\n\n\n\n
Grasica i jej rola w organizmie \u2013 najwa\u017cniejsze informacje<\/h2>\n\n\n\n\n- Czym jest grasica i gdzie si\u0119 znajduje?<\/strong> Grasica to narz\u0105d uk\u0142adu limfatycznego i dokrewnego, zlokalizowany w \u015br\u00f3dpiersiu g\u00f3rnym, bezpo\u015brednio za mostkiem. Sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch p\u0142at\u00f3w i jest kluczowa dla rozwoju odporno\u015bci u dzieci, osi\u0105gaj\u0105c szczyt wielko\u015bci i aktywno\u015bci w okresie dojrzewania.<\/li>\n\n\n\n
- Za co odpowiada grasica (funkcje)?<\/strong> G\u0142\u00f3wnym zadaniem grasicy jest \u201eszkolenie\u201d limfocyt\u00f3w T (tymocyt\u00f3w). W tym narz\u0105dzie kom\u00f3rki te ucz\u0105 si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 w\u0142asne tkanki organizmu od obcych patogen\u00f3w (wirus\u00f3w, bakterii). Grasica produkuje r\u00f3wnie\u017c hormony reguluj\u0105ce odporno\u015b\u0107: tymozyn\u0119, tymulin\u0119 i tymopoetyn\u0119.<\/li>\n\n\n\n
- Czy grasica zanika u doros\u0142ych (inwolucja)?<\/strong> Tak, po okresie dojrzewania grasica ulega fizjologicznej inwolucji, czyli stopniowemu zanikowi tkanki gruczo\u0142owej, kt\u00f3ra jest zast\u0119powana przez tkank\u0119 t\u0142uszczow\u0105. U doros\u0142ych rol\u0119 centrum odporno\u015bci przejmuj\u0105 obwodowe narz\u0105dy limfatyczne (w\u0119z\u0142y ch\u0142onne, \u015bledziona).<\/li>\n\n\n\n
- Jakie choroby wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z grasic\u0105?<\/strong> Patologie grasicy (np. przetrwa\u0142a grasica, przerost, grasiczak) s\u0105 silnie powi\u0105zane z chorobami autoimmunologicznymi, zw\u0142aszcza z miasteni\u0105 rzekomopora\u017an\u0105. Objawy, kt\u00f3re powinny zaniepokoi\u0107, to m.in. duszno\u015b\u0107, b\u00f3l w klatce piersiowej, opadanie powiek czy nadmierna m\u0119czliwo\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Co to jest grasica i gdzie si\u0119 znajduje?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Budowa i rozw\u00f3j grasicy<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jakie funkcje pe\u0142ni grasica w organizmie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Choroby zwi\u0105zane z grasic\u0105<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka i badania grasicy<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/epolmed-baner-promo-v2.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCo to jest grasica i gdzie si\u0119 znajduje?<\/h2>\n\n\n\n
Grasica le\u017cy w \u015br\u00f3dpiersiu przednim (g\u00f3rnym), tu\u017c za mostkiem. Od g\u00f3ry s\u0105siaduje z \u0142ukiem aorty i \u017cy\u0142ami ramienno-g\u0142owowymi, a od do\u0142u z osierdziem otaczaj\u0105cym serce. Tworz\u0105 j\u0105 dwa po\u0142\u0105czone p\u0142aty, otoczone wsp\u00f3ln\u0105 torebk\u0105. W przekroju widoczne s\u0105 liczne zraziki, kt\u00f3re s\u0105 od siebie oddzielone przegrodami z tkanki \u0142\u0105cznej.<\/p>\n\n\n\n
Takie umiejscowienie zapewnia narz\u0105dowi os\u0142on\u0119 przed urazami<\/strong> oraz dobre warunki ukrwienia. Krew doprowadzaj\u0105 t\u0119tnice piersiowe wewn\u0119trzne i ga\u0142\u0119zie pnia ramienno-g\u0142owowego, a odprowadzaj\u0105 \u017cy\u0142y ramienno-g\u0142owowe i tarczowe dolne. Sie\u0107 naczy\u0144 \u0142\u0105czy grasic\u0119 z w\u0119z\u0142ami ch\u0142onnymi<\/a> i \u015bledzion\u0105 \u2013 umo\u017cliwia transport kom\u00f3rek uk\u0142adu odporno\u015bciowego do narz\u0105d\u00f3w obwodowych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBudowa i rozw\u00f3j grasicy<\/h2>\n\n\n\n
Grasica wchodzi w sk\u0142ad uk\u0142adu limfatycznego i jednocze\u015bnie centralnego uk\u0142adu immunologicznego. Dojrzewaj\u0105 w niej limfocyty<\/a> T<\/strong> (bia\u0142e krwinki odpowiedzialne za rozpoznawanie patogen\u00f3w), kt\u00f3re w niedojrza\u0142ej formie nazywane s\u0105 tymocytami.<\/p>\n\n\n\nZr\u0105b grasicy tworz\u0105 kom\u00f3rki nab\u0142onkowe i tkanka \u0142\u0105czna. Narz\u0105d dzieli si\u0119 na liczne zraziki, a w ka\u017cdym z nich mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n- kor\u0119<\/strong> \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 zewn\u0119trzn\u0105 z du\u017c\u0105 liczb\u0105 tymocyt\u00f3w. Wyst\u0119puj\u0105 w niej kom\u00f3rki nab\u0142onkowe kory (cTEC), kt\u00f3re prezentuj\u0105 antygeny.<\/li>\n\n\n\n
- rdze\u0144<\/strong> \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 z mniejsz\u0105 liczb\u0105 tymocyt\u00f3w, kom\u00f3rkami nab\u0142onkowymi rdzenia (mTEC) i cia\u0142kami Hassalla.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Granica mi\u0119dzy tymi strefami to obszar korowo-rdzeniowy<\/strong>, przez kt\u00f3ry przemieszczaj\u0105 si\u0119 tymocyty w trakcie kolejnych etap\u00f3w dojrzewania.<\/p>\n\n\n\nTeraz pojawi si\u0119 kilka trudniejszych poj\u0119\u0107 \u2013 ale spokojnie, wszystkie zosta\u0142y albo zostan\u0105 wyja\u015bnione. W korze kom\u00f3rki nab\u0142onkowe prezentuj\u0105 tymocytom antygeny z udzia\u0142em cz\u0105steczek MHC. MHC <\/strong>(g\u0142\u00f3wny uk\u0142ad zgodno\u015bci tkankowej) to grupa bia\u0142ek wyst\u0119puj\u0105cych na powierzchni kom\u00f3rek organizmu. Ich zadaniem jest wi\u0105zanie fragment\u00f3w bia\u0142ek (antygen\u00f3w) i prezentowanie ich limfocytom T.<\/p>\n\n\n\nPrezentowanie antygenu tymocytom oznacza \u201epokazywanie\u201d jeszcze niedojrza\u0142ym kom\u00f3rkom odporno\u015bciowym fragmentu bia\u0142ka, kt\u00f3ry ma zosta\u0107 rozpoznany \u2013 \u201eobejrzany\u201d i \u201ezapami\u0119tany\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki temu tymocyty \u201eucz\u0105 si\u0119\u201d rozpoznawania cz\u0105steczek MHC nale\u017c\u0105cych do organizmu. Proces ten jest cz\u0119\u015bci\u0105 dojrzewania limfocyt\u00f3w T i nazywa si\u0119 nabywaniem kompetencji immunologicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\nW grasicy zachodzi w kontrolowanych warunkach \u2013 kom\u00f3rki, kt\u00f3re nie potrafi\u0105 rozpozna\u0107 w\u0142asnego MHC lub reaguj\u0105 na w\u0142asne antygeny w spos\u00f3b szkodliwy, s\u0105 eliminowane.<\/p>\n\n\n\n
\n- Prze\u017cywaj\u0105 tylko te limfocyty, kt\u00f3re potrafi\u0105 rozpozna\u0107 w\u0142asne cz\u0105steczki MHC;<\/li>\n\n\n\n
- Usuwane s\u0105 limfocyty reaguj\u0105ce na w\u0142asne antygeny w spos\u00f3b, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by wywo\u0142a\u0107 autoimmunizacj\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W rdzeniu znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cia\u0142a Hassalla<\/strong> (kuliste skupiska kom\u00f3rek nab\u0142onkowych), kt\u00f3re uczestnicz\u0105 m.in. w dojrzewaniu limfocyt\u00f3w regulatorowych (Treg), kt\u00f3re hamuj\u0105 nadmierne reakcje odporno\u015bciowe przeciwko w\u0142asnym tkankom (reakcje autoimmunologiczne).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nGrasica u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
Grasica zaczyna rozwija\u0107 si\u0119 jeszcze w \u017cyciu zarodkowym. Jej pocz\u0105tek stanowi para ma\u0142ych zawi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3re powstaj\u0105 w cz\u0119\u015bci szyi zarodka \u2013 w miejscu nazywanym trzeci\u0105 kieszeni\u0105 gard\u0142ow\u0105. Z czasem powsta\u0142e zawi\u0105zki przesuwaj\u0105 si\u0119 w d\u00f3\u0142, do klatki piersiowej. Nast\u0119pnie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z innymi kom\u00f3rkami pochodz\u0105cymi z endodermy i mezodermy.<\/p>\n\n\n\n
Kr\u00f3tkie wtr\u0105cenie o listkach zarodkowych:<\/p>\n\n\n\n
\n- endoderma<\/strong> to wewn\u0119trzna warstwa zarodka, z kt\u00f3rej rozwijaj\u0105 si\u0119 m.in. nab\u0142onki przewodu pokarmowego i narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych;<\/li>\n\n\n\n
- mezoderma<\/strong> to \u015brodkowa warstwa zarodka, daj\u0105ca pocz\u0105tek m.in. mi\u0119\u015bniom, ko\u015bciom, naczyniom krwiono\u015bnym i tkance \u0142\u0105cznej;<\/li>\n\n\n\n
- jest jeszcze ektoderma<\/strong> \u2013 zewn\u0119trzna warstwa zarodka, z kt\u00f3rej powstaje m.in. sk\u00f3ra, uk\u0142ad nerwowy i narz\u0105dy zmys\u0142\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Do tak wykszta\u0142conej grasicy w\u0119druj\u0105 niedojrza\u0142e kom\u00f3rki uk\u0142adu odporno\u015bciowego. Najpierw pochodz\u0105 one z w\u0105troby p\u0142odowej \u2013 struktury, kt\u00f3ra u rozwijaj\u0105cego si\u0119 dziecka produkuje krew. P\u00f3\u017aniej, natomiast, ich \u017ar\u00f3d\u0142em jest ju\u017c szpik kostny<\/strong> (kom\u00f3rki macierzyste uk\u0142adu krwiono\u015bnego).<\/p>\n\n\n\nW kolejnych tygodniach rozwoju p\u0142odu wida\u0107 wyra\u017any podzia\u0142 na kor\u0119 i rdze\u0144, pojawia si\u0119 rozbudowana sie\u0107 naczy\u0144 krwiono\u015bnych oraz nerw\u00f3w. Kiedy dziecko przychodzi na \u015bwiat, grasica jest ju\u017c gotowa do produkcji w pe\u0142ni dojrza\u0142ych kom\u00f3rek, potrzebnych do obrony przed infekcjami.<\/p>\n\n\n\n
