ewentualn\u0105 liczb\u0119 i czas epizod\u00f3w zaburzonej pracy mi\u0119\u015bnia sercowego. <\/p>\n\n\n\nTesty wysi\u0142kowe oceniaj\u0105 reakcj\u0119 serca na obci\u0105\u017cenie. Lekarz sprawdza, czy t\u0119tno wzrasta adekwatnie do podj\u0119tej aktywno\u015bci. Badanie mo\u017ce pom\u00f3c odr\u00f3\u017cni\u0107 bradykardi\u0119 sportow\u0105 od zaburze\u0144 wymagaj\u0105cych prowadzenia dalszej diagnostyki <\/strong>w kierunku rozpoznania i leczenia. Procedura umo\u017cliwia r\u00f3wnie\u017c ocen\u0119, czy podczas wysi\u0142ku pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia przewodzenia lub objawy niedokrwienia.<\/p>\n\n\n\nEcho serca jest badaniem USG serca. Nie rejestruje aktywno\u015bci elektrycznej w taki spos\u00f3b jak EKG. Daje natomiast szans\u0119 oceny budowy i pracy mi\u0119\u015bnia sercowego. Lekarz mo\u017ce okre\u015bli\u0107 wielko\u015b\u0107 jam serca, funkcj\u0119 skurczow\u0105, stan zastawek oraz po\u015brednie cechy chor\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na rytm.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBadania laboratoryjne: elektrolity, TSH, toksykologia<\/h3>\n\n\n\n
Badania laboratoryjne w diagnostyce bradykardii maj\u0105 charakter ukierunkowany. Lekarz zleca je wtedy, gdy na podstawie wywiadu i badania klinicznego podejrzewa przyczyny odwracalne lub pozasercowe.<\/p>\n\n\n\n
\n- Ocena elektrolit\u00f3w – <\/strong>pozwala wykry\u0107 nieprawid\u0142owe st\u0119\u017cenia potasu<\/a>, magnezu<\/a> i wapnia<\/a>, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na pobudliwo\u015b\u0107 i przewodzenie w mi\u0119\u015bniu sercowym.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Takie zaburzenia zdarzaj\u0105 si\u0119 u pacjent\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n
\n- z chorobami nerek,<\/li>\n\n\n\n
- z przewlekle wyst\u0119puj\u0105cymi wymiotami lub biegunkami, leczonych moczop\u0119dnymi lekami lub preparatami wp\u0142ywaj\u0105cymi na gospodark\u0119 potasow\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n- TSH<\/a> <\/strong>Jest badaniem przesiewowym w kierunku zaburze\u0144 czynno\u015bci tarczycy. Gdy wynik badania jest podwy\u017cszony (i wyniki hormon\u00f3w tarczycy potwierdzaj\u0105 niedoczynno\u015b\u0107), spowolniony rytm serca najcz\u0119\u015bciej uznaje si\u0119 za jeden z objaw\u00f3w nieprawid\u0142owej pracy gruczo\u0142u. W tym przypadku leczenie bradykardii b\u0119dzie opiera\u0107 si\u0119 na leczeniu niedoczynno\u015bci.
<\/li>\n\n\n\n- Badania toksykologiczne <\/strong>Wykonywane w momencie pojawienia si\u0119 prawdopodobie\u0144stwa zatrucia substancjami, kt\u00f3re mog\u0105 zwalnia\u0107 przewodzenie lub obni\u017ca\u0107 aktywno\u015b\u0107 w\u0119z\u0142a zatokowego. Wskazaniem do takiego badania mog\u0105 by\u0107 informacje przekazane w wywiadzie (m.in. o stosowaniu leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem substancji, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na prac\u0119 mi\u0119\u015bnia sercowego lub o okoliczno\u015bciach wyst\u0119powania objaw\u00f3w).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Pakiet bada\u0144 genetycznych<\/div>\n Serce i choroby zakrzepowo-zatorowe<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Obawiasz si\u0119 dziedzicznych obci\u0105\u017ce\u0144 uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia w Twojej rodzinie? Sprawd\u017a predyspozycje w swoim DNA i zyskaj wiedz\u0119 o zdrowiu swojego serca.<\/div>\n
\n od 600 zl<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBradykardia \u2013 leczenie<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nPlan leczenia bradykardii zawsze jest ukierunkowany na przyczyn\u0119 zaburze\u0144. Ten punkt brzmi prosto, ale tak naprawd\u0119 porz\u0105dkuje ca\u0142y temat. Bradykardia mo\u017ce by\u0107 zjawiskiem fizjologicznym, mo\u017ce by\u0107 objawem choroby serca<\/strong>, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 pod wp\u0142ywem lek\u00f3w lub zaburze\u0144 metabolicznych \u2013 dlatego strategia post\u0119powania opiera si\u0119 na stanie pacjenta, wynikach bada\u0144 i szacowanym ryzyku post\u0119pu choroby oraz ryzyku pojawienia si\u0119 ewentualnych powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPost\u0119powanie dora\u017ane i farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\n
