\n\n\n\n
Paciorkowiec \u2013 podsumowanie artyku\u0142u<\/h2>\n\n\n\n\n- Jakie choroby wywo\u0142uje paciorkowiec i jak mo\u017cna si\u0119 zarazi\u0107?<\/strong> Paciorkowce (bakterie Streptococcus<\/em>) przenosz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie drog\u0105 kropelkow\u0105 lub przez bezpo\u015bredni kontakt. Najcz\u0119\u015bciej wywo\u0142uj\u0105 ostre zapalenie gard\u0142a i migda\u0142k\u00f3w (angin\u0119 ropn\u0105), szkarlatyn\u0119 (p\u0142onic\u0119) oraz infekcje sk\u00f3ry (r\u00f3\u017c\u0119). U noworodk\u00f3w i os\u00f3b starszych mog\u0105 prowadzi\u0107 do ci\u0119\u017ckich zaka\u017ce\u0144, takich jak zapalenie p\u0142uc czy sepsa.<\/li>\n\n\n\n
- Jak odr\u00f3\u017cni\u0107 infekcj\u0119 paciorkowcow\u0105 od wirusowej?<\/strong> Zaka\u017cenie bakteryjne (np. grupy A) zwykle przebiega gwa\u0142townie: pojawia si\u0119 wysoka gor\u0105czka, silny b\u00f3l gard\u0142a utrudniaj\u0105cy prze\u0142ykanie oraz bia\u0142y nalot na migda\u0142kach, przy jednoczesnym braku kataru i kaszlu. Ostateczne potwierdzenie daje szybki test antygenowy (wymaz z gard\u0142a) lub posiew mikrobiologiczny.<\/li>\n\n\n\n
- Dlaczego paciorkowiec (GBS) jest gro\u017any dla kobiet w ci\u0105\u017cy?<\/strong> Paciorkowiec bezmleczno\u015bci (Grupa B, S. agalactiae<\/em>) mo\u017ce bytowa\u0107 w drogach rodnych kobiety bezobjawowo, ale stanowi \u015bmiertelne zagro\u017cenie dla noworodka podczas porodu (ryzyko sepsy i zapalenia opon m\u00f3zgowych). Dlatego mi\u0119dzy 35. a 37. tygodniem ci\u0105\u017cy wykonuje si\u0119 obowi\u0105zkowe badanie przesiewowe (posiew), a w przypadku wyniku dodatniego podaje si\u0119 antybiotyk oko\u0142oporodowo.<\/li>\n\n\n\n
- Jak leczy\u0107 zaka\u017cenie i czym grozi brak terapii?<\/strong> Podstaw\u0105 leczenia jest antybiotykoterapia (zwykle penicylina), kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy stosowa\u0107 przez pe\u0142ny okres zalecony przez lekarza, nawet po ust\u0105pieniu objaw\u00f3w. Nieleczona infekcja paciorkowcowa mo\u017ce prowadzi\u0107 do gro\u017anych powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych, takich jak gor\u0105czka reumatyczna (uszkodzenie zastawek serca), k\u0142\u0119buszkowe zapalenie nerek czy zesp\u00f3\u0142 wstrz\u0105su toksycznego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym s\u0105 paciorkowce?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Klasyfikacja i rodzaje paciorkowc\u00f3w<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak dochodzi do zaka\u017cenia paciorkowcem?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka zaka\u017ce\u0144 wywo\u0142anych paciorkowcami<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie \u2013 antybiotykoterapia i oporno\u015b\u0107 na leki<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Powik\u0142ania po zaka\u017ceniu paciorkowcem<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czy mo\u017cna zapobiega\u0107 zaka\u017ceniom paciorkowcowym?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym s\u0105 paciorkowce?<\/h2>\n\n\n\n
Paciorkowce (Streptococcus) to bakterie Gram-dodatnie o kulistym kszta\u0142cie (ziarniaki), kt\u00f3re w preparatach mikroskopowych widoczne s\u0105 jako \u0142a\u0144cuszki (paciorki \u2013 st\u0105d ich nazwa). Nie maj\u0105 zdolno\u015bci ruchu i nie wytwarzaj\u0105 przetrwalnik\u00f3w. S\u0105 katalazo-ujemne \u2013 nie maj\u0105 enzymu katalazy, kt\u00f3ry rozk\u0142ada nadtlenek wodoru na wod\u0119 i tlen. Ta cecha odr\u00f3\u017cnia je od gronkowc\u00f3w, kt\u00f3re katalaz\u0119 wytwarzaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wiele gatunk\u00f3w z rodzaju Streptococcus \u017cyje w r\u00f3wnowadze z gospodarzem (w tym tak\u017ce z cz\u0142owiekiem). Obecne s\u0105 w jamie ustnej, na powierzchni gard\u0142a, w przewodzie pokarmowym czy w drogach rodnych. Wsp\u00f3\u0142tworz\u0105<\/strong> mikrobiot\u0119<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 mikroorganizm\u00f3w kolonizuj\u0105cych ludzkie tkanki i b\u0142ony \u015bluzowe.<\/p>\n\n\n\nNiekt\u00f3re z nich zachowuj\u0105 si\u0119 jak komensale \u2013 organizmy, kt\u00f3re czerpi\u0105 korzy\u015bci z obecno\u015bci w danym \u015brodowisku, ale nie stanowi\u0105 zagro\u017cenia dla gospodarza. Inne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 oportunistycznie<\/strong> chorobotw\u00f3rcze<\/strong> \u2013 mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 infekcje tylko w sytuacjach, w kt\u00f3rych naturalna r\u00f3wnowaga zostanie zaburzona (np. przy obni\u017conej odporno\u015bci<\/a> czy uszkodzeniu).<\/p>\n\n\n\nIstniej\u0105 tak\u017ce gatunki typowo patogenne,<\/strong> kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 u cz\u0142owieka niemal zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/konsultacja-lekarska.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja internisty<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz og\u00f3lne os\u0142abienie lub potrzebujesz wst\u0119pnej oceny stanu zdrowia? Um\u00f3w wizyt\u0119 u internisty, aby przeanalizowa\u0107 niepokoj\u0105ce objawy i zaplanowa\u0107 diagnostyk\u0119.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKlasyfikacja i rodzaje paciorkowc\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nRodzaj Streptococcus obejmuje wiele gatunk\u00f3w o odmiennych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach biologicznych. Aby usystematyzowa\u0107 wiedz\u0119 o paciorkowcach, uwzgl\u0119dnia si\u0119 r\u00f3\u017cne kryteria:<\/p>\n\n\n\n
\n- obraz kom\u00f3rek pod mikroskopem<\/strong> \u2013 najcz\u0119\u015bciej uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w kr\u00f3tkie \u0142a\u0144cuszki (np. Streptococcus agalactiae), d\u0142ugie \u0142a\u0144cuchy (Streptococcus pyogenes) lub pary (np. Streptococcus pneumoniae \u2013 dwoinka zapalenia p\u0142uc);<\/li>\n\n\n\n
- podzia\u0142 na gatunki i podgatunki<\/strong> \u2013 na podstawie analiz genetycznych i biochemicznych;<\/li>\n\n\n\n
- cechy hemolizy na pod\u0142o\u017cach z krwi\u0105<\/strong> (alfa, beta i gamma);<\/li>\n\n\n\n
- klasyfikacj\u0119 serologiczn\u0105 Lancefield <\/strong>\u2013 oparty na budowie polisacharydowych antygen\u00f3w \u015bciany kom\u00f3rkowej (grupy oznaczone s\u0105 literami alfabetu, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwi\u0119ksze znaczenie kliniczne maj\u0105 A, B, C, D, F i G).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes)<\/h3>\n\n\n\n
Streptococcus pyogenes (paciorkowiec ropny) nale\u017cy do bakterii beta hemolizuj\u0105cych grupy A w klasyfikacji Lancefield. W laboratorium rozpoznaje si\u0119 go dzi\u0119ki zdolno\u015bci do ca\u0142kowitego rozk\u0142adu krwinek czerwonych na pod\u0142o\u017cu agarowym z krwi\u0105 \u2013 wok\u00f3\u0142 kolonii powstaje przejrzysta strefa hemolizy.<\/p>\n\n\n\n
Naturalnym miejscem bytowania drobnoustroju jest b\u0142ona \u015bluzowa gard\u0142a oraz powierzchnia sk\u00f3ry<\/strong> cz\u0142owieka.<\/strong> Czasami obecno\u015b\u0107 bakterii nie daje objaw\u00f3w, lecz w wielu przypadkach prowadzi do zaka\u017ce\u0144. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to infekcje o umiarkowanym przebiegu, dobrze znane z praktyki klinicznej \u2013 angina<\/a> paciorkowcowa i szkarlatyna<\/a>.<\/p>\n\n\n\nCi\u0119\u017cszy<\/strong> przebieg choroby<\/strong> wi\u0105\u017ce si\u0119 z obecno\u015bci\u0105 czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci (struktur i substancji wytwarzanych przez patogen). Najwa\u017cniejsze to:<\/p>\n\n\n\n\n- bia\u0142ko M <\/strong>\u2013 chroni bakteri\u0119 przed fagocytoz\u0105 i utrudnia jej eliminacj\u0119 przez uk\u0142ad odporno\u015bciowy;<\/li>\n\n\n\n
- streptokinaza (enzym)<\/strong> \u2013 rozpuszcza skrzepy, dzi\u0119ki czemu patogen \u0142atwiej rozprzestrzenia si\u0119 w tkankach;<\/li>\n\n\n\n
- DNazy (enzymy)<\/strong> \u2013 rozk\u0142adaj\u0105 DNA martwych kom\u00f3rek i leukocyt\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- streptolizyny <\/strong>\u2013 toksyny, kt\u00f3re niszcz\u0105 krwinki i uszkadzaj\u0105 tkanki;<\/li>\n\n\n\n
- toksyny pirogenne<\/strong> \u2013 bia\u0142ka odpowiedzialne za wywo\u0142anie gor\u0105czki i wysypki charakterystycznej dla szkarlatyny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Spektrum chor\u00f3b wywo\u0142ywanych przez S. pyogenes jest szerokie. Poza angin\u0105 (zapaleniem gard\u0142a i migda\u0142k\u00f3w podniebiennych) oraz szkarlatyn\u0105, bakteria wywo\u0142uje r\u00f3\u017c\u0119, zapalenie ucha \u015brodkowego<\/a>, paciorkowcowego zapalenia gard\u0142a, a w ci\u0119\u017ckich przypadkach martwicze zapalenie powi\u0119zi i seps\u0119<\/a>.<\/p>\n\n\n\nIstotnym problemem s\u0105 r\u00f3wnie\u017c gro\u017ane powik\u0142ania, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet po odbyciu skutecznego leczenia infekcji \u2013 ten temat szczeg\u00f3\u0142owo omawiamy poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPaciorkowce grupy B (Streptococcus agalactiae)<\/h3>\n\n\n\n
Streptococcus agalactiae (historyczna nazwa to paciorkowiec bezmleczno\u015bci) tak\u017ce nale\u017cy do paciorkowc\u00f3w beta-hemolizuj\u0105cych, jednak w klasyfikacji Lancefield zaliczany jest do grupy B. W hodowli na agarze z krwi\u0105 hemoliza jest zwykle mniej wyra\u017ana ni\u017c w przypadku S. pyogenes, dlatego do jego identyfikacji wykorzystuje si\u0119 dodatkowe testy biochemiczne.<\/p>\n\n\n\n
Naturalnym miejscem bytowania bakterii s\u0105 dolne odcinki uk\u0142adu pokarmowego oraz drogi rodne cz\u0142owieka<\/strong> \u2013 kolonizacj\u0119 pochwy i odbytu stwierdza si\u0119 u 10-35% kobiet w wieku rozrodczym. W wielu przypadkach nie powoduje objaw\u00f3w, ale ma znaczenie epidemiologiczne, poniewa\u017c mo\u017ce przenosi\u0107 si\u0119 na dziecko w czasie porodu.<\/p>\n\n\n\nS. agalactiae rzadko wywo\u0142uje choroby u zdrowych os\u00f3b doros\u0142ych<\/strong>. Najwi\u0119ksze wyzwanie i zagro\u017cenie stanowi\u0105 infekcje:<\/p>\n\n\n\n\n- u noworodk\u00f3w <\/strong>\u2013 bakteria mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 ci\u0119\u017ckie infekcje (m.in. seps\u0119, zapalenie p\u0142uc<\/a> i zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych). Zaka\u017cenia wyst\u0119puj\u0105 w dw\u00f3ch postaciach: wczesnej (w pierwszym tygodniu \u017cycia, zwykle ju\u017c w pierwszej dobie) oraz p\u00f3\u017anej (od 7. dnia do 3. miesi\u0105ca \u017cycia);<\/li>\n\n\n\n