Grasica najbardziej intensywnie pracuje<\/strong> w dzieci\u0144stwie<\/strong>, a jej aktywno\u015b\u0107 pozostaje du\u017ca do okresu dojrzewania. W stosunku do ca\u0142ej masy cia\u0142a jest najwi\u0119ksza oko\u0142o 2-3 roku \u017cycia. W tym czasie powstaje bardzo du\u017ca liczba naiwnych limfocyt\u00f3w T \u2013 takich, kt\u00f3re jeszcze nie zetkn\u0119\u0142y si\u0119 z \u017cadnym drobnoustrojem (a tym samym z \u017cadnym antygenem). Dzi\u0119ki temu s\u0105 gotowe do rozpoznania wielu r\u00f3\u017cnych zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\nW badaniach krwi u ma\u0142ych dzieci mo\u017cna wykry\u0107 wysoki odsetek limfocyt\u00f3w, kt\u00f3re niedawno opu\u015bci\u0142y grasic\u0119 i trafi\u0142y do krwi oraz obwodowych tkanek limfatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Wraz z wiekiem produkcja dojrza\u0142ych kom\u00f3rek uk\u0142adu immunologicznego stopniowo spada, cho\u0107 narz\u0105d ten zachowuje zdolno\u015b\u0107 do ich wytwarzania przez ca\u0142e \u017cycie. W\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b organizm utrzymuje r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami pami\u0119ci (kt\u00f3re \u201epami\u0119taj\u0105\u201d przebyte infekcje) a naiwnymi (przygotowanymi na nowe drobnoustroje).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nInwolucja grasicy \u2013 co oznacza i kiedy nast\u0119puje?<\/h3>\n\n\n\n
Inwolucja to ju\u017c wspomniany wcze\u015bniej proces stopniowego zmniejszania obj\u0119to\u015bci i przebudowy mi\u0105\u017cszu grasicy.<\/strong> Zmiany rozpoczynaj\u0105 si\u0119 po okresie dojrzewania, ale ich tempo jest indywidualne \u2013 zale\u017cy m.in. od predyspozycji genetycznych, gospodarki hormonalnej, masy cia\u0142a, obecno\u015bci niedobor\u00f3w pokarmowych i og\u00f3lnego stanu zdrowia.<\/p>\n\n\n\nPo 60. roku \u017cycia inwolucja grasicy jest zazwyczaj mocno zaawansowana, ale rzadko ca\u0142kowita. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w w mi\u0105\u017cszu dominuj\u0105 obszary wype\u0142nione tkank\u0105 t\u0142uszczow\u0105 i \u0142\u0105czn\u0105, jednak w wielu miejscach utrzymuj\u0105 si\u0119 niewielkie ogniska zachowanej kory. To tzw. obraz mozaikowy<\/strong> \u2013 wyspy aktywnej tkanki limfatycznej s\u0105 rozproszone w\u015br\u00f3d obszar\u00f3w przebudowanych. W takim stanie produkcja limfocyt\u00f3w T jest bardzo ograniczona. Uk\u0142ad odporno\u015bciowy w wi\u0119kszym stopniu opiera si\u0119 na kom\u00f3rkach pami\u0119ci, kt\u00f3re powsta\u0142y w poprzednich dekadach \u017cycia. Mi\u0119dzy innymi z tego powodu m\u00f3wi si\u0119 o ni\u017cszej odporno\u015bci u senior\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nOpr\u00f3cz inwolucji fizjologicznej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tak\u017ce inwolucj\u0119 przyspieszon\u0105 (przypadkow\u0105). Mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 po ci\u0119\u017ckich infekcjach, leczeniu cytostatykami, d\u0142ugotrwa\u0142ym stosowaniu glikokortykosteroid\u00f3w, a tak\u017ce w nast\u0119pstwie du\u017cych uraz\u00f3w lub wyniszczenia organizmu. W takim przypadku spadek liczby nowych limfocyt\u00f3w T mo\u017ce przej\u015bciowo obni\u017cy\u0107 odporno\u015b\u0107 na nowe patogeny. W wielu sytuacjach, gdy przyczyna ust\u0119puje, grasica odzyskuje cz\u0119\u015b\u0107 swojej funkcji <\/strong>\u2013 pod warunkiem, \u017ce jej struktura nie zosta\u0142a trwale uszkodzona.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/widget-dziecko-700x600.webp\")
ju\u017c od 1800 z\u0142 rocznie!<\/div>\n \n Abonament medyczny<\/div>\n Dziecko<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n – pediatra nawet w 24h;
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n od 150 z\u0142\/miesi\u0105c<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJakie funkcje pe\u0142ni grasica w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nO wielu funkcjach grasicy ju\u017c powiedzieli\u015bmy. Kilka z nich jeszcze warto om\u00f3wi\u0107. Podsumujmy zadania, kt\u00f3re ten narz\u0105d uk\u0142adu limfatycznego pe\u0142ni w organizmie.<\/p>\n\n\n\n
\n- Grasica odpowiada za kszta\u0142towanie immunologicznej odporno\u015bci kom\u00f3rkowej niezb\u0119dnej do zwalczania infekcji<\/strong> \u2013 to okre\u015blenie na wy\u017cej opisany proces dojrzewania limfocyt\u00f3w T chroni\u0105cych organizm.<\/li>\n\n\n\n
- Zachodzi w niej selekcja pozytywna, w kt\u00f3rej wybierane s\u0105 kom\u00f3rki rozpoznaj\u0105ce w\u0142asne MHC, i selekcja negatywna, eliminuj\u0105ca te, kt\u00f3re reaguj\u0105 na w\u0142asne antygeny.<\/li>\n\n\n\n
- Tworzy limfocyty regulatorowe (Treg), kt\u00f3re ograniczaj\u0105 nadmiern\u0105 aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu immunologicznego i chroni\u0105 przed autoagresj\u0105.<\/li>\n\n\n\n
- Jest te\u017c miejscem produkcji hormon\u00f3w<\/strong> (m.in. tymopoetyny, tymuliny, tymozyny).<\/li>\n\n\n\n
- Utrzymuje pul\u0119 naiwnych limfocyt\u00f3w T, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na skuteczno\u015b\u0107 reakcji organizmu przy kontakcie z nowymi patogenami.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nChoroby zwi\u0105zane z grasic\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Zaburzenia w funkcjonowaniu grasicy mog\u0105 mie\u0107 pocz\u0105tek w okresie rozwoju p\u0142odowego lub w czasie dojrzewania. Cz\u0119\u015b\u0107 przypadk\u00f3w wynika z powi\u0119kszenia narz\u0105du, proces\u00f3w nowotworowych albo z b\u0142\u0119dnej regulacji odpowiedzi immunologicznej.<\/p>\n\n\n\n
Obraz kliniczny jest zr\u00f3\u017cnicowany \u2013 od przypadkowego wykrycia poszerzenia cienia w \u015br\u00f3dpiersiu w badaniu obrazowym, a\u017c po zespo\u0142y symptom\u00f3w, kt\u00f3re dotycz\u0105 wielu uk\u0142ad\u00f3w. Dlatego w diagnostyce wa\u017cne jest szczeg\u00f3\u0142owe zebranie informacji o objawach \u2013 zar\u00f3wno tych odczuwanych miejscowo w klatce piersiowej, jak i og\u00f3lnych, dotycz\u0105cych ca\u0142ego organizmu.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nGrasiczak (nowotw\u00f3r grasicy)<\/h3>\n\n\n\n
Grasiczak to rzadki nowotw\u00f3r wywodz\u0105cy si\u0119 z kom\u00f3rek grasicy. W medycynie u\u017cywa si\u0119 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych sposob\u00f3w opisu tego nowotworu:<\/p>\n\n\n\n
\n- klasyfikacji histologicznej<\/strong> (typy A, AB, B1, B2, B3) \u2013 pozwala okre\u015bli\u0107, jak guz wygl\u0105da pod mikroskopem;<\/li>\n\n\n\n
- system\u00f3w zaawansowania choroby<\/strong> (np. Masaoka-Koga, TNM) \u2013 kt\u00f3re opisuj\u0105, jak bardzo guz si\u0119 rozr\u00f3s\u0142 i czy nacieka s\u0105siednie struktury.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wa\u017cne jest odr\u00f3\u017cnienie grasiczaka od raka grasicy. To dwa r\u00f3\u017cne nowotwory wywodz\u0105ce si\u0119 z kom\u00f3rek nab\u0142onkowych grasicy, ale r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 pod wzgl\u0119dem obrazu histopatologicznego i rokowania.<\/p>\n\n\n\n
\n- Grasiczak zazwyczaj ro\u015bnie wolniej, cz\u0119\u015bciej pozostaje ograniczony do \u015br\u00f3dpiersia i ma wi\u0119ksze szanse na wyleczenie chirurgiczne.<\/li>\n\n\n\n
- Rak grasicy ma bardziej z\u0142o\u015bliwy charakter, wi\u0119ksz\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do naciekania s\u0105siednich tkanek i dawania przerzut\u00f3w. Obraz mikroskopowy jest wyra\u017anie inny \u2013 w raku grasicy widoczne s\u0105 cechy anaplazji (wysokiego stopnia z\u0142o\u015bliwo\u015bci kom\u00f3rkowej).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Objawy grasiczaka<\/strong> pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wtedy, gdy guz zaczyna uciska\u0107 s\u0105siednie struktury. Mog\u0105 to by\u0107:<\/p>\n\n\n\n\n- b\u00f3l w klatce piersiowej,<\/li>\n\n\n\n
- duszno\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n
- kaszel,<\/li>\n\n\n\n
- chrypka,<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci w po\u0142ykaniu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Je\u017celi guz uciska \u017cy\u0142\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 g\u00f3rn\u0105, dochodzi do obrz\u0119ku twarzy, poszerzenia \u017cy\u0142 na szyi i uczucia rozpierania w g\u0142owie. U wielu os\u00f3b grasiczak wykrywany jest przypadkowo \u2013 w czasie bada\u0144 obrazowych wykonywanych z innego powodu. Cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142istnieje z<\/strong> miasteni\u0105<\/strong> \u2013 chorob\u0105, kt\u00f3r\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo opisujemy poni\u017cej. Mo\u017cliwe jest tak\u017ce wyst\u0119powanie innych chor\u00f3b autoimmunologicznych<\/a> (np. tocznia rumieniowatego uk\u0142adowego<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nZesp\u00f3\u0142 DiGeorge\u2019a<\/h3>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 DiGeorge\u2019a jest chorob\u0105 genetyczn\u0105, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 w wyniku utraty fragmentu chromosomu 22 (region 22q11.2). Do zmiany dochodzi jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym, a jej konsekwencj\u0105 jest zaburzenie rozwoju trzeciej oraz czwartej kieszeni gard\u0142owej.<\/p>\n\n\n\n