W przypadku bradykardii z objawami zaburze\u0144 kr\u0105\u017cenia lekarz dzia\u0142a wed\u0142ug schemat\u00f3w rekomendowanych w algorytmach resuscytacyjnych. Najpierw ocenia stan og\u00f3lny pacjenta, dro\u017cno\u015b\u0107 dr\u00f3g oddechowych i parametry \u017cyciowe. R\u00f3wnolegle szuka odwracalnych przyczyn, kt\u00f3re mog\u0142y przyczyni\u0107 si\u0119 do wyst\u0105pienia zaburze\u0144 \u2013 chodzi mi\u0119dzy innymi o niedotlenienie,<\/strong> zaburzenia elektrolitowe, niedokrwienie mi\u0119\u015bnia sercowego, hipotermi\u0119 lub dzia\u0142anie lek\u00f3w. Usuni\u0119cie czynnika wywo\u0142uj\u0105cego jest r\u00f3wnie wa\u017cne, jak dora\u017ane przyspieszenie rytmu.<\/p>\n\n\n\nW algorytmach AHA (American Heart Association) dla doros\u0142ych z bradykardi\u0105 objawow\u0105 pierwszym lekiem jest atropina.<\/strong> Zalecana dawka to 1 mg do\u017cylnie lub doszpikowo, powtarzana co 3-5 minut do dawki maksymalnej 3 mg. Je\u015bli atropina nie przynosi oczekiwanego efektu, rekomenduje si\u0119 wlew adrenaliny lub dopaminy albo stymulacj\u0119 przezsk\u00f3rn\u0105 (zale\u017cnie od sytuacji i stanu pacjenta).<\/p>\n\n\n\nW wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji dawka atropiny w analogicznym scenariuszu jest podawana jako 500 mikrogram\u00f3w do\u017cylnie z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 powt\u00f3rze\u0144 do \u0142\u0105cznej dawki 3 mg, przy r\u00f3wnoleg\u0142ym rozwa\u017ceniu stymulacji przezsk\u00f3rnej oraz wlewu adrenaliny w bradykardii z niekorzystnymi objawami.<\/p>\n\n\n\n
Mimo r\u00f3\u017cnic w dawkach og\u00f3lne zasady post\u0119powania pozostaj\u0105 sp\u00f3jne. W tym miejscu warto doda\u0107 wa\u017cne zastrze\u017cenie. Leczenie dora\u017ane jest elementem post\u0119powania w sytuacjach nag\u0142ych i zawsze jest prowadzone przez personel medyczny.<\/strong> Pacjent, kt\u00f3ry obserwuje niskie t\u0119tno w spoczynku, nie powinien sam modyfikowa\u0107 dawki lek\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na rytm serca.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nStymulator serca \u2013 wskazania i \u017cycie po implantacji<\/h3>\n\n\n\n
Wszczepienie urz\u0105dzenia zwanego rozrusznikiem serca \u2013 stymulatora serca \u2013 jest form\u0105 leczenia przyczynowego w bradykardii wynikaj\u0105cej z choroby uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n
Specjalista mo\u017ce rozwa\u017ca\u0107 implantacj\u0119,<\/strong> gdy bradykardia wywo\u0142uje omdlenia, ograniczenie wydolno\u015bci lub utrwalone zaburzenia przewodzenia nios\u0105ce ryzyko nag\u0142ych przerw w pracy kom\u00f3r.<\/p>\n\n\n\nWszczepienie stymulatora serca nie leczy wszystkich przyczyn nieprawid\u0142owej pracy serca. W bradykardii polekowej, metabolicznej lub zwi\u0105zanej z niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy priorytetem zawsze b\u0119dzie leczenie czynnika wywo\u0142uj\u0105cego. Stymulacj\u0119 serca bierze si\u0119 pod uwag\u0119 wtedy, gdy przyczyna problem\u00f3w jest utrwalona lub gdy bradykardia nie ust\u0119puje mimo leczenia przyczynowego.<\/p>\n\n\n\n
Urz\u0105dzenie monitoruje prac\u0119 serca i dostarcza impuls wtedy, gdy rytm spada poni\u017cej zaprogramowanych warto\u015bci. Pacjent otrzymuje zwykle kart\u0119 identyfikacyjn\u0105 urz\u0105dzenia i harmonogram regularnych wizyt w poradni kardiologicznej. Kontrole s\u0142u\u017c\u0105 ocenie pracy elektrod, poziomu na\u0142adowania baterii rozrusznika oraz dopasowaniu ustawie\u0144 do aktywno\u015bci chorego.<\/p>\n\n\n\n
Po implantacji rozrusznika serca pacjent ma szans\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do codziennych aktywno\u015bci. W pierwszych tygodniach obowi\u0105zuj\u0105 \u015bcis\u0142e zalecenia i pewne ograniczenia dotycz\u0105ce aktywno\u015bci. O szczeg\u00f3\u0142ach zwi\u0105zanych z przygotowaniem i rekomendacjami <\/strong>po implantacji ka\u017cdy pacjent zawsze ma szans\u0119 porozmawia\u0107 jeszcze przed zabiegiem.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPowik\u0142ania i rokowanie<\/h2>\n\n\n\n
Rokowanie w bradykardii b\u0119dzie zwi\u0105zane z jej rodzajem, przyczyn\u0105 oraz tym, czy wolny rytm ogranicza perfuzj\u0119 narz\u0105d\u00f3w (dotlenienie).<\/p>\n\n\n\n
Niezdiagnozowana i nieleczona bradykardia jest niebezpieczna. Powik\u0142ania wynikaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z niedostatecznego przep\u0142ywu krwi przez narz\u0105dy. Najwa\u017cniejsze ryzyko kliniczne dotyczy omdle\u0144 i uraz\u00f3w powstaj\u0105cych podczas utraty przytomno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\nTrzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na powik\u0142ania zwi\u0105zane z implantacj\u0105 stymulatora. Nale\u017c\u0105 do nich krwiaki w lo\u017cy urz\u0105dzenia, zaka\u017cenie, przemieszczenie elektrody lub rzadziej powik\u0142ania naczyniowe.<\/strong> Ryzyko mo\u017cna ograniczy\u0107 dzi\u0119ki odpowiednio przeprowadzonej kwalifikacji pacjenta, dobraniu techniki zabiegu i regularnym kontrolom poimplantacyjnym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKiedy wezwa\u0107 pogotowie?<\/h2>\n\n\n\n
Zawsze nale\u017cy wykona\u0107 telefon na numer alarmowy (999 lub 112), je\u015bli bradykardii towarzysz\u0105:<\/p>\n\n\n\n
\n- omdlenie lub nag\u0142e zas\u0142abni\u0119cie,<\/li>\n\n\n\n
