\n\n\n\n
Apatia \u2013 wszystko, co warto wiedzie\u0107<\/h2>\n\n\n\n\n- Czym jest apatia i jak j\u0105 rozpozna\u0107?<\/strong> Apatia to zaburzenie motywacji, objawiaj\u0105ce si\u0119 znacznym zoboj\u0119tnieniem emocjonalnym (tzw. sp\u0142ycenie afektu). Pacjent traci zainteresowanie pasjami, ma trudno\u015bci z planowaniem i rozpoczynaniem dzia\u0142a\u0144 oraz wycofuje si\u0119 z kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/li>\n\n\n\n
- Czy apatia to to samo co depresja lub lenistwo?<\/strong> Nie. W depresji dominuje g\u0142\u0119boki smutek i poczucie winy, podczas gdy w apatii g\u0142\u00f3wnym objawem jest „pustka” i brak odczuwania silnych emocji. Apatia nie jest te\u017c lenistwem, lecz objawem zaburze\u0144 w pracy m\u00f3zgu (np. w uk\u0142adzie dopaminy).<\/li>\n\n\n\n
- Jakie s\u0105 najcz\u0119stsze przyczyny apatii?<\/strong> Stan apatii jest sygna\u0142em, \u017ce w organizmie mo\u017ce dzia\u0107 si\u0119 co\u015b niepokoj\u0105cego. Jej przyczyny bywaj\u0105 neurologiczne (np. choroba Alzheimera, Parkinsona, stan po udarze), psychiczne (np. schizofrenia, depresja) lub somatyczne (np. niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy).<\/li>\n\n\n\n
- Jak wygl\u0105da diagnostyka i leczenie apatii?<\/strong> Gdy zoboj\u0119tnienie utrudnia \u017cycie przez ponad 4 tygodnie, konieczna jest wizyta u specjalisty (neurologa lub psychiatry). Leczenie apatii polega przede wszystkim na terapii choroby podstawowej, kt\u00f3ra j\u0105 wywo\u0142uje, cz\u0119sto wspieranej psychoterapi\u0105.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest apatia?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy apatii \u2013 jak j\u0105 rozpozna\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Apatia \u2013 przyczyny psychiczne, neurologiczne i somatyczne<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Apatia a depresja \u2013 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka apatii \u2013 kiedy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do specjalisty?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie apatii<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak wspiera\u0107 osob\u0119 zmagaj\u0105c\u0105 si\u0119 z apati\u0105?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/baner-epolmed-promo.webp\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest apatia? Definicja i charakterystyka zaburzenia<\/h2>\n\n\n\n
Motywacj\u0105 do dzia\u0142ania okre\u015blamy zdolno\u015b\u0107 do inicjowania i podtrzymywania aktywno\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 pom\u00f3c nam osi\u0105gn\u0105\u0107 konkretny efekt. W codziennym funkcjonowaniu cz\u0119sto stawiamy j\u0105 obok ambicji i d\u0105\u017cenia do swoich cel\u00f3w. Sp\u00f3jrzmy na ni\u0105 nieco szerzej \u2013 mo\u017cna by\u0107 przecie\u017c zmotywowanym do nauki j\u0119zyka, \u0107wicze\u0144 czy sprz\u0105tania, ale tak\u017ce do ugotowania obiadu, wstania z \u0142\u00f3\u017cka czy p\u00f3j\u015bcia do pracy.<\/p>\n\n\n\n