Cofaj\u0105c si\u0119 do poprzednich opis\u00f3w, mo\u017cemy przypomnie\u0107 sobie, \u017ce na wczesnych etapach ci\u0105\u017cy u rozwijaj\u0105cego si\u0119 p\u0142odu to w\u0142a\u015bnie w trzeciej kieszeni gard\u0142owej kszta\u0142tuje si\u0119 grasica. Skutkiem mutacji jest niedorozw\u00f3j lub brak grasicy i przytarczyc oraz wady serca.<\/p>\n\n\n\n
Skupiaj\u0105c si\u0119 na roli grasicy, warto zaznaczy\u0107, \u017ce nasilenie problem\u00f3w z odporno\u015bci\u0105, za kt\u00f3r\u0105 ten narz\u0105d odpowiada, zale\u017cy od stopnia jej uszkodzenia.<\/p>\n\n\n\n
Niedorozw\u00f3j grasicy wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce w krwi kr\u0105\u017cy zbyt ma\u0142o limfocyt\u00f3w T chroni\u0105cych organizm.<\/p>\n\n\n\n
\n- W \u0142agodniejszych postaciach zespo\u0142u DiGeorge\u2019a obserwuje si\u0119 os\u0142abion\u0105 odporno\u015b\u0107<\/strong> i w jej wyniku cz\u0119stsze infekcje.<\/li>\n\n\n\n
- W ci\u0119\u017ckich postaciach obraz przypomina z\u0142o\u017cony niedob\u00f3r odporno\u015bci<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Chocia\u017c w tym artykule skupiamy si\u0119 na grasicy, nale\u017cy wspomnie\u0107 tak\u017ce o innych konsekwencjach mutacji. Uszkodzenie przytarczyc prowadzi do spadku st\u0119\u017cenia wapnia we krwi, a taki stan u noworodk\u00f3w mo\u017ce powodowa\u0107 dr\u017cenia i napady drgawkowe. Wady \u0142uku aorty i przegrody serca objawiaj\u0105 si\u0119 sinic\u0105,<\/strong> szybkim m\u0119czeniem si\u0119 oraz trudno\u015bciami z karmieniem.<\/strong><\/p>\n\n\n\nU cz\u0119\u015bci chorych wyst\u0119puj\u0105 charakterystyczne rysy twarzy<\/strong> (m.in. wyd\u0142u\u017cona twarz, ma\u0142a \u017cuchwa, nisko osadzone uszy), ale nie s\u0105 kryterium, kt\u00f3re pacjent musi spe\u0142nia\u0107, by specjali\u015bci mogli postawi\u0107 diagnoz\u0119. Gdy w badaniach obrazowych u niemowl\u0119cia nie wida\u0107 grasicy, najcz\u0119\u015bciej zleca si\u0119 testy genetyczne w kierunku delecji 22q11.2.<\/strong><\/p>\n\n\n\nWraz z dorastaniem cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w do\u015bwiadcza zmniejszenia cz\u0119sto\u015bci infekcji, poniewa\u017c inne narz\u0105dy limfatyczne przejmuj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 funkcji grasicy. Nadal jednak istnieje wi\u0119ksze ryzyko wyst\u0105pienia schorze\u0144 autoimmunologicznych i innych powik\u0142a\u0144, dlatego potrzebna jest sta\u0142a kontrola lekarska oraz indywidualnie dobrana profilaktyka zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nMiastenia i inne choroby autoimmunologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Miastenia rzekomopora\u017ana to choroba, w kt\u00f3rej uk\u0142ad odporno\u015bciowy wytwarza przeciwcia\u0142a blokuj\u0105ce przekazywanie impuls\u00f3w nerwowych do mi\u0119\u015bni. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to przeciwcia\u0142a przeciw receptorowi acetylocholinowemu (AChR), rzadziej przeciw bia\u0142ku MuSK.<\/p>\n\n\n\n
U wielu chorych z miasteni\u0105 stwierdza si\u0119 nieprawid\u0142owo\u015bci w obr\u0119bie grasicy \u2013 mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 jej przerost z tworzeniem grudek ch\u0142onnych lub obecno\u015b\u0107 grasiczaka.<\/p>\n\n\n\n
Powi\u0119kszona grasica <\/strong>w takich przypadkach staje si\u0119 miejscem, gdzie uk\u0142ad odporno\u015bciowy \u201euczy si\u0119\u201d w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b rozpoznawa\u0107 elementy w\u0142asnego organizmu. Struktura zr\u0119bu grasicy i obecne w niej substancje sygna\u0142owe (chemokiny) sprzyjaj\u0105 prezentowaniu antygen\u00f3w w taki spos\u00f3b, w wyniku kt\u00f3rego powstaj\u0105 autoprzeciwcia\u0142a. Gdy grasica dzia\u0142a nieprawid\u0142owo, \u0142atwiej dochodzi do rozwoju miastenii.<\/p>\n\n\n\nObjawy<\/strong> miastenii<\/strong> to m\u0119czliwo\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni, opadanie powiek, podw\u00f3jne widzenie, trudno\u015bci w \u017cuciu i po\u0142ykaniu, a w zaostrzeniach niewydolno\u015b\u0107 oddechow\u0105. W badaniach laboratoryjnych mierzy si\u0119 poziom przeciwcia\u0142, a neurolog<\/a> (to ten specjalista najcz\u0119\u015bciej prowadzi proces diagnostyczny) mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie pr\u00f3b farmakologicznych i ocen\u0119 przewodnictwa nerwowo-mi\u0119\u015bniowego.<\/p>\n\n\n\nW pi\u015bmiennictwie pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce doniesienia o powi\u0105zaniach z czyst\u0105 aplazj\u0105 czerwonokrwinkow\u0105, zapaleniami tkanki \u0142\u0105cznej oraz z toczniem rumieniowatym uk\u0142adowym. Zwi\u0105zki s\u0105 s\u0142absze ni\u017c w miastenii, jednak wci\u0105\u017c s\u0105 wa\u017cnym elementem w planowaniu post\u0119powania. Je\u017celi u doros\u0142ego pacjenta razem z cechami autoimmunizacji i cieniem w przednim \u015br\u00f3dpiersiu pojawia si\u0119 zesp\u00f3\u0142 og\u00f3lnych objaw\u00f3w (os\u0142abienie, chudni\u0119cie czy stany podgor\u0105czkowe), prowadzi si\u0119 dalsz\u0105 diagnostyk\u0119.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka i badania grasicy<\/h2>\n\n\n\n
Jak ju\u017c wiesz, grasica to narz\u0105d uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3ry u dzieci jest du\u017cy i aktywny, a z czasem stopniowo zanika. W badaniach obrazowych mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 inaczej w zale\u017cno\u015bci od wieku, stanu zdrowia i ewentualnych chor\u00f3b. Je\u015bli lekarz podejrzewa, \u017ce u pacjenta mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 zaburzenia zwi\u0105zane z grasic\u0105, planuje kolejne etapy diagnostyki.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsz\u0105 procedur\u0105 diagnostyczn\u0105 zazwyczaj bywa zdj\u0119cie RTG klatki piersiowej<\/strong>. <\/p>\n\n\n\nInne badania obrazowe wykorzystywane w diagnostyce to:<\/p>\n\n\n\n
\n- USG<\/strong> \u2013 u niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 tkank\u0119 grasicz\u0105 od t\u0142uszczowej i sprawdzi\u0107 jej wielko\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- tomografia komputerowa<\/a><\/strong> \u2013 ocenia kszta\u0142t i granice zmiany oraz jej stosunek do otaczaj\u0105cych narz\u0105d\u00f3w (najcz\u0119\u015bciej stosowana u doros\u0142ych);<\/li>\n\n\n\n
- rezonans magnetyczny<\/a><\/strong> \u2013 jest wykorzystywany, gdy istnieje potrzeba oceny czy zmiana nacieka s\u0105siednie struktury;<\/li>\n\n\n\n
- PET-TK<\/strong> \u2013 sprawdza aktywno\u015b\u0107 metaboliczn\u0105 zmiany i mo\u017ce pom\u00f3c w ocenie jej charakteru oraz ewentualnych przerzut\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Lekarz mo\u017ce zleci\u0107 ocen\u0119 liczby i rodzaju limfocyt\u00f3w, poziomu immunoglobulin oraz obecno\u015bci autoprzeciwcia\u0142. Wyniki pomagaj\u0105 ustali\u0107, czy grasica pracuje prawid\u0142owo i czy problem nie ma t\u0142a autoimmunologicznego.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli obraz w badaniach uwidacznia przerost grasicy i sugeruje nowotw\u00f3r, konieczne mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 pobranie fragmentu<\/strong> tkanki<\/strong> do badania pod mikroskopem.<\/strong> Czasem jednak guz usuwa si\u0119 od razu, a rozpoznanie stawia po operacji.<\/p>\n\n\n\nW przypadku guz\u00f3w standardem leczenia jest tymektomia<\/strong> \u2013 operacyjne usuni\u0119cie grasicy wraz z guzem. Wynika to z budowy narz\u0105du \u2013 tkanka grasicza ma nieregularny kszta\u0142t i rozci\u0105ga si\u0119 wzd\u0142u\u017c przedniego \u015br\u00f3dpiersia, wi\u0119c samo wyci\u0119cie guza z pozostawieniem reszty grasicy mog\u0142oby zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko nawrotu.<\/p>\n\n\n\nJeszcze raz wr\u00f3\u0107my do tego, \u017ce grasica jest najbardziej aktywna w \u017cyciu zarodkowym i okresie dojrzewania. Je\u015bli narz\u0105d zostanie usuni\u0119ty u doros\u0142ego, uk\u0142ad immunologiczny jest w stanie nadal funkcjonowa\u0107, poniewa\u017c wytworzone wcze\u015bniej limfocyty T mog\u0105 si\u0119 rozmna\u017ca\u0107 i zachowywa\u0107 swoje funkcje przez wiele lat. <\/p>\n\n\n\n
Leczenie wygl\u0105da inaczej, gdy grasica nie wykszta\u0142ca si\u0119 w prawid\u0142owy spos\u00f3b jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym lub gdy zostaje usuni\u0119ta w pierwszych latach \u017cycia. W takich sytuacjach mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017ckie niedobory odporno\u015bci. W badaniach krwi wida\u0107 wtedy niski poziom limfocyt\u00f3w T przy prawid\u0142owej liczbie limfocyt\u00f3w B, a w niekt\u00f3rych chorobach dodatkowo ca\u0142kowity brak gamma-globulin.<\/strong><\/p>\n\n\n\nW medycynie coraz lepiej rozumiemy, jak wspiera\u0107 osoby chore. Lekarze potrafi\u0105 szybciej rozpoznawa\u0107 problemy, dobiera\u0107 skuteczniejsz\u0105 profilaktyk\u0119 i lepiej planowa\u0107 leczenie. Nauka wci\u0105\u017c idzie naprz\u00f3d, a nowe metody diagnostyczne i terapeutyczne daj\u0105 coraz wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci zachowania zdrowia nawet bez grasicy.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Co to jest grasica i gdzie si\u0119 znajduje?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Budowa i rozw\u00f3j grasicy<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jakie funkcje pe\u0142ni grasica w organizmie?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Choroby zwi\u0105zane z grasic\u0105<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka i badania grasicy<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCo to jest grasica i gdzie si\u0119 znajduje?<\/h2>\n\n\n\n