- u kobiet ci\u0119\u017carnych i w okresie po\u0142ogu<\/strong> \u2013 patogen mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 zapalenia b\u0142on p\u0142odowych, infekcji dr\u00f3g moczowych i sepsy po\u0142ogowej;<\/li>\n\n\n\n
- u doros\u0142ych z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105 <\/strong>\u2013 mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 zaka\u017cenia krwi, sk\u00f3ry, tkanek mi\u0119kkich oraz zapalenie p\u0142uc.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci paciorkowca z grupy B S. agalactiae wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- otoczk\u0119 polisacharydow\u0105<\/strong> \u2013 chroni bakteri\u0119 przed fagocytoz\u0105;<\/li>\n\n\n\n
- beta-hemolizyn\u0119\/cytolizyn\u0119<\/strong> \u2013 uszkadzaj\u0105 b\u0142ony kom\u00f3rkowe;<\/li>\n\n\n\n
- adhezyny<\/strong> \u2013 u\u0142atwiaj\u0105 przyleganie patogenu do kom\u00f3rek nab\u0142onka dr\u00f3g rodnych i oddechowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na ryzyko zaka\u017cenia noworodk\u00f3w wprowadzono przesiewowe badania u kobiet w ci\u0105\u017cy w kierunku kolonizacji S. agalactiae<\/a> (mi\u0119dzy 35. a 37. tygodniem ci\u0105\u017cy). Je\u015bli wynik jest dodatni, stosuje si\u0119 antybiotykoterapi\u0119 w czasie porodu \u2013 najcz\u0119\u015bciej penicylin\u0119. Na przestrzeni lat mo\u017cna zaobserwowa\u0107, \u017ce takie post\u0119powanie zauwa\u017calnie obni\u017cy\u0142o cz\u0119sto\u015b\u0107 diagnozowanych zaka\u017ce\u0144 dzieci.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPaciorkowce grupy D (Enterococcus spp.)<\/h3>\n\n\n\n
Do paciorkowc\u00f3w grupy D zaliczano dawniej r\u00f3\u017cne gatunki bakterii, ale obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nale\u017cy do Enterococcus. St\u0105d cz\u0119sto wyodr\u0119bnia si\u0119 Enterococcus spp jako osobny rodzaj. Najpowszechniej spotykane gatunki chorobotw\u00f3rcze to Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium (paciorkowce ka\u0142owe).<\/p>\n\n\n\n
S\u0105 to Gram-dodatnie ziarniaki uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w kr\u00f3tkie \u0142a\u0144cuszki lub pary. W odr\u00f3\u017cnieniu od innych paciorkowc\u00f3w mog\u0105 namna\u017ca\u0107 si\u0119 w trudniejszych warunkach \u2013 w obecno\u015bci soli \u017c\u00f3\u0142ciowych, przy wysokim st\u0119\u017ceniu NaCl, a tak\u017ce w szerokim zakresie temperatur.<\/p>\n\n\n\n
Naturalnym \u015brodowiskiem Enterococcus spp. jest przew\u00f3d pokarmowy cz\u0142owieka i zwierz\u0105t<\/strong>. U zdrowych os\u00f3b wyst\u0119puj\u0105 w jelicie jako sk\u0142adnik mikrobioty i nie wywo\u0142uj\u0105 objaw\u00f3w. Infekcje rozwijaj\u0105 si\u0119 wtedy, gdy dochodzi do translokacji patogen\u00f3w lub gdy pacjent ma os\u0142abion\u0105 odporno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\nEnterokoki s\u0105 typowymi drobnoustrojami oportunistycznymi. Powoduj\u0105 zaka\u017cenia przede wszystkim w warunkach szpitalnych. <\/strong>Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to infekcje uk\u0142adu moczowego (szczeg\u00f3lnie u pacjent\u00f3w z cewnikiem), zapalenie wsierdzia, zaka\u017cenia ran chirurgicznych i odle\u017cyn, sepsa (zw\u0142aszcza u pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017ckim stanie og\u00f3lnym) oraz zaka\u017cenia u os\u00f3b z immunosupresj\u0105.<\/p>\n\n\n\nEnterokoki charakteryzuj\u0105 si\u0119 mniejsz\u0105 zjadliwo\u015bci\u0105 ni\u017c S. pyogenes, ale niebezpiecze\u0144stwo, kt\u00f3re jest z nimi zwi\u0105zane, wynika z ich zdolno\u015bci do bytowania i namna\u017cania si\u0119 w niesprzyjaj\u0105cym \u015brodowisku oraz oporno\u015bci na najcz\u0119\u015bciej stosowane antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n
Do ich cech wirulencji (czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci) nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n
\n- zdolno\u015b\u0107 tworzenia biofilmu (szczeg\u00f3lnie na cewnikach i protezach),<\/li>\n\n\n\n
- obecno\u015b\u0107 bia\u0142ek powierzchniowych u\u0142atwiaj\u0105cych adhezj\u0119,<\/li>\n\n\n\n
- produkcja cytolizyny (u niekt\u00f3rych szczep\u00f3w),<\/li>\n\n\n\n
- wysoka odporno\u015b\u0107 na warunki \u015brodowiskowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie stanowi\u0105 szczepy VRE (Vancomycin-Resistant Enterococci), oporne na wankomycyn\u0119. Takie infekcje s\u0105 trudne w leczeniu, poniewa\u017c patogeny cz\u0119sto s\u0105 tak\u017ce oporne na penicyliny, aminoglikozydy i wiele innych lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja internisty<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz og\u00f3lne os\u0142abienie lub potrzebujesz wst\u0119pnej oceny stanu zdrowia? Um\u00f3w wizyt\u0119 u internisty, aby przeanalizowa\u0107 niepokoj\u0105ce objawy i zaplanowa\u0107 diagnostyk\u0119.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJak dochodzi do zaka\u017cenia paciorkowcem?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nOkoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych dochodzi do zwi\u0119kszonego nara\u017cenia na zaka\u017cenie paciorkowcem, s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z gatunkiem bakterii i miejscem jej naturalnego bytowania.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku Streptococcus pyogenes (grupa A) g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105 szerzenia si\u0119 jest kontakt z wydzielin\u0105 osoby zaka\u017conej. Patogeny obecne w gardle przenosz\u0105 si\u0119 drog\u0105 kropelkow\u0105<\/strong> podczas kaszlu i kichania, a tak\u017ce przez bliski kontakt z chorym lub nosicielem. Do zaka\u017cenia mo\u017ce doj\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy wydzielina z gard\u0142a lub ropne zmiany sk\u00f3rne maj\u0105 styczno\u015b\u0107 ze sk\u00f3r\u0105 drugiej osoby.<\/p>\n\n\n\nNieco inny mechanizm obserwuje si\u0119 przy Streptococcus agalactiae (grupa B). Jak wcze\u015bniej pisali\u015bmy, te drobnoustroje kolonizuj\u0105 przew\u00f3d pokarmowy i drogi rodne. Nosicielstwo u kobiet jest bezobjawowe, jednak problem pojawia si\u0119 w czasie porodu, kiedy noworodek przechodzi przez kana\u0142 rodny matki.<\/strong> W\u00f3wczas bakterie mog\u0105 przedosta\u0107 si\u0119 do jego organizmu i wywo\u0142a\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105 infekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\nEnterococcus spp. (grupa D) w normalnych warunkach zasiedlaj\u0105 jelito cz\u0142owieka,<\/strong> jednak w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach mog\u0105 przedostawa\u0107 si\u0119 poza swoje naturalne \u015brodowisko. Sprzyja temu uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej jelita, zabiegi chirurgiczne, obecno\u015b\u0107 cewnik\u00f3w czy implant\u00f3w medycznych.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka zaka\u017ce\u0144 wywo\u0142anych paciorkowcami<\/h2>\n\n\n\n
Rozpoznanie zaka\u017cenia paciorkowcowego zaczyna si\u0119 zawsze od analizy obrazu klinicznego, poniewa\u017c pierwsze wskaz\u00f3wki dostarcza sam pacjent i jego dolegliwo\u015bci. Charakter objaw\u00f3w zaka\u017cenia paciorkowcami zwi\u0105zany jest z gatunkiem bakterii oraz miejscem, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do infekcji.<\/p>\n\n\n\n
\n- Streptococcus pyogenes powoduje najcz\u0119\u015bciej b\u00f3l gard\u0142a, gor\u0105czk\u0119, powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142on<\/a>nych i obecno\u015b\u0107 nalotu na migda\u0142kach<\/strong> \u2013 obraz typowy dla anginy paciorkowcowej. W szkarlatynie pojawia si\u0119 dodatkowo drobnoplamista wysypka i malinowy j\u0119zyk. Infekcje sk\u00f3rne (r\u00f3\u017ca czy liszajec) manifestuj\u0105 si\u0119 zaczerwienieniem, obrz\u0119kiem i bolesno\u015bci\u0105 zaj\u0119tego miejsca.<\/li>\n\n\n\n
- Infekcji Streptococcus agalactiae u noworodk\u00f3w towarzysz\u0105 objawy og\u00f3lne \u2013 senno\u015b\u0107, trudno\u015bci z karmieniem, gor\u0105czka.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
- Enterococcus spp. najcz\u0119\u015bciej powoduje objawy ze strony uk\u0142adu moczowego \u2013 pieczenie przy oddawaniu moczu, cz\u0119stomocz, gor\u0105czk\u0119.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Kliniczny obraz jest podstaw\u0105 podejrzenia, ale do potwierdzenia zaka\u017cenia konkretnym gatunkiem paciorkowca konieczne s\u0105 badania mikrobiologiczne. Najwa\u017cniejsz\u0105 metod\u0105 jest posiew<\/strong> materia\u0142u pobranego od pacjenta<\/strong> \u2013 wymazu z gard\u0142a, pr\u00f3bki moczu, krwi czy p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego \u2013 w zale\u017cno\u015bci od miejsca infekcji.<\/p>\n\n\n\nDodatkowo wykorzystuje si\u0119 testy biochemiczne<\/strong> i serologiczne<\/strong>. W diagnostyce S. pyogenes popularne s\u0105 tzw. szybkie testy antygenowe (RADT), kt\u00f3re pozwalaj\u0105 w ci\u0105gu kilku minut wykry\u0107 antygen bakteryjny w wymazie z gard\u0142a. W przypadku S. agalactiae stosuje si\u0119 posiew z pochwy i odbytu u ci\u0119\u017carnych, a do potwierdzenia infekcji noworodk\u00f3w \u2013 badania krwi, p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego i p\u0142ynu z dr\u00f3g oddechowych.<\/p>\n\n\n\nEnterokoki identyfikuje si\u0119 poprzez hodowl\u0119 i okre\u015blenie profilu lekowra\u017cliwo\u015bci \u2013 to bardzo wa\u017cny etap ze wzgl\u0119du na cz\u0119st\u0105 oporno\u015b\u0107 na antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nLeczenie \u2013 antybiotykoterapia i oporno\u015b\u0107 na leki<\/h2>\n\n\n\n
Leczenie infekcji wywo\u0142anej przez paciorkowce opiera si\u0119 na antybiotykoterapii. W planowaniu leczenia farmakologicznego lekarz kieruje si\u0119 wiedz\u0105 o tym, jakie bakterie wywo\u0142uj\u0105 dany rodzaj zaka\u017cenia i jakie leki wci\u0105\u017c skutecznie na nie dzia\u0142aj\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki badaniom epidemiologicznym wiadomo, kt\u00f3re szczepy bakteryjne zachowuj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na okre\u015blone substancje, a kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 przed nimi broni\u0107. Dobrym przyk\u0142adem jest Streptococcus pyogenes. Od momentu wprowadzenia penicyliny pozostaje on na ni\u0105 wra\u017cliwy. To do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowa sytuacja w\u015br\u00f3d innych streptokok\u00f3w, bo wiele innych bakterii wykszta\u0142ci\u0142o powszechnie potwierdzon\u0105 oporno\u015b\u0107 na ten lek ju\u017c lata temu.<\/p>\n\n\n\n