- silne zawroty g\u0142owy,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3l w klatce piersiowej,<\/li>\n\n\n\n
- duszno\u015b\u0107 narastaj\u0105ca w spoczynku,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci,<\/li>\n\n\n\n
- bardzo niskie t\u0119tno.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Styl \u017cycia i profilaktyka \u2013 co mo\u017cesz zrobi\u0107?<\/h2>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejszym i jednocze\u015bnie najbardziej racjonalnym dzia\u0142aniem profilaktycznym jest regularne monitorowanie stanu zdrowia.<\/strong> Kontrola ci\u015bnienia t\u0119tniczego oraz okresowe badania laboratoryjne pozwalaj\u0105 wcze\u015bnie zauwa\u017cy\u0107 nieprawid\u0142owo\u015bci w pracy uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia.<\/p>\n\n\n\nPrzy tym nale\u017cy dba\u0107 o zdrowy styl \u017cycia. Podstaw\u0105 jest utrzymywanie prawid\u0142owej masy cia\u0142a,<\/strong> znalezienie przestrzeni na regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 dostosowan\u0105 do wieku i stanu zdrowia, unikanie u\u017cywek oraz wypracowanie w\u0142asnych metod radzenia sobie z przewlek\u0142ym stresem.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest bradykardia? Normy i fizjologia t\u0119tna<\/h2>\n\n\n\n
Bradykardia to stan, kt\u00f3ry okre\u015bla spowolnienie pracy serca w spoczynku<\/strong> wzgl\u0119dem przyj\u0119tych norm.<\/p>\n\n\n\n Ten termin m\u00f3wi, \u017ce rytm jest wolny w odniesieniu do norm spoczynkowych. Nie rozstrzyga, czy jest to cz\u0119\u015b\u0107 fizjologii (prawid\u0142owej pracy organizmu), czy obraz zaburze\u0144 rytmu lub przewodzenia.<\/p>\n\n\n\n Dlatego w edukacji pacjenta tak wa\u017cne jest uproszczone wyja\u015bnienie tego, jak funkcjonuje uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia<\/strong> i najwa\u017cniejszy mi\u0119sie\u0144 w naszym organizmie. Bez podstawowej wiedzy bardzo \u0142atwo wpa\u015b\u0107 w niepotrzebny l\u0119k<\/a> albo w przeciwn\u0105 skrajno\u015b\u0107 \u2013 bagatelizowanie zaburze\u0144 rytmu serca.<\/p>\n\n\n\n W takim razie, aby lepiej zrozumie\u0107 poj\u0119cie bradykardii, warto uporz\u0105dkowa\u0107 sam proces tego, jak kszta\u0142tuje si\u0119 rytm serca. Serce ma w\u0142asny uk\u0142ad bod\u017acotw\u00f3rczo-przewodz\u0105cy (uk\u0142ad bod\u017acoprzewodz\u0105cy serca).<\/p>\n\n\n\n Prawid\u0142owy rytm zatokowy to taki, kt\u00f3ry \u201erozpoczyna si\u0119\u201d w w\u0119\u017ale zatokowo-przedsionkowym (naturalnym rozruszniku serca). To naturalne miejsce inicjacji rytmu (aktywno\u015bci elektrycznej serca) \u2013 w takim rytmie impulsy pojawiaj\u0105 si\u0119 regularnie i prowadz\u0105 do skoordynowanego skurczu przedsionk\u00f3w oraz kom\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n Taka sekwencja zapewnia w\u0142a\u015bciw\u0105 liczb\u0119 uderze\u0144 serca na minut\u0119 <\/strong>oraz synchronizacj\u0119 skurczu przedsionk\u00f3w i kom\u00f3r (jam serca). Dzi\u0119ki temu krew p\u0142ynie w kierunku zgodnym z fizjologi\u0105, a tempo pracy serca dostosowuje si\u0119 do potrzeb organizmu.<\/p>\n\n\n\n W regulacji akcji serca bierze udzia\u0142 uk\u0142ad autonomiczny \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego, kt\u00f3ra reguluje prac\u0119 serca poza nasz\u0105 kontrol\u0105. W jego obr\u0119bie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 uk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czulny i przywsp\u00f3\u0142czulny.<\/p>\n\n\n\n W spoczynku u os\u00f3b doros\u0142ych, gdy mowa o prawid\u0142owych warto\u015bciach czynno\u015bci serca, cz\u0119sto podaje si\u0119 zakres od oko\u0142o 60 do 100 uderze\u0144 na minut\u0119<\/strong>. To u\u017cyteczny, ale orientacyjny przedzia\u0142. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce u wielu zdrowych os\u00f3b warto\u015bci ni\u017csze ni\u017c 60 uderze\u0144 na minut\u0119 mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 bez cech choroby.<\/p>\n\n\n\n W wielu opracowaniach punktem odniesienia dla bradykardii jest warto\u015b\u0107 cz\u0119stotliwo\u015bci rytmu serca, kt\u00f3ra spada poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119 <\/strong>(dotyczy os\u00f3b doros\u0142ych \u2013 dla dzieci normy s\u0105 inne). Odnotowanie takich warto\u015bci mo\u017ce by\u0107 sygna\u0142em do przeprowadzenia dalszej diagnostyki, jednak nie jest samodzielnym kryterium pozwalaj\u0105cym rozpozna\u0107 zaburzenie.<\/p>\n\n\n\n Warto m\u00f3wi\u0107 o tym jasno, poniewa\u017c przy dzisiejszej popularno\u015bci i dost\u0119pno\u015bci technologii (m.in. zegark\u00f3w z funkcj\u0105 mierzenia t\u0119tna), pacjenci cz\u0119sto traktuj\u0105 wyniki odnotowane w aplikacji jako podstaw\u0119 do tworzenia oczekiwa\u0144 wobec rozpocz\u0119cia diagnostyki lub nawet wdro\u017cenia leczenia. Samodzielnie zbierane dane mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 obserwacji trendu zmian, jednak w monitorowaniu pracy serca nie zast\u0119puj\u0105 badania EKG.