Na co dzie\u0144 raczej nie zastanawiamy si\u0119 nad tym, co dzieje si\u0119 w naszym m\u00f3zgu, kiedy jeste\u015bmy do czego\u015b zmotywowani.<\/strong> Teraz jednak to zr\u00f3bmy \u2013 \u0142atwiej b\u0119dzie nam zrozumie\u0107 definicj\u0119, przyczyny i objawy apatii.<\/p>\n\n\n\nProces wykonywania konkretnych czynno\u015bci jest wynikiem skoordynowanej pracy kilku struktur m\u00f3zgu. W prawid\u0142owych warunkach sygna\u0142 z otoczenia (np. widok jedzenia) lub impuls wewn\u0119trzny (np. poczucie g\u0142odu) aktywuje uk\u0142ad limbiczny<\/strong>. Jest to zesp\u00f3\u0142 struktur odpowiadaj\u0105cych za odczuwanie emocji, zapami\u0119tywanie do\u015bwiadcze\u0144 i ocen\u0119 ich znaczenia. Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego uk\u0142adu jest cia\u0142o migda\u0142owate<\/strong>, kt\u00f3re nadaje impulsom warto\u015b\u0107 emocjonaln\u0105, oraz hipokamp<\/strong> \u2013 struktura zwi\u0105zana z pami\u0119ci\u0105 i kontekstem sytuacyjnym.<\/p>\n\n\n\nInformacje z uk\u0142adu limbicznego trafiaj\u0105 do kory przedczo\u0142owej. Ta cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu planuje sekwencj\u0119 dzia\u0142a\u0144, przewiduje mo\u017cliwe konsekwencje i wybiera strategi\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia celu (w spos\u00f3b dla nas \u015bwiadomy lub automatyczny) \u2013 okre\u015bla kolejno\u015b\u0107 czynno\u015bci, ocenia mo\u017cliwe skutki ka\u017cdego kroku i wybiera ten, kt\u00f3ry pozwoli osi\u0105gn\u0105\u0107 zamierzony efekt. Na tym etapie do pracy w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 j\u0105dra podstawy<\/strong> (grupa struktur g\u0142\u0119boko w m\u00f3zgu), kt\u00f3re inicjuj\u0105 ruchy dowolne oraz kontroluj\u0105 motoryczne aspekty zachowa\u0144. Uk\u0142ad limbiczny wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a m.in. ze wzg\u00f3rzem, przekazuj\u0105cym informacje pochodz\u0105ce z narz\u0105d\u00f3w zmys\u0142\u00f3w oraz z podwzg\u00f3rzem, kt\u00f3re integruje je z reakcjami fizjologicznymi organizmu.<\/p>\n\n\n\nCa\u0142y proces wymaga sprawnej komunikacji. Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie wszystkich tych struktur jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki neuroprzeka\u017anikom \u2013 substancjom chemicznym produkowanym w organizmie, kt\u00f3re przenosz\u0105 sygna\u0142y pomi\u0119dzy neuronami<\/strong> (kom\u00f3rkami uk\u0142adu nerwowego).<\/p>\n\n\n\nJednym z wa\u017cnych neuroprzeka\u017anik\u00f3w jest dopamina<\/a><\/strong> \u2013 pomaga przewidzie\u0107 nagrod\u0119 i nadaje znaczenie temu, co robimy. Wzmacnia motywacj\u0119, odczuwanie przyjemno\u015bci i po\u015brednio sprawia, \u017ce wykonanie zadania staje si\u0119 dla nas atrakcyjne, a ch\u0119\u0107 podj\u0119cia kolejnej aktywno\u015bci jest silniejsza.<\/p>\n\n\n\nW motywacji bior\u0105 te\u017c udzia\u0142 inne substancje, m.in. serotonina<\/a> i noradrenalina, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na nastr\u00f3j, uwag\u0119 i poziom pobudzenia.<\/p>\n\n\n\nZatem apatia<\/strong> pojawia si\u0119 wtedy, gdy na kt\u00f3rym\u015b etapie tego z\u0142o\u017conego \u0142a\u0144cucha wyst\u0105pi zaburzenie. Mo\u017ce to by\u0107 uszkodzenie tkanki m\u00f3zgowej, niew\u0142a\u015bciwa komunikacja pomi\u0119dzy strukturami lub zmiany w st\u0119\u017ceniu neuroprzeka\u017anik\u00f3w. Skutkiem jest wtedy przerwanie procesu motywacyjnego<\/strong> \u2013 osoba rozumie, \u017ce sytuacja wymaga reakcji, lecz nie odczuwa impulsu, aby j\u0105 podj\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\nApatia jest opisywana jako zaburzenie motywacyjne. W obrazie klinicznym wyr\u00f3\u017cnia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- wymiar emocjonalny<\/strong> \u2013 sp\u0142ycenie afektu i ograniczon\u0105 zdolno\u015b\u0107 do prze\u017cywania przyjemno\u015bci;<\/li>\n\n\n\n