Problem pojawia si\u0119 jednak w przypadku pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 otrzyma\u0107 penicyliny. Wtedy stosuje si\u0119 makrolidy,<\/strong> ale tu sytuacja jest bardziej z\u0142o\u017cona, poniewa\u017c szczepy S. pyogenes w r\u00f3\u017cnych regionach \u015bwiata coraz cz\u0119\u015bciej s\u0105 na nie oporne. W Europie i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej odsetek takich przypadk\u00f3w ro\u015bnie wraz z intensywno\u015bci\u0105 stosowania tej grupy lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nW przypadku Streptococcus agalactiae stosuje si\u0119 podobne antybiotyki. Standardem profilaktyki u kobiet w ci\u0105\u017cy pozostaje penicylina<\/strong> podawana w czasie porodu, by zapobiega\u0107 przekazaniu bakterii dziecku. Gdy istniej\u0105 przeciwwskazania do jej u\u017cycia, wybiera si\u0119 inne sk\u0142adniki aktywne, ale ich skuteczno\u015b\u0107 bywa ni\u017csza, a zjawisko oporno\u015bci \u2013 bardziej powszechne. Szczepy S. agalactiae mog\u0105 mie\u0107 obni\u017con\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na penicylin\u0119 i cefalosporyny, a w wielu przypadkach s\u0105 oporne na makrolidy i linkozamidy, kt\u00f3re dawniej uznawano za bezpieczn\u0105 alternatyw\u0119.<\/p>\n\n\n\nNa ca\u0142ym \u015bwiecie prowadzi si\u0119 badania nad szczepionk\u0105, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby ograniczy\u0107 zagro\u017cenie dla kobiet w ci\u0105\u017cy i chroni\u0107 noworodki bez konieczno\u015bci stosowania antybiotyk\u00f3w, jednak do tej pory nie uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 skutecznego preparatu.<\/em><\/p>\n\n\n\nNajwi\u0119kszym problemem s\u0105 jednak enterokoki. Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium to typowe bakterie szpitalne, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 ka\u017cd\u0105 \u201eluk\u0119\u201d w obronie pacjenta. W odr\u00f3\u017cnieniu od S. pyogenes i S. agalactiae posiadaj\u0105 naturaln\u0105 oporno\u015b\u0107 na wiele lek\u00f3w \u2013 nie tylko penicyliny, ale tak\u017ce cefalosporyny i aminoglikozydy. Leczenie zaka\u017ce\u0144 enterokokowych wymaga cz\u0119sto terapii skojarzonej<\/strong>, a mo\u017cliwo\u015bci terapeutyczne s\u0105 ograniczone i obarczone wi\u0119kszym ryzykiem niepowodzenia.<\/p>\n\n\n\nAntybiotyk dzia\u0142a wtedy, gdy bakterie pozostaj\u0105 na niego wra\u017cliwe. Je\u015bli jednak lek stosuje si\u0119 zbyt cz\u0119sto lub w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b, w\u015br\u00f3d bakterii zaczynaj\u0105 przewa\u017ca\u0107 te, kt\u00f3re maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 prze\u017cycia mimo obecno\u015bci antybiotyku.<\/em><\/p>\n\n\n\nOgromnym problemem jest narastaj\u0105ca antybiotykoodporno\u015b\u0107 wielu bakterii.<\/strong> O ile na samo zjawisko nie mamy wp\u0142ywu, mo\u017cna je zminimalizowa\u0107 poprzez w\u0142a\u015bciwe stosowanie antybiotyk\u00f3w. Nigdy nie nale\u017cy skraca\u0107 zaleconego przez lekarza czasu leczenia z powodu poprawy samopoczucia. Ale najcz\u0119stszym b\u0142\u0119dem jest stosowanie antybiotyk\u00f3w do \u201eleczenia\u201d infekcji wirusowych<\/a>. Antybiotyki przeciwbakteryjne nie wykazuj\u0105 najmniejszego dzia\u0142ania leczniczego wobec wirus\u00f3w (mimo \u017ce pacjenci niekiedy b\u0142\u0119dnie wnioskuj\u0105, \u017ce wyleczyli si\u0119 z grypy<\/a> lub przezi\u0119bienia dlatego \u017ce brali antybiotyk), natomiast w czasie zupe\u0142nie zb\u0119dnej farmakoterapii pierwotnie \u0142agodne szczepy bakterii nabieraj\u0105 antybiotykoodporno\u015bci i je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci spowoduj\u0105 infekcj\u0119, mo\u017ce si\u0119 ona okaza\u0107 bardzo trudna lub wr\u0119cz niemo\u017cliwa do leczenia.<\/p>\n\n\n\nPatogeny potrafi\u0105 te\u017c przekazywa\u0107 sobie fragmenty DNA,<\/strong> dzi\u0119ki czemu geny oporno\u015bci szybko rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 nie tylko w\u015br\u00f3d jednego gatunku, ale tak\u017ce mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi drobnoustrojami. Problem dotyczy wi\u0119c ca\u0142ej mikroflory cz\u0142owieka i \u015brodowiska. Dlatego leczenie infekcji bakteryjnych wymaga przede wszystkim uzasadnionego dobrania skutecznego antybiotyku.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPowik\u0142ania po zaka\u017ceniu paciorkowcem<\/h2>\n\n\n\n
Nieleczona lub leczona w nieprawid\u0142owy spos\u00f3b infekcja mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyst\u0105pienia powa\u017cnych powik\u0142a\u0144. Ich charakter zwi\u0105zany jest z patogenem, kt\u00f3ry by\u0142 odpowiedzialny za pierwotne objawy.<\/p>\n\n\n\n
Do powik\u0142a\u0144 zaka\u017ce\u0144 Streptococcus pyogenes nale\u017c\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- gor\u0105czka reumatyczna,<\/li>\n\n\n\n
- ostre k\u0142\u0119buszkowe zapalenie nerek,<\/li>\n\n\n\n
- paciorkowcowy zesp\u00f3\u0142 wstrz\u0105su toksycznego,<\/li>\n\n\n\n
- martwicze zapalenie powi\u0119zi i mi\u0119\u015bni,<\/li>\n\n\n\n
- posocznica,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia neurologiczne,<\/li>\n\n\n\n
- ropnie i przewlek\u0142e stany zapalne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Infekcje wywo\u0142ane przez Streptococcus pyogenes wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ryzykiem rozwoju powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych.<\/strong> Na powierzchni patogen\u00f3w obecne s\u0105 bia\u0142ka, kt\u00f3re pod wzgl\u0119dem struktury przypominaj\u0105 elementy budowy ludzkich tkanek. Organizm wytwarza przeciwcia\u0142a skierowane przeciwko patogenowi, lecz ich podobie\u0144stwo do w\u0142asnych antygen\u00f3w sprzyja reakcji krzy\u017cowej. W takim przypadku uk\u0142ad odporno\u015bciowy rozpoznaje w\u0142asne kom\u00f3rki jako obce i inicjuje proces zapalny, w wyniku, kt\u00f3rego u pacjenta mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 powa\u017cna choroba.<\/p>\n\n\n\n\n- W gor\u0105czce reumatycznej <\/strong>przeciwcia\u0142a wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tkank\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego oraz ze strukturami staw\u00f3w. Nast\u0119pstwem s\u0105 zapalenie mi\u0119\u015bnia sercowego, uszkodzenia zastawek oraz objawy ze strony staw\u00f3w \u2013 obrz\u0119ki i b\u00f3l.<\/li>\n\n\n\n
- W ostrym k\u0142\u0119buszkowym zapaleniu nerek<\/strong> inicjowany jest inny proces immunologiczny. Antygeny bakteryjne tworz\u0105 kompleksy z przeciwcia\u0142ami, kt\u00f3re nast\u0119pnie odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w k\u0142\u0119buszkach nerkowych. Nast\u0119puje aktywacja lokalnej odpowiedzi zapalnej, kt\u00f3ra prowadzi do uszkodzenia struktury filtracyjnej nerki i zaburze\u0144 w procesie wytwarzania moczu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W obu przypadkach nie sama obecno\u015b\u0107 bakterii, ale reakcja obronna gospodarza odpowiada za rozw\u00f3j ci\u0119\u017ckich nast\u0119pstw.<\/p>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 paciorkowcowego wstrz\u0105su toksycznego <\/strong>(STSS) jest jedn\u0105 z najci\u0119\u017cszych postaci infekcji wywo\u0142anych tak\u017ce przez Streptococcus pyogenes. W odr\u00f3\u017cnieniu od typowej szkarlatyny czy angina \u2013 objawy zwykle ograniczaj\u0105 si\u0119 do gard\u0142a i sk\u00f3ry \u2013 w tym przypadku obecno\u015b\u0107 paciorkowc\u00f3w powoduje bardzo gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0119 ca\u0142ego organizmu.<\/p>\n\n\n\nDo krwi trafiaj\u0105 tzw. superantygeny <\/strong>\u2013 toksyny, kt\u00f3re zamiast w standardowy spos\u00f3b aktywowa\u0107 uk\u0142ad odporno\u015bciowy, skutkuj\u0105 jego skrajnym i niekontrolowanym pobudzeniem. W kr\u00f3tkim czasie uruchamia si\u0119 masowe wydzielanie cytokin (cz\u0105steczek sygna\u0142owych reguluj\u0105cych stan zapalny).<\/p>\n\n\n\nNadmierna odpowied\u017a immunologiczna nie zwalcza skutecznie infekcji i niszczy w\u0142asne tkanki.<\/p>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 paciorkowcowego wstrz\u0105su toksycznego nie dotyczy tylko obecno\u015bci paciorkowca w gardle. Mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 tak\u017ce u os\u00f3b z martwiczym zapaleniem powi\u0119zi, zaka\u017ceniami sk\u00f3ry czy w przebiegu p\u0142onicy. STSS r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych powik\u0142a\u0144 tym, \u017ce jego przebieg jest wyj\u0105tkowo gwa\u0142towny.<\/strong> Objawy mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu godzin od pocz\u0105tku infekcji. Pacjent przechodzi od gor\u0105czki i objaw\u00f3w b\u00f3lowych do krytycznego stanu z niewydolno\u015bci\u0105 wielonarz\u0105dow\u0105. Leczenie wymaga intensywnej terapii \u2013 antybiotyk\u00f3w, lek\u00f3w stabilizuj\u0105cych ci\u015bnienie i cz\u0119sto wspomagania oddychania. Wska\u017anik \u015bmiertelno\u015bci wci\u0105\u017c pozostaje bardzo wysoki \u2013 si\u0119ga nawet 40-50%.<\/p>\n\n\n\nPowik\u0142ania infekcji Streptococcus agalactiae to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- posocznica noworodk\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
- zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych,<\/li>\n\n\n\n
- zapalenie p\u0142uc u noworodk\u00f3w i wcze\u015bniak\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Mo\u017cliwe powik\u0142ania infekcji Enterococcus spp. to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- zapalenie wsierdzia,<\/li>\n\n\n\n
- zaka\u017cenia uk\u0142adu moczowego,<\/li>\n\n\n\n
- sepsa u pacjent\u00f3w hospitalizowanych,<\/li>\n\n\n\n
- zaka\u017cenia ran chirurgicznych i odle\u017cyn,<\/li>\n\n\n\n
- zaka\u017cenia wewn\u0105trzbrzuszne (np. zapalenie otrzewnej).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzy mo\u017cna zapobiega\u0107 zaka\u017ceniom paciorkowcowym?<\/h2>\n\n\n\n
