\n\n\n\n
ADD (zaburzenie uwagi) \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Czym dok\u0142adnie jest ADD i jak odnosi si\u0119 do ADHD?<\/strong> ADD (ang. Attention Deficit Disorder<\/em>) to potoczne okre\u015blenie podtypu ADHD, w kt\u00f3rym dominuj\u0105 zaburzenia koncentracji uwagi bez nadruchliwo\u015bci. Wed\u0142ug klasyfikacji ICD-11 oraz DSM-5-TR, ADD nie jest osobn\u0105 jednostk\u0105, lecz prezentacj\u0105 ADHD z przewag\u0105 dekoncentracji. Pacjent z tym rozpoznaniem nie jest „rozbiegany”, lecz wycofany i cz\u0119sto „zam\u015blony”.<\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 najcz\u0119stsze objawy zaburze\u0144 koncentracji uwagi?<\/strong> Objawy ADD obejmuj\u0105 gubienie w\u0105tk\u00f3w, trudno\u015bci z planowaniem zada\u0144 i szybk\u0105 m\u0119czliwo\u015b\u0107 przy wysi\u0142ku intelektualnym. Osoby te cz\u0119sto zapominaj\u0105 o terminach, gubi\u0105 przedmioty i \u0142atwo rozpraszaj\u0105 si\u0119 bod\u017acami zewn\u0119trznymi. U dzieci manifestuje si\u0119 to \u201ebujaniem w ob\u0142okach\u201d, a u doros\u0142ych przewlek\u0142ym prokrastynowaniem i chaosem w organizacji pracy.<\/li>\n\n\n\n
- W jaki spos\u00f3b przebiega profesjonalna diagnoza ADD?<\/strong> Diagnoz\u0119 stawia lekarz psychiatra lub psycholog kliniczny na podstawie pog\u0142\u0119bionego wywiadu, kwestionariuszy (np. skali DIVA-5) oraz analizy funkcjonowania przed 12. rokiem \u017cycia. Specjalista musi wykluczy\u0107 inne przyczyny dekoncentracji, takie jak depresja, zaburzenia l\u0119kowe czy bezdech senny, kt\u00f3re mog\u0105 dawa\u0107 zbli\u017cone symptomy.<\/li>\n\n\n\n
- Na czym polega skuteczne leczenie ADD u dzieci i doros\u0142ych?<\/strong> Leczenie ADD opiera si\u0119 na multimodalnym podej\u015bciu: farmakoterapii (leki stymuluj\u0105ce lub niestymuluj\u0105ce) oraz psychoterapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Leki reguluj\u0105 poziom dopaminy i noradrenaliny w m\u00f3zgu, u\u0142atwiaj\u0105c skupienie, natomiast terapia uczy technik zarz\u0105dzania czasem i radzenia sobie z trudnymi emocjami wynikaj\u0105cymi z zaburzenia.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest ADD?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny ADD<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy ADD u dzieci i doros\u0142ych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka zaburze\u0144 koncentracji uwagi<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie ADD \u2013 farmakoterapia i terapia behawioralna<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak wspiera\u0107 osoby z ADD?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest ADD?<\/h2>\n\n\n\n
ADD to skr\u00f3t od Attention Deficit Disorder<\/em>. Dos\u0142ownie odnosi si\u0119 do \u201ezaburzenia uwagi\u201d, natomiast w j\u0119zyku potocznym opisuje trudno\u015bci z koncentracj\u0105 bez nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej. W starszych wydaniach klasyfikacji Ameryka\u0144skiego Towarzystwa Psychiatrycznego u\u017cywano tej nazwy dla zaburzenia uwagi z nadruchliwo\u015bci\u0105 lub bez niej. Tak by\u0142o dawniej. <\/p>\n\n\n\nW aktualnych i oficjalnych kryteriach diagnostycznych obowi\u0105zuje jedna nazwa ADHD<\/a> (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder<\/em>) \u2013 cz\u0119sto omawiany zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi. W obszarze tego\u00a0zaburzenia wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3\u017cne postaci\u00a0ADHD <\/strong>\u2013 mi\u0119dzy innymi t\u0119, w kt\u00f3rej dominuj\u0105 trudno\u015bci z koncentracj\u0105 bez bardzo widocznych objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej.<\/p>\n\n\n\nMimo tego skr\u00f3t ADD wci\u0105\u017c bywa u\u017cywany w potocznych rozmowach i popularnonaukowych publikacjach, poniewa\u017c wielu pacjentom z tym podtypem ADHD naj\u0142atwiej jest opisa\u0107 swoje trudno\u015bci z utrzymaniem uwagi.<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3wi\u0105c o \u201epopularno\u015bci\u201d ADHD, nie zamierzamy ocenia\u0107 tego zjawiska w negatywny spos\u00f3b. Trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ostatnich latach w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych pojawi\u0142o si\u0119 bardzo du\u017co os\u00f3b, otwarcie m\u00f3wi\u0105cych o swojej nowo otrzymanej diagnozie. Walka o brak stygmatyzacji, otwarto\u015b\u0107 w opisywaniu swoich do\u015bwiadcze\u0144 codziennego funkcjonowania czy opowiadanie o przebiegu i efektach podj\u0119tego leczenia dla wielu pacjent\u00f3w zmagaj\u0105cych si\u0119 z podobnymi zaburzeniami mo\u017ce by\u0107 nieocenion\u0105 form\u0105 wsparcia.<\/p>\n\n\n\n
Z drugiej strony kr\u00f3tkie nagrania, uproszczone \u201etesty\u201d i tre\u015bci tworzone pod algorytmy portali spo\u0142eczno\u015bciowych nie oddaj\u0105 z\u0142o\u017conego obrazu zaburze\u0144 neurorozwojowych. Niestety nie brakuje internetowych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy swoim przekazem przyczyniaj\u0105 si\u0119 do szerzenia dezinformacji o objawach zaburze\u0144 koncentracji i uwagi. W tym przypadku nie ma r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy ADD a ADHD<\/strong> \u2013 nie b\u0119dzie mia\u0142o znaczenia, czy m\u00f3wimy o osobach z obrazem z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji, czy o innych prezentacjach ADHD \u2013 wprowadzanie w b\u0142\u0105d zawsze b\u0119dzie szkodliwe.<\/p>\n\n\n\nW dzisiejszym \u015bwiecie bardzo \u0142atwo o sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej zm\u0119czenie, przewlek\u0142y stres, wypalenie zawodowe<\/a>, epizod depresyjny albo inne zaburzenie psychiczne zaczynaj\u0105 by\u0107 interpretowane jako ADHD\u00a0(bez przeprowadzenia pe\u0142nej diagnozy przez psychologa i psychiatr\u0119). Warto o tym pami\u0119ta\u0107 i w przypadku jakichkolwiek podejrze\u0144 zawsze kierowa\u0107 si\u0119 po pomoc do do\u015bwiadczonych specjalist\u00f3w, zamiast ufa\u0107 niezweryfikowanym tre\u015bciom.<\/em><\/p>\n\n\n\nHistoria poj\u0119\u0107 ADD i ADHD dobrze pokazuje, jak zmienia si\u0119 spojrzenie na\u00a0zaburzenia neurorozwojowe. Przez lata obraz ADHD kojarzono g\u0142\u00f3wnie z bardzo ruchliwym dzieckiem<\/strong> (zwykle ch\u0142opcem), kt\u00f3re przeszkadza na lekcjach. Osoby, kt\u00f3re nie pasowa\u0142y do tego schematu, rzadko trafia\u0142y do specjalist\u00f3w. W wielu przypadkach dopiero wsp\u00f3\u0142czesne podej\u015bcie pozwoli\u0142o nazwa\u0107 te trudno\u015bci w spos\u00f3b zgodny z aktualn\u0105 wiedz\u0105 medyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\nNietrudno wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce tak wiele os\u00f3b dopiero w doros\u0142ym \u017cyciu us\u0142ysza\u0142o prawid\u0142ow\u0105 diagnoz\u0119, otrzyma\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 podj\u0119cia leczenia i szans\u0119 na wypracowanie metod radzenia sobie z trudno\u015bciami w utrzymaniu uwagi. <\/em><\/p>\n\n\n\nW przypadku ADD opisuje si\u0119 grup\u0119 os\u00f3b, u kt\u00f3rych najwi\u0119ksze przeszkody wyst\u0119puj\u0105 w obszarze zwi\u0105zanym ze skupieniem uwagi, planowaniem i organizacj\u0105 codziennych zada\u0144. U takich pacjent\u00f3w ci\u0119\u017cko jest wskaza\u0107 zachowania, kt\u00f3re dla najbli\u017cszego otoczenia s\u0105 widoczne na pierwszy rzut oka (tak jak w przypadku nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej). Wiele os\u00f3b opisuje wieloletnie poczucie nieadekwatno\u015bci do wymaga\u0144 szko\u0142y, studi\u00f3w czy miejsca pracy, mimo wysokiego potencja\u0142u intelektualnego.<\/p>\n\n\n\n
Jednak czym jest zesp\u00f3\u0142 deficytu uwagi (potocznie ADD) i dlaczego nie zawsze wyst\u0119puje z nadruchliwo\u015bci\u0105 (b\u0142\u0119dnie uto\u017csamian\u0105 z ADHD)?<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- Zesp\u00f3\u0142\u00a0deficytu uwagi opisuje spos\u00f3b pracy m\u00f3zgu, w kt\u00f3rym problemy z koncentracj\u0105 s\u0105 na tyle silne, \u017ce wp\u0142ywaj\u0105 na jako\u015b\u0107 codziennego \u017cycia. Trudno\u015bci dotycz\u0105 przede wszystkim uwagi, a nie nadruchliwo\u015bci czy bardzo widocznej impulsywno\u015bci. Osoba z ADD mo\u017ce sprawia\u0107 wra\u017cenie spokojnej, cichej i wycofanej<\/strong>, a jednocze\u015bnie codziennie mierzy\u0107 si\u0119 z ogromnym wysi\u0142kiem, kt\u00f3ry wk\u0142ada w pokonywanie problem\u00f3w z organizacj\u0105 zwyk\u0142ych obowi\u0105zk\u00f3w. Wa\u017cny element definicji (i tym samym diagnozy) stanowi wp\u0142yw objaw\u00f3w na funkcjonowanie. Samo roztargnienie, zapominanie i brak zwracania uwagi na szczeg\u00f3\u0142y nie wystarcz\u0105 do rozpoznania ADHD (i ADD \u2013 potocznie). Trudno\u015bci musz\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 w wielu sytuacjach \u017cyciowych oraz w zauwa\u017calny spos\u00f3b utrudnia\u0107 nauk\u0119, prac\u0119, relacje i zarz\u0105dzanie czasem.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- ADHD z przewag\u0105 deficytu uwagi nie zawsze \u0142\u0105czy si\u0119 z wyra\u017an\u0105 nadruchliwo\u015bci\u0105. Samo ADHD to zaburzenie, kt\u00f3re dotyczy przede wszystkim regulacji uwagi i impuls\u00f3w<\/strong>, a nadmierna ruchliwo\u015b\u0107 jest tylko jednym z mo\u017cliwych sposob\u00f3w, w jaki trudno\u015bci ujawniaj\u0105 si\u0119 w zachowaniu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/psychiatra-wizyta.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny ADD<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nCzy mo\u017cemy wskaza\u0107 przyczyny zaburzenia koncentracji uwagi? Jedynie w pewnym stopniu.<\/p>\n\n\n\n