- wymiar poznawczy<\/strong> \u2013 trudno\u015bci w planowaniu, utrzymaniu uwagi i ustalaniu priorytet\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- wymiar behawioralny <\/strong>\u2013 ograniczenie spontanicznych aktywno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n
![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/psycholog.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz przyt\u0142oczenie codziennymi obowi\u0105zkami lub mierzysz si\u0119 z trudnymi emocjami, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 funkcjonowanie? Skorzystaj z porady psychologa, aby poszuka\u0107 sposob\u00f3w na popraw\u0119 komfortu psychicznego.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy apatii \u2013 jak j\u0105 rozpozna\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nNajcz\u0119\u015bciej objawy stanu apatii i zoboj\u0119tnienia pojawiaj\u0105 si\u0119 stopniowo i z czasem zaczynaj\u0105 narasta\u0107. S\u0105 jednak sytuacje, gdzie stan psychiczny pacjenta jest konsekwencj\u0105 innych schorze\u0144. Wtedy apatia mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 nagle.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze symptomy \u2013 szczeg\u00f3lnie gdy patrzymy na nie w pojedynk\u0119 \u2013 mog\u0105 by\u0107 uznawane za cz\u0119\u015b\u0107 codziennego \u017cycia. Brak motywacji do dzia\u0142ania zdarza si\u0119 przecie\u017c ka\u017cdemu z nas. Maj\u0105c jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107 symptom\u00f3w, mo\u017cemy by\u0107 na nie bardziej uwa\u017cni \u2013 u samego siebie, ale tak\u017ce u os\u00f3b ze swojego najbli\u017cszego otoczenia.<\/p>\n\n\n\n
Apatia to stan, w kt\u00f3rym pacjent zaczyna odk\u0142ada\u0107 lub zaniedbywa\u0107 zadania, kt\u00f3re wcze\u015bniej wykonywa\u0142 bez wi\u0119kszego wysi\u0142ku i planowania<\/strong> (np. przygotowanie posi\u0142ku czy utrzymanie porz\u0105dku). Z czasem maleje zainteresowanie czynno\u015bciami rekreacyjnymi, hobby lub kontaktami spo\u0142ecznymi, kt\u00f3re wcze\u015bniej przynosi\u0142y satysfakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\nW ka\u017cdej ze wspomnianych wcze\u015bniej sfer (emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej) u osoby apatycznej mo\u017cna zaobserwowa\u0107 pewne zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n
Jak ju\u017c wspomniano, w sferze emocjonalnej widoczne jest sp\u0142ycenie afektu<\/strong> \u2013 poj\u0119cie to odnosi si\u0119 do ograniczenia spontanicznych reakcji na bod\u017ace emocjonalne i bod\u017ace fizyczne. Twarz pacjenta staje si\u0119 mniej ekspresyjna, g\u0142os przybiera monotonn\u0105 intonacj\u0119, a gestykulacja zanika. Wydarzenia, kt\u00f3re u wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b wywo\u0142a\u0142yby rado\u015b\u0107, zaskoczenie lub smutek, u osoby apatycznej pozostaj\u0105 bez wyra\u017anej reakcji. <\/p>\n\n\n\nCz\u0119sto wyst\u0119puje tak\u017ce anhedonia, <\/strong>czyli utrata zdolno\u015bci odczuwania przyjemno\u015bci. Symptomy mog\u0105 dotyczy\u0107 ka\u017cdej sfery \u017cycia. W przypadku os\u00f3b dotkni\u0119tych problemem m\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o apatii seksualnej<\/strong> (zoboj\u0119tnienia, kt\u00f3re dotyka relacji partnerskich \u2013 trzeba jednak uwa\u017ca\u0107, by nie myli\u0107 tego stanu z zaburzeniami libido<\/a> o pod\u0142o\u017cu hormonalnym).