Ca\u0142kowite wyeliminowanie ryzyka zaka\u017cenia paciorkowcami nie jest mo\u017cliwe, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 z nich bytuje w organizmie cz\u0142owieka jako element mikrobioty. Istniej\u0105 jednak sposoby zmniejszania zagro\u017cenia. Nale\u017cy dba\u0107 o higien\u0119 r\u0105k<\/strong> i unika\u0107 kontaktu z osobami przechodz\u0105cymi aktywn\u0105 infekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\nW przypadku paciorkowc\u00f3w grupy B skutecznym rozwi\u0105zaniem okaza\u0142y si\u0119 przesiewowe badania ci\u0119\u017carnych<\/strong> i profilaktyczne podawanie antybiotyku<\/strong> podczas porodu. W warunkach szpitalnych podstawowe znaczenie ma kontrola zaka\u017ce\u0144 \u2013 przestrzeganie zasad aseptyki, w\u0142a\u015bciwe post\u0119powanie z cewnikami i ograniczanie nieuzasadnionej antybiotykoterapii.<\/p>\n\n\n\n\u015awiadome podej\u015bcie do higieny i racjonalne stosowanie antybiotyk\u00f3w to najwa\u017cniejsze elementy strategii ograniczania infekcji paciorkowcowych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym s\u0105 paciorkowce?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Klasyfikacja i rodzaje paciorkowc\u00f3w<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak dochodzi do zaka\u017cenia paciorkowcem?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka zaka\u017ce\u0144 wywo\u0142anych paciorkowcami<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie \u2013 antybiotykoterapia i oporno\u015b\u0107 na leki<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Powik\u0142ania po zaka\u017ceniu paciorkowcem<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czy mo\u017cna zapobiega\u0107 zaka\u017ceniom paciorkowcowym?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym s\u0105 paciorkowce?<\/h2>\n\n\n\n
Paciorkowce (Streptococcus) to bakterie Gram-dodatnie o kulistym kszta\u0142cie (ziarniaki), kt\u00f3re w preparatach mikroskopowych widoczne s\u0105 jako \u0142a\u0144cuszki (paciorki \u2013 st\u0105d ich nazwa). Nie maj\u0105 zdolno\u015bci ruchu i nie wytwarzaj\u0105 przetrwalnik\u00f3w. S\u0105 katalazo-ujemne \u2013 nie maj\u0105 enzymu katalazy, kt\u00f3ry rozk\u0142ada nadtlenek wodoru na wod\u0119 i tlen. Ta cecha odr\u00f3\u017cnia je od gronkowc\u00f3w, kt\u00f3re katalaz\u0119 wytwarzaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wiele gatunk\u00f3w z rodzaju Streptococcus \u017cyje w r\u00f3wnowadze z gospodarzem (w tym tak\u017ce z cz\u0142owiekiem). Obecne s\u0105 w jamie ustnej, na powierzchni gard\u0142a, w przewodzie pokarmowym czy w drogach rodnych. Wsp\u00f3\u0142tworz\u0105<\/strong> mikrobiot\u0119<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 mikroorganizm\u00f3w kolonizuj\u0105cych ludzkie tkanki i b\u0142ony \u015bluzowe.<\/p>\n\n\n\nNiekt\u00f3re z nich zachowuj\u0105 si\u0119 jak komensale \u2013 organizmy, kt\u00f3re czerpi\u0105 korzy\u015bci z obecno\u015bci w danym \u015brodowisku, ale nie stanowi\u0105 zagro\u017cenia dla gospodarza. Inne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 oportunistycznie<\/strong> chorobotw\u00f3rcze<\/strong> \u2013 mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 infekcje tylko w sytuacjach, w kt\u00f3rych naturalna r\u00f3wnowaga zostanie zaburzona (np. przy obni\u017conej odporno\u015bci<\/a> czy uszkodzeniu).<\/p>\n\n\n\nIstniej\u0105 tak\u017ce gatunki typowo patogenne,<\/strong> kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 u cz\u0142owieka niemal zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja internisty<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz og\u00f3lne os\u0142abienie lub potrzebujesz wst\u0119pnej oceny stanu zdrowia? Um\u00f3w wizyt\u0119 u internisty, aby przeanalizowa\u0107 niepokoj\u0105ce objawy i zaplanowa\u0107 diagnostyk\u0119.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nKlasyfikacja i rodzaje paciorkowc\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nRodzaj Streptococcus obejmuje wiele gatunk\u00f3w o odmiennych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach biologicznych. Aby usystematyzowa\u0107 wiedz\u0119 o paciorkowcach, uwzgl\u0119dnia si\u0119 r\u00f3\u017cne kryteria:<\/p>\n\n\n\n
\n- obraz kom\u00f3rek pod mikroskopem<\/strong> \u2013 najcz\u0119\u015bciej uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w kr\u00f3tkie \u0142a\u0144cuszki (np. Streptococcus agalactiae), d\u0142ugie \u0142a\u0144cuchy (Streptococcus pyogenes) lub pary (np. Streptococcus pneumoniae \u2013 dwoinka zapalenia p\u0142uc);<\/li>\n\n\n\n
- podzia\u0142 na gatunki i podgatunki<\/strong> \u2013 na podstawie analiz genetycznych i biochemicznych;<\/li>\n\n\n\n
- cechy hemolizy na pod\u0142o\u017cach z krwi\u0105<\/strong> (alfa, beta i gamma);<\/li>\n\n\n\n
- klasyfikacj\u0119 serologiczn\u0105 Lancefield <\/strong>\u2013 oparty na budowie polisacharydowych antygen\u00f3w \u015bciany kom\u00f3rkowej (grupy oznaczone s\u0105 literami alfabetu, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwi\u0119ksze znaczenie kliniczne maj\u0105 A, B, C, D, F i G).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes)<\/h3>\n\n\n\n
Streptococcus pyogenes (paciorkowiec ropny) nale\u017cy do bakterii beta hemolizuj\u0105cych grupy A w klasyfikacji Lancefield. W laboratorium rozpoznaje si\u0119 go dzi\u0119ki zdolno\u015bci do ca\u0142kowitego rozk\u0142adu krwinek czerwonych na pod\u0142o\u017cu agarowym z krwi\u0105 \u2013 wok\u00f3\u0142 kolonii powstaje przejrzysta strefa hemolizy.<\/p>\n\n\n\n
Naturalnym miejscem bytowania drobnoustroju jest b\u0142ona \u015bluzowa gard\u0142a oraz powierzchnia sk\u00f3ry<\/strong> cz\u0142owieka.<\/strong> Czasami obecno\u015b\u0107 bakterii nie daje objaw\u00f3w, lecz w wielu przypadkach prowadzi do zaka\u017ce\u0144. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to infekcje o umiarkowanym przebiegu, dobrze znane z praktyki klinicznej \u2013 angina<\/a> paciorkowcowa i szkarlatyna<\/a>.<\/p>\n\n\n\nCi\u0119\u017cszy<\/strong> przebieg choroby<\/strong> wi\u0105\u017ce si\u0119 z obecno\u015bci\u0105 czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci (struktur i substancji wytwarzanych przez patogen). Najwa\u017cniejsze to:<\/p>\n\n\n\n\n- bia\u0142ko M <\/strong>\u2013 chroni bakteri\u0119 przed fagocytoz\u0105 i utrudnia jej eliminacj\u0119 przez uk\u0142ad odporno\u015bciowy;<\/li>\n\n\n\n
- streptokinaza (enzym)<\/strong> \u2013 rozpuszcza skrzepy, dzi\u0119ki czemu patogen \u0142atwiej rozprzestrzenia si\u0119 w tkankach;<\/li>\n\n\n\n
- DNazy (enzymy)<\/strong> \u2013 rozk\u0142adaj\u0105 DNA martwych kom\u00f3rek i leukocyt\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- streptolizyny <\/strong>\u2013 toksyny, kt\u00f3re niszcz\u0105 krwinki i uszkadzaj\u0105 tkanki;<\/li>\n\n\n\n
- toksyny pirogenne<\/strong> \u2013 bia\u0142ka odpowiedzialne za wywo\u0142anie gor\u0105czki i wysypki charakterystycznej dla szkarlatyny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Spektrum chor\u00f3b wywo\u0142ywanych przez S. pyogenes jest szerokie. Poza angin\u0105 (zapaleniem gard\u0142a i migda\u0142k\u00f3w podniebiennych) oraz szkarlatyn\u0105, bakteria wywo\u0142uje r\u00f3\u017c\u0119, zapalenie ucha \u015brodkowego<\/a>, paciorkowcowego zapalenia gard\u0142a, a w ci\u0119\u017ckich przypadkach martwicze zapalenie powi\u0119zi i seps\u0119<\/a>.<\/p>\n\n\n\nIstotnym problemem s\u0105 r\u00f3wnie\u017c gro\u017ane powik\u0142ania, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet po odbyciu skutecznego leczenia infekcji \u2013 ten temat szczeg\u00f3\u0142owo omawiamy poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPaciorkowce grupy B (Streptococcus agalactiae)<\/h3>\n\n\n\n
Streptococcus agalactiae (historyczna nazwa to paciorkowiec bezmleczno\u015bci) tak\u017ce nale\u017cy do paciorkowc\u00f3w beta-hemolizuj\u0105cych, jednak w klasyfikacji Lancefield zaliczany jest do grupy B. W hodowli na agarze z krwi\u0105 hemoliza jest zwykle mniej wyra\u017ana ni\u017c w przypadku S. pyogenes, dlatego do jego identyfikacji wykorzystuje si\u0119 dodatkowe testy biochemiczne.<\/p>\n\n\n\n
Naturalnym miejscem bytowania bakterii s\u0105 dolne odcinki uk\u0142adu pokarmowego oraz drogi rodne cz\u0142owieka<\/strong> \u2013 kolonizacj\u0119 pochwy i odbytu stwierdza si\u0119 u 10-35% kobiet w wieku rozrodczym. W wielu przypadkach nie powoduje objaw\u00f3w, ale ma znaczenie epidemiologiczne, poniewa\u017c mo\u017ce przenosi\u0107 si\u0119 na dziecko w czasie porodu.<\/p>\n\n\n\nS. agalactiae rzadko wywo\u0142uje choroby u zdrowych os\u00f3b doros\u0142ych<\/strong>. Najwi\u0119ksze wyzwanie i zagro\u017cenie stanowi\u0105 infekcje:<\/p>\n\n\n\n\n- u noworodk\u00f3w <\/strong>\u2013 bakteria mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 ci\u0119\u017ckie infekcje (m.in. seps\u0119, zapalenie p\u0142uc<\/a> i zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych). Zaka\u017cenia wyst\u0119puj\u0105 w dw\u00f3ch postaciach: wczesnej (w pierwszym tygodniu \u017cycia, zwykle ju\u017c w pierwszej dobie) oraz p\u00f3\u017anej (od 7. dnia do 3. miesi\u0105ca \u017cycia);<\/li>\n\n\n\n
- u kobiet ci\u0119\u017carnych i w okresie po\u0142ogu<\/strong> \u2013 patogen mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 zapalenia b\u0142on p\u0142odowych, infekcji dr\u00f3g moczowych i sepsy po\u0142ogowej;<\/li>\n\n\n\n
- u doros\u0142ych z obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105 <\/strong>\u2013 mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 zaka\u017cenia krwi, sk\u00f3ry, tkanek mi\u0119kkich oraz zapalenie p\u0142uc.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci paciorkowca z grupy B S. agalactiae wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- otoczk\u0119 polisacharydow\u0105<\/strong> \u2013 chroni bakteri\u0119 przed fagocytoz\u0105;<\/li>\n\n\n\n
- beta-hemolizyn\u0119\/cytolizyn\u0119<\/strong> \u2013 uszkadzaj\u0105 b\u0142ony kom\u00f3rkowe;<\/li>\n\n\n\n
- adhezyny<\/strong> \u2013 u\u0142atwiaj\u0105 przyleganie patogenu do kom\u00f3rek nab\u0142onka dr\u00f3g rodnych i oddechowych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Ze wzgl\u0119du na ryzyko zaka\u017cenia noworodk\u00f3w wprowadzono przesiewowe badania u kobiet w ci\u0105\u017cy w kierunku kolonizacji S. agalactiae<\/a> (mi\u0119dzy 35. a 37. tygodniem ci\u0105\u017cy). Je\u015bli wynik jest dodatni, stosuje si\u0119 antybiotykoterapi\u0119 w czasie porodu \u2013 najcz\u0119\u015bciej penicylin\u0119. Na przestrzeni lat mo\u017cna zaobserwowa\u0107, \u017ce takie post\u0119powanie zauwa\u017calnie obni\u017cy\u0142o cz\u0119sto\u015b\u0107 diagnozowanych zaka\u017ce\u0144 dzieci.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPaciorkowce grupy D (Enterococcus spp.)<\/h3>\n\n\n\n