Grasica le\u017cy w \u015br\u00f3dpiersiu przednim (g\u00f3rnym), tu\u017c za mostkiem. Od g\u00f3ry s\u0105siaduje z \u0142ukiem aorty i \u017cy\u0142ami ramienno-g\u0142owowymi, a od do\u0142u z osierdziem otaczaj\u0105cym serce. Tworz\u0105 j\u0105 dwa po\u0142\u0105czone p\u0142aty, otoczone wsp\u00f3ln\u0105 torebk\u0105. W przekroju widoczne s\u0105 liczne zraziki, kt\u00f3re s\u0105 od siebie oddzielone przegrodami z tkanki \u0142\u0105cznej.<\/p>\n\n\n\n
Takie umiejscowienie zapewnia narz\u0105dowi os\u0142on\u0119 przed urazami<\/strong> oraz dobre warunki ukrwienia. Krew doprowadzaj\u0105 t\u0119tnice piersiowe wewn\u0119trzne i ga\u0142\u0119zie pnia ramienno-g\u0142owowego, a odprowadzaj\u0105 \u017cy\u0142y ramienno-g\u0142owowe i tarczowe dolne. Sie\u0107 naczy\u0144 \u0142\u0105czy grasic\u0119 z w\u0119z\u0142ami ch\u0142onnymi<\/a> i \u015bledzion\u0105 \u2013 umo\u017cliwia transport kom\u00f3rek uk\u0142adu odporno\u015bciowego do narz\u0105d\u00f3w obwodowych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nBudowa i rozw\u00f3j grasicy<\/h2>\n\n\n\n
Grasica wchodzi w sk\u0142ad uk\u0142adu limfatycznego i jednocze\u015bnie centralnego uk\u0142adu immunologicznego. Dojrzewaj\u0105 w niej limfocyty<\/a> T<\/strong> (bia\u0142e krwinki odpowiedzialne za rozpoznawanie patogen\u00f3w), kt\u00f3re w niedojrza\u0142ej formie nazywane s\u0105 tymocytami.<\/p>\n\n\n\nZr\u0105b grasicy tworz\u0105 kom\u00f3rki nab\u0142onkowe i tkanka \u0142\u0105czna. Narz\u0105d dzieli si\u0119 na liczne zraziki, a w ka\u017cdym z nich mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n- kor\u0119<\/strong> \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 zewn\u0119trzn\u0105 z du\u017c\u0105 liczb\u0105 tymocyt\u00f3w. Wyst\u0119puj\u0105 w niej kom\u00f3rki nab\u0142onkowe kory (cTEC), kt\u00f3re prezentuj\u0105 antygeny.<\/li>\n\n\n\n
- rdze\u0144<\/strong> \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 z mniejsz\u0105 liczb\u0105 tymocyt\u00f3w, kom\u00f3rkami nab\u0142onkowymi rdzenia (mTEC) i cia\u0142kami Hassalla.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Granica mi\u0119dzy tymi strefami to obszar korowo-rdzeniowy<\/strong>, przez kt\u00f3ry przemieszczaj\u0105 si\u0119 tymocyty w trakcie kolejnych etap\u00f3w dojrzewania.<\/p>\n\n\n\nTeraz pojawi si\u0119 kilka trudniejszych poj\u0119\u0107 \u2013 ale spokojnie, wszystkie zosta\u0142y albo zostan\u0105 wyja\u015bnione. W korze kom\u00f3rki nab\u0142onkowe prezentuj\u0105 tymocytom antygeny z udzia\u0142em cz\u0105steczek MHC. MHC <\/strong>(g\u0142\u00f3wny uk\u0142ad zgodno\u015bci tkankowej) to grupa bia\u0142ek wyst\u0119puj\u0105cych na powierzchni kom\u00f3rek organizmu. Ich zadaniem jest wi\u0105zanie fragment\u00f3w bia\u0142ek (antygen\u00f3w) i prezentowanie ich limfocytom T.<\/p>\n\n\n\nPrezentowanie antygenu tymocytom oznacza \u201epokazywanie\u201d jeszcze niedojrza\u0142ym kom\u00f3rkom odporno\u015bciowym fragmentu bia\u0142ka, kt\u00f3ry ma zosta\u0107 rozpoznany \u2013 \u201eobejrzany\u201d i \u201ezapami\u0119tany\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119ki temu tymocyty \u201eucz\u0105 si\u0119\u201d rozpoznawania cz\u0105steczek MHC nale\u017c\u0105cych do organizmu. Proces ten jest cz\u0119\u015bci\u0105 dojrzewania limfocyt\u00f3w T i nazywa si\u0119 nabywaniem kompetencji immunologicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\nW grasicy zachodzi w kontrolowanych warunkach \u2013 kom\u00f3rki, kt\u00f3re nie potrafi\u0105 rozpozna\u0107 w\u0142asnego MHC lub reaguj\u0105 na w\u0142asne antygeny w spos\u00f3b szkodliwy, s\u0105 eliminowane.<\/p>\n\n\n\n
\n- Prze\u017cywaj\u0105 tylko te limfocyty, kt\u00f3re potrafi\u0105 rozpozna\u0107 w\u0142asne cz\u0105steczki MHC;<\/li>\n\n\n\n
- Usuwane s\u0105 limfocyty reaguj\u0105ce na w\u0142asne antygeny w spos\u00f3b, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by wywo\u0142a\u0107 autoimmunizacj\u0119.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W rdzeniu znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cia\u0142a Hassalla<\/strong> (kuliste skupiska kom\u00f3rek nab\u0142onkowych), kt\u00f3re uczestnicz\u0105 m.in. w dojrzewaniu limfocyt\u00f3w regulatorowych (Treg), kt\u00f3re hamuj\u0105 nadmierne reakcje odporno\u015bciowe przeciwko w\u0142asnym tkankom (reakcje autoimmunologiczne).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nGrasica u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
Grasica zaczyna rozwija\u0107 si\u0119 jeszcze w \u017cyciu zarodkowym. Jej pocz\u0105tek stanowi para ma\u0142ych zawi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3re powstaj\u0105 w cz\u0119\u015bci szyi zarodka \u2013 w miejscu nazywanym trzeci\u0105 kieszeni\u0105 gard\u0142ow\u0105. Z czasem powsta\u0142e zawi\u0105zki przesuwaj\u0105 si\u0119 w d\u00f3\u0142, do klatki piersiowej. Nast\u0119pnie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z innymi kom\u00f3rkami pochodz\u0105cymi z endodermy i mezodermy.<\/p>\n\n\n\n
Kr\u00f3tkie wtr\u0105cenie o listkach zarodkowych:<\/p>\n\n\n\n
\n- endoderma<\/strong> to wewn\u0119trzna warstwa zarodka, z kt\u00f3rej rozwijaj\u0105 si\u0119 m.in. nab\u0142onki przewodu pokarmowego i narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych;<\/li>\n\n\n\n
- mezoderma<\/strong> to \u015brodkowa warstwa zarodka, daj\u0105ca pocz\u0105tek m.in. mi\u0119\u015bniom, ko\u015bciom, naczyniom krwiono\u015bnym i tkance \u0142\u0105cznej;<\/li>\n\n\n\n
- jest jeszcze ektoderma<\/strong> \u2013 zewn\u0119trzna warstwa zarodka, z kt\u00f3rej powstaje m.in. sk\u00f3ra, uk\u0142ad nerwowy i narz\u0105dy zmys\u0142\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Do tak wykszta\u0142conej grasicy w\u0119druj\u0105 niedojrza\u0142e kom\u00f3rki uk\u0142adu odporno\u015bciowego. Najpierw pochodz\u0105 one z w\u0105troby p\u0142odowej \u2013 struktury, kt\u00f3ra u rozwijaj\u0105cego si\u0119 dziecka produkuje krew. P\u00f3\u017aniej, natomiast, ich \u017ar\u00f3d\u0142em jest ju\u017c szpik kostny<\/strong> (kom\u00f3rki macierzyste uk\u0142adu krwiono\u015bnego).<\/p>\n\n\n\nW kolejnych tygodniach rozwoju p\u0142odu wida\u0107 wyra\u017any podzia\u0142 na kor\u0119 i rdze\u0144, pojawia si\u0119 rozbudowana sie\u0107 naczy\u0144 krwiono\u015bnych oraz nerw\u00f3w. Kiedy dziecko przychodzi na \u015bwiat, grasica jest ju\u017c gotowa do produkcji w pe\u0142ni dojrza\u0142ych kom\u00f3rek, potrzebnych do obrony przed infekcjami.<\/p>\n\n\n\n
Grasica najbardziej intensywnie pracuje<\/strong> w dzieci\u0144stwie<\/strong>, a jej aktywno\u015b\u0107 pozostaje du\u017ca do okresu dojrzewania. W stosunku do ca\u0142ej masy cia\u0142a jest najwi\u0119ksza oko\u0142o 2-3 roku \u017cycia. W tym czasie powstaje bardzo du\u017ca liczba naiwnych limfocyt\u00f3w T \u2013 takich, kt\u00f3re jeszcze nie zetkn\u0119\u0142y si\u0119 z \u017cadnym drobnoustrojem (a tym samym z \u017cadnym antygenem). Dzi\u0119ki temu s\u0105 gotowe do rozpoznania wielu r\u00f3\u017cnych zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\nW badaniach krwi u ma\u0142ych dzieci mo\u017cna wykry\u0107 wysoki odsetek limfocyt\u00f3w, kt\u00f3re niedawno opu\u015bci\u0142y grasic\u0119 i trafi\u0142y do krwi oraz obwodowych tkanek limfatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Wraz z wiekiem produkcja dojrza\u0142ych kom\u00f3rek uk\u0142adu immunologicznego stopniowo spada, cho\u0107 narz\u0105d ten zachowuje zdolno\u015b\u0107 do ich wytwarzania przez ca\u0142e \u017cycie. W\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b organizm utrzymuje r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami pami\u0119ci (kt\u00f3re \u201epami\u0119taj\u0105\u201d przebyte infekcje) a naiwnymi (przygotowanymi na nowe drobnoustroje).<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nInwolucja grasicy \u2013 co oznacza i kiedy nast\u0119puje?<\/h3>\n\n\n\n