<\/p>\n\n\n\nW obszarze poznawczym<\/strong> pojawiaj\u0105 si\u0119 problemy zwi\u0105zane z utrzymaniem uwagi, przechodzeniem mi\u0119dzy zadaniami, spowolnieniem my\u015blenia i ograniczon\u0105 zdolno\u015bci\u0105 do planowania kolejnych krok\u00f3w. Czasami pacjent sprawia wra\u017cenie, jakby mia\u0142 trudno\u015bci z rozpocz\u0119ciem nawet prostych czynno\u015bci (m.in. wstania z \u0142\u00f3\u017cka czy przygotowania kanapki).<\/p>\n\n\n\nW wymiarze behawioralnym<\/strong> obserwuje si\u0119 wyra\u017ane zmniejszenie spontanicznych zachowa\u0144. Osoba dotkni\u0119ta apati\u0105 ogranicza kontakt z otoczeniem, wycofuje si\u0119 z \u017cycia towarzyskiego, rezygnuje z aktywno\u015bci ruchowej czy nie przywi\u0105zuje uwagi do wygl\u0105du zewn\u0119trznego. Nie inicjuje rozm\u00f3w ani spotka\u0144, rzadziej reaguje na propozycje wsp\u00f3lnego sp\u0119dzenia czasu. Wa\u017cne jest, \u017ce w przypadkach apatii te i podobne zachowania nie s\u0105 wynikiem \u015bwiadomej rezygnacji, lecz konsekwencj\u0105 os\u0142abienia mechanizmu motywacji.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nApatia \u2013 przyczyny psychiczne, neurologiczne i somatyczne<\/h2>\n\n\n\n
Apatia cz\u0119sto jest wymieniana w\u015br\u00f3d objaw\u00f3w innych chor\u00f3b. Jej przyczyn\u0105 mog\u0105 by\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n- choroba Parkinsona<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- choroba Alzheimera<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- stwardnienie rozsiane<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- choroba Huntingtona<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- choroba afektywna dwubiegunowa<\/a> (w fazie depresyjnej),<\/li>\n\n\n\n
- schizofrenia<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- udar m\u00f3zgu,<\/li>\n\n\n\n
- guzy m\u00f3zgu zlokalizowane w p\u0142atach czo\u0142owych lub uk\u0142adzie limbicznym,<\/li>\n\n\n\n
- urazy m\u00f3zgu,<\/li>\n\n\n\n
- niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- depresja<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142e choroby uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia,<\/li>\n\n\n\n
- choroby nowotworowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W organizmie zdrowej osoby motywacja jest efektem ci\u0105g\u0142ego przep\u0142ywu sygna\u0142\u00f3w mi\u0119dzy strukturami m\u00f3zgu oraz uk\u0142adami hormonalnym i metabolicznym \u2013 to ju\u017c wiesz. Je\u015bli w kt\u00f3rym\u015b z tych obszar\u00f3w dojdzie do zaburze\u0144, proces ulega przerwaniu. Sygna\u0142 dociera, ale nie wywo\u0142uje pe\u0142nej odpowiedzi<\/strong> \u2013 tak jakby m\u00f3zg otrzyma\u0142 informacj\u0119 o potrzebie dzia\u0142ania, lecz nie potrafi\u0142 uruchomi\u0107 odpowiednich procedur. Istnieje tak\u017ce inny scenariusz, w kt\u00f3rym problem pojawia si\u0119 wcze\u015bniej. Sam bodziec nie zostaje wygenerowany lub nie jest uznany przez organizm za istotny.<\/p>\n\n\n\nW chorobach neurologicznych \u017ar\u00f3d\u0142em problemu bywaj\u0105 zmiany w strukturach odpowiedzialnych za planowanie i inicjowanie ruch\u00f3w. Uszkodzenie kory przedczo\u0142owej<\/strong> ogranicza zdolno\u015b\u0107 do opracowania planu dzia\u0142ania, a zaburzenia w obr\u0119bie j\u0105der podstawy utrudniaj\u0105 przekazanie tego planu do o\u015brodk\u00f3w steruj\u0105cych ruchami. U os\u00f3b z chorob\u0105 Parkinsona dodatkowym czynnikiem jest zmniejszenie produkcji dopaminy w istocie czarnej \u2013 obszarze m\u00f3zgu, kt\u00f3ry odpowiada za kontrol\u0119 motoryki i motywacji.