<\/em><\/p>\n\n\n\n Nieprawid\u0142owych wynik\u00f3w pracy serca nie nale\u017cy bagatelizowa\u0107, jednak wyci\u0105ganie w\u0142asnych wniosk\u00f3w nigdy nie powinno zast\u0119powa\u0107 konsultacji ze specjalist\u0105. Lekarz zawsze \u0142\u0105czy wynik z kontekstem klinicznym, wiekiem, mas\u0105 cia\u0142a oraz og\u00f3lnym obrazem funkcjonowania uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia u danego pacjenta i na tej podstawie (je\u015bli widzi tak\u0105 potrzeb\u0119) zleca dalsze post\u0119powanie.<\/p>\n\n\n\n T\u0119tno nie jest sta\u0142e. Zmienia si\u0119 w ci\u0105gu doby i reaguje na wiele bod\u017ac\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Taki rytm zmian jest czym\u015b oczekiwanym.<\/p>\n\n\n\n Rytm pracy serca zawsze mierzy si\u0119 w spoczynku, ciszy i po kilku minutach odpoczynku. Pomiar wykonany po wej\u015bciu po schodach, po zdenerwowaniu, po wypiciu kawy lub w gor\u0105cym pomieszczeniu mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od pomiaru wykonanego w spokojnych warunkach<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Zegarki i opaski mierz\u0105 rytm w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y lub p\u00f3\u0142ci\u0105g\u0142y, a ich algorytmy u\u015bredniaj\u0105 wynik. Pacjent widzi jedn\u0105 liczb\u0119, jednak w tle stoi ca\u0142a mozaika zmian. To kolejny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego interpretacja tych danych wymaga ostro\u017cno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n Istotna jest te\u017c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy t\u0119tnem mierzonym na obwodzie (m.in. z nadgarstka) a cz\u0119sto\u015bci\u0105 rytmu serca widoczn\u0105 w zapisie elektrycznym (mierzon\u0105 bezpo\u015brednio). U zdrowej osoby warto\u015bci s\u0105 zbie\u017cne. W zaburzeniach rytmu mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 sytuacje, gdy cz\u0119\u015b\u0107 skurcz\u00f3w jest zbyt s\u0142aba, aby wytworzy\u0107 wyra\u017an\u0105 fal\u0119 t\u0119tna na t\u0119tnicach obwodowych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Jak ju\u017c wiesz, bradykardia to nie choroba serca \u2013 mo\u017ce by\u0107 jednak jej objawem. Aby lepiej zrozumie\u0107, dlaczego, nale\u017cy sklasyfikowa\u0107 jej rodzaje. Najprostszy i jednocze\u015bnie najbardziej czytelny podzia\u0142 odnosi si\u0119 do tego, czy wolny rytm jest cz\u0119\u015bci\u0105 prawid\u0142owej regulacji organizmu, czy wynika z nieprawid\u0142owo\u015bci uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego serca.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przypadk\u00f3w bradykardii fizjologicznej pojawia si\u0119 wtedy, gdy zmniejsza si\u0119 zapotrzebowanie organizmu na tlen i inne sk\u0142adniki kr\u0105\u017c\u0105ce we krwi. Jak ju\u017c pisali\u015bmy, dzieje si\u0119 tak podczas snu oraz okres\u00f3w g\u0142\u0119bokiego odpoczynku.<\/p>\n\n\n\n W nocy spada aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu wsp\u00f3\u0142czulnego, ro\u015bnie wp\u0142yw uk\u0142adu przywsp\u00f3\u0142czulnego, a cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 akcji serca zwalnia. Ca\u0142y proces jest kontrolowany i w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie stanowi zagro\u017cenia dla zdrowia.<\/p>\n\n\n\n Taki obraz dobrze wpisuje si\u0119 w rytm dobowy. Bradykardia w nocy jest odzwierciedleniem tego, \u017ce organizm przechodzi w stan regeneracji. Po prostu zmniejsza si\u0119 potrzeba utrzymywania wysokiej cz\u0119sto\u015bci akcji serca.<\/em><\/p>\n\n\n\n Innym przyk\u0142adem fizjologicznego zwolnienia rytmu serca jest bradykardia sportowa. Wyst\u0119puje u os\u00f3b regularnie trenuj\u0105cych dyscypliny<\/strong> o charakterze wytrzyma\u0142o\u015bciowym<\/strong>. U sportowc\u00f3w serce dostosowuje si\u0119 do d\u0142ugotrwa\u0142ego treningu. Z czasem pojedynczy skurcz mo\u017ce wypycha\u0107 wi\u0119ksz\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 krwi (to adaptacja, kt\u00f3ra pozwala osi\u0105ga\u0107 lepsze wyniki). Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z tym, \u017ce tak\u017ce w spoczynku lub w przypadkach zwyk\u0142ych codziennych aktywno\u015bci organizm nie musi utrzymywa\u0107 wysokiej cz\u0119sto\u015bci uderze\u0144, aby zachowa\u0107 prawid\u0142owy przep\u0142yw krwi przez narz\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n Dobrze wytrenowane osoby mog\u0105 zauwa\u017cy\u0107 u siebie spowolnienie akcji serca poni\u017cej 60 uderze\u0144 na minut\u0119. Niekt\u00f3rzy sportowcy mog\u0105 obserwowa\u0107 warto\u015bci nawet poni\u017cej 40 uderze\u0144 na minut\u0119. Tak wolna praca serca nie musi niepokoi\u0107. W tym miejscu wa\u017cne jest jednak budowanie \u015bwiadomo\u015bci zdrowotnej. Aktywno\u015b\u0107 fizyczna nie wyklucza r\u00f3wnoleg\u0142ego rozwini\u0119cia si\u0119 problem\u00f3w kardiologicznych,<\/strong> dlatego ostateczna interpretacja obserwowanych wynik\u00f3w zawsze wymaga oceny. Ka\u017cdy sportowiec \u2013 zawodowiec i amator \u2013 powinien regularnie kontrolowa\u0107 swoje zdrowie.