W psychiatrii ADD traktuje si\u0119 jako zaburzenie neurorozwojowe<\/strong> z bardzo silnym udzia\u0142em czynnik\u00f3w genetycznych<\/strong>. W rodzinach, gdzie jedna osoba ma rozpoznanie ADHD, wyra\u017anie ro\u015bnie ryzyko podobnych trudno\u015bci u rodze\u0144stwa czy dzieci. <\/p>\n\n\n\nWyst\u0119powanie ADHD z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji uwagi analizuje si\u0119 tak\u017ce pod k\u0105tem r\u00f3\u017cnic w funkcjonowaniu sieci w m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialne za skupianie uwagi na jednym zadaniu, hamowanie reakcji oraz regulacj\u0119 motywacji. Zwraca si\u0119 uwag\u0119 na r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy neuroprzeka\u017anikami (g\u0142\u00f3wnie dopamin\u0105<\/a> i noradrenalin\u0105). St\u0105d te\u017c uzasadnienie skuteczno\u015bci leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem substancji, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 w\u0142a\u015bnie na te obszary pracy uk\u0142adu nerwowego.\u00a0<\/p>\n\n\n\nWiele publikacji podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw czynnik\u00f3w oko\u0142oporodowych. <\/strong>W\u015br\u00f3d takich, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 powi\u0105zane z\u00a0rozpoznaniem ADD wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n\n- skrajne wcze\u015bniactwo,<\/li>\n\n\n\n
- bardzo nisk\u0105 mas\u0119 urodzeniow\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- ci\u0119\u017ckie powik\u0142ania w trakcie ci\u0105\u017cy,<\/li>\n\n\n\n
- ekspozycj\u0119 p\u0142odu na alkohol<\/a> czy nikotyn\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przypuszcza si\u0119, \u017ce nara\u017cenie na powy\u017csze okoliczno\u015bci mo\u017ce podnosi\u0107 ryzyko zaburze\u0144 neurorozwojowych. S\u0105 to jednak obszary, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dalszych bada\u0144, by m\u00f3c w pe\u0142ni pozna\u0107 mechanizmy i interesuj\u0105ce nas zale\u017cno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Pozostaje jeszcze kwestia wp\u0142ywu \u015brodowiska. Czy warunki, w jakich \u017cyjemy, mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do rozwoju zaburze\u0144 deficytu uwagi? W tym przypadku tak\u017ce nie jeste\u015bmy w stanie wskaza\u0107 jednoznacznej odpowiedzi. Najwi\u0119cej pyta\u0144 pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie wp\u0142ywu \u015brodowiska,<\/strong> w kt\u00f3rym dany pacjent dorasta\u0142 w okresie wczesnego dzieci\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\nW psychiatrii i psychologii poszukuje si\u0119 w tym obszarze pewnych powi\u0105za\u0144. Wskazuje si\u0119 na to, \u017ce trudne do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa<\/strong> mog\u0105 wzmacnia\u0107 istniej\u0105c\u0105 podatno\u015b\u0107, ale same w sobie nie s\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 rozwoju zaburzenia. Dziecko z wrodzonymi trudno\u015bciami uwagi, kt\u00f3re dorasta w domu pe\u0142nym napi\u0119cia, ha\u0142asu i nieprzewidywalnych reakcji doros\u0142ych, jest bardziej nara\u017cone na ryzyko zaburze\u0144 ni\u017c to (z tymi samymi predyspozycjami), kt\u00f3re ma wsparcie swoich opiekun\u00f3w i ma szans\u0119 dorasta\u0107 w spokojnym otoczeniu. <\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy ADD u dzieci i doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
Charakterystyczne objawy zaburze\u0144 uwagi s\u0105 najbardziej widoczne podczas zada\u0144, kt\u00f3re wymagaj\u0105 d\u0142u\u017cszego skupienia i organizacji. W\u015br\u00f3d nich wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- trudno\u015bci w skupieniu uwagi podczas nauki, pracy lub rozmowy;<\/li>\n\n\n\n
- szybkie \u201egubienie w\u0105tku\u201d podczas czytania, s\u0142uchania lub wykonywania zada\u0144 (nawet etapami);<\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119ste b\u0142\u0119dy wynikaj\u0105ce z niedok\u0142adnego czytania polece\u0144 oraz zbyt po\u015bpiesznego wykonywania \u0107wicze\u0144;<\/li>\n\n\n\n
- problemy z planowaniem oraz organizowaniem pracy (np. z przygotowaniem materia\u0142\u00f3w, u\u0142o\u017ceniem kolejno\u015bci zada\u0144 czy ich realizacji w okre\u015blonym czasie);<\/li>\n\n\n\n
- sk\u0142onno\u015b\u0107 do odk\u0142adania zada\u0144 wymagaj\u0105cych d\u0142u\u017cszego wysi\u0142ku umys\u0142owego;<\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119ste gubienie przedmiot\u00f3w potrzebnych do nauki, pracy albo codziennych obowi\u0105zk\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- \u0142atwe rozpraszanie si\u0119 bod\u017acami z otoczenia (ha\u0142asem, rozmowami innych os\u00f3b, telefonem czy migaj\u0105cymi \u015bwiat\u0142ami) oraz poczucie\u00a0konieczno\u015bci wykonania jakiej\u015b czynno\u015bci jedynie w ca\u0142kowitym spokoju;<\/li>\n\n\n\n
- zapominanie o terminach, ustaleniach, obowi\u0105zkach mimo szczerej ch\u0119ci wywi\u0105zania si\u0119 z nich.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Podobne trudno\u015bci wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce u pacjent\u00f3w z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi. W prezentacji objaw\u00f3w ADHD z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji obraz kliniczny jest bardzo zbli\u017cony do opisywanego w kontek\u015bcie ADD, natomiast w typie mieszanym lub z wyra\u017an\u0105 nadruchliwo\u015bci\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 jeszcze objawy impulsywno\u015bci, trudno\u015bci z hamowaniem reakcji oraz nasilona aktywno\u015b\u0107 ruchowa.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak powy\u017csze trudno\u015bci mog\u0105 manifestowa\u0107 si\u0119 w \u017cyciu najm\u0142odszych? <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- W szkole<\/strong> dzieci z ADD cz\u0119sto siedz\u0105 spokojnie w \u0142awce, ale ich wzrok ucieka w stron\u0119 okna albo \u015bciany. Po zako\u0144czeniu kr\u00f3tkiego fragmentu czytania nie potrafi\u0105 powiedzie\u0107, o czym by\u0142 tekst \u2013 nawet je\u015bli ich technika czytania brzmia\u0142a poprawnie. Podczas lekcji odnotowuj\u0105 w zeszytach jedynie kilka pierwszych zda\u0144 z tablicy i przerywaj\u0105 pisanie. Gdy padaj\u0105 pytania o zadania lub powt\u00f3rzenie polecenia, pojawiaj\u0105 si\u0119 u nich przejawy stresu (p\u0142acz, zak\u0142opotanie czy \u015bmiech), poniewa\u017c tre\u015b\u0107 przekazu znikn\u0119\u0142a z pami\u0119ci chwil\u0119 po jej us\u0142yszeniu.<\/li>\n\n\n\n
- W domu<\/strong> dziecko siada do biurka, otwiera zeszyty, po kilku minutach wstaje, zajmuje si\u0119 inn\u0105 czynno\u015bci\u0105, po czym wraca i zn\u00f3w ma trudno\u015b\u0107 z rozpocz\u0119ciem. Rodzice widz\u0105 ci\u0105g\u0142e poszukiwania ksi\u0105\u017cek, pi\u00f3rnika i zapisk\u00f3w z wa\u017cnymi informacjami, a rzeczy u\u017cywane codziennie znikaj\u0105 w najmniej spodziewanych miejscach. Dziecko s\u0142yszy, \u017ce jest roztrzepane albo ma\u0142o zorganizowane, mimo \u017ce sp\u0119dza wiele czasu na nauce i realnie odczuwa zm\u0119czenie wysi\u0142kiem umys\u0142owym, kt\u00f3ry na to po\u015bwi\u0119ca.<\/li>\n\n\n\n
- W relacjach z r\u00f3wie\u015bnikami<\/strong> zaburzenia zwi\u0105zane z koncentracj\u0105 uwagi daj\u0105 o sobie zna\u0107 podczas wsp\u00f3lnych zabaw. Dziecko myli zasady gry, zapomina um\u00f3wiony plan spotkania i reaguje z op\u00f3\u017anieniem na propozycje innych. Cz\u0119\u015b\u0107 ma\u0142ych pacjent\u00f3w z ADD cz\u0119\u015bciej przygl\u0105da si\u0119 grupie z boku, zamiast aktywnie planowa\u0107 wsp\u00f3lne aktywno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
- Z czasem u wielu dzieci zaczyna zmienia\u0107 si\u0119 tak\u017ce obraz emocji. Kolejne uwagi w dzienniku, gorsze oceny i por\u00f3wnania z r\u00f3wie\u015bnikami mog\u0105 wzmacnia\u0107 poczucie, \u017ce wysi\u0142ek ucznia nie przynosi efektu. Pojawia si\u0119 l\u0119k przed sprawdzianami, niech\u0119\u0107 do odrabiania lekcji i unikanie odpowiedzi ustnych. Niestety komentarze doros\u0142ych cz\u0119sto utrwalaj\u0105 przekonanie, \u017ce ca\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 za napotykane problemy spoczywa wy\u0142\u0105cznie na nim.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak objawy ADD u doros\u0142ych mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na ich codzienno\u015b\u0107? <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- Dzie\u0144 doros\u0142ej osoby z ADD cz\u0119sto ko\u0144czy si\u0119 seri\u0105 niedoko\u0144czonych zada\u0144 lub takich, kt\u00f3re celowo zosta\u0142y od\u0142o\u017cone \u201ena p\u00f3\u017aniej”<\/strong>. Praca przy komputerze zaczyna si\u0119 od otwarcia dokumentu, po chwili pojawia si\u0119 my\u015bl o mailu, potem nag\u0142e przej\u015bcie do przegl\u0105darki, kr\u00f3tkie sprawdzenie wiadomo\u015bci, powr\u00f3t do dokumentu z poczuciem, \u017ce trudno ustali\u0107, w jakim miejscu przerwano prac\u0119.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- W kalendarzu pojawia si\u0119 wiele wa\u017cnych termin\u00f3w, jednak cz\u0119\u015b\u0107 spotka\u0144 mimo wcze\u015bniejszego zaplanowania ko\u0144czy si\u0119 sp\u00f3\u017anieniem albo odwo\u0142aniem.<\/strong> Du\u017cym problemem jest nieprawid\u0142owe oszacowywanie czasu niezb\u0119dnego do wykonania danego zadania. Chodzi tutaj o d\u0142ugoterminowe obowi\u0105zki (np. przygotowanie prezentacji czy raportu do wyznaczonej daty), ale tak\u017ce o zwyk\u0142e codzienne czynno\u015bci (np. przyszykowanie si\u0119 do wyj\u015bcia z domu o konkretnej godzinie). W\u00a0\u017cyciu zawodowym tworzy si\u0119 obraz osoby pomys\u0142owej, ale ma\u0142o konsekwentnej.<\/li>\n\n\n\n