<\/p>\n\n\n\nZaburzenia psychiczne powoduj\u0105 inny typ zak\u0142\u00f3cenia \u2013 zamiast uszkodzenia anatomicznego pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia w neurochemicznej r\u00f3wnowadze. W depresji st\u0119\u017cenia serotoniny i noradrenaliny spadaj\u0105 poni\u017cej poziomu potrzebnego do utrzymania stabilnego nastroju i gotowo\u015bci do reagowania. W schizofrenii dochodzi do nieprawid\u0142owej aktywno\u015bci uk\u0142adu dopaminergicznego<\/strong>, kt\u00f3ra os\u0142abia zdolno\u015b\u0107 przewidywania nagrody i odczuwania satysfakcji.<\/p>\n\n\n\nPrzyczyn\u0105 apatii mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce choroby somatyczne. W niedoczynno\u015bci tarczycy obni\u017cony poziom hormon\u00f3w tarczycy spowalnia metabolizm i zmniejsza aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego. Efektem jest senno\u015b\u0107, poczucie ci\u0105g\u0142ego zm\u0119czenia, obni\u017cona koncentracja i brak energii do dzia\u0142a\u0144 wymagaj\u0105cych wysi\u0142ku. W chorobach uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/a> os\u0142abiona wydolno\u015b\u0107 serca prowadzi do przewlek\u0142ego niedotlenienia m\u00f3zgu, kt\u00f3re przek\u0142ada si\u0119 na wolniejsze przetwarzanie informacji i mniejsz\u0105 reaktywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\nNiezale\u017cnie od przyczyny, efekt jest do siebie zbli\u017cony. Przerywa si\u0119 naturalny cykl: impuls \u2013 opracowanie planu \u2013 wykonanie zadania.<\/strong><\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz przyt\u0142oczenie codziennymi obowi\u0105zkami lub mierzysz si\u0119 z trudnymi emocjami, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 funkcjonowanie? Skorzystaj z porady psychologa, aby poszuka\u0107 sposob\u00f3w na popraw\u0119 komfortu psychicznego.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nApatia a depresja \u2013 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nNa pierwszy rzut oka apatia i depresja mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 podobnie. W obu przypadkach pacjent sprawia wra\u017cenie wycofanego, zdaje si\u0119 nie mie\u0107 ch\u0119ci do dzia\u0142ania, rezygnuje z codziennych aktywno\u015bci i prezentuje utrat\u0119 zainteresowania otoczeniem. To jednak dwa odr\u0119bne stany \u2013 cho\u0107 czasami faktycznie wyst\u0119puj\u0105 jednocze\u015bnie (st\u0105d te\u017c depresja pojawia si\u0119 na li\u015bcie potencjalnych przyczyn apatii).<\/p>\n\n\n\n
W depresji <\/strong>g\u0142\u00f3wnym problemem jest obni\u017cenie nastroju, utrzymuj\u0105ce si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas i cz\u0119sto po\u0142\u0105czone z bardzo niskim poczuciem w\u0142asnej warto\u015bci, brakiem ch\u0119ci i sensu \u017cycia, a tak\u017ce nasileniem negatywnych my\u015bli (niekiedy my\u015bli samob\u00f3jczych). Osoba zmagaj\u0105ca si\u0119 z depresj\u0105 odczuwa emocjonalne cierpienie i po cz\u0119\u015bci jest \u015bwiadoma trudnej sytuacji, w kt\u00f3rej si\u0119 znajduje (chocia\u017c w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie jest w stanie samodzielnie sobie z ni\u0105 poradzi\u0107). Pojawiaj\u0105 si\u0119 reakcje emocjonalne, cho\u0107 przewa\u017caj\u0105 te zwi\u0105zane z przygn\u0119bieniem i l\u0119kiem.<\/p>\n\n\n\nW apatii <\/strong>emocje ulegaj\u0105 sp\u0142yceniu \u2013 pacjent reaguje s\u0142abiej lub wcale, niezale\u017cnie od charakteru bod\u017aca. Nie wyst\u0119puje intensywne poczucie smutku czy l\u0119ku<\/a>, a raczej ca\u0142kowite zoboj\u0119tnienie.