Inwolucja to ju\u017c wspomniany wcze\u015bniej proces stopniowego zmniejszania obj\u0119to\u015bci i przebudowy mi\u0105\u017cszu grasicy.<\/strong> Zmiany rozpoczynaj\u0105 si\u0119 po okresie dojrzewania, ale ich tempo jest indywidualne \u2013 zale\u017cy m.in. od predyspozycji genetycznych, gospodarki hormonalnej, masy cia\u0142a, obecno\u015bci niedobor\u00f3w pokarmowych i og\u00f3lnego stanu zdrowia.<\/p>\n\n\n\nPo 60. roku \u017cycia inwolucja grasicy jest zazwyczaj mocno zaawansowana, ale rzadko ca\u0142kowita. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w w mi\u0105\u017cszu dominuj\u0105 obszary wype\u0142nione tkank\u0105 t\u0142uszczow\u0105 i \u0142\u0105czn\u0105, jednak w wielu miejscach utrzymuj\u0105 si\u0119 niewielkie ogniska zachowanej kory. To tzw. obraz mozaikowy<\/strong> \u2013 wyspy aktywnej tkanki limfatycznej s\u0105 rozproszone w\u015br\u00f3d obszar\u00f3w przebudowanych. W takim stanie produkcja limfocyt\u00f3w T jest bardzo ograniczona. Uk\u0142ad odporno\u015bciowy w wi\u0119kszym stopniu opiera si\u0119 na kom\u00f3rkach pami\u0119ci, kt\u00f3re powsta\u0142y w poprzednich dekadach \u017cycia. Mi\u0119dzy innymi z tego powodu m\u00f3wi si\u0119 o ni\u017cszej odporno\u015bci u senior\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nOpr\u00f3cz inwolucji fizjologicznej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tak\u017ce inwolucj\u0119 przyspieszon\u0105 (przypadkow\u0105). Mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 po ci\u0119\u017ckich infekcjach, leczeniu cytostatykami, d\u0142ugotrwa\u0142ym stosowaniu glikokortykosteroid\u00f3w, a tak\u017ce w nast\u0119pstwie du\u017cych uraz\u00f3w lub wyniszczenia organizmu. W takim przypadku spadek liczby nowych limfocyt\u00f3w T mo\u017ce przej\u015bciowo obni\u017cy\u0107 odporno\u015b\u0107 na nowe patogeny. W wielu sytuacjach, gdy przyczyna ust\u0119puje, grasica odzyskuje cz\u0119\u015b\u0107 swojej funkcji <\/strong>\u2013 pod warunkiem, \u017ce jej struktura nie zosta\u0142a trwale uszkodzona.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ju\u017c od 1800 z\u0142 rocznie!<\/div>\n \n Abonament medyczny<\/div>\n Dziecko<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n – pediatra nawet w 24h;
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n od 150 z\u0142\/miesi\u0105c<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nJakie funkcje pe\u0142ni grasica w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nO wielu funkcjach grasicy ju\u017c powiedzieli\u015bmy. Kilka z nich jeszcze warto om\u00f3wi\u0107. Podsumujmy zadania, kt\u00f3re ten narz\u0105d uk\u0142adu limfatycznego pe\u0142ni w organizmie.<\/p>\n\n\n\n
\n- Grasica odpowiada za kszta\u0142towanie immunologicznej odporno\u015bci kom\u00f3rkowej niezb\u0119dnej do zwalczania infekcji<\/strong> \u2013 to okre\u015blenie na wy\u017cej opisany proces dojrzewania limfocyt\u00f3w T chroni\u0105cych organizm.<\/li>\n\n\n\n
- Zachodzi w niej selekcja pozytywna, w kt\u00f3rej wybierane s\u0105 kom\u00f3rki rozpoznaj\u0105ce w\u0142asne MHC, i selekcja negatywna, eliminuj\u0105ca te, kt\u00f3re reaguj\u0105 na w\u0142asne antygeny.<\/li>\n\n\n\n
- Tworzy limfocyty regulatorowe (Treg), kt\u00f3re ograniczaj\u0105 nadmiern\u0105 aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu immunologicznego i chroni\u0105 przed autoagresj\u0105.<\/li>\n\n\n\n
- Jest te\u017c miejscem produkcji hormon\u00f3w<\/strong> (m.in. tymopoetyny, tymuliny, tymozyny).<\/li>\n\n\n\n
- Utrzymuje pul\u0119 naiwnych limfocyt\u00f3w T, kt\u00f3ra wp\u0142ywa na skuteczno\u015b\u0107 reakcji organizmu przy kontakcie z nowymi patogenami.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nChoroby zwi\u0105zane z grasic\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Zaburzenia w funkcjonowaniu grasicy mog\u0105 mie\u0107 pocz\u0105tek w okresie rozwoju p\u0142odowego lub w czasie dojrzewania. Cz\u0119\u015b\u0107 przypadk\u00f3w wynika z powi\u0119kszenia narz\u0105du, proces\u00f3w nowotworowych albo z b\u0142\u0119dnej regulacji odpowiedzi immunologicznej.<\/p>\n\n\n\n
Obraz kliniczny jest zr\u00f3\u017cnicowany \u2013 od przypadkowego wykrycia poszerzenia cienia w \u015br\u00f3dpiersiu w badaniu obrazowym, a\u017c po zespo\u0142y symptom\u00f3w, kt\u00f3re dotycz\u0105 wielu uk\u0142ad\u00f3w. Dlatego w diagnostyce wa\u017cne jest szczeg\u00f3\u0142owe zebranie informacji o objawach \u2013 zar\u00f3wno tych odczuwanych miejscowo w klatce piersiowej, jak i og\u00f3lnych, dotycz\u0105cych ca\u0142ego organizmu.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nGrasiczak (nowotw\u00f3r grasicy)<\/h3>\n\n\n\n
Grasiczak to rzadki nowotw\u00f3r wywodz\u0105cy si\u0119 z kom\u00f3rek grasicy. W medycynie u\u017cywa si\u0119 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych sposob\u00f3w opisu tego nowotworu:<\/p>\n\n\n\n
\n- klasyfikacji histologicznej<\/strong> (typy A, AB, B1, B2, B3) \u2013 pozwala okre\u015bli\u0107, jak guz wygl\u0105da pod mikroskopem;<\/li>\n\n\n\n
- system\u00f3w zaawansowania choroby<\/strong> (np. Masaoka-Koga, TNM) \u2013 kt\u00f3re opisuj\u0105, jak bardzo guz si\u0119 rozr\u00f3s\u0142 i czy nacieka s\u0105siednie struktury.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wa\u017cne jest odr\u00f3\u017cnienie grasiczaka od raka grasicy. To dwa r\u00f3\u017cne nowotwory wywodz\u0105ce si\u0119 z kom\u00f3rek nab\u0142onkowych grasicy, ale r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 pod wzgl\u0119dem obrazu histopatologicznego i rokowania.<\/p>\n\n\n\n
\n- Grasiczak zazwyczaj ro\u015bnie wolniej, cz\u0119\u015bciej pozostaje ograniczony do \u015br\u00f3dpiersia i ma wi\u0119ksze szanse na wyleczenie chirurgiczne.<\/li>\n\n\n\n
- Rak grasicy ma bardziej z\u0142o\u015bliwy charakter, wi\u0119ksz\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do naciekania s\u0105siednich tkanek i dawania przerzut\u00f3w. Obraz mikroskopowy jest wyra\u017anie inny \u2013 w raku grasicy widoczne s\u0105 cechy anaplazji (wysokiego stopnia z\u0142o\u015bliwo\u015bci kom\u00f3rkowej).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Objawy grasiczaka<\/strong> pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wtedy, gdy guz zaczyna uciska\u0107 s\u0105siednie struktury. Mog\u0105 to by\u0107:<\/p>\n\n\n\n\n- b\u00f3l w klatce piersiowej,<\/li>\n\n\n\n
- duszno\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n
- kaszel,<\/li>\n\n\n\n
- chrypka,<\/li>\n\n\n\n
- trudno\u015bci w po\u0142ykaniu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Je\u017celi guz uciska \u017cy\u0142\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 g\u00f3rn\u0105, dochodzi do obrz\u0119ku twarzy, poszerzenia \u017cy\u0142 na szyi i uczucia rozpierania w g\u0142owie. U wielu os\u00f3b grasiczak wykrywany jest przypadkowo \u2013 w czasie bada\u0144 obrazowych wykonywanych z innego powodu. Cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142istnieje z<\/strong> miasteni\u0105<\/strong> \u2013 chorob\u0105, kt\u00f3r\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo opisujemy poni\u017cej. Mo\u017cliwe jest tak\u017ce wyst\u0119powanie innych chor\u00f3b autoimmunologicznych<\/a> (np. tocznia rumieniowatego uk\u0142adowego<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nZesp\u00f3\u0142 DiGeorge\u2019a<\/h3>\n\n\n\n
Zesp\u00f3\u0142 DiGeorge\u2019a jest chorob\u0105 genetyczn\u0105, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 w wyniku utraty fragmentu chromosomu 22 (region 22q11.2). Do zmiany dochodzi jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym, a jej konsekwencj\u0105 jest zaburzenie rozwoju trzeciej oraz czwartej kieszeni gard\u0142owej.<\/p>\n\n\n\n
Cofaj\u0105c si\u0119 do poprzednich opis\u00f3w, mo\u017cemy przypomnie\u0107 sobie, \u017ce na wczesnych etapach ci\u0105\u017cy u rozwijaj\u0105cego si\u0119 p\u0142odu to w\u0142a\u015bnie w trzeciej kieszeni gard\u0142owej kszta\u0142tuje si\u0119 grasica. Skutkiem mutacji jest niedorozw\u00f3j lub brak grasicy i przytarczyc oraz wady serca.<\/p>\n\n\n\n
Skupiaj\u0105c si\u0119 na roli grasicy, warto zaznaczy\u0107, \u017ce nasilenie problem\u00f3w z odporno\u015bci\u0105, za kt\u00f3r\u0105 ten narz\u0105d odpowiada, zale\u017cy od stopnia jej uszkodzenia.<\/p>\n\n\n\n
Niedorozw\u00f3j grasicy wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce w krwi kr\u0105\u017cy zbyt ma\u0142o limfocyt\u00f3w T chroni\u0105cych organizm.<\/p>\n\n\n\n
\n- W \u0142agodniejszych postaciach zespo\u0142u DiGeorge\u2019a obserwuje si\u0119 os\u0142abion\u0105 odporno\u015b\u0107<\/strong> i w jej wyniku cz\u0119stsze infekcje.<\/li>\n\n\n\n