<\/p>\n\n\n\n Przy fizjologicznie wolnym rytmie serca bardzo wa\u017cna jest jego naturalna zmienno\u015b\u0107. T\u0119tno powinno zwalnia\u0107, gdy organizm odpoczywa i przyspiesza\u0107, gdy ro\u015bnie zapotrzebowanie na przep\u0142yw krwi.<\/p>\n\n\n\n Bradykardia patologiczna odnosi si\u0119 do sytuacji, w kt\u00f3rej spowolnienie rytmu serca jest zwi\u0105zane z nieprawid\u0142owo\u015bciami uk\u0142adu przewodz\u0105cego serca<\/strong>. Nie bez powodu wcze\u015bniej zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119 na procesy, kt\u00f3re zachodz\u0105 w jego obr\u0119bie.<\/p>\n\n\n\n Taki obraz mo\u017ce wynika\u0107 z rozwijaj\u0105cej si\u0119 choroby, ale te\u017c z przyczyn odwracalnych \u2013 m.in. dzia\u0142ania lek\u00f3w, zaburze\u0144 elektrolitowych, niedoczynno\u015bci tarczycy<\/a>, hipotermii, niedokrwienia czy bezdechu sennego.<\/em><\/p>\n\n\n\n W tym uj\u0119ciu najwa\u017cniejsze s\u0105 dwa obszary.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli w\u0119ze\u0142 zatokowo-przedsionkowy wytwarza impulsy zbyt rzadko, rytm serca zwalnia. Serce mo\u017ce wtedy pracowa\u0107 w rytmie zatokowym,<\/strong> ale z cz\u0119sto\u015bci\u0105 ni\u017csz\u0105 ni\u017c oczekiwana dla wieku i stanu zdrowia. W takich przypadkach m\u00f3wi si\u0119 o bradykardii zatokowej.<\/p>\n\n\n\n U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w przyczyn\u0105 zbyt wolnego bicia serca mo\u017ce by\u0107 chwilowy brak aktywno\u015bci elektrycznej serca w obr\u0119bie w\u0119z\u0142a zatokowego (nast\u0119puj\u0105 kr\u00f3tkie przerwy w generowaniu impuls\u00f3w). W\u00f3wczas organizm mo\u017ce uruchamia\u0107 rytm zast\u0119pczy. Bod\u017ace powstaj\u0105 wtedy w ni\u017cszych pi\u0119trach uk\u0142adu przewodz\u0105cego. Zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 to z wolniejsz\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego ni\u017c w prawid\u0142owym rytmie zatokowym.<\/p>\n\n\n\n Druga grupa zaburze\u0144 dotyczy sytuacji, gdzie impuls elektryczny z przedsionk\u00f3w nie jest prawid\u0142owo przekazywany do kom\u00f3r. T\u0119 grup\u0119 zaburze\u0144 nazywa si\u0119 blokiem AV<\/strong>. Dzieje si\u0119 to najcz\u0119\u015bciej w obr\u0119bie w\u0119z\u0142a przedsionkowo-komorowego, czyli (jak ju\u017c wiesz) struktury odpowiedzialnej za dalsze przewodzenie bod\u017aca w g\u0142\u0105b serca. Gdy przewodzenie w tym miejscu jest spowolnione, sygna\u0142 z przedsionk\u00f3w dociera do kom\u00f3r z op\u00f3\u017anieniem.<\/p>\n\n\n\n Samo op\u00f3\u017anienie najcz\u0119\u015bciej wyd\u0142u\u017ca odst\u0119p PR (wyja\u015bnienie tego i innych skr\u00f3t\u00f3w znajduje si\u0119 poni\u017cej, w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej bada\u0144), a zbyt wolna praca kom\u00f3r pojawia si\u0119 wtedy, gdy cz\u0119\u015b\u0107 impuls\u00f3w nie przechodzi dalej. Je\u015bli przewodzenie zostaje okresowo przerwane, niekt\u00f3re impulsy w og\u00f3le nie docieraj\u0105 do kom\u00f3r. Wtedy komory kurcz\u0105 si\u0119 rzadziej, bo nie otrzymuj\u0105 wszystkich sygna\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Blok AV klasyfikuje si\u0119 pod wzgl\u0119dem trzech stopni:<\/strong><\/p>\n\n\n\n W najbardziej zaawansowanych przypadkach zaburze\u0144 przewodzenia (w bloku AV III stopnia), impuls elektryczny powstaj\u0105cy w przedsionkach, nie dociera do kom\u00f3r. Uk\u0142ad elektryczny traci wtedy sp\u00f3jno\u015b\u0107 mi\u0119dzy tymi dwiema cz\u0119\u015bciami serca. Przedsionki pracuj\u0105 dalej w swoim rytmie (pod kontrol\u0105 w\u0119z\u0142a zatokowo-przedsionkowego). Komory nie dostaj\u0105 jednak sygna\u0142u do skurczu. Z tego powodu uruchamiaj\u0105 w\u0142asny rytm zast\u0119pczy.<\/p>\n\n\n\n Rytm zast\u0119pczy mo\u017ce by\u0107 wolniejszy ni\u017c rytm zatokowy<\/em><\/strong>. Mo\u017cemy por\u00f3wna\u0107 go do pewnego rodzaju formy zabezpieczenia, kt\u00f3rej zadaniem jest utrzymywanie minimalnej pracy kom\u00f3r, gdy g\u0142\u00f3wna droga przewodzenia przestaje prawid\u0142owo pracowa\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n Tutaj mo\u017ce nasun\u0105\u0107 si\u0119 pytanie zwi\u0105zane z arytmi\u0105 serca. Czy to w\u0142a\u015bnie ten ostatni przypadek opisuje to zaburzenie?<\/p>\n\n\n\n W takim przypadku faktycznie m\u00f3wi si\u0119 o arytmii.