Do paciorkowc\u00f3w grupy D zaliczano dawniej r\u00f3\u017cne gatunki bakterii, ale obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nale\u017cy do Enterococcus. St\u0105d cz\u0119sto wyodr\u0119bnia si\u0119 Enterococcus spp jako osobny rodzaj. Najpowszechniej spotykane gatunki chorobotw\u00f3rcze to Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium (paciorkowce ka\u0142owe).<\/p>\n\n\n\n
S\u0105 to Gram-dodatnie ziarniaki uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w kr\u00f3tkie \u0142a\u0144cuszki lub pary. W odr\u00f3\u017cnieniu od innych paciorkowc\u00f3w mog\u0105 namna\u017ca\u0107 si\u0119 w trudniejszych warunkach \u2013 w obecno\u015bci soli \u017c\u00f3\u0142ciowych, przy wysokim st\u0119\u017ceniu NaCl, a tak\u017ce w szerokim zakresie temperatur.<\/p>\n\n\n\n
Naturalnym \u015brodowiskiem Enterococcus spp. jest przew\u00f3d pokarmowy cz\u0142owieka i zwierz\u0105t<\/strong>. U zdrowych os\u00f3b wyst\u0119puj\u0105 w jelicie jako sk\u0142adnik mikrobioty i nie wywo\u0142uj\u0105 objaw\u00f3w. Infekcje rozwijaj\u0105 si\u0119 wtedy, gdy dochodzi do translokacji patogen\u00f3w lub gdy pacjent ma os\u0142abion\u0105 odporno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\nEnterokoki s\u0105 typowymi drobnoustrojami oportunistycznymi. Powoduj\u0105 zaka\u017cenia przede wszystkim w warunkach szpitalnych. <\/strong>Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to infekcje uk\u0142adu moczowego (szczeg\u00f3lnie u pacjent\u00f3w z cewnikiem), zapalenie wsierdzia, zaka\u017cenia ran chirurgicznych i odle\u017cyn, sepsa (zw\u0142aszcza u pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017ckim stanie og\u00f3lnym) oraz zaka\u017cenia u os\u00f3b z immunosupresj\u0105.<\/p>\n\n\n\nEnterokoki charakteryzuj\u0105 si\u0119 mniejsz\u0105 zjadliwo\u015bci\u0105 ni\u017c S. pyogenes, ale niebezpiecze\u0144stwo, kt\u00f3re jest z nimi zwi\u0105zane, wynika z ich zdolno\u015bci do bytowania i namna\u017cania si\u0119 w niesprzyjaj\u0105cym \u015brodowisku oraz oporno\u015bci na najcz\u0119\u015bciej stosowane antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n
Do ich cech wirulencji (czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci) nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n
\n- zdolno\u015b\u0107 tworzenia biofilmu (szczeg\u00f3lnie na cewnikach i protezach),<\/li>\n\n\n\n
- obecno\u015b\u0107 bia\u0142ek powierzchniowych u\u0142atwiaj\u0105cych adhezj\u0119,<\/li>\n\n\n\n
- produkcja cytolizyny (u niekt\u00f3rych szczep\u00f3w),<\/li>\n\n\n\n
- wysoka odporno\u015b\u0107 na warunki \u015brodowiskowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie stanowi\u0105 szczepy VRE (Vancomycin-Resistant Enterococci), oporne na wankomycyn\u0119. Takie infekcje s\u0105 trudne w leczeniu, poniewa\u017c patogeny cz\u0119sto s\u0105 tak\u017ce oporne na penicyliny, aminoglikozydy i wiele innych lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja internisty<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz og\u00f3lne os\u0142abienie lub potrzebujesz wst\u0119pnej oceny stanu zdrowia? Um\u00f3w wizyt\u0119 u internisty, aby przeanalizowa\u0107 niepokoj\u0105ce objawy i zaplanowa\u0107 diagnostyk\u0119.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJak dochodzi do zaka\u017cenia paciorkowcem?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nOkoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych dochodzi do zwi\u0119kszonego nara\u017cenia na zaka\u017cenie paciorkowcem, s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z gatunkiem bakterii i miejscem jej naturalnego bytowania.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku Streptococcus pyogenes (grupa A) g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105 szerzenia si\u0119 jest kontakt z wydzielin\u0105 osoby zaka\u017conej. Patogeny obecne w gardle przenosz\u0105 si\u0119 drog\u0105 kropelkow\u0105<\/strong> podczas kaszlu i kichania, a tak\u017ce przez bliski kontakt z chorym lub nosicielem. Do zaka\u017cenia mo\u017ce doj\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy wydzielina z gard\u0142a lub ropne zmiany sk\u00f3rne maj\u0105 styczno\u015b\u0107 ze sk\u00f3r\u0105 drugiej osoby.<\/p>\n\n\n\nNieco inny mechanizm obserwuje si\u0119 przy Streptococcus agalactiae (grupa B). Jak wcze\u015bniej pisali\u015bmy, te drobnoustroje kolonizuj\u0105 przew\u00f3d pokarmowy i drogi rodne. Nosicielstwo u kobiet jest bezobjawowe, jednak problem pojawia si\u0119 w czasie porodu, kiedy noworodek przechodzi przez kana\u0142 rodny matki.<\/strong> W\u00f3wczas bakterie mog\u0105 przedosta\u0107 si\u0119 do jego organizmu i wywo\u0142a\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105 infekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\nEnterococcus spp. (grupa D) w normalnych warunkach zasiedlaj\u0105 jelito cz\u0142owieka,<\/strong> jednak w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach mog\u0105 przedostawa\u0107 si\u0119 poza swoje naturalne \u015brodowisko. Sprzyja temu uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej jelita, zabiegi chirurgiczne, obecno\u015b\u0107 cewnik\u00f3w czy implant\u00f3w medycznych.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka zaka\u017ce\u0144 wywo\u0142anych paciorkowcami<\/h2>\n\n\n\n
Rozpoznanie zaka\u017cenia paciorkowcowego zaczyna si\u0119 zawsze od analizy obrazu klinicznego, poniewa\u017c pierwsze wskaz\u00f3wki dostarcza sam pacjent i jego dolegliwo\u015bci. Charakter objaw\u00f3w zaka\u017cenia paciorkowcami zwi\u0105zany jest z gatunkiem bakterii oraz miejscem, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do infekcji.<\/p>\n\n\n\n
\n- Streptococcus pyogenes powoduje najcz\u0119\u015bciej b\u00f3l gard\u0142a, gor\u0105czk\u0119, powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142on<\/a>nych i obecno\u015b\u0107 nalotu na migda\u0142kach<\/strong> \u2013 obraz typowy dla anginy paciorkowcowej. W szkarlatynie pojawia si\u0119 dodatkowo drobnoplamista wysypka i malinowy j\u0119zyk. Infekcje sk\u00f3rne (r\u00f3\u017ca czy liszajec) manifestuj\u0105 si\u0119 zaczerwienieniem, obrz\u0119kiem i bolesno\u015bci\u0105 zaj\u0119tego miejsca.<\/li>\n\n\n\n
- Infekcji Streptococcus agalactiae u noworodk\u00f3w towarzysz\u0105 objawy og\u00f3lne \u2013 senno\u015b\u0107, trudno\u015bci z karmieniem, gor\u0105czka.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
- Enterococcus spp. najcz\u0119\u015bciej powoduje objawy ze strony uk\u0142adu moczowego \u2013 pieczenie przy oddawaniu moczu, cz\u0119stomocz, gor\u0105czk\u0119.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Kliniczny obraz jest podstaw\u0105 podejrzenia, ale do potwierdzenia zaka\u017cenia konkretnym gatunkiem paciorkowca konieczne s\u0105 badania mikrobiologiczne. Najwa\u017cniejsz\u0105 metod\u0105 jest posiew<\/strong> materia\u0142u pobranego od pacjenta<\/strong> \u2013 wymazu z gard\u0142a, pr\u00f3bki moczu, krwi czy p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego \u2013 w zale\u017cno\u015bci od miejsca infekcji.<\/p>\n\n\n\nDodatkowo wykorzystuje si\u0119 testy biochemiczne<\/strong> i serologiczne<\/strong>. W diagnostyce S. pyogenes popularne s\u0105 tzw. szybkie testy antygenowe (RADT), kt\u00f3re pozwalaj\u0105 w ci\u0105gu kilku minut wykry\u0107 antygen bakteryjny w wymazie z gard\u0142a. W przypadku S. agalactiae stosuje si\u0119 posiew z pochwy i odbytu u ci\u0119\u017carnych, a do potwierdzenia infekcji noworodk\u00f3w \u2013 badania krwi, p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego i p\u0142ynu z dr\u00f3g oddechowych.<\/p>\n\n\n\nEnterokoki identyfikuje si\u0119 poprzez hodowl\u0119 i okre\u015blenie profilu lekowra\u017cliwo\u015bci \u2013 to bardzo wa\u017cny etap ze wzgl\u0119du na cz\u0119st\u0105 oporno\u015b\u0107 na antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nLeczenie \u2013 antybiotykoterapia i oporno\u015b\u0107 na leki<\/h2>\n\n\n\n
Leczenie infekcji wywo\u0142anej przez paciorkowce opiera si\u0119 na antybiotykoterapii. W planowaniu leczenia farmakologicznego lekarz kieruje si\u0119 wiedz\u0105 o tym, jakie bakterie wywo\u0142uj\u0105 dany rodzaj zaka\u017cenia i jakie leki wci\u0105\u017c skutecznie na nie dzia\u0142aj\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki badaniom epidemiologicznym wiadomo, kt\u00f3re szczepy bakteryjne zachowuj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na okre\u015blone substancje, a kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 przed nimi broni\u0107. Dobrym przyk\u0142adem jest Streptococcus pyogenes. Od momentu wprowadzenia penicyliny pozostaje on na ni\u0105 wra\u017cliwy. To do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowa sytuacja w\u015br\u00f3d innych streptokok\u00f3w, bo wiele innych bakterii wykszta\u0142ci\u0142o powszechnie potwierdzon\u0105 oporno\u015b\u0107 na ten lek ju\u017c lata temu.<\/p>\n\n\n\n
Problem pojawia si\u0119 jednak w przypadku pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 otrzyma\u0107 penicyliny. Wtedy stosuje si\u0119 makrolidy,<\/strong> ale tu sytuacja jest bardziej z\u0142o\u017cona, poniewa\u017c szczepy S. pyogenes w r\u00f3\u017cnych regionach \u015bwiata coraz cz\u0119\u015bciej s\u0105 na nie oporne. W Europie i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej odsetek takich przypadk\u00f3w ro\u015bnie wraz z intensywno\u015bci\u0105 stosowania tej grupy lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nW przypadku Streptococcus agalactiae stosuje si\u0119 podobne antybiotyki. Standardem profilaktyki u kobiet w ci\u0105\u017cy pozostaje penicylina<\/strong> podawana w czasie porodu, by zapobiega\u0107 przekazaniu bakterii dziecku. Gdy istniej\u0105 przeciwwskazania do jej u\u017cycia, wybiera si\u0119 inne sk\u0142adniki aktywne, ale ich skuteczno\u015b\u0107 bywa ni\u017csza, a zjawisko oporno\u015bci \u2013 bardziej powszechne. Szczepy S. agalactiae mog\u0105 mie\u0107 obni\u017con\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na penicylin\u0119 i cefalosporyny, a w wielu przypadkach s\u0105 oporne na makrolidy i linkozamidy, kt\u00f3re dawniej uznawano za bezpieczn\u0105 alternatyw\u0119.<\/p>\n\n\n\nNa ca\u0142ym \u015bwiecie prowadzi si\u0119 badania nad szczepionk\u0105, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby ograniczy\u0107 zagro\u017cenie dla kobiet w ci\u0105\u017cy i chroni\u0107 noworodki bez konieczno\u015bci stosowania antybiotyk\u00f3w, jednak do tej pory nie uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 skutecznego preparatu.