<\/p>\n\n\n\nMechanizmy, kt\u00f3re zachodz\u0105 w organizmie w obu tych stanach, mog\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo nak\u0142ada\u0107, a jeden mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia drugiego. W licznych publikacjach potwierdzono, \u017ce u os\u00f3b z chorobami neurodegeneracyjnymi i zaburzeniami psychiatrycznymi d\u0142ugotrwa\u0142e stany apatii mog\u0105 poprzedza\u0107 epizody depresyjne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka apatii \u2013 kiedy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do specjalisty?<\/h2>\n\n\n\n
W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych zaburze\u0144 o pod\u0142o\u017cu psychicznym nie ma jednego badania laboratoryjnego czy obrazowego, kt\u00f3re jednoznacznie wskazywa\u0142oby na wyst\u0119powanie apatii u osoby, kt\u00f3ra prezentuje niepokoj\u0105ce zachowania. W procesie stawiania rozpoznania korzysta si\u0119 z kryteri\u00f3w diagnostycznych oraz skal oceniaj\u0105cych nasilenie objaw\u00f3w (na podstawie wywiadu i obserwacji).<\/p>\n\n\n\n
Lekarze i badacze pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 wieloma r\u00f3\u017cnymi testami i kwestionariuszami. Ka\u017cde z wykorzystywanych narz\u0119dzi zosta\u0142o opracowane w innym celu \u2013 jedne powsta\u0142y z my\u015bl\u0105 o osobach po udarze, inne dla os\u00f3b z chorob\u0105 Alzheimera, a jeszcze inne dla oceny zaburze\u0144 motywacji w przebiegu ot\u0119pie\u0144. Cho\u0107 ich nazwy i formaty mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, wszystkie odnosz\u0105 si\u0119 do trzech g\u0142\u00f3wnych wymiar\u00f3w apatii: emocjonalnego, poznawczego i behawioralnego.<\/p>\n\n\n\n
Apati\u0119 stwierdza si\u0119, je\u015bli u badanej osoby wyst\u0119puj\u0105 objawy w co najmniej 2 z 3 obszar\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re utrzymuj\u0105 si\u0119 przez co najmniej 4 tygodnie.<\/p>\n\n\n\nTaki okres wynika z og\u00f3lnie przyjmowanych kryteri\u00f3w diagnostycznych, jednak w praktyce klinicznej czas ten ocenia si\u0119 indywidualnie \u2013 w niekt\u00f3rych sytuacjach (np. po udarze<\/a>, urazie m\u00f3zgu czy w ostrych zaburzeniach metabolicznych) rozpoznanie mo\u017cna postawi\u0107 wcze\u015bniej, je\u015bli obraz objaw\u00f3w jest jednoznaczny.<\/p>\n\n\n\nWa\u017cnym elementem diagnostyki jest wykluczenie innych przyczyn<\/strong>, poniewa\u017c to od nich b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o dobranie odpowiedniego post\u0119powania w \u0142agodzeniu objaw\u00f3w i leczeniu.<\/p>\n\n\n\nDo specjalisty \u2013 neurologa<\/a>, psychiatry<\/a> lub psychologa<\/a> klinicznego \u2013 warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119, gdy:<\/p>\n\n\n\n\n- objawy utrzymuj\u0105 si\u0119 powy\u017cej miesi\u0105ca i wp\u0142ywaj\u0105 na codzienne funkcjonowanie;<\/li>\n\n\n\n
- pozorne zniech\u0119cenie wyst\u0119puje jednocze\u015bnie z innymi niepokoj\u0105cymi dolegliwo\u015bciami (np. ci\u0105g\u0142ym brakiem energii, zaburzeniami pami\u0119ci<\/a>, mowy czy nag\u0142ymi zmianami nastroju);<\/li>\n\n\n\n