- W ci\u0119\u017ckich postaciach obraz przypomina z\u0142o\u017cony niedob\u00f3r odporno\u015bci<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Chocia\u017c w tym artykule skupiamy si\u0119 na grasicy, nale\u017cy wspomnie\u0107 tak\u017ce o innych konsekwencjach mutacji. Uszkodzenie przytarczyc prowadzi do spadku st\u0119\u017cenia wapnia we krwi, a taki stan u noworodk\u00f3w mo\u017ce powodowa\u0107 dr\u017cenia i napady drgawkowe. Wady \u0142uku aorty i przegrody serca objawiaj\u0105 si\u0119 sinic\u0105,<\/strong> szybkim m\u0119czeniem si\u0119 oraz trudno\u015bciami z karmieniem.<\/strong><\/p>\n\n\n\nU cz\u0119\u015bci chorych wyst\u0119puj\u0105 charakterystyczne rysy twarzy<\/strong> (m.in. wyd\u0142u\u017cona twarz, ma\u0142a \u017cuchwa, nisko osadzone uszy), ale nie s\u0105 kryterium, kt\u00f3re pacjent musi spe\u0142nia\u0107, by specjali\u015bci mogli postawi\u0107 diagnoz\u0119. Gdy w badaniach obrazowych u niemowl\u0119cia nie wida\u0107 grasicy, najcz\u0119\u015bciej zleca si\u0119 testy genetyczne w kierunku delecji 22q11.2.<\/strong><\/p>\n\n\n\nWraz z dorastaniem cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w do\u015bwiadcza zmniejszenia cz\u0119sto\u015bci infekcji, poniewa\u017c inne narz\u0105dy limfatyczne przejmuj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 funkcji grasicy. Nadal jednak istnieje wi\u0119ksze ryzyko wyst\u0105pienia schorze\u0144 autoimmunologicznych i innych powik\u0142a\u0144, dlatego potrzebna jest sta\u0142a kontrola lekarska oraz indywidualnie dobrana profilaktyka zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nMiastenia i inne choroby autoimmunologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Miastenia rzekomopora\u017ana to choroba, w kt\u00f3rej uk\u0142ad odporno\u015bciowy wytwarza przeciwcia\u0142a blokuj\u0105ce przekazywanie impuls\u00f3w nerwowych do mi\u0119\u015bni. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to przeciwcia\u0142a przeciw receptorowi acetylocholinowemu (AChR), rzadziej przeciw bia\u0142ku MuSK.<\/p>\n\n\n\n
U wielu chorych z miasteni\u0105 stwierdza si\u0119 nieprawid\u0142owo\u015bci w obr\u0119bie grasicy \u2013 mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 jej przerost z tworzeniem grudek ch\u0142onnych lub obecno\u015b\u0107 grasiczaka.<\/p>\n\n\n\n
Powi\u0119kszona grasica <\/strong>w takich przypadkach staje si\u0119 miejscem, gdzie uk\u0142ad odporno\u015bciowy \u201euczy si\u0119\u201d w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b rozpoznawa\u0107 elementy w\u0142asnego organizmu. Struktura zr\u0119bu grasicy i obecne w niej substancje sygna\u0142owe (chemokiny) sprzyjaj\u0105 prezentowaniu antygen\u00f3w w taki spos\u00f3b, w wyniku kt\u00f3rego powstaj\u0105 autoprzeciwcia\u0142a. Gdy grasica dzia\u0142a nieprawid\u0142owo, \u0142atwiej dochodzi do rozwoju miastenii.<\/p>\n\n\n\nObjawy<\/strong> miastenii<\/strong> to m\u0119czliwo\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni, opadanie powiek, podw\u00f3jne widzenie, trudno\u015bci w \u017cuciu i po\u0142ykaniu, a w zaostrzeniach niewydolno\u015b\u0107 oddechow\u0105. W badaniach laboratoryjnych mierzy si\u0119 poziom przeciwcia\u0142, a neurolog<\/a> (to ten specjalista najcz\u0119\u015bciej prowadzi proces diagnostyczny) mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie pr\u00f3b farmakologicznych i ocen\u0119 przewodnictwa nerwowo-mi\u0119\u015bniowego.<\/p>\n\n\n\nW pi\u015bmiennictwie pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce doniesienia o powi\u0105zaniach z czyst\u0105 aplazj\u0105 czerwonokrwinkow\u0105, zapaleniami tkanki \u0142\u0105cznej oraz z toczniem rumieniowatym uk\u0142adowym. Zwi\u0105zki s\u0105 s\u0142absze ni\u017c w miastenii, jednak wci\u0105\u017c s\u0105 wa\u017cnym elementem w planowaniu post\u0119powania. Je\u017celi u doros\u0142ego pacjenta razem z cechami autoimmunizacji i cieniem w przednim \u015br\u00f3dpiersiu pojawia si\u0119 zesp\u00f3\u0142 og\u00f3lnych objaw\u00f3w (os\u0142abienie, chudni\u0119cie czy stany podgor\u0105czkowe), prowadzi si\u0119 dalsz\u0105 diagnostyk\u0119.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka i badania grasicy<\/h2>\n\n\n\n
Jak ju\u017c wiesz, grasica to narz\u0105d uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3ry u dzieci jest du\u017cy i aktywny, a z czasem stopniowo zanika. W badaniach obrazowych mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 inaczej w zale\u017cno\u015bci od wieku, stanu zdrowia i ewentualnych chor\u00f3b. Je\u015bli lekarz podejrzewa, \u017ce u pacjenta mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 zaburzenia zwi\u0105zane z grasic\u0105, planuje kolejne etapy diagnostyki.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsz\u0105 procedur\u0105 diagnostyczn\u0105 zazwyczaj bywa zdj\u0119cie RTG klatki piersiowej<\/strong>. <\/p>\n\n\n\nInne badania obrazowe wykorzystywane w diagnostyce to:<\/p>\n\n\n\n
\n- USG<\/strong> \u2013 u niemowl\u0105t i ma\u0142ych dzieci pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 tkank\u0119 grasicz\u0105 od t\u0142uszczowej i sprawdzi\u0107 jej wielko\u015b\u0107;<\/li>\n\n\n\n
- tomografia komputerowa<\/a><\/strong> \u2013 ocenia kszta\u0142t i granice zmiany oraz jej stosunek do otaczaj\u0105cych narz\u0105d\u00f3w (najcz\u0119\u015bciej stosowana u doros\u0142ych);<\/li>\n\n\n\n
- rezonans magnetyczny<\/a><\/strong> \u2013 jest wykorzystywany, gdy istnieje potrzeba oceny czy zmiana nacieka s\u0105siednie struktury;<\/li>\n\n\n\n
- PET-TK<\/strong> \u2013 sprawdza aktywno\u015b\u0107 metaboliczn\u0105 zmiany i mo\u017ce pom\u00f3c w ocenie jej charakteru oraz ewentualnych przerzut\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Lekarz mo\u017ce zleci\u0107 ocen\u0119 liczby i rodzaju limfocyt\u00f3w, poziomu immunoglobulin oraz obecno\u015bci autoprzeciwcia\u0142. Wyniki pomagaj\u0105 ustali\u0107, czy grasica pracuje prawid\u0142owo i czy problem nie ma t\u0142a autoimmunologicznego.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli obraz w badaniach uwidacznia przerost grasicy i sugeruje nowotw\u00f3r, konieczne mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 pobranie fragmentu<\/strong> tkanki<\/strong> do badania pod mikroskopem.<\/strong> Czasem jednak guz usuwa si\u0119 od razu, a rozpoznanie stawia po operacji.<\/p>\n\n\n\nW przypadku guz\u00f3w standardem leczenia jest tymektomia<\/strong> \u2013 operacyjne usuni\u0119cie grasicy wraz z guzem. Wynika to z budowy narz\u0105du \u2013 tkanka grasicza ma nieregularny kszta\u0142t i rozci\u0105ga si\u0119 wzd\u0142u\u017c przedniego \u015br\u00f3dpiersia, wi\u0119c samo wyci\u0119cie guza z pozostawieniem reszty grasicy mog\u0142oby zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko nawrotu.<\/p>\n\n\n\nJeszcze raz wr\u00f3\u0107my do tego, \u017ce grasica jest najbardziej aktywna w \u017cyciu zarodkowym i okresie dojrzewania. Je\u015bli narz\u0105d zostanie usuni\u0119ty u doros\u0142ego, uk\u0142ad immunologiczny jest w stanie nadal funkcjonowa\u0107, poniewa\u017c wytworzone wcze\u015bniej limfocyty T mog\u0105 si\u0119 rozmna\u017ca\u0107 i zachowywa\u0107 swoje funkcje przez wiele lat. <\/p>\n\n\n\n
Leczenie wygl\u0105da inaczej, gdy grasica nie wykszta\u0142ca si\u0119 w prawid\u0142owy spos\u00f3b jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym lub gdy zostaje usuni\u0119ta w pierwszych latach \u017cycia. W takich sytuacjach mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017ckie niedobory odporno\u015bci. W badaniach krwi wida\u0107 wtedy niski poziom limfocyt\u00f3w T przy prawid\u0142owej liczbie limfocyt\u00f3w B, a w niekt\u00f3rych chorobach dodatkowo ca\u0142kowity brak gamma-globulin.<\/strong><\/p>\n\n\n\nW medycynie coraz lepiej rozumiemy, jak wspiera\u0107 osoby chore. Lekarze potrafi\u0105 szybciej rozpoznawa\u0107 problemy, dobiera\u0107 skuteczniejsz\u0105 profilaktyk\u0119 i lepiej planowa\u0107 leczenie. Nauka wci\u0105\u017c idzie naprz\u00f3d, a nowe metody diagnostyczne i terapeutyczne daj\u0105 coraz wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci zachowania zdrowia nawet bez grasicy.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCo to jest grasica i gdzie si\u0119 znajduje?<\/h2>\n\n\n\n
Grasica le\u017cy w \u015br\u00f3dpiersiu przednim (g\u00f3rnym), tu\u017c za mostkiem. Od g\u00f3ry s\u0105siaduje z \u0142ukiem aorty i \u017cy\u0142ami ramienno-g\u0142owowymi, a od do\u0142u z osierdziem otaczaj\u0105cym serce. Tworz\u0105 j\u0105 dwa po\u0142\u0105czone p\u0142aty, otoczone wsp\u00f3ln\u0105 torebk\u0105. W przekroju widoczne s\u0105 liczne zraziki, kt\u00f3re s\u0105 od siebie oddzielone przegrodami z tkanki \u0142\u0105cznej.<\/p>\n\n\n\n