<\/em><\/p>\n\n\n\nNajwi\u0119kszym problemem s\u0105 jednak enterokoki. Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium to typowe bakterie szpitalne, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 ka\u017cd\u0105 \u201eluk\u0119\u201d w obronie pacjenta. W odr\u00f3\u017cnieniu od S. pyogenes i S. agalactiae posiadaj\u0105 naturaln\u0105 oporno\u015b\u0107 na wiele lek\u00f3w \u2013 nie tylko penicyliny, ale tak\u017ce cefalosporyny i aminoglikozydy. Leczenie zaka\u017ce\u0144 enterokokowych wymaga cz\u0119sto terapii skojarzonej<\/strong>, a mo\u017cliwo\u015bci terapeutyczne s\u0105 ograniczone i obarczone wi\u0119kszym ryzykiem niepowodzenia.<\/p>\n\n\n\nAntybiotyk dzia\u0142a wtedy, gdy bakterie pozostaj\u0105 na niego wra\u017cliwe. Je\u015bli jednak lek stosuje si\u0119 zbyt cz\u0119sto lub w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b, w\u015br\u00f3d bakterii zaczynaj\u0105 przewa\u017ca\u0107 te, kt\u00f3re maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 prze\u017cycia mimo obecno\u015bci antybiotyku.<\/em><\/p>\n\n\n\nOgromnym problemem jest narastaj\u0105ca antybiotykoodporno\u015b\u0107 wielu bakterii.<\/strong> O ile na samo zjawisko nie mamy wp\u0142ywu, mo\u017cna je zminimalizowa\u0107 poprzez w\u0142a\u015bciwe stosowanie antybiotyk\u00f3w. Nigdy nie nale\u017cy skraca\u0107 zaleconego przez lekarza czasu leczenia z powodu poprawy samopoczucia. Ale najcz\u0119stszym b\u0142\u0119dem jest stosowanie antybiotyk\u00f3w do \u201eleczenia\u201d infekcji wirusowych<\/a>. Antybiotyki przeciwbakteryjne nie wykazuj\u0105 najmniejszego dzia\u0142ania leczniczego wobec wirus\u00f3w (mimo \u017ce pacjenci niekiedy b\u0142\u0119dnie wnioskuj\u0105, \u017ce wyleczyli si\u0119 z grypy<\/a> lub przezi\u0119bienia dlatego \u017ce brali antybiotyk), natomiast w czasie zupe\u0142nie zb\u0119dnej farmakoterapii pierwotnie \u0142agodne szczepy bakterii nabieraj\u0105 antybiotykoodporno\u015bci i je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci spowoduj\u0105 infekcj\u0119, mo\u017ce si\u0119 ona okaza\u0107 bardzo trudna lub wr\u0119cz niemo\u017cliwa do leczenia.<\/p>\n\n\n\nPatogeny potrafi\u0105 te\u017c przekazywa\u0107 sobie fragmenty DNA,<\/strong> dzi\u0119ki czemu geny oporno\u015bci szybko rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 nie tylko w\u015br\u00f3d jednego gatunku, ale tak\u017ce mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi drobnoustrojami. Problem dotyczy wi\u0119c ca\u0142ej mikroflory cz\u0142owieka i \u015brodowiska. Dlatego leczenie infekcji bakteryjnych wymaga przede wszystkim uzasadnionego dobrania skutecznego antybiotyku.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPowik\u0142ania po zaka\u017ceniu paciorkowcem<\/h2>\n\n\n\n
Nieleczona lub leczona w nieprawid\u0142owy spos\u00f3b infekcja mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyst\u0105pienia powa\u017cnych powik\u0142a\u0144. Ich charakter zwi\u0105zany jest z patogenem, kt\u00f3ry by\u0142 odpowiedzialny za pierwotne objawy.<\/p>\n\n\n\n
Do powik\u0142a\u0144 zaka\u017ce\u0144 Streptococcus pyogenes nale\u017c\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- gor\u0105czka reumatyczna,<\/li>\n\n\n\n
- ostre k\u0142\u0119buszkowe zapalenie nerek,<\/li>\n\n\n\n
- paciorkowcowy zesp\u00f3\u0142 wstrz\u0105su toksycznego,<\/li>\n\n\n\n
- martwicze zapalenie powi\u0119zi i mi\u0119\u015bni,<\/li>\n\n\n\n
- posocznica,<\/li>\n\n\n\n
- zaburzenia neurologiczne,<\/li>\n\n\n\n
- ropnie i przewlek\u0142e stany zapalne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Infekcje wywo\u0142ane przez Streptococcus pyogenes wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ryzykiem rozwoju powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych.<\/strong> Na powierzchni patogen\u00f3w obecne s\u0105 bia\u0142ka, kt\u00f3re pod wzgl\u0119dem struktury przypominaj\u0105 elementy budowy ludzkich tkanek. Organizm wytwarza przeciwcia\u0142a skierowane przeciwko patogenowi, lecz ich podobie\u0144stwo do w\u0142asnych antygen\u00f3w sprzyja reakcji krzy\u017cowej. W takim przypadku uk\u0142ad odporno\u015bciowy rozpoznaje w\u0142asne kom\u00f3rki jako obce i inicjuje proces zapalny, w wyniku, kt\u00f3rego u pacjenta mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 powa\u017cna choroba.<\/p>\n\n\n\n\n- W gor\u0105czce reumatycznej <\/strong>przeciwcia\u0142a wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tkank\u0105 mi\u0119\u015bnia sercowego oraz ze strukturami staw\u00f3w. Nast\u0119pstwem s\u0105 zapalenie mi\u0119\u015bnia sercowego, uszkodzenia zastawek oraz objawy ze strony staw\u00f3w \u2013 obrz\u0119ki i b\u00f3l.<\/li>\n\n\n\n
- W ostrym k\u0142\u0119buszkowym zapaleniu nerek<\/strong> inicjowany jest inny proces immunologiczny. Antygeny bakteryjne tworz\u0105 kompleksy z przeciwcia\u0142ami, kt\u00f3re nast\u0119pnie odk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w k\u0142\u0119buszkach nerkowych. Nast\u0119puje aktywacja lokalnej odpowiedzi zapalnej, kt\u00f3ra prowadzi do uszkodzenia struktury filtracyjnej nerki i zaburze\u0144 w procesie wytwarzania moczu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W obu przypadkach nie sama obecno\u015b\u0107 bakterii, ale reakcja obronna gospodarza odpowiada za rozw\u00f3j ci\u0119\u017ckich nast\u0119pstw.<\/p>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 paciorkowcowego wstrz\u0105su toksycznego <\/strong>(STSS) jest jedn\u0105 z najci\u0119\u017cszych postaci infekcji wywo\u0142anych tak\u017ce przez Streptococcus pyogenes. W odr\u00f3\u017cnieniu od typowej szkarlatyny czy angina \u2013 objawy zwykle ograniczaj\u0105 si\u0119 do gard\u0142a i sk\u00f3ry \u2013 w tym przypadku obecno\u015b\u0107 paciorkowc\u00f3w powoduje bardzo gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0119 ca\u0142ego organizmu.<\/p>\n\n\n\nDo krwi trafiaj\u0105 tzw. superantygeny <\/strong>\u2013 toksyny, kt\u00f3re zamiast w standardowy spos\u00f3b aktywowa\u0107 uk\u0142ad odporno\u015bciowy, skutkuj\u0105 jego skrajnym i niekontrolowanym pobudzeniem. W kr\u00f3tkim czasie uruchamia si\u0119 masowe wydzielanie cytokin (cz\u0105steczek sygna\u0142owych reguluj\u0105cych stan zapalny).<\/p>\n\n\n\nNadmierna odpowied\u017a immunologiczna nie zwalcza skutecznie infekcji i niszczy w\u0142asne tkanki.<\/p>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 paciorkowcowego wstrz\u0105su toksycznego nie dotyczy tylko obecno\u015bci paciorkowca w gardle. Mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 tak\u017ce u os\u00f3b z martwiczym zapaleniem powi\u0119zi, zaka\u017ceniami sk\u00f3ry czy w przebiegu p\u0142onicy. STSS r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych powik\u0142a\u0144 tym, \u017ce jego przebieg jest wyj\u0105tkowo gwa\u0142towny.<\/strong> Objawy mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu godzin od pocz\u0105tku infekcji. Pacjent przechodzi od gor\u0105czki i objaw\u00f3w b\u00f3lowych do krytycznego stanu z niewydolno\u015bci\u0105 wielonarz\u0105dow\u0105. Leczenie wymaga intensywnej terapii \u2013 antybiotyk\u00f3w, lek\u00f3w stabilizuj\u0105cych ci\u015bnienie i cz\u0119sto wspomagania oddychania. Wska\u017anik \u015bmiertelno\u015bci wci\u0105\u017c pozostaje bardzo wysoki \u2013 si\u0119ga nawet 40-50%.<\/p>\n\n\n\nPowik\u0142ania infekcji Streptococcus agalactiae to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- posocznica noworodk\u00f3w,<\/li>\n\n\n\n
- zapalenie opon m\u00f3zgowo-rdzeniowych,<\/li>\n\n\n\n
- zapalenie p\u0142uc u noworodk\u00f3w i wcze\u015bniak\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Mo\u017cliwe powik\u0142ania infekcji Enterococcus spp. to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- zapalenie wsierdzia,<\/li>\n\n\n\n
- zaka\u017cenia uk\u0142adu moczowego,<\/li>\n\n\n\n
- sepsa u pacjent\u00f3w hospitalizowanych,<\/li>\n\n\n\n
- zaka\u017cenia ran chirurgicznych i odle\u017cyn,<\/li>\n\n\n\n
- zaka\u017cenia wewn\u0105trzbrzuszne (np. zapalenie otrzewnej).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzy mo\u017cna zapobiega\u0107 zaka\u017ceniom paciorkowcowym?<\/h2>\n\n\n\n
Ca\u0142kowite wyeliminowanie ryzyka zaka\u017cenia paciorkowcami nie jest mo\u017cliwe, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 z nich bytuje w organizmie cz\u0142owieka jako element mikrobioty. Istniej\u0105 jednak sposoby zmniejszania zagro\u017cenia. Nale\u017cy dba\u0107 o higien\u0119 r\u0105k<\/strong> i unika\u0107 kontaktu z osobami przechodz\u0105cymi aktywn\u0105 infekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\nW przypadku paciorkowc\u00f3w grupy B skutecznym rozwi\u0105zaniem okaza\u0142y si\u0119 przesiewowe badania ci\u0119\u017carnych<\/strong> i profilaktyczne podawanie antybiotyku<\/strong> podczas porodu. W warunkach szpitalnych podstawowe znaczenie ma kontrola zaka\u017ce\u0144 \u2013 przestrzeganie zasad aseptyki, w\u0142a\u015bciwe post\u0119powanie z cewnikami i ograniczanie nieuzasadnionej antybiotykoterapii.<\/p>\n\n\n\n\u015awiadome podej\u015bcie do higieny i racjonalne stosowanie antybiotyk\u00f3w to najwa\u017cniejsze elementy strategii ograniczania infekcji paciorkowcowych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzym s\u0105 paciorkowce?<\/h2>\n\n\n\n