- symptomy pojawi\u0142y si\u0119 po urazie g\u0142owy, udarze, w przebiegu choroby neurologicznej lub po wprowadzeniu nowego leczenia farmakologicznego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szybkie dzia\u0142anie jest bardzo wa\u017cne, poniewa\u017c apatia mo\u017ce mie\u0107 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w innych rozwijaj\u0105cych si\u0119 zaburzeniach. Samo postawienie rozpoznania apatii zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 z rozpocz\u0119ciem procesu diagnostycznego w kierunku znalezienia jej przyczyny.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nLeczenie apatii \u2013 metody farmakologiczne i psychoterapia<\/h2>\n\n\n\n
Apatia mo\u017ce by\u0107 samodzielnym zespo\u0142em lub objawem innego schorzenia, dlatego najwa\u017cniejszym elementem leczenia jest znalezienie jej przyczyny. Dopiero po tym mo\u017cna dobra\u0107 strategi\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie mia\u0142a najwi\u0119ksze szanse powodzenia.<\/p>\n\n\n\n
W walce z apati\u0105 i jej konsekwencjami nieocenionym wsparciem jest praca z psychoterapeut\u0105<\/strong>. Specjalista mo\u017ce pom\u00f3c pacjentowi lepiej zrozumie\u0107 stan swojego zdrowia psychicznego i znale\u017a\u0107 metody, kt\u00f3re u\u0142atwi\u0105 mu radzenie sobie z objawami.<\/p>\n\n\n\nW wybranych przypadkach stosuje si\u0119 leki antydepresyjne, szczeg\u00f3lnie gdy apatia wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z depresj\u0105. Farmakoterapia powinna by\u0107 prowadzona pod kontrol\u0105 lekarza.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wspiera\u0107 osob\u0119 zmagaj\u0105c\u0105 si\u0119 z apati\u0105? Rola bliskich i otoczenia<\/h2>\n\n\n\n
Skuteczno\u015b\u0107 terapii ro\u015bnie, gdy obok profesjonalnego leczenia pacjent otrzymuje wsparcie bliskich. Chocia\u017c przyczyny problemu le\u017c\u0105 w zaburzeniach pracy m\u00f3zgu lub chorobach somatycznych, obecno\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie otoczenia<\/strong> wp\u0142ywaj\u0105 na to, czy osoba z problemem b\u0119dzie mia\u0142a szans\u0119 stopniowo odbudowa\u0107 utracone zachowania, reakcje i przyzwyczajenia.<\/p>\n\n\n\nZ perspektywy najbli\u017cszych najwa\u017cniejsze jest zrozumienie, \u017ce apatia nie jest wyborem ani brakiem silnej woli<\/strong>. Osoba w takim stanie nie rezygnuje \u015bwiadomie z kolejnych aktywno\u015bci. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce nasz bliski odmawia nam spotkania, zaniedbuje swoje obowi\u0105zki czy nie jest w stanie spe\u0142ni\u0107 postawionych przed nim zada\u0144, mo\u017ce pom\u00f3c zmieni\u0107 podej\u015bcie do pomocy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy mu zaoferowa\u0107 \u2013 bez narzucania presji, kt\u00f3ra mog\u0142aby wywo\u0142a\u0107 poczucie winy lub zniech\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\nWsparcie w leczeniu i zapobieganiu apatii mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 na stopniowym wprowadzaniu niewielkich, realistycznych zada\u0144. Mog\u0105 to by\u0107 kr\u00f3tkie spacery, wsp\u00f3lna aktywno\u015b\u0107 fizyczna<\/strong>, proste prace domowe czy przygotowanie posi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\nJe\u015bli chcemy mocno zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w pomoc bliskiej osobie, warto zasi\u0119gn\u0105\u0107 porady psychologa (mo\u017ce to by\u0107 ten sam specjalista, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracuje nasz bliski).<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest apatia?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy apatii \u2013 jak j\u0105 rozpozna\u0107?