<\/strong> Dok\u0142adniej o bradyarytmii wynikaj\u0105cej z bloku przedsionkowo-komorowego wysokiego stopnia. Trzeba jednak wiedzie\u0107, \u017ce arytmia jest szerszym poj\u0119ciem i okre\u015bla ka\u017cde zaburzenie, kt\u00f3re wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zbyt szybk\u0105, spowolnion\u0105 lub nieregularn\u0105 prac\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego.<\/p>\n\n\n Przyczyny bradykardii s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane i mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cne t\u0142o. Dokonali\u015bmy wcze\u015bniej podzia\u0142u na stany zwi\u0105zane z fizjologi\u0105 i z nieprawid\u0142ow\u0105 prac\u0105 organizmu. W tej cz\u0119\u015bci skupmy si\u0119 na tej drugiej grupie. Kiedy przyczyny i objawy zbyt wolnej pracy serca mog\u0105 by\u0107 niebezpieczne dla zdrowia?<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej bradykardia jest zwi\u0105zana z:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bradykardia mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyst\u0119powania objaw\u00f3w zauwa\u017calnych dla pacjenta, ale tak\u017ce mo\u017ce mie\u0107 charakter bezobjawowy. <\/strong>Takie rozr\u00f3\u017cnienie jest bardzo wa\u017cne i tak\u017ce t\u0142umaczy, dlaczego lekarz nie ocenia bradykardii wy\u0142\u0105cznie przez pryzmat liczby uderze\u0144 serca na minut\u0119.<\/p>\n\n\n\n Na obraz kliniczny wp\u0142ywaj\u0105 przyczyny zaobserwowanej wolnej akcji serca<\/strong>, wydolno\u015b\u0107 mi\u0119\u015bnia sercowego, stan naczy\u0144 krwiono\u015bnych, wiek pacjenta oraz choroby wsp\u00f3\u0142istniej\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cne \u2013 je\u015bli za nasileniem zaburze\u0144 rytmu serca nie stoj\u0105 fizjologiczne przyczyny, w obu tych przypadkach bradykardia jest gro\u017ana i wymaga ustalenia przyczyny.<\/p>\n\n\n\n Bradykardia \u2013 objawy, kt\u00f3re pacjenci zg\u0142aszaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej, to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Powy\u017csze objawy nie s\u0105 swoiste dla bradykardii. Mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 w wielu stanach chorobowych. Dlatego lekarz analizuje je w po\u0142\u0105czeniu z badaniem przedmiotowym<\/strong> i wynikami bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n Zatrzymajmy si\u0119 na chwil\u0119 przy bezobjawowej bradykardii \u2013 przyczyny tego zaburzenia tak\u017ce wymagaj\u0105 oceny lekarskiej. W takich sytuacjach do zauwa\u017cenia pierwszych nieprawid\u0142owo\u015bci cz\u0119sto dochodzi przypadkowo. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce brak objaw\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na codzienne funkcjonowanie nie zwalnia jednak z rozs\u0105dnej czujno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli pacjent obserwuje utrwalone niskie warto\u015bci t\u0119tna lub zauwa\u017ca zmian\u0119 w por\u00f3wnaniu do wcze\u015bniejszych pomiar\u00f3w, powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 z lekarzem.<\/em><\/p>\n\n\n W procesie diagnostycznym celem lekarza jest ustalenie odpowiedzi na trzy podstawowe pytania.<\/p>\n\n\n\n W tym miejscu warto ponownie wr\u00f3ci\u0107 do wcze\u015bniejszego om\u00f3wienia uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego. Je\u015bli pacjent rozumie, jak \u201ebije serce\u201d, \u0142atwiej jest mu zrozumie\u0107 wskazania i wyniki bada\u0144, kt\u00f3re specjali\u015bci mog\u0105 zleci\u0107 w procesie diagnostycznym.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli pacjent zg\u0142asza dolegliwo\u015bci \u015bwiadcz\u0105ce o bradykardii, lekarz mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie podstawowych bada\u0144, kt\u00f3re pozwol\u0105 mu potwierdzi\u0107 zaburzenie<\/strong> i znale\u017a\u0107 jego przyczyn\u0119.<\/p>\n\n\n\n EKG jest podstawowym badaniem w ocenie bradykardii. Rejestruje aktywno\u015b\u0107 elektryczn\u0105 serca w danym momencie. Pozwala ustali\u0107, czy rytm jest zatokowy, czy pojawia si\u0119 rytm zast\u0119pczy, czy wida\u0107 cechy bloku przedsionkowo-komorowego.<\/p>\n\n\n\n W zapisie EKG analizuje si\u0119 wiele parametr\u00f3w pracy serca. Dla pacjenta zapis z tego badania cz\u0119sto wygl\u0105da ma\u0142o przejrzy\u015bcie. Na wydruku wida\u0107 piki, odst\u0119py i liczby.<\/em><\/p>\n\n\n\n Prawid\u0142owy wynik EKG pokazuje zapis impuls\u00f3w i ich przewodzenia. Przy braku odchyle\u0144 najcz\u0119\u015bciej da si\u0119 potwierdzi\u0107, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n Wszelkie odst\u0119pstwa od normy wymagaj\u0105 dalszej interpretacji. Dla specjalist\u00f3w wyniki zapisu EKG s\u0105 bardzo cennym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji <\/strong>\u2013 lekarz jest w stanie zinterpretowa\u0107 nawet niewielkie odchylenia, kt\u00f3re dla osoby bez odpowiedniej wiedzy mog\u0105 by\u0107 praktycznie niezauwa\u017calne.