- W rozmowach osoby doros\u0142e z ADD cz\u0119sto gubi\u0105 w\u0105tki.<\/strong> Z jednej strony staraj\u0105 si\u0119 aktywnie s\u0142ucha\u0107 i uczestniczy\u0107 w dialogu, z drugiej ka\u017cda inna my\u015bl lub bodziec potrafi wybi\u0107 ich z rytmu.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- W swoim domowym \u015brodowisku pacjenci z ADD mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci w utrzymaniu porz\u0105dku i podziale obowi\u0105zk\u00f3w. Cz\u0119sto pojawia si\u0119 u nich poczucie winy i wra\u017cenie ci\u0105g\u0142ego \u017cycia \u201ew niedoczasie”<\/strong>. Z zewn\u0105trz taka osoba mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 na spokojn\u0105 i opanowan\u0105, jednak wewn\u0119trznie mierzy si\u0119 z ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciem i wysi\u0142kiem, jaki musi wk\u0142ada\u0107 w skupieniu swojej uwagi na jednej czynno\u015bci.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Opisane sytuacje s\u0105 przyk\u0142adami objaw\u00f3w ADD i ADHD, cz\u0119sto spotykanych u zdiagnozowanych pacjent\u00f3w. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce obraz problem\u00f3w nie zawsze wygl\u0105da identycznie u ka\u017cdej osoby. <\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka zaburze\u0144 koncentracji uwagi<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nRozpoznanie ADHD (lub ADD) stawia lekarz psychiatra albo psycholog kliniczny, kt\u00f3ry w procesie diagnostycznym kieruje si\u0119 dok\u0142adnie opisanymi kryteriami i potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 zaburzenia koncentracji od innych trudno\u015bci psychicznych czy \u017cyciowych kryzys\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Proces zawsze rozpoczyna si\u0119 od wst\u0119pnego wywiadu i rozmowy na temat aktualnych trudno\u015bci.<\/strong> Nast\u0119pnie specjalista pyta o dzieci\u0144stwo, okres szkolny, studia, prac\u0119, relacje rodzinne i towarzyskie.\u00a0Przy ADD objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 wcze\u015bnie (przed 12. rokiem \u017cycia), wi\u0119c w trakcie wywiadu wraca si\u0119 do czas\u00f3w szko\u0142y podstawowej, wspomnie\u0144 rodzic\u00f3w, a czasem r\u00f3wnie\u017c do opinii nauczycieli wystawianych na \u015bwiadectwach uko\u0144czenia pierwszych lat edukacji.<\/p>\n\n\n\nPodczas konsultacji ukierunkowanych na diagnostyk\u0119 problem\u00f3w<\/strong> specjalista musi dok\u0142adnie dopyta\u0107, w jakich sytuacjach pojawiaj\u0105 si\u0119 trudno\u015bci zwi\u0105zane z koncentracj\u0105 i od jakiego czasu si\u0119 utrzymuj\u0105. Kryteria diagnostyczne ADD wymagaj\u0105, aby objawy towarzyszy\u0142y pacjentom co najmniej 6 miesi\u0119cy i wyst\u0119powa\u0142y w wi\u0119cej ni\u017c w jednym obszarze \u017cycia \u2013 na przyk\u0142ad w domu i w pracy, w domu i w szkole, w relacjach rodzinnych i zawodowych. Je\u017celi rozproszenie, zapominanie oraz chaos organizacyjny widoczne s\u0105 wy\u0142\u0105cznie w jednym \u015brodowisku, psychiatra\/psycholog musi wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 tak\u017ce inne mo\u017cliwe przyczyny takiego stanu (np. konflikt w miejscu pracy, wypalenie zawodowe lub mobbing). <\/p>\n\n\n\nDiagnostyka obejmuje tak\u017ce opis wp\u0142ywu zachowa\u0144<\/strong>, w kt\u00f3rych dominuj\u0105 zaburzenia koncentracji uwagi na codzienne funkcjonowanie i jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjenta. Aby m\u00f3c postawi\u0107 diagnoz\u0119, zg\u0142aszane objawy musz\u0105 skutkowa\u0107 negatywnymi konsekwencjami \u2013 gorszymi wynikami w nauce, k\u0142opotami z utrzymaniem pracy, powtarzaj\u0105cymi si\u0119 konfliktami w relacjach czy problemami z samodzielnym prowadzeniem domu. Specjalista pyta o przyk\u0142ady z \u017cycia, dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u0142atwiej odnie\u015b\u0107 oficjalne kryteria do realnych sytuacji.<\/p>\n\n\n\nW procesie diagnostycznym wykorzystuje si\u0119 kwestionariusze<\/strong> i skale<\/strong> wype\u0142niane przez pacjenta, rodzic\u00f3w albo partnera. Standaryzowane narz\u0119dzia pomagaj\u0105 specjalistom uporz\u0105dkowa\u0107 informacje, jednak nie zast\u0119puj\u0105 rozmowy. Wysokie wyniki w skalach nigdy nie wystarcz\u0105 do samodzielnego postawienia rozpoznania, a niskie nie wykluczaj\u0105 zaburzenia, je\u015bli obraz kliniczny jest sp\u00f3jny z ADD.<\/p>\n\n\n\nW diagnostyce ADD bardzo wa\u017cne miejsce zajmuje r\u00f3\u017cnicowanie. Objawy opisane jako \u201ezaburzenia koncentracji\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w:<\/p>\n\n\n\n
\n- depresji<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzeniach l\u0119kowych,<\/li>\n\n\n\n
- PTSD<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzeniach snu,<\/li>\n\n\n\n
- uzale\u017cnieniach,<\/li>\n\n\n\n
- w przebiegu niekt\u00f3rych chor\u00f3b neurologicznych oraz endokrynologicznych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Z tego powodu psychiatra zadaje pytania o nastr\u00f3j, l\u0119k<\/a>, sen, u\u017cywanie substancji psychoaktywnych, przyjmowane leki i choroby przewlek\u0142e. Czasem zleca dodatkowe badania laboratoryjne albo kieruje na konsultacj\u0119 neurologiczn\u0105<\/a>, aby wykluczy\u0107 prawdopodobne przyczyny pogorszenia\u00a0koncentracji oraz innych podobnych objaw\u00f3w do ADD.\u00a0<\/p>\n\n\n\nPodczas stawiania diagnozy ADD u ma\u0142ych pacjent\u00f3w specjali\u015bci w odpowiednich momentach mog\u0105 poprosi\u0107 rodzic\u00f3w\/opiekun\u00f3w i nauczycieli o wype\u0142nienie dodatkowych kwestionariuszy lub aktywny udzia\u0142 w konsultacji. Padaj\u0105 pytania o zachowanie dziecka w domu, w przedszkolu, w szkole i o przyk\u0142ady sytuacji, w kt\u00f3rych jego problemy staj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie widoczne. U nastolatk\u00f3w oraz doros\u0142ych w procesie diagnostycznym przydatne mog\u0105 by\u0107 informacje od partnera, cz\u0142onk\u00f3w rodziny lub bliskich os\u00f3b, kt\u00f3re znaj\u0105 pacjenta od wielu lat. <\/em><\/p>\n\n\n\nCa\u0142y proces jest podzielony na kilka spotka\u0144<\/strong>. Przeprowadzanie bardzo dok\u0142adnego wywiadu pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 ADD od ADHD (lub innych zaburze\u0144) i zobrazowa\u0107, czy trudno\u015bci utrzymuj\u0105 si\u0119 od wczesnych etap\u00f3w \u017cycia, czy pojawi\u0142y si\u0119 nagle w reakcji na konkretny kryzys.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie ADD \u2013 farmakoterapia i terapia behawioralna<\/h2>\n\n\n\n
Po postawieniu diagnozy specjalista razem z pacjentem ustala plan dalszego post\u0119powania. Pod uwag\u0119 bierze si\u0119 wiek, nasilenie objaw\u00f3w, sytuacj\u0119 rodzinn\u0105, rodzaj pracy albo nauki oraz obecno\u015b\u0107 innych trudno\u015bci psychicznych czy chor\u00f3b somatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Praktycznie u ka\u017cdego pacjenta leczenie ADD wymaga psychoedukacji i wypracowania nowych nawyk\u00f3w, jednak u niekt\u00f3rych os\u00f3b podstaw\u0119 post\u0119powania stanowi regularna psychoterapia<\/strong> i w\u0142\u0105czenie lek\u00f3w<\/strong>. Skupianie uwagi to umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3rej w przypadku zaburze\u0144 pacjenci cz\u0119sto nie s\u0105 w stanie samodzielnie wypracowa\u0107. Pod wzgl\u0119dem zalece\u0144 dotycz\u0105cych leczenia decyzyjnym czynnikiem jest najcz\u0119\u015bciej \u2013 ju\u017c niejednokrotnie podkre\u015blany \u2013 stopie\u0144 wp\u0142ywu objaw\u00f3w na spos\u00f3b funkcjonowania. <\/p>\n\n\n\nFarmakoterapi\u0119 planuje i przepisuje lekarz psychiatra. Przyjmowanie lek\u00f3w pomaga ograniczy\u0107 nasilenie trudno\u015bci (takich jak zaburzenia koncentracji) do takiego stopnia, aby nauka, praca i codzienne obowi\u0105zki przesta\u0142y wymaga\u0107 nadmiernego wysi\u0142ku. Leki nie zast\u0105pi\u0105 aktywnej pracy z objawami i leczenia prowadzonego <\/strong>przez psychologa, ale mog\u0105 pom\u00f3c stworzy\u0107 warunki, w kt\u00f3rych stan psychiczny pacjenta mu to u\u0142atwi.<\/p>\n\n\n\nNajcz\u0119\u015bciej w terapii ADHD z przewag\u0105 deficytu uwagi wykorzystuje si\u0119 dwie g\u0142\u00f3wne grupy lek\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n
\n- preparaty o dzia\u0142aniu stymuluj\u0105cym o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy (na przyk\u0142ad substancje z grupy pochodnych amfetaminy albo metylofenidatu);<\/li>\n\n\n\n
- leki niestymuluj\u0105ce wp\u0142ywaj\u0105ce na uk\u0142ad noradrenergiczny (na przyk\u0142ad atomoksetyn\u0119) albo inne leki dobrane indywidualnie przez lekarza.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Leczenie rozpoczyna si\u0119 zwykle od ma\u0142ej dawki leki. Lekarz obserwuje, jak pacjent reaguje na konkretny preparat, a nast\u0119pnie dostosowuje dawkowanie. W trakcie terapii kontroluje si\u0119 ci\u015bnienie t\u0119tnicze, mas\u0119 cia\u0142a, jako\u015b\u0107 snu oraz apetyt. Pacjent powinien ka\u017cdorazowo informowa\u0107 specjalist\u0119 o pojawiaj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142aniach niepo\u017c\u0105danych (np. o b\u00f3lach g\u0142owy<\/a>, sucho\u015bci w ustach, ko\u0142ataniu serca, nasileniu l\u0119ku czy innych nowych dolegliwo\u015bciach). Cz\u0119\u015b\u0107 skutk\u00f3w ubocznych ust\u0119puje po pewnym czasie od wdro\u017cenia leczenia, jednak przy du\u017cym ich nasileniu konieczna staje si\u0119 zmiana dawki albo g\u0142\u00f3wnej substancji czynnej (ca\u0142ego leku).<\/p>\n\n\n\nTak jak pisali\u015bmy, w terapii ADD leki mog\u0105 \u0142agodzi\u0107 objawy<\/strong>, natomiast to praca z psychologiem porz\u0105dkuje codzienne \u017cycie, uczy innych sposob\u00f3w organizacji zada\u0144 oraz zmienia utrwalone przekonania o w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n\n- U dzieci wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 leczenia jest wsp\u00f3\u0142praca z rodzicami i szko\u0142\u0105<\/strong>. Terapeuta omawia z opiekunami typowe trudno\u015bci zwi\u0105zane z ADD i wsp\u00f3lnie ustala proste metody pracy, kt\u00f3re warto wykorzystywa\u0107 z ma\u0142ym pacjentem. Dziecko uczy si\u0119 konkretnych strategii utrzymywania skupienia (np. korzystania z zegara, podzia\u0142u pracy na odcinki czasowe, zapisywania zada\u0144 na kartce zamiast trzymania ich w g\u0142owie czy korzystania z prostych planer\u00f3w). Przy tym wszystkim terapeuta wzmacnia poczucie sprawczo\u015bci oraz pomaga budowa\u0107 realistyczny obraz w\u0142asnych potrzeb, mocnych stron i ogranicze\u0144.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- Terapia zaburze\u0144 uwagi u doros\u0142ych<\/strong> skupia si\u0119 na metodach organizacji dnia, pracy z my\u015blami oraz regulacji emocji. Pacjent razem z terapeut\u0105 analizuje, w jakich momentach objawy s\u0105 dla niego najbardziej dokuczliwe i tworzy plan wprowadzania stopniowych zmian.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W nurcie poznawczo-behawioralnym<\/strong> pracuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z przekonaniami kszta\u0142towanymi przez lata. Terapeuta pomaga odr\u00f3\u017cni\u0107 nieadekwatne my\u015bli o swoich mo\u017cliwo\u015bciach od fakt\u00f3w, zauwa\u017cy\u0107 obszary, w kt\u00f3rych pacjent radzi sobie dobrze, oraz urealni\u0107 oczekiwania wobec siebie. Taka praca zmniejsza wstyd i u\u0142atwia proszenie o wsparcie wtedy, gdy jest ono naprawd\u0119 potrzebne.<\/p>\n\n\n\nNajlepsze efekty daje po\u0142\u0105czenie farmakoterapii, terapii behawioralnej oraz budowania nowych nawyk\u00f3w w domowym i zawodowym \u015brodowisku. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wspiera\u0107 osoby z ADD?<\/h2>\n\n\n\n