Paciorkowce (Streptococcus) to bakterie Gram-dodatnie o kulistym kszta\u0142cie (ziarniaki), kt\u00f3re w preparatach mikroskopowych widoczne s\u0105 jako \u0142a\u0144cuszki (paciorki \u2013 st\u0105d ich nazwa). Nie maj\u0105 zdolno\u015bci ruchu i nie wytwarzaj\u0105 przetrwalnik\u00f3w. S\u0105 katalazo-ujemne \u2013 nie maj\u0105 enzymu katalazy, kt\u00f3ry rozk\u0142ada nadtlenek wodoru na wod\u0119 i tlen. Ta cecha odr\u00f3\u017cnia je od gronkowc\u00f3w, kt\u00f3re katalaz\u0119 wytwarzaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wiele gatunk\u00f3w z rodzaju Streptococcus \u017cyje w r\u00f3wnowadze z gospodarzem (w tym tak\u017ce z cz\u0142owiekiem). Obecne s\u0105 w jamie ustnej, na powierzchni gard\u0142a, w przewodzie pokarmowym czy w drogach rodnych. Wsp\u00f3\u0142tworz\u0105<\/strong> mikrobiot\u0119<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 mikroorganizm\u00f3w kolonizuj\u0105cych ludzkie tkanki i b\u0142ony \u015bluzowe.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re z nich zachowuj\u0105 si\u0119 jak komensale \u2013 organizmy, kt\u00f3re czerpi\u0105 korzy\u015bci z obecno\u015bci w danym \u015brodowisku, ale nie stanowi\u0105 zagro\u017cenia dla gospodarza. Inne mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 oportunistycznie<\/strong> chorobotw\u00f3rcze<\/strong> \u2013 mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 infekcje tylko w sytuacjach, w kt\u00f3rych naturalna r\u00f3wnowaga zostanie zaburzona (np. przy obni\u017conej odporno\u015bci<\/a> czy uszkodzeniu).<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 tak\u017ce gatunki typowo patogenne,<\/strong> kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 u cz\u0142owieka niemal zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z chorob\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Rodzaj Streptococcus obejmuje wiele gatunk\u00f3w o odmiennych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach biologicznych. Aby usystematyzowa\u0107 wiedz\u0119 o paciorkowcach, uwzgl\u0119dnia si\u0119 r\u00f3\u017cne kryteria:<\/p>\n\n\n\n Streptococcus pyogenes (paciorkowiec ropny) nale\u017cy do bakterii beta hemolizuj\u0105cych grupy A w klasyfikacji Lancefield. W laboratorium rozpoznaje si\u0119 go dzi\u0119ki zdolno\u015bci do ca\u0142kowitego rozk\u0142adu krwinek czerwonych na pod\u0142o\u017cu agarowym z krwi\u0105 \u2013 wok\u00f3\u0142 kolonii powstaje przejrzysta strefa hemolizy.<\/p>\n\n\n\n Naturalnym miejscem bytowania drobnoustroju jest b\u0142ona \u015bluzowa gard\u0142a oraz powierzchnia sk\u00f3ry<\/strong> cz\u0142owieka.<\/strong> Czasami obecno\u015b\u0107 bakterii nie daje objaw\u00f3w, lecz w wielu przypadkach prowadzi do zaka\u017ce\u0144. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to infekcje o umiarkowanym przebiegu, dobrze znane z praktyki klinicznej \u2013 angina<\/a> paciorkowcowa i szkarlatyna<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ci\u0119\u017cszy<\/strong> przebieg choroby<\/strong> wi\u0105\u017ce si\u0119 z obecno\u015bci\u0105 czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci (struktur i substancji wytwarzanych przez patogen). Najwa\u017cniejsze to:<\/p>\n\n\n\n Spektrum chor\u00f3b wywo\u0142ywanych przez S. pyogenes jest szerokie. Poza angin\u0105 (zapaleniem gard\u0142a i migda\u0142k\u00f3w podniebiennych) oraz szkarlatyn\u0105, bakteria wywo\u0142uje r\u00f3\u017c\u0119, zapalenie ucha \u015brodkowego<\/a>, paciorkowcowego zapalenia gard\u0142a, a w ci\u0119\u017ckich przypadkach martwicze zapalenie powi\u0119zi i seps\u0119<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Istotnym problemem s\u0105 r\u00f3wnie\u017c gro\u017ane powik\u0142ania, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 nawet po odbyciu skutecznego leczenia infekcji \u2013 ten temat szczeg\u00f3\u0142owo omawiamy poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n Streptococcus agalactiae (historyczna nazwa to paciorkowiec bezmleczno\u015bci) tak\u017ce nale\u017cy do paciorkowc\u00f3w beta-hemolizuj\u0105cych, jednak w klasyfikacji Lancefield zaliczany jest do grupy B. W hodowli na agarze z krwi\u0105 hemoliza jest zwykle mniej wyra\u017ana ni\u017c w przypadku S. pyogenes, dlatego do jego identyfikacji wykorzystuje si\u0119 dodatkowe testy biochemiczne.<\/p>\n\n\n\n Naturalnym miejscem bytowania bakterii s\u0105 dolne odcinki uk\u0142adu pokarmowego oraz drogi rodne cz\u0142owieka<\/strong> \u2013 kolonizacj\u0119 pochwy i odbytu stwierdza si\u0119 u 10-35% kobiet w wieku rozrodczym. W wielu przypadkach nie powoduje objaw\u00f3w, ale ma znaczenie epidemiologiczne, poniewa\u017c mo\u017ce przenosi\u0107 si\u0119 na dziecko w czasie porodu.<\/p>\n\n\n\n S. agalactiae rzadko wywo\u0142uje choroby u zdrowych os\u00f3b doros\u0142ych<\/strong>. Najwi\u0119ksze wyzwanie i zagro\u017cenie stanowi\u0105 infekcje:<\/p>\n\n\n\n W\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci paciorkowca z grupy B S. agalactiae wymienia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n Ze wzgl\u0119du na ryzyko zaka\u017cenia noworodk\u00f3w wprowadzono przesiewowe badania u kobiet w ci\u0105\u017cy w kierunku kolonizacji S. agalactiae<\/a> (mi\u0119dzy 35. a 37. tygodniem ci\u0105\u017cy). Je\u015bli wynik jest dodatni, stosuje si\u0119 antybiotykoterapi\u0119 w czasie porodu \u2013 najcz\u0119\u015bciej penicylin\u0119. Na przestrzeni lat mo\u017cna zaobserwowa\u0107, \u017ce takie post\u0119powanie zauwa\u017calnie obni\u017cy\u0142o cz\u0119sto\u015b\u0107 diagnozowanych zaka\u017ce\u0144 dzieci.<\/p>\n\n\n\n Do paciorkowc\u00f3w grupy D zaliczano dawniej r\u00f3\u017cne gatunki bakterii, ale obecnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nale\u017cy do Enterococcus. St\u0105d cz\u0119sto wyodr\u0119bnia si\u0119 Enterococcus spp jako osobny rodzaj. Najpowszechniej spotykane gatunki chorobotw\u00f3rcze to Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium (paciorkowce ka\u0142owe).<\/p>\n\n\n\n S\u0105 to Gram-dodatnie ziarniaki uk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w kr\u00f3tkie \u0142a\u0144cuszki lub pary. W odr\u00f3\u017cnieniu od innych paciorkowc\u00f3w mog\u0105 namna\u017ca\u0107 si\u0119 w trudniejszych warunkach \u2013 w obecno\u015bci soli \u017c\u00f3\u0142ciowych, przy wysokim st\u0119\u017ceniu NaCl, a tak\u017ce w szerokim zakresie temperatur.<\/p>\n\n\n\n Naturalnym \u015brodowiskiem Enterococcus spp. jest przew\u00f3d pokarmowy cz\u0142owieka i zwierz\u0105t<\/strong>. U zdrowych os\u00f3b wyst\u0119puj\u0105 w jelicie jako sk\u0142adnik mikrobioty i nie wywo\u0142uj\u0105 objaw\u00f3w. Infekcje rozwijaj\u0105 si\u0119 wtedy, gdy dochodzi do translokacji patogen\u00f3w lub gdy pacjent ma os\u0142abion\u0105 odporno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Enterokoki s\u0105 typowymi drobnoustrojami oportunistycznymi. Powoduj\u0105 zaka\u017cenia przede wszystkim w warunkach szpitalnych. <\/strong>Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to infekcje uk\u0142adu moczowego (szczeg\u00f3lnie u pacjent\u00f3w z cewnikiem), zapalenie wsierdzia, zaka\u017cenia ran chirurgicznych i odle\u017cyn, sepsa (zw\u0142aszcza u pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017ckim stanie og\u00f3lnym) oraz zaka\u017cenia u os\u00f3b z immunosupresj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Enterokoki charakteryzuj\u0105 si\u0119 mniejsz\u0105 zjadliwo\u015bci\u0105 ni\u017c S. pyogenes, ale niebezpiecze\u0144stwo, kt\u00f3re jest z nimi zwi\u0105zane, wynika z ich zdolno\u015bci do bytowania i namna\u017cania si\u0119 w niesprzyjaj\u0105cym \u015brodowisku oraz oporno\u015bci na najcz\u0119\u015bciej stosowane antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n Do ich cech wirulencji (czynnik\u00f3w zjadliwo\u015bci) nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie stanowi\u0105 szczepy VRE (Vancomycin-Resistant Enterococci), oporne na wankomycyn\u0119. Takie infekcje s\u0105 trudne w leczeniu, poniewa\u017c patogeny cz\u0119sto s\u0105 tak\u017ce oporne na penicyliny, aminoglikozydy i wiele innych lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych dochodzi do zwi\u0119kszonego nara\u017cenia na zaka\u017cenie paciorkowcem, s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z gatunkiem bakterii i miejscem jej naturalnego bytowania.<\/p>\n\n\n\n W przypadku Streptococcus pyogenes (grupa A) g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105 szerzenia si\u0119 jest kontakt z wydzielin\u0105 osoby zaka\u017conej. Patogeny obecne w gardle przenosz\u0105 si\u0119 drog\u0105 kropelkow\u0105<\/strong> podczas kaszlu i kichania, a tak\u017ce przez bliski kontakt z chorym lub nosicielem. Do zaka\u017cenia mo\u017ce doj\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy wydzielina z gard\u0142a lub ropne zmiany sk\u00f3rne maj\u0105 styczno\u015b\u0107 ze sk\u00f3r\u0105 drugiej osoby.<\/p>\n\n\n\n Nieco inny mechanizm obserwuje si\u0119 przy Streptococcus agalactiae (grupa B). Jak wcze\u015bniej pisali\u015bmy, te drobnoustroje kolonizuj\u0105 przew\u00f3d pokarmowy i drogi rodne. Nosicielstwo u kobiet jest bezobjawowe, jednak problem pojawia si\u0119 w czasie porodu, kiedy noworodek przechodzi przez kana\u0142 rodny matki.<\/strong> W\u00f3wczas bakterie mog\u0105 przedosta\u0107 si\u0119 do jego organizmu i wywo\u0142a\u0107 ci\u0119\u017ck\u0105 infekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n Enterococcus spp. (grupa D) w normalnych warunkach zasiedlaj\u0105 jelito cz\u0142owieka,<\/strong> jednak w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach mog\u0105 przedostawa\u0107 si\u0119 poza swoje naturalne \u015brodowisko. Sprzyja temu uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej jelita, zabiegi chirurgiczne, obecno\u015b\u0107 cewnik\u00f3w czy implant\u00f3w medycznych.<\/p>\n\n\n Rozpoznanie zaka\u017cenia paciorkowcowego zaczyna si\u0119 zawsze od analizy obrazu klinicznego, poniewa\u017c pierwsze wskaz\u00f3wki dostarcza sam pacjent i jego dolegliwo\u015bci. Charakter objaw\u00f3w zaka\u017cenia paciorkowcami zwi\u0105zany jest z gatunkiem bakterii oraz miejscem, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do infekcji.<\/p>\n\n\n\n Kliniczny obraz jest podstaw\u0105 podejrzenia, ale do potwierdzenia zaka\u017cenia konkretnym gatunkiem paciorkowca konieczne s\u0105 badania mikrobiologiczne. Najwa\u017cniejsz\u0105 metod\u0105 jest posiew<\/strong> materia\u0142u pobranego od pacjenta<\/strong> \u2013 wymazu z gard\u0142a, pr\u00f3bki moczu, krwi czy p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego \u2013 w zale\u017cno\u015bci od miejsca infekcji.<\/p>\n\n\n\n Dodatkowo wykorzystuje si\u0119 testy biochemiczne<\/strong> i serologiczne<\/strong>. W diagnostyce S. pyogenes popularne s\u0105 tzw. szybkie testy antygenowe (RADT), kt\u00f3re pozwalaj\u0105 w ci\u0105gu kilku minut wykry\u0107 antygen bakteryjny w wymazie z gard\u0142a. W przypadku S. agalactiae stosuje si\u0119 posiew z pochwy i odbytu u ci\u0119\u017carnych, a do potwierdzenia infekcji noworodk\u00f3w \u2013 badania krwi, p\u0142ynu m\u00f3zgowo-rdzeniowego i p\u0142ynu z dr\u00f3g oddechowych.