<\/p>\n\n\n\n EKG metod\u0105 Holtera<\/strong> jest rozszerzeniem podstawowej oceny. Badanie umo\u017cliwia przeprowadzenie ci\u0105g\u0142ej rejestracji pracy serca za pomoc\u0105 specjalnych elektrod przyklejanych do klatki piersiowej pacjenta (najcz\u0119\u015bciej na czas 24 godzin \u2013 czasami d\u0142u\u017cej).<\/p>\n\n\n\n Zdarza si\u0119, \u017ce wykrycie bradykardii wymaga ci\u0105g\u0142ego monitorowania akcji serca<\/strong>, poniewa\u017c konkretne zaburzenia mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 tylko w okre\u015blonym czasie w ci\u0105gu doby. Kr\u00f3tkie EKG wykonane w gabinecie mo\u017ce nie uchwyci\u0107 takiego momentu. Holter EKG daje bardzo dok\u0142adny wgl\u0105d w rytm dobowy, jego zale\u017cno\u015b\u0107 od aktywno\u015bci pacjenta oraz ewentualn\u0105 liczb\u0119 i czas epizod\u00f3w zaburzonej pracy mi\u0119\u015bnia sercowego. <\/p>\n\n\n\n Testy wysi\u0142kowe oceniaj\u0105 reakcj\u0119 serca na obci\u0105\u017cenie. Lekarz sprawdza, czy t\u0119tno wzrasta adekwatnie do podj\u0119tej aktywno\u015bci. Badanie mo\u017ce pom\u00f3c odr\u00f3\u017cni\u0107 bradykardi\u0119 sportow\u0105 od zaburze\u0144 wymagaj\u0105cych prowadzenia dalszej diagnostyki <\/strong>w kierunku rozpoznania i leczenia. Procedura umo\u017cliwia r\u00f3wnie\u017c ocen\u0119, czy podczas wysi\u0142ku pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia przewodzenia lub objawy niedokrwienia.<\/p>\n\n\n\n Echo serca jest badaniem USG serca. Nie rejestruje aktywno\u015bci elektrycznej w taki spos\u00f3b jak EKG. Daje natomiast szans\u0119 oceny budowy i pracy mi\u0119\u015bnia sercowego. Lekarz mo\u017ce okre\u015bli\u0107 wielko\u015b\u0107 jam serca, funkcj\u0119 skurczow\u0105, stan zastawek oraz po\u015brednie cechy chor\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na rytm.<\/p>\n\n\n\n Badania laboratoryjne w diagnostyce bradykardii maj\u0105 charakter ukierunkowany. Lekarz zleca je wtedy, gdy na podstawie wywiadu i badania klinicznego podejrzewa przyczyny odwracalne lub pozasercowe.<\/p>\n\n\n\n Takie zaburzenia zdarzaj\u0105 si\u0119 u pacjent\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n Plan leczenia bradykardii zawsze jest ukierunkowany na przyczyn\u0119 zaburze\u0144. Ten punkt brzmi prosto, ale tak naprawd\u0119 porz\u0105dkuje ca\u0142y temat. Bradykardia mo\u017ce by\u0107 zjawiskiem fizjologicznym, mo\u017ce by\u0107 objawem choroby serca<\/strong>, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 pod wp\u0142ywem lek\u00f3w lub zaburze\u0144 metabolicznych \u2013 dlatego strategia post\u0119powania opiera si\u0119 na stanie pacjenta, wynikach bada\u0144 i szacowanym ryzyku post\u0119pu choroby oraz ryzyku pojawienia si\u0119 ewentualnych powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n W przypadku bradykardii z objawami zaburze\u0144 kr\u0105\u017cenia lekarz dzia\u0142a wed\u0142ug schemat\u00f3w rekomendowanych w algorytmach resuscytacyjnych. Najpierw ocenia stan og\u00f3lny pacjenta, dro\u017cno\u015b\u0107 dr\u00f3g oddechowych i parametry \u017cyciowe. R\u00f3wnolegle szuka odwracalnych przyczyn, kt\u00f3re mog\u0142y przyczyni\u0107 si\u0119 do wyst\u0105pienia zaburze\u0144 \u2013 chodzi mi\u0119dzy innymi o niedotlenienie,<\/strong> zaburzenia elektrolitowe, niedokrwienie mi\u0119\u015bnia sercowego, hipotermi\u0119 lub dzia\u0142anie lek\u00f3w. Usuni\u0119cie czynnika wywo\u0142uj\u0105cego jest r\u00f3wnie wa\u017cne, jak dora\u017ane przyspieszenie rytmu.<\/p>\n\n\n\n W algorytmach AHA (American Heart Association) dla doros\u0142ych z bradykardi\u0105 objawow\u0105 pierwszym lekiem jest atropina.<\/strong> Zalecana dawka to 1 mg do\u017cylnie lub doszpikowo, powtarzana co 3-5 minut do dawki maksymalnej 3 mg. Je\u015bli atropina nie przynosi oczekiwanego efektu, rekomenduje si\u0119 wlew adrenaliny lub dopaminy albo stymulacj\u0119 przezsk\u00f3rn\u0105 (zale\u017cnie od sytuacji i stanu pacjenta).<\/p>\n\n\n\n W wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji dawka atropiny w analogicznym scenariuszu jest podawana jako 500 mikrogram\u00f3w do\u017cylnie z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 powt\u00f3rze\u0144 do \u0142\u0105cznej dawki 3 mg, przy r\u00f3wnoleg\u0142ym rozwa\u017ceniu stymulacji przezsk\u00f3rnej oraz wlewu adrenaliny w bradykardii z niekorzystnymi objawami.<\/p>\n\n\n\n Mimo r\u00f3\u017cnic w dawkach og\u00f3lne zasady post\u0119powania pozostaj\u0105 sp\u00f3jne. W tym miejscu warto doda\u0107 wa\u017cne zastrze\u017cenie. Leczenie dora\u017ane jest elementem post\u0119powania w sytuacjach nag\u0142ych i zawsze jest prowadzone przez personel medyczny.<\/strong> Pacjent, kt\u00f3ry obserwuje niskie t\u0119tno w spoczynku, nie powinien sam modyfikowa\u0107 dawki lek\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na rytm serca.