Zrozumienie i uznanie problemu \u2013 tak naprawd\u0119 taka forma wsparcia b\u0119dzie najlepsz\u0105 mo\u017cliw\u0105 postaw\u0105 wobec bliskiej osoby z ADD. Warto przy tym pomaga\u0107 w ustalaniu priorytet\u00f3w, dzieleniu du\u017cych zada\u0144 na mniejsze kroki i przypomina\u0107 w spos\u00f3b \u017cyczliwy o wa\u017cnych terminach (bez tonu kontroli).<\/p>\n\n\n\n
Warto samemu edukowa\u0107 si\u0119 na temat tego, co oznacza zesp\u00f3\u0142 deficytu uwagi i z czym osoby z ADD zazwyczaj musz\u0105 si\u0119 mierzy\u0107. W ten spos\u00f3b \u0142atwiej jest zachowa\u0107 cierpliwo\u015b\u0107 i wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 wobec zm\u0119czenia i spadk\u00f3w motywacji, kt\u00f3re zdarzaj\u0105 si\u0119 ka\u017cdemu pacjentowi \u2013 szczeg\u00f3lnie na pocz\u0105tkowych etapach leczenia.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest ADD?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny ADD<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy ADD u dzieci i doros\u0142ych<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka zaburze\u0144 koncentracji uwagi<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie ADD \u2013 farmakoterapia i terapia behawioralna<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak wspiera\u0107 osoby z ADD?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest ADD?<\/h2>\n\n\n\n
ADD to skr\u00f3t od Attention Deficit Disorder<\/em>. Dos\u0142ownie odnosi si\u0119 do \u201ezaburzenia uwagi\u201d, natomiast w j\u0119zyku potocznym opisuje trudno\u015bci z koncentracj\u0105 bez nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej. W starszych wydaniach klasyfikacji Ameryka\u0144skiego Towarzystwa Psychiatrycznego u\u017cywano tej nazwy dla zaburzenia uwagi z nadruchliwo\u015bci\u0105 lub bez niej. Tak by\u0142o dawniej. <\/p>\n\n\n\nW aktualnych i oficjalnych kryteriach diagnostycznych obowi\u0105zuje jedna nazwa ADHD<\/a> (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder<\/em>) \u2013 cz\u0119sto omawiany zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi. W obszarze tego\u00a0zaburzenia wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3\u017cne postaci\u00a0ADHD <\/strong>\u2013 mi\u0119dzy innymi t\u0119, w kt\u00f3rej dominuj\u0105 trudno\u015bci z koncentracj\u0105 bez bardzo widocznych objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej.<\/p>\n\n\n\nMimo tego skr\u00f3t ADD wci\u0105\u017c bywa u\u017cywany w potocznych rozmowach i popularnonaukowych publikacjach, poniewa\u017c wielu pacjentom z tym podtypem ADHD naj\u0142atwiej jest opisa\u0107 swoje trudno\u015bci z utrzymaniem uwagi.<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3wi\u0105c o \u201epopularno\u015bci\u201d ADHD, nie zamierzamy ocenia\u0107 tego zjawiska w negatywny spos\u00f3b. Trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ostatnich latach w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych pojawi\u0142o si\u0119 bardzo du\u017co os\u00f3b, otwarcie m\u00f3wi\u0105cych o swojej nowo otrzymanej diagnozie. Walka o brak stygmatyzacji, otwarto\u015b\u0107 w opisywaniu swoich do\u015bwiadcze\u0144 codziennego funkcjonowania czy opowiadanie o przebiegu i efektach podj\u0119tego leczenia dla wielu pacjent\u00f3w zmagaj\u0105cych si\u0119 z podobnymi zaburzeniami mo\u017ce by\u0107 nieocenion\u0105 form\u0105 wsparcia.<\/p>\n\n\n\n
Z drugiej strony kr\u00f3tkie nagrania, uproszczone \u201etesty\u201d i tre\u015bci tworzone pod algorytmy portali spo\u0142eczno\u015bciowych nie oddaj\u0105 z\u0142o\u017conego obrazu zaburze\u0144 neurorozwojowych. Niestety nie brakuje internetowych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy swoim przekazem przyczyniaj\u0105 si\u0119 do szerzenia dezinformacji o objawach zaburze\u0144 koncentracji i uwagi. W tym przypadku nie ma r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy ADD a ADHD<\/strong> \u2013 nie b\u0119dzie mia\u0142o znaczenia, czy m\u00f3wimy o osobach z obrazem z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji, czy o innych prezentacjach ADHD \u2013 wprowadzanie w b\u0142\u0105d zawsze b\u0119dzie szkodliwe.<\/p>\n\n\n\nW dzisiejszym \u015bwiecie bardzo \u0142atwo o sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej zm\u0119czenie, przewlek\u0142y stres, wypalenie zawodowe<\/a>, epizod depresyjny albo inne zaburzenie psychiczne zaczynaj\u0105 by\u0107 interpretowane jako ADHD\u00a0(bez przeprowadzenia pe\u0142nej diagnozy przez psychologa i psychiatr\u0119). Warto o tym pami\u0119ta\u0107 i w przypadku jakichkolwiek podejrze\u0144 zawsze kierowa\u0107 si\u0119 po pomoc do do\u015bwiadczonych specjalist\u00f3w, zamiast ufa\u0107 niezweryfikowanym tre\u015bciom.<\/em><\/p>\n\n\n\nHistoria poj\u0119\u0107 ADD i ADHD dobrze pokazuje, jak zmienia si\u0119 spojrzenie na\u00a0zaburzenia neurorozwojowe. Przez lata obraz ADHD kojarzono g\u0142\u00f3wnie z bardzo ruchliwym dzieckiem<\/strong> (zwykle ch\u0142opcem), kt\u00f3re przeszkadza na lekcjach. Osoby, kt\u00f3re nie pasowa\u0142y do tego schematu, rzadko trafia\u0142y do specjalist\u00f3w. W wielu przypadkach dopiero wsp\u00f3\u0142czesne podej\u015bcie pozwoli\u0142o nazwa\u0107 te trudno\u015bci w spos\u00f3b zgodny z aktualn\u0105 wiedz\u0105 medyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\nNietrudno wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce tak wiele os\u00f3b dopiero w doros\u0142ym \u017cyciu us\u0142ysza\u0142o prawid\u0142ow\u0105 diagnoz\u0119, otrzyma\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 podj\u0119cia leczenia i szans\u0119 na wypracowanie metod radzenia sobie z trudno\u015bciami w utrzymaniu uwagi. <\/em><\/p>\n\n\n\nW przypadku ADD opisuje si\u0119 grup\u0119 os\u00f3b, u kt\u00f3rych najwi\u0119ksze przeszkody wyst\u0119puj\u0105 w obszarze zwi\u0105zanym ze skupieniem uwagi, planowaniem i organizacj\u0105 codziennych zada\u0144. U takich pacjent\u00f3w ci\u0119\u017cko jest wskaza\u0107 zachowania, kt\u00f3re dla najbli\u017cszego otoczenia s\u0105 widoczne na pierwszy rzut oka (tak jak w przypadku nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej). Wiele os\u00f3b opisuje wieloletnie poczucie nieadekwatno\u015bci do wymaga\u0144 szko\u0142y, studi\u00f3w czy miejsca pracy, mimo wysokiego potencja\u0142u intelektualnego.<\/p>\n\n\n\n
Jednak czym jest zesp\u00f3\u0142 deficytu uwagi (potocznie ADD) i dlaczego nie zawsze wyst\u0119puje z nadruchliwo\u015bci\u0105 (b\u0142\u0119dnie uto\u017csamian\u0105 z ADHD)?<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- Zesp\u00f3\u0142\u00a0deficytu uwagi opisuje spos\u00f3b pracy m\u00f3zgu, w kt\u00f3rym problemy z koncentracj\u0105 s\u0105 na tyle silne, \u017ce wp\u0142ywaj\u0105 na jako\u015b\u0107 codziennego \u017cycia. Trudno\u015bci dotycz\u0105 przede wszystkim uwagi, a nie nadruchliwo\u015bci czy bardzo widocznej impulsywno\u015bci. Osoba z ADD mo\u017ce sprawia\u0107 wra\u017cenie spokojnej, cichej i wycofanej<\/strong>, a jednocze\u015bnie codziennie mierzy\u0107 si\u0119 z ogromnym wysi\u0142kiem, kt\u00f3ry wk\u0142ada w pokonywanie problem\u00f3w z organizacj\u0105 zwyk\u0142ych obowi\u0105zk\u00f3w. Wa\u017cny element definicji (i tym samym diagnozy) stanowi wp\u0142yw objaw\u00f3w na funkcjonowanie. Samo roztargnienie, zapominanie i brak zwracania uwagi na szczeg\u00f3\u0142y nie wystarcz\u0105 do rozpoznania ADHD (i ADD \u2013 potocznie). Trudno\u015bci musz\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 w wielu sytuacjach \u017cyciowych oraz w zauwa\u017calny spos\u00f3b utrudnia\u0107 nauk\u0119, prac\u0119, relacje i zarz\u0105dzanie czasem.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- ADHD z przewag\u0105 deficytu uwagi nie zawsze \u0142\u0105czy si\u0119 z wyra\u017an\u0105 nadruchliwo\u015bci\u0105. Samo ADHD to zaburzenie, kt\u00f3re dotyczy przede wszystkim regulacji uwagi i impuls\u00f3w<\/strong>, a nadmierna ruchliwo\u015b\u0107 jest tylko jednym z mo\u017cliwych sposob\u00f3w, w jaki trudno\u015bci ujawniaj\u0105 si\u0119 w zachowaniu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny ADD<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nCzy mo\u017cemy wskaza\u0107 przyczyny zaburzenia koncentracji uwagi? Jedynie w pewnym stopniu.<\/p>\n\n\n\n
W psychiatrii ADD traktuje si\u0119 jako zaburzenie neurorozwojowe<\/strong> z bardzo silnym udzia\u0142em czynnik\u00f3w genetycznych<\/strong>. W rodzinach, gdzie jedna osoba ma rozpoznanie ADHD, wyra\u017anie ro\u015bnie ryzyko podobnych trudno\u015bci u rodze\u0144stwa czy dzieci. <\/p>\n\n\n\nWyst\u0119powanie ADHD z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji uwagi analizuje si\u0119 tak\u017ce pod k\u0105tem r\u00f3\u017cnic w funkcjonowaniu sieci w m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialne za skupianie uwagi na jednym zadaniu, hamowanie reakcji oraz regulacj\u0119 motywacji. Zwraca si\u0119 uwag\u0119 na r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy neuroprzeka\u017anikami (g\u0142\u00f3wnie dopamin\u0105<\/a> i noradrenalin\u0105). St\u0105d te\u017c uzasadnienie skuteczno\u015bci leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem substancji, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 w\u0142a\u015bnie na te obszary pracy uk\u0142adu nerwowego.\u00a0<\/p>\n\n\n\nWiele publikacji podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw czynnik\u00f3w oko\u0142oporodowych. <\/strong>W\u015br\u00f3d takich, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 powi\u0105zane z\u00a0rozpoznaniem ADD wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n\n- skrajne wcze\u015bniactwo,<\/li>\n\n\n\n