<\/p>\n\n\n\n Enterokoki identyfikuje si\u0119 poprzez hodowl\u0119 i okre\u015blenie profilu lekowra\u017cliwo\u015bci \u2013 to bardzo wa\u017cny etap ze wzgl\u0119du na cz\u0119st\u0105 oporno\u015b\u0107 na antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n Leczenie infekcji wywo\u0142anej przez paciorkowce opiera si\u0119 na antybiotykoterapii. W planowaniu leczenia farmakologicznego lekarz kieruje si\u0119 wiedz\u0105 o tym, jakie bakterie wywo\u0142uj\u0105 dany rodzaj zaka\u017cenia i jakie leki wci\u0105\u017c skutecznie na nie dzia\u0142aj\u0105. <\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki badaniom epidemiologicznym wiadomo, kt\u00f3re szczepy bakteryjne zachowuj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na okre\u015blone substancje, a kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 przed nimi broni\u0107. Dobrym przyk\u0142adem jest Streptococcus pyogenes. Od momentu wprowadzenia penicyliny pozostaje on na ni\u0105 wra\u017cliwy. To do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowa sytuacja w\u015br\u00f3d innych streptokok\u00f3w, bo wiele innych bakterii wykszta\u0142ci\u0142o powszechnie potwierdzon\u0105 oporno\u015b\u0107 na ten lek ju\u017c lata temu.<\/p>\n\n\n\n Problem pojawia si\u0119 jednak w przypadku pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 otrzyma\u0107 penicyliny. Wtedy stosuje si\u0119 makrolidy,<\/strong> ale tu sytuacja jest bardziej z\u0142o\u017cona, poniewa\u017c szczepy S. pyogenes w r\u00f3\u017cnych regionach \u015bwiata coraz cz\u0119\u015bciej s\u0105 na nie oporne. W Europie i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej odsetek takich przypadk\u00f3w ro\u015bnie wraz z intensywno\u015bci\u0105 stosowania tej grupy lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W przypadku Streptococcus agalactiae stosuje si\u0119 podobne antybiotyki. Standardem profilaktyki u kobiet w ci\u0105\u017cy pozostaje penicylina<\/strong> podawana w czasie porodu, by zapobiega\u0107 przekazaniu bakterii dziecku. Gdy istniej\u0105 przeciwwskazania do jej u\u017cycia, wybiera si\u0119 inne sk\u0142adniki aktywne, ale ich skuteczno\u015b\u0107 bywa ni\u017csza, a zjawisko oporno\u015bci \u2013 bardziej powszechne. Szczepy S. agalactiae mog\u0105 mie\u0107 obni\u017con\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na penicylin\u0119 i cefalosporyny, a w wielu przypadkach s\u0105 oporne na makrolidy i linkozamidy, kt\u00f3re dawniej uznawano za bezpieczn\u0105 alternatyw\u0119.<\/p>\n\n\n\n Na ca\u0142ym \u015bwiecie prowadzi si\u0119 badania nad szczepionk\u0105, kt\u00f3ra pozwoli\u0142aby ograniczy\u0107 zagro\u017cenie dla kobiet w ci\u0105\u017cy i chroni\u0107 noworodki bez konieczno\u015bci stosowania antybiotyk\u00f3w, jednak do tej pory nie uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 skutecznego preparatu.<\/em><\/p>\n\n\n\n Najwi\u0119kszym problemem s\u0105 jednak enterokoki. Enterococcus faecalis i Enterococcus faecium to typowe bakterie szpitalne, kt\u00f3re wykorzystuj\u0105 ka\u017cd\u0105 \u201eluk\u0119\u201d w obronie pacjenta. W odr\u00f3\u017cnieniu od S. pyogenes i S. agalactiae posiadaj\u0105 naturaln\u0105 oporno\u015b\u0107 na wiele lek\u00f3w \u2013 nie tylko penicyliny, ale tak\u017ce cefalosporyny i aminoglikozydy. Leczenie zaka\u017ce\u0144 enterokokowych wymaga cz\u0119sto terapii skojarzonej<\/strong>, a mo\u017cliwo\u015bci terapeutyczne s\u0105 ograniczone i obarczone wi\u0119kszym ryzykiem niepowodzenia.<\/p>\n\n\n\n Antybiotyk dzia\u0142a wtedy, gdy bakterie pozostaj\u0105 na niego wra\u017cliwe. Je\u015bli jednak lek stosuje si\u0119 zbyt cz\u0119sto lub w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b, w\u015br\u00f3d bakterii zaczynaj\u0105 przewa\u017ca\u0107 te, kt\u00f3re maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 prze\u017cycia mimo obecno\u015bci antybiotyku.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ogromnym problemem jest narastaj\u0105ca antybiotykoodporno\u015b\u0107 wielu bakterii.<\/strong> O ile na samo zjawisko nie mamy wp\u0142ywu, mo\u017cna je zminimalizowa\u0107 poprzez w\u0142a\u015bciwe stosowanie antybiotyk\u00f3w. Nigdy nie nale\u017cy skraca\u0107 zaleconego przez lekarza czasu leczenia z powodu poprawy samopoczucia. Ale najcz\u0119stszym b\u0142\u0119dem jest stosowanie antybiotyk\u00f3w do \u201eleczenia\u201d infekcji wirusowych<\/a>. Antybiotyki przeciwbakteryjne nie wykazuj\u0105 najmniejszego dzia\u0142ania leczniczego wobec wirus\u00f3w (mimo \u017ce pacjenci niekiedy b\u0142\u0119dnie wnioskuj\u0105, \u017ce wyleczyli si\u0119 z grypy<\/a> lub przezi\u0119bienia dlatego \u017ce brali antybiotyk), natomiast w czasie zupe\u0142nie zb\u0119dnej farmakoterapii pierwotnie \u0142agodne szczepy bakterii nabieraj\u0105 antybiotykoodporno\u015bci i je\u015bli w przysz\u0142o\u015bci spowoduj\u0105 infekcj\u0119, mo\u017ce si\u0119 ona okaza\u0107 bardzo trudna lub wr\u0119cz niemo\u017cliwa do leczenia.<\/p>\n\n\n\n Patogeny potrafi\u0105 te\u017c przekazywa\u0107 sobie fragmenty DNA,<\/strong> dzi\u0119ki czemu geny oporno\u015bci szybko rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 nie tylko w\u015br\u00f3d jednego gatunku, ale tak\u017ce mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi drobnoustrojami. Problem dotyczy wi\u0119c ca\u0142ej mikroflory cz\u0142owieka i \u015brodowiska. Dlatego leczenie infekcji bakteryjnych wymaga przede wszystkim uzasadnionego dobrania skutecznego antybiotyku.<\/p>\n\n\n Nieleczona lub leczona w nieprawid\u0142owy spos\u00f3b infekcja mo\u017ce prowadzi\u0107 do wyst\u0105pienia powa\u017cnych powik\u0142a\u0144. Ich charakter zwi\u0105zany jest z patogenem, kt\u00f3ry by\u0142 odpowiedzialny za pierwotne objawy.<\/p>\n\n\n\n Do powik\u0142a\u0144 zaka\u017ce\u0144 Streptococcus pyogenes nale\u017c\u0105:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Infekcje wywo\u0142ane przez Streptococcus pyogenes wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ryzykiem rozwoju powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych.<\/strong> Na powierzchni patogen\u00f3w obecne s\u0105 bia\u0142ka, kt\u00f3re pod wzgl\u0119dem struktury przypominaj\u0105 elementy budowy ludzkich tkanek. Organizm wytwarza przeciwcia\u0142a skierowane przeciwko patogenowi, lecz ich podobie\u0144stwo do w\u0142asnych antygen\u00f3w sprzyja reakcji krzy\u017cowej. W takim przypadku uk\u0142ad odporno\u015bciowy rozpoznaje w\u0142asne kom\u00f3rki jako obce i inicjuje proces zapalny, w wyniku, kt\u00f3rego u pacjenta mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 powa\u017cna choroba.<\/p>\n\n\n\n W obu przypadkach nie sama obecno\u015b\u0107 bakterii, ale reakcja obronna gospodarza odpowiada za rozw\u00f3j ci\u0119\u017ckich nast\u0119pstw.<\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 paciorkowcowego wstrz\u0105su toksycznego <\/strong>(STSS) jest jedn\u0105 z najci\u0119\u017cszych postaci infekcji wywo\u0142anych tak\u017ce przez Streptococcus pyogenes. W odr\u00f3\u017cnieniu od typowej szkarlatyny czy angina \u2013 objawy zwykle ograniczaj\u0105 si\u0119 do gard\u0142a i sk\u00f3ry \u2013 w tym przypadku obecno\u015b\u0107 paciorkowc\u00f3w powoduje bardzo gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0119 ca\u0142ego organizmu.<\/p>\n\n\n\n Do krwi trafiaj\u0105 tzw. superantygeny <\/strong>\u2013 toksyny, kt\u00f3re zamiast w standardowy spos\u00f3b aktywowa\u0107 uk\u0142ad odporno\u015bciowy, skutkuj\u0105 jego skrajnym i niekontrolowanym pobudzeniem. W kr\u00f3tkim czasie uruchamia si\u0119 masowe wydzielanie cytokin (cz\u0105steczek sygna\u0142owych reguluj\u0105cych stan zapalny).<\/p>\n\n\n\n Nadmierna odpowied\u017a immunologiczna nie zwalcza skutecznie infekcji i niszczy w\u0142asne tkanki.<\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 paciorkowcowego wstrz\u0105su toksycznego nie dotyczy tylko obecno\u015bci paciorkowca w gardle. Mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 tak\u017ce u os\u00f3b z martwiczym zapaleniem powi\u0119zi, zaka\u017ceniami sk\u00f3ry czy w przebiegu p\u0142onicy. STSS r\u00f3\u017cni si\u0119 od innych powik\u0142a\u0144 tym, \u017ce jego przebieg jest wyj\u0105tkowo gwa\u0142towny.<\/strong> Objawy mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu godzin od pocz\u0105tku infekcji. Pacjent przechodzi od gor\u0105czki i objaw\u00f3w b\u00f3lowych do krytycznego stanu z niewydolno\u015bci\u0105 wielonarz\u0105dow\u0105. Leczenie wymaga intensywnej terapii \u2013 antybiotyk\u00f3w, lek\u00f3w stabilizuj\u0105cych ci\u015bnienie i cz\u0119sto wspomagania oddychania. Wska\u017anik \u015bmiertelno\u015bci wci\u0105\u017c pozostaje bardzo wysoki \u2013 si\u0119ga nawet 40-50%.<\/p>\n\n\n\n Powik\u0142ania infekcji Streptococcus agalactiae to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mo\u017cliwe powik\u0142ania infekcji Enterococcus spp. to:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ca\u0142kowite wyeliminowanie ryzyka zaka\u017cenia paciorkowcami nie jest mo\u017cliwe, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 z nich bytuje w organizmie cz\u0142owieka jako element mikrobioty. Istniej\u0105 jednak sposoby zmniejszania zagro\u017cenia. Nale\u017cy dba\u0107 o higien\u0119 r\u0105k<\/strong> i unika\u0107 kontaktu z osobami przechodz\u0105cymi aktywn\u0105 infekcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n W przypadku paciorkowc\u00f3w grupy B skutecznym rozwi\u0105zaniem okaza\u0142y si\u0119 przesiewowe badania ci\u0119\u017carnych<\/strong> i profilaktyczne podawanie antybiotyku<\/strong> podczas porodu. W warunkach szpitalnych podstawowe znaczenie ma kontrola zaka\u017ce\u0144 \u2013 przestrzeganie zasad aseptyki, w\u0142a\u015bciwe post\u0119powanie z cewnikami i ograniczanie nieuzasadnionej antybiotykoterapii.<\/p>\n\n\n\n \u015awiadome podej\u015bcie do higieny i racjonalne stosowanie antybiotyk\u00f3w to najwa\u017cniejsze elementy strategii ograniczania infekcji paciorkowcowych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n Klasyfikacja i rodzaje paciorkowc\u00f3w<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
Paciorkowce grupy A (Streptococcus pyogenes)<\/h3>\n\n\n\n
\n
Paciorkowce grupy B (Streptococcus agalactiae)<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
Paciorkowce grupy D (Enterococcus spp.)<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n Jak dochodzi do zaka\u017cenia paciorkowcem?<\/h2>\n\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nDiagnostyka zaka\u017ce\u0144 wywo\u0142anych paciorkowcami<\/h2>\n\n\n\n
\n
Leczenie \u2013 antybiotykoterapia i oporno\u015b\u0107 na leki<\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nPowik\u0142ania po zaka\u017ceniu paciorkowcem<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzy mo\u017cna zapobiega\u0107 zaka\u017ceniom paciorkowcowym?<\/h2>\n\n\n\n