<\/p>\n\n\n\n Wszczepienie urz\u0105dzenia zwanego rozrusznikiem serca \u2013 stymulatora serca \u2013 jest form\u0105 leczenia przyczynowego w bradykardii wynikaj\u0105cej z choroby uk\u0142adu bod\u017acoprzewodz\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Specjalista mo\u017ce rozwa\u017ca\u0107 implantacj\u0119,<\/strong> gdy bradykardia wywo\u0142uje omdlenia, ograniczenie wydolno\u015bci lub utrwalone zaburzenia przewodzenia nios\u0105ce ryzyko nag\u0142ych przerw w pracy kom\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n Wszczepienie stymulatora serca nie leczy wszystkich przyczyn nieprawid\u0142owej pracy serca. W bradykardii polekowej, metabolicznej lub zwi\u0105zanej z niedoczynno\u015bci\u0105 tarczycy priorytetem zawsze b\u0119dzie leczenie czynnika wywo\u0142uj\u0105cego. Stymulacj\u0119 serca bierze si\u0119 pod uwag\u0119 wtedy, gdy przyczyna problem\u00f3w jest utrwalona lub gdy bradykardia nie ust\u0119puje mimo leczenia przyczynowego.<\/p>\n\n\n\n Urz\u0105dzenie monitoruje prac\u0119 serca i dostarcza impuls wtedy, gdy rytm spada poni\u017cej zaprogramowanych warto\u015bci. Pacjent otrzymuje zwykle kart\u0119 identyfikacyjn\u0105 urz\u0105dzenia i harmonogram regularnych wizyt w poradni kardiologicznej. Kontrole s\u0142u\u017c\u0105 ocenie pracy elektrod, poziomu na\u0142adowania baterii rozrusznika oraz dopasowaniu ustawie\u0144 do aktywno\u015bci chorego.<\/p>\n\n\n\n Po implantacji rozrusznika serca pacjent ma szans\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do codziennych aktywno\u015bci. W pierwszych tygodniach obowi\u0105zuj\u0105 \u015bcis\u0142e zalecenia i pewne ograniczenia dotycz\u0105ce aktywno\u015bci. O szczeg\u00f3\u0142ach zwi\u0105zanych z przygotowaniem i rekomendacjami <\/strong>po implantacji ka\u017cdy pacjent zawsze ma szans\u0119 porozmawia\u0107 jeszcze przed zabiegiem.<\/p>\n\n\n Rokowanie w bradykardii b\u0119dzie zwi\u0105zane z jej rodzajem, przyczyn\u0105 oraz tym, czy wolny rytm ogranicza perfuzj\u0119 narz\u0105d\u00f3w (dotlenienie).<\/p>\n\n\n\n Niezdiagnozowana i nieleczona bradykardia jest niebezpieczna. Powik\u0142ania wynikaj\u0105 g\u0142\u00f3wnie z niedostatecznego przep\u0142ywu krwi przez narz\u0105dy. Najwa\u017cniejsze ryzyko kliniczne dotyczy omdle\u0144 i uraz\u00f3w powstaj\u0105cych podczas utraty przytomno\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n Trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na powik\u0142ania zwi\u0105zane z implantacj\u0105 stymulatora. Nale\u017c\u0105 do nich krwiaki w lo\u017cy urz\u0105dzenia, zaka\u017cenie, przemieszczenie elektrody lub rzadziej powik\u0142ania naczyniowe.<\/strong> Ryzyko mo\u017cna ograniczy\u0107 dzi\u0119ki odpowiednio przeprowadzonej kwalifikacji pacjenta, dobraniu techniki zabiegu i regularnym kontrolom poimplantacyjnym.<\/p>\n\n\n\n Zawsze nale\u017cy wykona\u0107 telefon na numer alarmowy (999 lub 112), je\u015bli bradykardii towarzysz\u0105:<\/p>\n\n\n\n Najwa\u017cniejszym i jednocze\u015bnie najbardziej racjonalnym dzia\u0142aniem profilaktycznym jest regularne monitorowanie stanu zdrowia.<\/strong> Kontrola ci\u015bnienia t\u0119tniczego oraz okresowe badania laboratoryjne pozwalaj\u0105 wcze\u015bnie zauwa\u017cy\u0107 nieprawid\u0142owo\u015bci w pracy uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n Przy tym nale\u017cy dba\u0107 o zdrowy styl \u017cycia. Podstaw\u0105 jest utrzymywanie prawid\u0142owej masy cia\u0142a,<\/strong> znalezienie przestrzeni na regularn\u0105 aktywno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 dostosowan\u0105 do wieku i stanu zdrowia, unikanie u\u017cywek oraz wypracowanie w\u0142asnych metod radzenia sobie z przewlek\u0142ym stresem.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n
\n
\n
\n Rodzaje bradykardii<\/h2>\n\n\n\n\n
Bradykardia fizjologiczna<\/h3>\n\n\n\n
Bradykardia patologiczna<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nNajcz\u0119stsze przyczyny bradykardii<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n Objawy bradykardii \u2013 kiedy jest niebezpieczna?<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nDiagnostyka bradykardii<\/h2>\n\n\n\n
\n
Badania: EKG, Holter, testy wysi\u0142kowe, echokardiografia<\/h3>\n\n\n\n
\n
Badania laboratoryjne: elektrolity, TSH, toksykologia<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
<\/li>\n\n\n\n
\n Bradykardia \u2013 leczenie<\/h2>\n\n\n\n\n
Post\u0119powanie dora\u017ane i farmakoterapia<\/h3>\n\n\n\n
Stymulator serca \u2013 wskazania i \u017cycie po implantacji<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nPowik\u0142ania i rokowanie<\/h2>\n\n\n\n
Kiedy wezwa\u0107 pogotowie?<\/h2>\n\n\n\n
\n
Styl \u017cycia i profilaktyka \u2013 co mo\u017cesz zrobi\u0107?<\/h2>\n\n\n\n