- bardzo nisk\u0105 mas\u0119 urodzeniow\u0105,<\/li>\n\n\n\n
- ci\u0119\u017ckie powik\u0142ania w trakcie ci\u0105\u017cy,<\/li>\n\n\n\n
- ekspozycj\u0119 p\u0142odu na alkohol<\/a> czy nikotyn\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przypuszcza si\u0119, \u017ce nara\u017cenie na powy\u017csze okoliczno\u015bci mo\u017ce podnosi\u0107 ryzyko zaburze\u0144 neurorozwojowych. S\u0105 to jednak obszary, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dalszych bada\u0144, by m\u00f3c w pe\u0142ni pozna\u0107 mechanizmy i interesuj\u0105ce nas zale\u017cno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Pozostaje jeszcze kwestia wp\u0142ywu \u015brodowiska. Czy warunki, w jakich \u017cyjemy, mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do rozwoju zaburze\u0144 deficytu uwagi? W tym przypadku tak\u017ce nie jeste\u015bmy w stanie wskaza\u0107 jednoznacznej odpowiedzi. Najwi\u0119cej pyta\u0144 pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie wp\u0142ywu \u015brodowiska,<\/strong> w kt\u00f3rym dany pacjent dorasta\u0142 w okresie wczesnego dzieci\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\nW psychiatrii i psychologii poszukuje si\u0119 w tym obszarze pewnych powi\u0105za\u0144. Wskazuje si\u0119 na to, \u017ce trudne do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa<\/strong> mog\u0105 wzmacnia\u0107 istniej\u0105c\u0105 podatno\u015b\u0107, ale same w sobie nie s\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 rozwoju zaburzenia. Dziecko z wrodzonymi trudno\u015bciami uwagi, kt\u00f3re dorasta w domu pe\u0142nym napi\u0119cia, ha\u0142asu i nieprzewidywalnych reakcji doros\u0142ych, jest bardziej nara\u017cone na ryzyko zaburze\u0144 ni\u017c to (z tymi samymi predyspozycjami), kt\u00f3re ma wsparcie swoich opiekun\u00f3w i ma szans\u0119 dorasta\u0107 w spokojnym otoczeniu. <\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy ADD u dzieci i doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
Charakterystyczne objawy zaburze\u0144 uwagi s\u0105 najbardziej widoczne podczas zada\u0144, kt\u00f3re wymagaj\u0105 d\u0142u\u017cszego skupienia i organizacji. W\u015br\u00f3d nich wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- trudno\u015bci w skupieniu uwagi podczas nauki, pracy lub rozmowy;<\/li>\n\n\n\n
- szybkie \u201egubienie w\u0105tku\u201d podczas czytania, s\u0142uchania lub wykonywania zada\u0144 (nawet etapami);<\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119ste b\u0142\u0119dy wynikaj\u0105ce z niedok\u0142adnego czytania polece\u0144 oraz zbyt po\u015bpiesznego wykonywania \u0107wicze\u0144;<\/li>\n\n\n\n
- problemy z planowaniem oraz organizowaniem pracy (np. z przygotowaniem materia\u0142\u00f3w, u\u0142o\u017ceniem kolejno\u015bci zada\u0144 czy ich realizacji w okre\u015blonym czasie);<\/li>\n\n\n\n
- sk\u0142onno\u015b\u0107 do odk\u0142adania zada\u0144 wymagaj\u0105cych d\u0142u\u017cszego wysi\u0142ku umys\u0142owego;<\/li>\n\n\n\n
- cz\u0119ste gubienie przedmiot\u00f3w potrzebnych do nauki, pracy albo codziennych obowi\u0105zk\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- \u0142atwe rozpraszanie si\u0119 bod\u017acami z otoczenia (ha\u0142asem, rozmowami innych os\u00f3b, telefonem czy migaj\u0105cymi \u015bwiat\u0142ami) oraz poczucie\u00a0konieczno\u015bci wykonania jakiej\u015b czynno\u015bci jedynie w ca\u0142kowitym spokoju;<\/li>\n\n\n\n
- zapominanie o terminach, ustaleniach, obowi\u0105zkach mimo szczerej ch\u0119ci wywi\u0105zania si\u0119 z nich.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Podobne trudno\u015bci wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce u pacjent\u00f3w z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi. W prezentacji objaw\u00f3w ADHD z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji obraz kliniczny jest bardzo zbli\u017cony do opisywanego w kontek\u015bcie ADD, natomiast w typie mieszanym lub z wyra\u017an\u0105 nadruchliwo\u015bci\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 jeszcze objawy impulsywno\u015bci, trudno\u015bci z hamowaniem reakcji oraz nasilona aktywno\u015b\u0107 ruchowa.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak powy\u017csze trudno\u015bci mog\u0105 manifestowa\u0107 si\u0119 w \u017cyciu najm\u0142odszych? <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- W szkole<\/strong> dzieci z ADD cz\u0119sto siedz\u0105 spokojnie w \u0142awce, ale ich wzrok ucieka w stron\u0119 okna albo \u015bciany. Po zako\u0144czeniu kr\u00f3tkiego fragmentu czytania nie potrafi\u0105 powiedzie\u0107, o czym by\u0142 tekst \u2013 nawet je\u015bli ich technika czytania brzmia\u0142a poprawnie. Podczas lekcji odnotowuj\u0105 w zeszytach jedynie kilka pierwszych zda\u0144 z tablicy i przerywaj\u0105 pisanie. Gdy padaj\u0105 pytania o zadania lub powt\u00f3rzenie polecenia, pojawiaj\u0105 si\u0119 u nich przejawy stresu (p\u0142acz, zak\u0142opotanie czy \u015bmiech), poniewa\u017c tre\u015b\u0107 przekazu znikn\u0119\u0142a z pami\u0119ci chwil\u0119 po jej us\u0142yszeniu.<\/li>\n\n\n\n
- W domu<\/strong> dziecko siada do biurka, otwiera zeszyty, po kilku minutach wstaje, zajmuje si\u0119 inn\u0105 czynno\u015bci\u0105, po czym wraca i zn\u00f3w ma trudno\u015b\u0107 z rozpocz\u0119ciem. Rodzice widz\u0105 ci\u0105g\u0142e poszukiwania ksi\u0105\u017cek, pi\u00f3rnika i zapisk\u00f3w z wa\u017cnymi informacjami, a rzeczy u\u017cywane codziennie znikaj\u0105 w najmniej spodziewanych miejscach. Dziecko s\u0142yszy, \u017ce jest roztrzepane albo ma\u0142o zorganizowane, mimo \u017ce sp\u0119dza wiele czasu na nauce i realnie odczuwa zm\u0119czenie wysi\u0142kiem umys\u0142owym, kt\u00f3ry na to po\u015bwi\u0119ca.<\/li>\n\n\n\n
- W relacjach z r\u00f3wie\u015bnikami<\/strong> zaburzenia zwi\u0105zane z koncentracj\u0105 uwagi daj\u0105 o sobie zna\u0107 podczas wsp\u00f3lnych zabaw. Dziecko myli zasady gry, zapomina um\u00f3wiony plan spotkania i reaguje z op\u00f3\u017anieniem na propozycje innych. Cz\u0119\u015b\u0107 ma\u0142ych pacjent\u00f3w z ADD cz\u0119\u015bciej przygl\u0105da si\u0119 grupie z boku, zamiast aktywnie planowa\u0107 wsp\u00f3lne aktywno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n
- Z czasem u wielu dzieci zaczyna zmienia\u0107 si\u0119 tak\u017ce obraz emocji. Kolejne uwagi w dzienniku, gorsze oceny i por\u00f3wnania z r\u00f3wie\u015bnikami mog\u0105 wzmacnia\u0107 poczucie, \u017ce wysi\u0142ek ucznia nie przynosi efektu. Pojawia si\u0119 l\u0119k przed sprawdzianami, niech\u0119\u0107 do odrabiania lekcji i unikanie odpowiedzi ustnych. Niestety komentarze doros\u0142ych cz\u0119sto utrwalaj\u0105 przekonanie, \u017ce ca\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 za napotykane problemy spoczywa wy\u0142\u0105cznie na nim.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Jak objawy ADD u doros\u0142ych mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na ich codzienno\u015b\u0107? <\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- Dzie\u0144 doros\u0142ej osoby z ADD cz\u0119sto ko\u0144czy si\u0119 seri\u0105 niedoko\u0144czonych zada\u0144 lub takich, kt\u00f3re celowo zosta\u0142y od\u0142o\u017cone \u201ena p\u00f3\u017aniej”<\/strong>. Praca przy komputerze zaczyna si\u0119 od otwarcia dokumentu, po chwili pojawia si\u0119 my\u015bl o mailu, potem nag\u0142e przej\u015bcie do przegl\u0105darki, kr\u00f3tkie sprawdzenie wiadomo\u015bci, powr\u00f3t do dokumentu z poczuciem, \u017ce trudno ustali\u0107, w jakim miejscu przerwano prac\u0119.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- W kalendarzu pojawia si\u0119 wiele wa\u017cnych termin\u00f3w, jednak cz\u0119\u015b\u0107 spotka\u0144 mimo wcze\u015bniejszego zaplanowania ko\u0144czy si\u0119 sp\u00f3\u017anieniem albo odwo\u0142aniem.<\/strong> Du\u017cym problemem jest nieprawid\u0142owe oszacowywanie czasu niezb\u0119dnego do wykonania danego zadania. Chodzi tutaj o d\u0142ugoterminowe obowi\u0105zki (np. przygotowanie prezentacji czy raportu do wyznaczonej daty), ale tak\u017ce o zwyk\u0142e codzienne czynno\u015bci (np. przyszykowanie si\u0119 do wyj\u015bcia z domu o konkretnej godzinie). W\u00a0\u017cyciu zawodowym tworzy si\u0119 obraz osoby pomys\u0142owej, ale ma\u0142o konsekwentnej.<\/li>\n\n\n\n
- W rozmowach osoby doros\u0142e z ADD cz\u0119sto gubi\u0105 w\u0105tki.<\/strong> Z jednej strony staraj\u0105 si\u0119 aktywnie s\u0142ucha\u0107 i uczestniczy\u0107 w dialogu, z drugiej ka\u017cda inna my\u015bl lub bodziec potrafi wybi\u0107 ich z rytmu.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- W swoim domowym \u015brodowisku pacjenci z ADD mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci w utrzymaniu porz\u0105dku i podziale obowi\u0105zk\u00f3w. Cz\u0119sto pojawia si\u0119 u nich poczucie winy i wra\u017cenie ci\u0105g\u0142ego \u017cycia \u201ew niedoczasie”<\/strong>. Z zewn\u0105trz taka osoba mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 na spokojn\u0105 i opanowan\u0105, jednak wewn\u0119trznie mierzy si\u0119 z ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciem i wysi\u0142kiem, jaki musi wk\u0142ada\u0107 w skupieniu swojej uwagi na jednej czynno\u015bci.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Opisane sytuacje s\u0105 przyk\u0142adami objaw\u00f3w ADD i ADHD, cz\u0119sto spotykanych u zdiagnozowanych pacjent\u00f3w. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce obraz problem\u00f3w nie zawsze wygl\u0105da identycznie u ka\u017cdej osoby. <\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychiatry<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz, \u017ce codzienne napi\u0119cie lub obni\u017cony nastr\u00f3j utrudniaj\u0105 Ci normalne funkcjonowanie? Porozmawiaj ze specjalist\u0105, aby odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i spok\u00f3j ducha.<\/div>\n