Takie umiejscowienie zapewnia narz\u0105dowi os\u0142on\u0119 przed urazami<\/strong> oraz dobre warunki ukrwienia. Krew doprowadzaj\u0105 t\u0119tnice piersiowe wewn\u0119trzne i ga\u0142\u0119zie pnia ramienno-g\u0142owowego, a odprowadzaj\u0105 \u017cy\u0142y ramienno-g\u0142owowe i tarczowe dolne. Sie\u0107 naczy\u0144 \u0142\u0105czy grasic\u0119 z w\u0119z\u0142ami ch\u0142onnymi<\/a> i \u015bledzion\u0105 \u2013 umo\u017cliwia transport kom\u00f3rek uk\u0142adu odporno\u015bciowego do narz\u0105d\u00f3w obwodowych.<\/p>\n\n\n\n Grasica wchodzi w sk\u0142ad uk\u0142adu limfatycznego i jednocze\u015bnie centralnego uk\u0142adu immunologicznego. Dojrzewaj\u0105 w niej limfocyty<\/a> T<\/strong> (bia\u0142e krwinki odpowiedzialne za rozpoznawanie patogen\u00f3w), kt\u00f3re w niedojrza\u0142ej formie nazywane s\u0105 tymocytami.<\/p>\n\n\n\n Zr\u0105b grasicy tworz\u0105 kom\u00f3rki nab\u0142onkowe i tkanka \u0142\u0105czna. Narz\u0105d dzieli si\u0119 na liczne zraziki, a w ka\u017cdym z nich mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107:<\/p>\n\n\n\n Granica mi\u0119dzy tymi strefami to obszar korowo-rdzeniowy<\/strong>, przez kt\u00f3ry przemieszczaj\u0105 si\u0119 tymocyty w trakcie kolejnych etap\u00f3w dojrzewania.<\/p>\n\n\n\n Teraz pojawi si\u0119 kilka trudniejszych poj\u0119\u0107 \u2013 ale spokojnie, wszystkie zosta\u0142y albo zostan\u0105 wyja\u015bnione. W korze kom\u00f3rki nab\u0142onkowe prezentuj\u0105 tymocytom antygeny z udzia\u0142em cz\u0105steczek MHC. MHC <\/strong>(g\u0142\u00f3wny uk\u0142ad zgodno\u015bci tkankowej) to grupa bia\u0142ek wyst\u0119puj\u0105cych na powierzchni kom\u00f3rek organizmu. Ich zadaniem jest wi\u0105zanie fragment\u00f3w bia\u0142ek (antygen\u00f3w) i prezentowanie ich limfocytom T.<\/p>\n\n\n\n Prezentowanie antygenu tymocytom oznacza \u201epokazywanie\u201d jeszcze niedojrza\u0142ym kom\u00f3rkom odporno\u015bciowym fragmentu bia\u0142ka, kt\u00f3ry ma zosta\u0107 rozpoznany \u2013 \u201eobejrzany\u201d i \u201ezapami\u0119tany\u201d.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki temu tymocyty \u201eucz\u0105 si\u0119\u201d rozpoznawania cz\u0105steczek MHC nale\u017c\u0105cych do organizmu. Proces ten jest cz\u0119\u015bci\u0105 dojrzewania limfocyt\u00f3w T i nazywa si\u0119 nabywaniem kompetencji immunologicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W grasicy zachodzi w kontrolowanych warunkach \u2013 kom\u00f3rki, kt\u00f3re nie potrafi\u0105 rozpozna\u0107 w\u0142asnego MHC lub reaguj\u0105 na w\u0142asne antygeny w spos\u00f3b szkodliwy, s\u0105 eliminowane.<\/p>\n\n\n\n W rdzeniu znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cia\u0142a Hassalla<\/strong> (kuliste skupiska kom\u00f3rek nab\u0142onkowych), kt\u00f3re uczestnicz\u0105 m.in. w dojrzewaniu limfocyt\u00f3w regulatorowych (Treg), kt\u00f3re hamuj\u0105 nadmierne reakcje odporno\u015bciowe przeciwko w\u0142asnym tkankom (reakcje autoimmunologiczne).<\/p>\n\n\n\n Grasica zaczyna rozwija\u0107 si\u0119 jeszcze w \u017cyciu zarodkowym. Jej pocz\u0105tek stanowi para ma\u0142ych zawi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3re powstaj\u0105 w cz\u0119\u015bci szyi zarodka \u2013 w miejscu nazywanym trzeci\u0105 kieszeni\u0105 gard\u0142ow\u0105. Z czasem powsta\u0142e zawi\u0105zki przesuwaj\u0105 si\u0119 w d\u00f3\u0142, do klatki piersiowej. Nast\u0119pnie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z innymi kom\u00f3rkami pochodz\u0105cymi z endodermy i mezodermy.<\/p>\n\n\n\n Kr\u00f3tkie wtr\u0105cenie o listkach zarodkowych:<\/p>\n\n\n\n Do tak wykszta\u0142conej grasicy w\u0119druj\u0105 niedojrza\u0142e kom\u00f3rki uk\u0142adu odporno\u015bciowego. Najpierw pochodz\u0105 one z w\u0105troby p\u0142odowej \u2013 struktury, kt\u00f3ra u rozwijaj\u0105cego si\u0119 dziecka produkuje krew. P\u00f3\u017aniej, natomiast, ich \u017ar\u00f3d\u0142em jest ju\u017c szpik kostny<\/strong> (kom\u00f3rki macierzyste uk\u0142adu krwiono\u015bnego).<\/p>\n\n\n\n W kolejnych tygodniach rozwoju p\u0142odu wida\u0107 wyra\u017any podzia\u0142 na kor\u0119 i rdze\u0144, pojawia si\u0119 rozbudowana sie\u0107 naczy\u0144 krwiono\u015bnych oraz nerw\u00f3w. Kiedy dziecko przychodzi na \u015bwiat, grasica jest ju\u017c gotowa do produkcji w pe\u0142ni dojrza\u0142ych kom\u00f3rek, potrzebnych do obrony przed infekcjami.<\/p>\n\n\n\n Grasica najbardziej intensywnie pracuje<\/strong> w dzieci\u0144stwie<\/strong>, a jej aktywno\u015b\u0107 pozostaje du\u017ca do okresu dojrzewania. W stosunku do ca\u0142ej masy cia\u0142a jest najwi\u0119ksza oko\u0142o 2-3 roku \u017cycia. W tym czasie powstaje bardzo du\u017ca liczba naiwnych limfocyt\u00f3w T \u2013 takich, kt\u00f3re jeszcze nie zetkn\u0119\u0142y si\u0119 z \u017cadnym drobnoustrojem (a tym samym z \u017cadnym antygenem). Dzi\u0119ki temu s\u0105 gotowe do rozpoznania wielu r\u00f3\u017cnych zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n W badaniach krwi u ma\u0142ych dzieci mo\u017cna wykry\u0107 wysoki odsetek limfocyt\u00f3w, kt\u00f3re niedawno opu\u015bci\u0142y grasic\u0119 i trafi\u0142y do krwi oraz obwodowych tkanek limfatycznych.<\/p>\n\n\n\n Wraz z wiekiem produkcja dojrza\u0142ych kom\u00f3rek uk\u0142adu immunologicznego stopniowo spada, cho\u0107 narz\u0105d ten zachowuje zdolno\u015b\u0107 do ich wytwarzania przez ca\u0142e \u017cycie. W\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b organizm utrzymuje r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy kom\u00f3rkami pami\u0119ci (kt\u00f3re \u201epami\u0119taj\u0105\u201d przebyte infekcje) a naiwnymi (przygotowanymi na nowe drobnoustroje).<\/p>\n\n\n\n Inwolucja to ju\u017c wspomniany wcze\u015bniej proces stopniowego zmniejszania obj\u0119to\u015bci i przebudowy mi\u0105\u017cszu grasicy.<\/strong> Zmiany rozpoczynaj\u0105 si\u0119 po okresie dojrzewania, ale ich tempo jest indywidualne \u2013 zale\u017cy m.in. od predyspozycji genetycznych, gospodarki hormonalnej, masy cia\u0142a, obecno\u015bci niedobor\u00f3w pokarmowych i og\u00f3lnego stanu zdrowia.<\/p>\n\n\n\n Po 60. roku \u017cycia inwolucja grasicy jest zazwyczaj mocno zaawansowana, ale rzadko ca\u0142kowita. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w w mi\u0105\u017cszu dominuj\u0105 obszary wype\u0142nione tkank\u0105 t\u0142uszczow\u0105 i \u0142\u0105czn\u0105, jednak w wielu miejscach utrzymuj\u0105 si\u0119 niewielkie ogniska zachowanej kory. To tzw. obraz mozaikowy<\/strong> \u2013 wyspy aktywnej tkanki limfatycznej s\u0105 rozproszone w\u015br\u00f3d obszar\u00f3w przebudowanych. W takim stanie produkcja limfocyt\u00f3w T jest bardzo ograniczona. Uk\u0142ad odporno\u015bciowy w wi\u0119kszym stopniu opiera si\u0119 na kom\u00f3rkach pami\u0119ci, kt\u00f3re powsta\u0142y w poprzednich dekadach \u017cycia. Mi\u0119dzy innymi z tego powodu m\u00f3wi si\u0119 o ni\u017cszej odporno\u015bci u senior\u00f3w<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz inwolucji fizjologicznej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tak\u017ce inwolucj\u0119 przyspieszon\u0105 (przypadkow\u0105). Mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 po ci\u0119\u017ckich infekcjach, leczeniu cytostatykami, d\u0142ugotrwa\u0142ym stosowaniu glikokortykosteroid\u00f3w, a tak\u017ce w nast\u0119pstwie du\u017cych uraz\u00f3w lub wyniszczenia organizmu. W takim przypadku spadek liczby nowych limfocyt\u00f3w T mo\u017ce przej\u015bciowo obni\u017cy\u0107 odporno\u015b\u0107 na nowe patogeny. W wielu sytuacjach, gdy przyczyna ust\u0119puje, grasica odzyskuje cz\u0119\u015b\u0107 swojej funkcji <\/strong>\u2013 pod warunkiem, \u017ce jej struktura nie zosta\u0142a trwale uszkodzona.<\/p>\n\n\n <\/div>\n O wielu funkcjach grasicy ju\u017c powiedzieli\u015bmy. Kilka z nich jeszcze warto om\u00f3wi\u0107. Podsumujmy zadania, kt\u00f3re ten narz\u0105d uk\u0142adu limfatycznego pe\u0142ni w organizmie.<\/p>\n\n\n\n Zaburzenia w funkcjonowaniu grasicy mog\u0105 mie\u0107 pocz\u0105tek w okresie rozwoju p\u0142odowego lub w czasie dojrzewania. Cz\u0119\u015b\u0107 przypadk\u00f3w wynika z powi\u0119kszenia narz\u0105du, proces\u00f3w nowotworowych albo z b\u0142\u0119dnej regulacji odpowiedzi immunologicznej.<\/p>\n\n\n\n Obraz kliniczny jest zr\u00f3\u017cnicowany \u2013 od przypadkowego wykrycia poszerzenia cienia w \u015br\u00f3dpiersiu w badaniu obrazowym, a\u017c po zespo\u0142y symptom\u00f3w, kt\u00f3re dotycz\u0105 wielu uk\u0142ad\u00f3w. Dlatego w diagnostyce wa\u017cne jest szczeg\u00f3\u0142owe zebranie informacji o objawach \u2013 zar\u00f3wno tych odczuwanych miejscowo w klatce piersiowej, jak i og\u00f3lnych, dotycz\u0105cych ca\u0142ego organizmu.<\/p>\n\n\n\n Grasiczak to rzadki nowotw\u00f3r wywodz\u0105cy si\u0119 z kom\u00f3rek grasicy. W medycynie u\u017cywa si\u0119 dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych sposob\u00f3w opisu tego nowotworu:<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cne jest odr\u00f3\u017cnienie grasiczaka od raka grasicy. To dwa r\u00f3\u017cne nowotwory wywodz\u0105ce si\u0119 z kom\u00f3rek nab\u0142onkowych grasicy, ale r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 pod wzgl\u0119dem obrazu histopatologicznego i rokowania.<\/p>\n\n\n\n Objawy grasiczaka<\/strong> pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wtedy, gdy guz zaczyna uciska\u0107 s\u0105siednie struktury. Mog\u0105 to by\u0107:<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi guz uciska \u017cy\u0142\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 g\u00f3rn\u0105, dochodzi do obrz\u0119ku twarzy, poszerzenia \u017cy\u0142 na szyi i uczucia rozpierania w g\u0142owie. U wielu os\u00f3b grasiczak wykrywany jest przypadkowo \u2013 w czasie bada\u0144 obrazowych wykonywanych z innego powodu. Cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142istnieje z<\/strong> miasteni\u0105<\/strong> \u2013 chorob\u0105, kt\u00f3r\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo opisujemy poni\u017cej. Mo\u017cliwe jest tak\u017ce wyst\u0119powanie innych chor\u00f3b autoimmunologicznych<\/a> (np. tocznia rumieniowatego uk\u0142adowego<\/a>).