\n od 250 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka zaburze\u0144 koncentracji uwagi<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nRozpoznanie ADHD (lub ADD) stawia lekarz psychiatra albo psycholog kliniczny, kt\u00f3ry w procesie diagnostycznym kieruje si\u0119 dok\u0142adnie opisanymi kryteriami i potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 zaburzenia koncentracji od innych trudno\u015bci psychicznych czy \u017cyciowych kryzys\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Proces zawsze rozpoczyna si\u0119 od wst\u0119pnego wywiadu i rozmowy na temat aktualnych trudno\u015bci.<\/strong> Nast\u0119pnie specjalista pyta o dzieci\u0144stwo, okres szkolny, studia, prac\u0119, relacje rodzinne i towarzyskie.\u00a0Przy ADD objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 wcze\u015bnie (przed 12. rokiem \u017cycia), wi\u0119c w trakcie wywiadu wraca si\u0119 do czas\u00f3w szko\u0142y podstawowej, wspomnie\u0144 rodzic\u00f3w, a czasem r\u00f3wnie\u017c do opinii nauczycieli wystawianych na \u015bwiadectwach uko\u0144czenia pierwszych lat edukacji.<\/p>\n\n\n\nPodczas konsultacji ukierunkowanych na diagnostyk\u0119 problem\u00f3w<\/strong> specjalista musi dok\u0142adnie dopyta\u0107, w jakich sytuacjach pojawiaj\u0105 si\u0119 trudno\u015bci zwi\u0105zane z koncentracj\u0105 i od jakiego czasu si\u0119 utrzymuj\u0105. Kryteria diagnostyczne ADD wymagaj\u0105, aby objawy towarzyszy\u0142y pacjentom co najmniej 6 miesi\u0119cy i wyst\u0119powa\u0142y w wi\u0119cej ni\u017c w jednym obszarze \u017cycia \u2013 na przyk\u0142ad w domu i w pracy, w domu i w szkole, w relacjach rodzinnych i zawodowych. Je\u017celi rozproszenie, zapominanie oraz chaos organizacyjny widoczne s\u0105 wy\u0142\u0105cznie w jednym \u015brodowisku, psychiatra\/psycholog musi wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 tak\u017ce inne mo\u017cliwe przyczyny takiego stanu (np. konflikt w miejscu pracy, wypalenie zawodowe lub mobbing). <\/p>\n\n\n\nDiagnostyka obejmuje tak\u017ce opis wp\u0142ywu zachowa\u0144<\/strong>, w kt\u00f3rych dominuj\u0105 zaburzenia koncentracji uwagi na codzienne funkcjonowanie i jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjenta. Aby m\u00f3c postawi\u0107 diagnoz\u0119, zg\u0142aszane objawy musz\u0105 skutkowa\u0107 negatywnymi konsekwencjami \u2013 gorszymi wynikami w nauce, k\u0142opotami z utrzymaniem pracy, powtarzaj\u0105cymi si\u0119 konfliktami w relacjach czy problemami z samodzielnym prowadzeniem domu. Specjalista pyta o przyk\u0142ady z \u017cycia, dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u0142atwiej odnie\u015b\u0107 oficjalne kryteria do realnych sytuacji.<\/p>\n\n\n\nW procesie diagnostycznym wykorzystuje si\u0119 kwestionariusze<\/strong> i skale<\/strong> wype\u0142niane przez pacjenta, rodzic\u00f3w albo partnera. Standaryzowane narz\u0119dzia pomagaj\u0105 specjalistom uporz\u0105dkowa\u0107 informacje, jednak nie zast\u0119puj\u0105 rozmowy. Wysokie wyniki w skalach nigdy nie wystarcz\u0105 do samodzielnego postawienia rozpoznania, a niskie nie wykluczaj\u0105 zaburzenia, je\u015bli obraz kliniczny jest sp\u00f3jny z ADD.<\/p>\n\n\n\nW diagnostyce ADD bardzo wa\u017cne miejsce zajmuje r\u00f3\u017cnicowanie. Objawy opisane jako \u201ezaburzenia koncentracji\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w:<\/p>\n\n\n\n
\n- depresji<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzeniach l\u0119kowych,<\/li>\n\n\n\n
- PTSD<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzeniach snu,<\/li>\n\n\n\n
- uzale\u017cnieniach,<\/li>\n\n\n\n
- w przebiegu niekt\u00f3rych chor\u00f3b neurologicznych oraz endokrynologicznych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Z tego powodu psychiatra zadaje pytania o nastr\u00f3j, l\u0119k<\/a>, sen, u\u017cywanie substancji psychoaktywnych, przyjmowane leki i choroby przewlek\u0142e. Czasem zleca dodatkowe badania laboratoryjne albo kieruje na konsultacj\u0119 neurologiczn\u0105<\/a>, aby wykluczy\u0107 prawdopodobne przyczyny pogorszenia\u00a0koncentracji oraz innych podobnych objaw\u00f3w do ADD.\u00a0<\/p>\n\n\n\nPodczas stawiania diagnozy ADD u ma\u0142ych pacjent\u00f3w specjali\u015bci w odpowiednich momentach mog\u0105 poprosi\u0107 rodzic\u00f3w\/opiekun\u00f3w i nauczycieli o wype\u0142nienie dodatkowych kwestionariuszy lub aktywny udzia\u0142 w konsultacji. Padaj\u0105 pytania o zachowanie dziecka w domu, w przedszkolu, w szkole i o przyk\u0142ady sytuacji, w kt\u00f3rych jego problemy staj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie widoczne. U nastolatk\u00f3w oraz doros\u0142ych w procesie diagnostycznym przydatne mog\u0105 by\u0107 informacje od partnera, cz\u0142onk\u00f3w rodziny lub bliskich os\u00f3b, kt\u00f3re znaj\u0105 pacjenta od wielu lat. <\/em><\/p>\n\n\n\nCa\u0142y proces jest podzielony na kilka spotka\u0144<\/strong>. Przeprowadzanie bardzo dok\u0142adnego wywiadu pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 ADD od ADHD (lub innych zaburze\u0144) i zobrazowa\u0107, czy trudno\u015bci utrzymuj\u0105 si\u0119 od wczesnych etap\u00f3w \u017cycia, czy pojawi\u0142y si\u0119 nagle w reakcji na konkretny kryzys.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie ADD \u2013 farmakoterapia i terapia behawioralna<\/h2>\n\n\n\n
Po postawieniu diagnozy specjalista razem z pacjentem ustala plan dalszego post\u0119powania. Pod uwag\u0119 bierze si\u0119 wiek, nasilenie objaw\u00f3w, sytuacj\u0119 rodzinn\u0105, rodzaj pracy albo nauki oraz obecno\u015b\u0107 innych trudno\u015bci psychicznych czy chor\u00f3b somatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Praktycznie u ka\u017cdego pacjenta leczenie ADD wymaga psychoedukacji i wypracowania nowych nawyk\u00f3w, jednak u niekt\u00f3rych os\u00f3b podstaw\u0119 post\u0119powania stanowi regularna psychoterapia<\/strong> i w\u0142\u0105czenie lek\u00f3w<\/strong>. Skupianie uwagi to umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3rej w przypadku zaburze\u0144 pacjenci cz\u0119sto nie s\u0105 w stanie samodzielnie wypracowa\u0107. Pod wzgl\u0119dem zalece\u0144 dotycz\u0105cych leczenia decyzyjnym czynnikiem jest najcz\u0119\u015bciej \u2013 ju\u017c niejednokrotnie podkre\u015blany \u2013 stopie\u0144 wp\u0142ywu objaw\u00f3w na spos\u00f3b funkcjonowania. <\/p>\n\n\n\nFarmakoterapi\u0119 planuje i przepisuje lekarz psychiatra. Przyjmowanie lek\u00f3w pomaga ograniczy\u0107 nasilenie trudno\u015bci (takich jak zaburzenia koncentracji) do takiego stopnia, aby nauka, praca i codzienne obowi\u0105zki przesta\u0142y wymaga\u0107 nadmiernego wysi\u0142ku. Leki nie zast\u0105pi\u0105 aktywnej pracy z objawami i leczenia prowadzonego <\/strong>przez psychologa, ale mog\u0105 pom\u00f3c stworzy\u0107 warunki, w kt\u00f3rych stan psychiczny pacjenta mu to u\u0142atwi.<\/p>\n\n\n\nNajcz\u0119\u015bciej w terapii ADHD z przewag\u0105 deficytu uwagi wykorzystuje si\u0119 dwie g\u0142\u00f3wne grupy lek\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n
\n- preparaty o dzia\u0142aniu stymuluj\u0105cym o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy (na przyk\u0142ad substancje z grupy pochodnych amfetaminy albo metylofenidatu);<\/li>\n\n\n\n
- leki niestymuluj\u0105ce wp\u0142ywaj\u0105ce na uk\u0142ad noradrenergiczny (na przyk\u0142ad atomoksetyn\u0119) albo inne leki dobrane indywidualnie przez lekarza.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Leczenie rozpoczyna si\u0119 zwykle od ma\u0142ej dawki leki. Lekarz obserwuje, jak pacjent reaguje na konkretny preparat, a nast\u0119pnie dostosowuje dawkowanie. W trakcie terapii kontroluje si\u0119 ci\u015bnienie t\u0119tnicze, mas\u0119 cia\u0142a, jako\u015b\u0107 snu oraz apetyt. Pacjent powinien ka\u017cdorazowo informowa\u0107 specjalist\u0119 o pojawiaj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142aniach niepo\u017c\u0105danych (np. o b\u00f3lach g\u0142owy<\/a>, sucho\u015bci w ustach, ko\u0142ataniu serca, nasileniu l\u0119ku czy innych nowych dolegliwo\u015bciach). Cz\u0119\u015b\u0107 skutk\u00f3w ubocznych ust\u0119puje po pewnym czasie od wdro\u017cenia leczenia, jednak przy du\u017cym ich nasileniu konieczna staje si\u0119 zmiana dawki albo g\u0142\u00f3wnej substancji czynnej (ca\u0142ego leku).<\/p>\n\n\n\nTak jak pisali\u015bmy, w terapii ADD leki mog\u0105 \u0142agodzi\u0107 objawy<\/strong>, natomiast to praca z psychologiem porz\u0105dkuje codzienne \u017cycie, uczy innych sposob\u00f3w organizacji zada\u0144 oraz zmienia utrwalone przekonania o w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n\n- U dzieci wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 leczenia jest wsp\u00f3\u0142praca z rodzicami i szko\u0142\u0105<\/strong>. Terapeuta omawia z opiekunami typowe trudno\u015bci zwi\u0105zane z ADD i wsp\u00f3lnie ustala proste metody pracy, kt\u00f3re warto wykorzystywa\u0107 z ma\u0142ym pacjentem. Dziecko uczy si\u0119 konkretnych strategii utrzymywania skupienia (np. korzystania z zegara, podzia\u0142u pracy na odcinki czasowe, zapisywania zada\u0144 na kartce zamiast trzymania ich w g\u0142owie czy korzystania z prostych planer\u00f3w). Przy tym wszystkim terapeuta wzmacnia poczucie sprawczo\u015bci oraz pomaga budowa\u0107 realistyczny obraz w\u0142asnych potrzeb, mocnych stron i ogranicze\u0144.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
- Terapia zaburze\u0144 uwagi u doros\u0142ych<\/strong> skupia si\u0119 na metodach organizacji dnia, pracy z my\u015blami oraz regulacji emocji. Pacjent razem z terapeut\u0105 analizuje, w jakich momentach objawy s\u0105 dla niego najbardziej dokuczliwe i tworzy plan wprowadzania stopniowych zmian.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W nurcie poznawczo-behawioralnym<\/strong> pracuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z przekonaniami kszta\u0142towanymi przez lata. Terapeuta pomaga odr\u00f3\u017cni\u0107 nieadekwatne my\u015bli o swoich mo\u017cliwo\u015bciach od fakt\u00f3w, zauwa\u017cy\u0107 obszary, w kt\u00f3rych pacjent radzi sobie dobrze, oraz urealni\u0107 oczekiwania wobec siebie. Taka praca zmniejsza wstyd i u\u0142atwia proszenie o wsparcie wtedy, gdy jest ono naprawd\u0119 potrzebne.<\/p>\n\n\n\nNajlepsze efekty daje po\u0142\u0105czenie farmakoterapii, terapii behawioralnej oraz budowania nowych nawyk\u00f3w w domowym i zawodowym \u015brodowisku. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wspiera\u0107 osoby z ADD?<\/h2>\n\n\n\n
Zrozumienie i uznanie problemu \u2013 tak naprawd\u0119 taka forma wsparcia b\u0119dzie najlepsz\u0105 mo\u017cliw\u0105 postaw\u0105 wobec bliskiej osoby z ADD. Warto przy tym pomaga\u0107 w ustalaniu priorytet\u00f3w, dzieleniu du\u017cych zada\u0144 na mniejsze kroki i przypomina\u0107 w spos\u00f3b \u017cyczliwy o wa\u017cnych terminach (bez tonu kontroli).<\/p>\n\n\n\n
Warto samemu edukowa\u0107 si\u0119 na temat tego, co oznacza zesp\u00f3\u0142 deficytu uwagi i z czym osoby z ADD zazwyczaj musz\u0105 si\u0119 mierzy\u0107. W ten spos\u00f3b \u0142atwiej jest zachowa\u0107 cierpliwo\u015b\u0107 i wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 wobec zm\u0119czenia i spadk\u00f3w motywacji, kt\u00f3re zdarzaj\u0105 si\u0119 ka\u017cdemu pacjentowi \u2013 szczeg\u00f3lnie na pocz\u0105tkowych etapach leczenia.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym jest ADD?<\/h2>\n\n\n\n
ADD to skr\u00f3t od Attention Deficit Disorder<\/em>. Dos\u0142ownie odnosi si\u0119 do \u201ezaburzenia uwagi\u201d, natomiast w j\u0119zyku potocznym opisuje trudno\u015bci z koncentracj\u0105 bez nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej. W starszych wydaniach klasyfikacji Ameryka\u0144skiego Towarzystwa Psychiatrycznego u\u017cywano tej nazwy dla zaburzenia uwagi z nadruchliwo\u015bci\u0105 lub bez niej. Tak by\u0142o dawniej. <\/p>\n\n\n\n W aktualnych i oficjalnych kryteriach diagnostycznych obowi\u0105zuje jedna nazwa ADHD<\/a> (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder<\/em>) \u2013 cz\u0119sto omawiany zesp\u00f3\u0142 nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi. W obszarze tego\u00a0zaburzenia wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3\u017cne postaci\u00a0ADHD <\/strong>\u2013 mi\u0119dzy innymi t\u0119, w kt\u00f3rej dominuj\u0105 trudno\u015bci z koncentracj\u0105 bez bardzo widocznych objaw\u00f3w nadpobudliwo\u015bci ruchowej.<\/p>\n\n\n\n Mimo tego skr\u00f3t ADD wci\u0105\u017c bywa u\u017cywany w potocznych rozmowach i popularnonaukowych publikacjach, poniewa\u017c wielu pacjentom z tym podtypem ADHD naj\u0142atwiej jest opisa\u0107 swoje trudno\u015bci z utrzymaniem uwagi.<\/p>\n\n\n\n M\u00f3wi\u0105c o \u201epopularno\u015bci\u201d ADHD, nie zamierzamy ocenia\u0107 tego zjawiska w negatywny spos\u00f3b. Trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ostatnich latach w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych pojawi\u0142o si\u0119 bardzo du\u017co os\u00f3b, otwarcie m\u00f3wi\u0105cych o swojej nowo otrzymanej diagnozie. Walka o brak stygmatyzacji, otwarto\u015b\u0107 w opisywaniu swoich do\u015bwiadcze\u0144 codziennego funkcjonowania czy opowiadanie o przebiegu i efektach podj\u0119tego leczenia dla wielu pacjent\u00f3w zmagaj\u0105cych si\u0119 z podobnymi zaburzeniami mo\u017ce by\u0107 nieocenion\u0105 form\u0105 wsparcia.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony kr\u00f3tkie nagrania, uproszczone \u201etesty\u201d i tre\u015bci tworzone pod algorytmy portali spo\u0142eczno\u015bciowych nie oddaj\u0105 z\u0142o\u017conego obrazu zaburze\u0144 neurorozwojowych. Niestety nie brakuje internetowych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy swoim przekazem przyczyniaj\u0105 si\u0119 do szerzenia dezinformacji o objawach zaburze\u0144 koncentracji i uwagi. W tym przypadku nie ma r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy ADD a ADHD<\/strong> \u2013 nie b\u0119dzie mia\u0142o znaczenia, czy m\u00f3wimy o osobach z obrazem z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji, czy o innych prezentacjach ADHD \u2013 wprowadzanie w b\u0142\u0105d zawsze b\u0119dzie szkodliwe.<\/p>\n\n\n\n W dzisiejszym \u015bwiecie bardzo \u0142atwo o sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej zm\u0119czenie, przewlek\u0142y stres, wypalenie zawodowe<\/a>, epizod depresyjny albo inne zaburzenie psychiczne zaczynaj\u0105 by\u0107 interpretowane jako ADHD\u00a0(bez przeprowadzenia pe\u0142nej diagnozy przez psychologa i psychiatr\u0119). Warto o tym pami\u0119ta\u0107 i w przypadku jakichkolwiek podejrze\u0144 zawsze kierowa\u0107 si\u0119 po pomoc do do\u015bwiadczonych specjalist\u00f3w, zamiast ufa\u0107 niezweryfikowanym tre\u015bciom.<\/em><\/p>\n\n\n\n Historia poj\u0119\u0107 ADD i ADHD dobrze pokazuje, jak zmienia si\u0119 spojrzenie na\u00a0zaburzenia neurorozwojowe. Przez lata obraz ADHD kojarzono g\u0142\u00f3wnie z bardzo ruchliwym dzieckiem<\/strong> (zwykle ch\u0142opcem), kt\u00f3re przeszkadza na lekcjach. Osoby, kt\u00f3re nie pasowa\u0142y do tego schematu, rzadko trafia\u0142y do specjalist\u00f3w. W wielu przypadkach dopiero wsp\u00f3\u0142czesne podej\u015bcie pozwoli\u0142o nazwa\u0107 te trudno\u015bci w spos\u00f3b zgodny z aktualn\u0105 wiedz\u0105 medyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nietrudno wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce tak wiele os\u00f3b dopiero w doros\u0142ym \u017cyciu us\u0142ysza\u0142o prawid\u0142ow\u0105 diagnoz\u0119, otrzyma\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 podj\u0119cia leczenia i szans\u0119 na wypracowanie metod radzenia sobie z trudno\u015bciami w utrzymaniu uwagi. <\/em><\/p>\n\n\n\n W przypadku ADD opisuje si\u0119 grup\u0119 os\u00f3b, u kt\u00f3rych najwi\u0119ksze przeszkody wyst\u0119puj\u0105 w obszarze zwi\u0105zanym ze skupieniem uwagi, planowaniem i organizacj\u0105 codziennych zada\u0144. U takich pacjent\u00f3w ci\u0119\u017cko jest wskaza\u0107 zachowania, kt\u00f3re dla najbli\u017cszego otoczenia s\u0105 widoczne na pierwszy rzut oka (tak jak w przypadku nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej). Wiele os\u00f3b opisuje wieloletnie poczucie nieadekwatno\u015bci do wymaga\u0144 szko\u0142y, studi\u00f3w czy miejsca pracy, mimo wysokiego potencja\u0142u intelektualnego.<\/p>\n\n\n\n Jednak czym jest zesp\u00f3\u0142 deficytu uwagi (potocznie ADD) i dlaczego nie zawsze wyst\u0119puje z nadruchliwo\u015bci\u0105 (b\u0142\u0119dnie uto\u017csamian\u0105 z ADHD)?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Czy mo\u017cemy wskaza\u0107 przyczyny zaburzenia koncentracji uwagi? Jedynie w pewnym stopniu.<\/p>\n\n\n\n W psychiatrii ADD traktuje si\u0119 jako zaburzenie neurorozwojowe<\/strong> z bardzo silnym udzia\u0142em czynnik\u00f3w genetycznych<\/strong>. W rodzinach, gdzie jedna osoba ma rozpoznanie ADHD, wyra\u017anie ro\u015bnie ryzyko podobnych trudno\u015bci u rodze\u0144stwa czy dzieci. <\/p>\n\n\n\n Wyst\u0119powanie ADHD z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji uwagi analizuje si\u0119 tak\u017ce pod k\u0105tem r\u00f3\u017cnic w funkcjonowaniu sieci w m\u00f3zgu, kt\u00f3re s\u0105 odpowiedzialne za skupianie uwagi na jednym zadaniu, hamowanie reakcji oraz regulacj\u0119 motywacji. Zwraca si\u0119 uwag\u0119 na r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy neuroprzeka\u017anikami (g\u0142\u00f3wnie dopamin\u0105<\/a> i noradrenalin\u0105). St\u0105d te\u017c uzasadnienie skuteczno\u015bci leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem substancji, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 w\u0142a\u015bnie na te obszary pracy uk\u0142adu nerwowego.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Wiele publikacji podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw czynnik\u00f3w oko\u0142oporodowych. <\/strong>W\u015br\u00f3d takich, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 powi\u0105zane z\u00a0rozpoznaniem ADD wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n Przypuszcza si\u0119, \u017ce nara\u017cenie na powy\u017csze okoliczno\u015bci mo\u017ce podnosi\u0107 ryzyko zaburze\u0144 neurorozwojowych. S\u0105 to jednak obszary, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dalszych bada\u0144, by m\u00f3c w pe\u0142ni pozna\u0107 mechanizmy i interesuj\u0105ce nas zale\u017cno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n Pozostaje jeszcze kwestia wp\u0142ywu \u015brodowiska. Czy warunki, w jakich \u017cyjemy, mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do rozwoju zaburze\u0144 deficytu uwagi? W tym przypadku tak\u017ce nie jeste\u015bmy w stanie wskaza\u0107 jednoznacznej odpowiedzi. Najwi\u0119cej pyta\u0144 pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie wp\u0142ywu \u015brodowiska,<\/strong> w kt\u00f3rym dany pacjent dorasta\u0142 w okresie wczesnego dzieci\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n W psychiatrii i psychologii poszukuje si\u0119 w tym obszarze pewnych powi\u0105za\u0144. Wskazuje si\u0119 na to, \u017ce trudne do\u015bwiadczenia z dzieci\u0144stwa<\/strong> mog\u0105 wzmacnia\u0107 istniej\u0105c\u0105 podatno\u015b\u0107, ale same w sobie nie s\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 rozwoju zaburzenia. Dziecko z wrodzonymi trudno\u015bciami uwagi, kt\u00f3re dorasta w domu pe\u0142nym napi\u0119cia, ha\u0142asu i nieprzewidywalnych reakcji doros\u0142ych, jest bardziej nara\u017cone na ryzyko zaburze\u0144 ni\u017c to (z tymi samymi predyspozycjami), kt\u00f3re ma wsparcie swoich opiekun\u00f3w i ma szans\u0119 dorasta\u0107 w spokojnym otoczeniu. <\/p>\n\n\n Charakterystyczne objawy zaburze\u0144 uwagi s\u0105 najbardziej widoczne podczas zada\u0144, kt\u00f3re wymagaj\u0105 d\u0142u\u017cszego skupienia i organizacji. W\u015br\u00f3d nich wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n Podobne trudno\u015bci wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce u pacjent\u00f3w z zespo\u0142em nadpobudliwo\u015bci psychoruchowej z deficytem uwagi. W prezentacji objaw\u00f3w ADHD z przewag\u0105 zaburze\u0144 koncentracji obraz kliniczny jest bardzo zbli\u017cony do opisywanego w kontek\u015bcie ADD, natomiast w typie mieszanym lub z wyra\u017an\u0105 nadruchliwo\u015bci\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 jeszcze objawy impulsywno\u015bci, trudno\u015bci z hamowaniem reakcji oraz nasilona aktywno\u015b\u0107 ruchowa.