<\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 DiGeorge\u2019a jest chorob\u0105 genetyczn\u0105, kt\u00f3ra rozwija si\u0119 w wyniku utraty fragmentu chromosomu 22 (region 22q11.2). Do zmiany dochodzi jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym, a jej konsekwencj\u0105 jest zaburzenie rozwoju trzeciej oraz czwartej kieszeni gard\u0142owej.<\/p>\n\n\n\n Cofaj\u0105c si\u0119 do poprzednich opis\u00f3w, mo\u017cemy przypomnie\u0107 sobie, \u017ce na wczesnych etapach ci\u0105\u017cy u rozwijaj\u0105cego si\u0119 p\u0142odu to w\u0142a\u015bnie w trzeciej kieszeni gard\u0142owej kszta\u0142tuje si\u0119 grasica. Skutkiem mutacji jest niedorozw\u00f3j lub brak grasicy i przytarczyc oraz wady serca.<\/p>\n\n\n\n Skupiaj\u0105c si\u0119 na roli grasicy, warto zaznaczy\u0107, \u017ce nasilenie problem\u00f3w z odporno\u015bci\u0105, za kt\u00f3r\u0105 ten narz\u0105d odpowiada, zale\u017cy od stopnia jej uszkodzenia.<\/p>\n\n\n\n Niedorozw\u00f3j grasicy wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce w krwi kr\u0105\u017cy zbyt ma\u0142o limfocyt\u00f3w T chroni\u0105cych organizm.<\/p>\n\n\n\n Chocia\u017c w tym artykule skupiamy si\u0119 na grasicy, nale\u017cy wspomnie\u0107 tak\u017ce o innych konsekwencjach mutacji. Uszkodzenie przytarczyc prowadzi do spadku st\u0119\u017cenia wapnia we krwi, a taki stan u noworodk\u00f3w mo\u017ce powodowa\u0107 dr\u017cenia i napady drgawkowe. Wady \u0142uku aorty i przegrody serca objawiaj\u0105 si\u0119 sinic\u0105,<\/strong> szybkim m\u0119czeniem si\u0119 oraz trudno\u015bciami z karmieniem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n U cz\u0119\u015bci chorych wyst\u0119puj\u0105 charakterystyczne rysy twarzy<\/strong> (m.in. wyd\u0142u\u017cona twarz, ma\u0142a \u017cuchwa, nisko osadzone uszy), ale nie s\u0105 kryterium, kt\u00f3re pacjent musi spe\u0142nia\u0107, by specjali\u015bci mogli postawi\u0107 diagnoz\u0119. Gdy w badaniach obrazowych u niemowl\u0119cia nie wida\u0107 grasicy, najcz\u0119\u015bciej zleca si\u0119 testy genetyczne w kierunku delecji 22q11.2.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wraz z dorastaniem cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w do\u015bwiadcza zmniejszenia cz\u0119sto\u015bci infekcji, poniewa\u017c inne narz\u0105dy limfatyczne przejmuj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 funkcji grasicy. Nadal jednak istnieje wi\u0119ksze ryzyko wyst\u0105pienia schorze\u0144 autoimmunologicznych i innych powik\u0142a\u0144, dlatego potrzebna jest sta\u0142a kontrola lekarska oraz indywidualnie dobrana profilaktyka zaka\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n Miastenia rzekomopora\u017ana to choroba, w kt\u00f3rej uk\u0142ad odporno\u015bciowy wytwarza przeciwcia\u0142a blokuj\u0105ce przekazywanie impuls\u00f3w nerwowych do mi\u0119\u015bni. Najcz\u0119\u015bciej s\u0105 to przeciwcia\u0142a przeciw receptorowi acetylocholinowemu (AChR), rzadziej przeciw bia\u0142ku MuSK.<\/p>\n\n\n\n U wielu chorych z miasteni\u0105 stwierdza si\u0119 nieprawid\u0142owo\u015bci w obr\u0119bie grasicy \u2013 mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 jej przerost z tworzeniem grudek ch\u0142onnych lub obecno\u015b\u0107 grasiczaka.<\/p>\n\n\n\n Powi\u0119kszona grasica <\/strong>w takich przypadkach staje si\u0119 miejscem, gdzie uk\u0142ad odporno\u015bciowy \u201euczy si\u0119\u201d w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b rozpoznawa\u0107 elementy w\u0142asnego organizmu. Struktura zr\u0119bu grasicy i obecne w niej substancje sygna\u0142owe (chemokiny) sprzyjaj\u0105 prezentowaniu antygen\u00f3w w taki spos\u00f3b, w wyniku kt\u00f3rego powstaj\u0105 autoprzeciwcia\u0142a. Gdy grasica dzia\u0142a nieprawid\u0142owo, \u0142atwiej dochodzi do rozwoju miastenii.<\/p>\n\n\n\n Objawy<\/strong> miastenii<\/strong> to m\u0119czliwo\u015b\u0107 mi\u0119\u015bni, opadanie powiek, podw\u00f3jne widzenie, trudno\u015bci w \u017cuciu i po\u0142ykaniu, a w zaostrzeniach niewydolno\u015b\u0107 oddechow\u0105. W badaniach laboratoryjnych mierzy si\u0119 poziom przeciwcia\u0142, a neurolog<\/a> (to ten specjalista najcz\u0119\u015bciej prowadzi proces diagnostyczny) mo\u017ce zleci\u0107 wykonanie pr\u00f3b farmakologicznych i ocen\u0119 przewodnictwa nerwowo-mi\u0119\u015bniowego.<\/p>\n\n\n\n W pi\u015bmiennictwie pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce doniesienia o powi\u0105zaniach z czyst\u0105 aplazj\u0105 czerwonokrwinkow\u0105, zapaleniami tkanki \u0142\u0105cznej oraz z toczniem rumieniowatym uk\u0142adowym. Zwi\u0105zki s\u0105 s\u0142absze ni\u017c w miastenii, jednak wci\u0105\u017c s\u0105 wa\u017cnym elementem w planowaniu post\u0119powania. Je\u017celi u doros\u0142ego pacjenta razem z cechami autoimmunizacji i cieniem w przednim \u015br\u00f3dpiersiu pojawia si\u0119 zesp\u00f3\u0142 og\u00f3lnych objaw\u00f3w (os\u0142abienie, chudni\u0119cie czy stany podgor\u0105czkowe), prowadzi si\u0119 dalsz\u0105 diagnostyk\u0119.<\/p>\n\n\n\n Jak ju\u017c wiesz, grasica to narz\u0105d uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3ry u dzieci jest du\u017cy i aktywny, a z czasem stopniowo zanika. W badaniach obrazowych mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 inaczej w zale\u017cno\u015bci od wieku, stanu zdrowia i ewentualnych chor\u00f3b. Je\u015bli lekarz podejrzewa, \u017ce u pacjenta mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 zaburzenia zwi\u0105zane z grasic\u0105, planuje kolejne etapy diagnostyki.<\/p>\n\n\n\n Pierwsz\u0105 procedur\u0105 diagnostyczn\u0105 zazwyczaj bywa zdj\u0119cie RTG klatki piersiowej<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n Inne badania obrazowe wykorzystywane w diagnostyce to:<\/p>\n\n\n\n Lekarz mo\u017ce zleci\u0107 ocen\u0119 liczby i rodzaju limfocyt\u00f3w, poziomu immunoglobulin oraz obecno\u015bci autoprzeciwcia\u0142. Wyniki pomagaj\u0105 ustali\u0107, czy grasica pracuje prawid\u0142owo i czy problem nie ma t\u0142a autoimmunologicznego.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli obraz w badaniach uwidacznia przerost grasicy i sugeruje nowotw\u00f3r, konieczne mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 pobranie fragmentu<\/strong> tkanki<\/strong> do badania pod mikroskopem.<\/strong> Czasem jednak guz usuwa si\u0119 od razu, a rozpoznanie stawia po operacji.<\/p>\n\n\n\n W przypadku guz\u00f3w standardem leczenia jest tymektomia<\/strong> \u2013 operacyjne usuni\u0119cie grasicy wraz z guzem. Wynika to z budowy narz\u0105du \u2013 tkanka grasicza ma nieregularny kszta\u0142t i rozci\u0105ga si\u0119 wzd\u0142u\u017c przedniego \u015br\u00f3dpiersia, wi\u0119c samo wyci\u0119cie guza z pozostawieniem reszty grasicy mog\u0142oby zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko nawrotu.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze raz wr\u00f3\u0107my do tego, \u017ce grasica jest najbardziej aktywna w \u017cyciu zarodkowym i okresie dojrzewania. Je\u015bli narz\u0105d zostanie usuni\u0119ty u doros\u0142ego, uk\u0142ad immunologiczny jest w stanie nadal funkcjonowa\u0107, poniewa\u017c wytworzone wcze\u015bniej limfocyty T mog\u0105 si\u0119 rozmna\u017ca\u0107 i zachowywa\u0107 swoje funkcje przez wiele lat. <\/p>\n\n\n\n Leczenie wygl\u0105da inaczej, gdy grasica nie wykszta\u0142ca si\u0119 w prawid\u0142owy spos\u00f3b jeszcze w \u017cyciu p\u0142odowym lub gdy zostaje usuni\u0119ta w pierwszych latach \u017cycia. W takich sytuacjach mog\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 ci\u0119\u017ckie niedobory odporno\u015bci. W badaniach krwi wida\u0107 wtedy niski poziom limfocyt\u00f3w T przy prawid\u0142owej liczbie limfocyt\u00f3w B, a w niekt\u00f3rych chorobach dodatkowo ca\u0142kowity brak gamma-globulin.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W medycynie coraz lepiej rozumiemy, jak wspiera\u0107 osoby chore. Lekarze potrafi\u0105 szybciej rozpoznawa\u0107 problemy, dobiera\u0107 skuteczniejsz\u0105 profilaktyk\u0119 i lepiej planowa\u0107 leczenie. Nauka wci\u0105\u017c idzie naprz\u00f3d, a nowe metody diagnostyczne i terapeutyczne daj\u0105 coraz wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci zachowania zdrowia nawet bez grasicy.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Budowa i rozw\u00f3j grasicy<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
Grasica u dzieci i doros\u0142ych<\/h3>\n\n\n\n
\n
Inwolucja grasicy \u2013 co oznacza i kiedy nast\u0119puje?<\/h3>\n\n\n\n
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n Jakie funkcje pe\u0142ni grasica w organizmie?<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nChoroby zwi\u0105zane z grasic\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Grasiczak (nowotw\u00f3r grasicy)<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
Zesp\u00f3\u0142 DiGeorge\u2019a<\/h3>\n\n\n\n
\n
Miastenia i inne choroby autoimmunologiczne<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nDiagnostyka i badania grasicy<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/rodzina-widget-700x600.webp\")