<\/p>\n\n\n\n Jak powy\u017csze trudno\u015bci mog\u0105 manifestowa\u0107 si\u0119 w \u017cyciu najm\u0142odszych? <\/strong><\/p>\n\n\n\n Jak objawy ADD u doros\u0142ych mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na ich codzienno\u015b\u0107? <\/strong><\/p>\n\n\n\n Opisane sytuacje s\u0105 przyk\u0142adami objaw\u00f3w ADD i ADHD, cz\u0119sto spotykanych u zdiagnozowanych pacjent\u00f3w. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce obraz problem\u00f3w nie zawsze wygl\u0105da identycznie u ka\u017cdej osoby. <\/p>\n\n\n <\/div>\n Rozpoznanie ADHD (lub ADD) stawia lekarz psychiatra albo psycholog kliniczny, kt\u00f3ry w procesie diagnostycznym kieruje si\u0119 dok\u0142adnie opisanymi kryteriami i potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 zaburzenia koncentracji od innych trudno\u015bci psychicznych czy \u017cyciowych kryzys\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Proces zawsze rozpoczyna si\u0119 od wst\u0119pnego wywiadu i rozmowy na temat aktualnych trudno\u015bci.<\/strong> Nast\u0119pnie specjalista pyta o dzieci\u0144stwo, okres szkolny, studia, prac\u0119, relacje rodzinne i towarzyskie.\u00a0Przy ADD objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 wcze\u015bnie (przed 12. rokiem \u017cycia), wi\u0119c w trakcie wywiadu wraca si\u0119 do czas\u00f3w szko\u0142y podstawowej, wspomnie\u0144 rodzic\u00f3w, a czasem r\u00f3wnie\u017c do opinii nauczycieli wystawianych na \u015bwiadectwach uko\u0144czenia pierwszych lat edukacji.<\/p>\n\n\n\n Podczas konsultacji ukierunkowanych na diagnostyk\u0119 problem\u00f3w<\/strong> specjalista musi dok\u0142adnie dopyta\u0107, w jakich sytuacjach pojawiaj\u0105 si\u0119 trudno\u015bci zwi\u0105zane z koncentracj\u0105 i od jakiego czasu si\u0119 utrzymuj\u0105. Kryteria diagnostyczne ADD wymagaj\u0105, aby objawy towarzyszy\u0142y pacjentom co najmniej 6 miesi\u0119cy i wyst\u0119powa\u0142y w wi\u0119cej ni\u017c w jednym obszarze \u017cycia \u2013 na przyk\u0142ad w domu i w pracy, w domu i w szkole, w relacjach rodzinnych i zawodowych. Je\u017celi rozproszenie, zapominanie oraz chaos organizacyjny widoczne s\u0105 wy\u0142\u0105cznie w jednym \u015brodowisku, psychiatra\/psycholog musi wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 tak\u017ce inne mo\u017cliwe przyczyny takiego stanu (np. konflikt w miejscu pracy, wypalenie zawodowe lub mobbing). <\/p>\n\n\n\n Diagnostyka obejmuje tak\u017ce opis wp\u0142ywu zachowa\u0144<\/strong>, w kt\u00f3rych dominuj\u0105 zaburzenia koncentracji uwagi na codzienne funkcjonowanie i jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjenta. Aby m\u00f3c postawi\u0107 diagnoz\u0119, zg\u0142aszane objawy musz\u0105 skutkowa\u0107 negatywnymi konsekwencjami \u2013 gorszymi wynikami w nauce, k\u0142opotami z utrzymaniem pracy, powtarzaj\u0105cymi si\u0119 konfliktami w relacjach czy problemami z samodzielnym prowadzeniem domu. Specjalista pyta o przyk\u0142ady z \u017cycia, dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u0142atwiej odnie\u015b\u0107 oficjalne kryteria do realnych sytuacji.<\/p>\n\n\n\n W procesie diagnostycznym wykorzystuje si\u0119 kwestionariusze<\/strong> i skale<\/strong> wype\u0142niane przez pacjenta, rodzic\u00f3w albo partnera. Standaryzowane narz\u0119dzia pomagaj\u0105 specjalistom uporz\u0105dkowa\u0107 informacje, jednak nie zast\u0119puj\u0105 rozmowy. Wysokie wyniki w skalach nigdy nie wystarcz\u0105 do samodzielnego postawienia rozpoznania, a niskie nie wykluczaj\u0105 zaburzenia, je\u015bli obraz kliniczny jest sp\u00f3jny z ADD.<\/p>\n\n\n\n W diagnostyce ADD bardzo wa\u017cne miejsce zajmuje r\u00f3\u017cnicowanie. Objawy opisane jako \u201ezaburzenia koncentracji\u201d pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w:<\/p>\n\n\n\n Z tego powodu psychiatra zadaje pytania o nastr\u00f3j, l\u0119k<\/a>, sen, u\u017cywanie substancji psychoaktywnych, przyjmowane leki i choroby przewlek\u0142e. Czasem zleca dodatkowe badania laboratoryjne albo kieruje na konsultacj\u0119 neurologiczn\u0105<\/a>, aby wykluczy\u0107 prawdopodobne przyczyny pogorszenia\u00a0koncentracji oraz innych podobnych objaw\u00f3w do ADD.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Podczas stawiania diagnozy ADD u ma\u0142ych pacjent\u00f3w specjali\u015bci w odpowiednich momentach mog\u0105 poprosi\u0107 rodzic\u00f3w\/opiekun\u00f3w i nauczycieli o wype\u0142nienie dodatkowych kwestionariuszy lub aktywny udzia\u0142 w konsultacji. Padaj\u0105 pytania o zachowanie dziecka w domu, w przedszkolu, w szkole i o przyk\u0142ady sytuacji, w kt\u00f3rych jego problemy staj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie widoczne. U nastolatk\u00f3w oraz doros\u0142ych w procesie diagnostycznym przydatne mog\u0105 by\u0107 informacje od partnera, cz\u0142onk\u00f3w rodziny lub bliskich os\u00f3b, kt\u00f3re znaj\u0105 pacjenta od wielu lat. <\/em><\/p>\n\n\n\n Ca\u0142y proces jest podzielony na kilka spotka\u0144<\/strong>. Przeprowadzanie bardzo dok\u0142adnego wywiadu pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 ADD od ADHD (lub innych zaburze\u0144) i zobrazowa\u0107, czy trudno\u015bci utrzymuj\u0105 si\u0119 od wczesnych etap\u00f3w \u017cycia, czy pojawi\u0142y si\u0119 nagle w reakcji na konkretny kryzys.<\/p>\n\n\n Po postawieniu diagnozy specjalista razem z pacjentem ustala plan dalszego post\u0119powania. Pod uwag\u0119 bierze si\u0119 wiek, nasilenie objaw\u00f3w, sytuacj\u0119 rodzinn\u0105, rodzaj pracy albo nauki oraz obecno\u015b\u0107 innych trudno\u015bci psychicznych czy chor\u00f3b somatycznych.<\/p>\n\n\n\n Praktycznie u ka\u017cdego pacjenta leczenie ADD wymaga psychoedukacji i wypracowania nowych nawyk\u00f3w, jednak u niekt\u00f3rych os\u00f3b podstaw\u0119 post\u0119powania stanowi regularna psychoterapia<\/strong> i w\u0142\u0105czenie lek\u00f3w<\/strong>. Skupianie uwagi to umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3rej w przypadku zaburze\u0144 pacjenci cz\u0119sto nie s\u0105 w stanie samodzielnie wypracowa\u0107. Pod wzgl\u0119dem zalece\u0144 dotycz\u0105cych leczenia decyzyjnym czynnikiem jest najcz\u0119\u015bciej \u2013 ju\u017c niejednokrotnie podkre\u015blany \u2013 stopie\u0144 wp\u0142ywu objaw\u00f3w na spos\u00f3b funkcjonowania. <\/p>\n\n\n\n Farmakoterapi\u0119 planuje i przepisuje lekarz psychiatra. Przyjmowanie lek\u00f3w pomaga ograniczy\u0107 nasilenie trudno\u015bci (takich jak zaburzenia koncentracji) do takiego stopnia, aby nauka, praca i codzienne obowi\u0105zki przesta\u0142y wymaga\u0107 nadmiernego wysi\u0142ku. Leki nie zast\u0105pi\u0105 aktywnej pracy z objawami i leczenia prowadzonego <\/strong>przez psychologa, ale mog\u0105 pom\u00f3c stworzy\u0107 warunki, w kt\u00f3rych stan psychiczny pacjenta mu to u\u0142atwi.<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej w terapii ADHD z przewag\u0105 deficytu uwagi wykorzystuje si\u0119 dwie g\u0142\u00f3wne grupy lek\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n Leczenie rozpoczyna si\u0119 zwykle od ma\u0142ej dawki leki. Lekarz obserwuje, jak pacjent reaguje na konkretny preparat, a nast\u0119pnie dostosowuje dawkowanie. W trakcie terapii kontroluje si\u0119 ci\u015bnienie t\u0119tnicze, mas\u0119 cia\u0142a, jako\u015b\u0107 snu oraz apetyt. Pacjent powinien ka\u017cdorazowo informowa\u0107 specjalist\u0119 o pojawiaj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142aniach niepo\u017c\u0105danych (np. o b\u00f3lach g\u0142owy<\/a>, sucho\u015bci w ustach, ko\u0142ataniu serca, nasileniu l\u0119ku czy innych nowych dolegliwo\u015bciach). Cz\u0119\u015b\u0107 skutk\u00f3w ubocznych ust\u0119puje po pewnym czasie od wdro\u017cenia leczenia, jednak przy du\u017cym ich nasileniu konieczna staje si\u0119 zmiana dawki albo g\u0142\u00f3wnej substancji czynnej (ca\u0142ego leku).<\/p>\n\n\n\n Tak jak pisali\u015bmy, w terapii ADD leki mog\u0105 \u0142agodzi\u0107 objawy<\/strong>, natomiast to praca z psychologiem porz\u0105dkuje codzienne \u017cycie, uczy innych sposob\u00f3w organizacji zada\u0144 oraz zmienia utrwalone przekonania o w\u0142asnych mo\u017cliwo\u015bciach.<\/p>\n\n\n\n W nurcie poznawczo-behawioralnym<\/strong> pracuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z przekonaniami kszta\u0142towanymi przez lata. Terapeuta pomaga odr\u00f3\u017cni\u0107 nieadekwatne my\u015bli o swoich mo\u017cliwo\u015bciach od fakt\u00f3w, zauwa\u017cy\u0107 obszary, w kt\u00f3rych pacjent radzi sobie dobrze, oraz urealni\u0107 oczekiwania wobec siebie. Taka praca zmniejsza wstyd i u\u0142atwia proszenie o wsparcie wtedy, gdy jest ono naprawd\u0119 potrzebne.<\/p>\n\n\n\n Najlepsze efekty daje po\u0142\u0105czenie farmakoterapii, terapii behawioralnej oraz budowania nowych nawyk\u00f3w w domowym i zawodowym \u015brodowisku. <\/p>\n\n\n\n Zrozumienie i uznanie problemu \u2013 tak naprawd\u0119 taka forma wsparcia b\u0119dzie najlepsz\u0105 mo\u017cliw\u0105 postaw\u0105 wobec bliskiej osoby z ADD. Warto przy tym pomaga\u0107 w ustalaniu priorytet\u00f3w, dzieleniu du\u017cych zada\u0144 na mniejsze kroki i przypomina\u0107 w spos\u00f3b \u017cyczliwy o wa\u017cnych terminach (bez tonu kontroli).<\/p>\n\n\n\n Warto samemu edukowa\u0107 si\u0119 na temat tego, co oznacza zesp\u00f3\u0142 deficytu uwagi i z czym osoby z ADD zazwyczaj musz\u0105 si\u0119 mierzy\u0107. W ten spos\u00f3b \u0142atwiej jest zachowa\u0107 cierpliwo\u015b\u0107 i wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 wobec zm\u0119czenia i spadk\u00f3w motywacji, kt\u00f3re zdarzaj\u0105 si\u0119 ka\u017cdemu pacjentowi \u2013 szczeg\u00f3lnie na pocz\u0105tkowych etapach leczenia.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n
\n Przyczyny ADD<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nObjawy ADD u dzieci i doros\u0142ych<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n Diagnostyka zaburze\u0144 koncentracji uwagi<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nLeczenie ADD \u2013 farmakoterapia i terapia behawioralna<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
Jak wspiera\u0107 osoby z ADD?<\/h2>\n\n\n\n