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Apatia \u2013 przyczyny psychiczne, neurologiczne i somatyczne<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Apatia a depresja \u2013 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka apatii \u2013 kiedy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do specjalisty?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie apatii<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Jak wspiera\u0107 osob\u0119 zmagaj\u0105c\u0105 si\u0119 z apati\u0105?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzym jest apatia? Definicja i charakterystyka zaburzenia<\/h2>\n\n\n\n
Motywacj\u0105 do dzia\u0142ania okre\u015blamy zdolno\u015b\u0107 do inicjowania i podtrzymywania aktywno\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 pom\u00f3c nam osi\u0105gn\u0105\u0107 konkretny efekt. W codziennym funkcjonowaniu cz\u0119sto stawiamy j\u0105 obok ambicji i d\u0105\u017cenia do swoich cel\u00f3w. Sp\u00f3jrzmy na ni\u0105 nieco szerzej \u2013 mo\u017cna by\u0107 przecie\u017c zmotywowanym do nauki j\u0119zyka, \u0107wicze\u0144 czy sprz\u0105tania, ale tak\u017ce do ugotowania obiadu, wstania z \u0142\u00f3\u017cka czy p\u00f3j\u015bcia do pracy.<\/p>\n\n\n\n
Na co dzie\u0144 raczej nie zastanawiamy si\u0119 nad tym, co dzieje si\u0119 w naszym m\u00f3zgu, kiedy jeste\u015bmy do czego\u015b zmotywowani.<\/strong> Teraz jednak to zr\u00f3bmy \u2013 \u0142atwiej b\u0119dzie nam zrozumie\u0107 definicj\u0119, przyczyny i objawy apatii.<\/p>\n\n\n\nProces wykonywania konkretnych czynno\u015bci jest wynikiem skoordynowanej pracy kilku struktur m\u00f3zgu. W prawid\u0142owych warunkach sygna\u0142 z otoczenia (np. widok jedzenia) lub impuls wewn\u0119trzny (np. poczucie g\u0142odu) aktywuje uk\u0142ad limbiczny<\/strong>. Jest to zesp\u00f3\u0142 struktur odpowiadaj\u0105cych za odczuwanie emocji, zapami\u0119tywanie do\u015bwiadcze\u0144 i ocen\u0119 ich znaczenia. Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego uk\u0142adu jest cia\u0142o migda\u0142owate<\/strong>, kt\u00f3re nadaje impulsom warto\u015b\u0107 emocjonaln\u0105, oraz hipokamp<\/strong> \u2013 struktura zwi\u0105zana z pami\u0119ci\u0105 i kontekstem sytuacyjnym.<\/p>\n\n\n\nInformacje z uk\u0142adu limbicznego trafiaj\u0105 do kory przedczo\u0142owej. Ta cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu planuje sekwencj\u0119 dzia\u0142a\u0144, przewiduje mo\u017cliwe konsekwencje i wybiera strategi\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia celu (w spos\u00f3b dla nas \u015bwiadomy lub automatyczny) \u2013 okre\u015bla kolejno\u015b\u0107 czynno\u015bci, ocenia mo\u017cliwe skutki ka\u017cdego kroku i wybiera ten, kt\u00f3ry pozwoli osi\u0105gn\u0105\u0107 zamierzony efekt. Na tym etapie do pracy w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 j\u0105dra podstawy<\/strong> (grupa struktur g\u0142\u0119boko w m\u00f3zgu), kt\u00f3re inicjuj\u0105 ruchy dowolne oraz kontroluj\u0105 motoryczne aspekty zachowa\u0144. Uk\u0142ad limbiczny wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a m.in. ze wzg\u00f3rzem, przekazuj\u0105cym informacje pochodz\u0105ce z narz\u0105d\u00f3w zmys\u0142\u00f3w oraz z podwzg\u00f3rzem, kt\u00f3re integruje je z reakcjami fizjologicznymi organizmu.<\/p>\n\n\n\nCa\u0142y proces wymaga sprawnej komunikacji. Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie wszystkich tych struktur jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki neuroprzeka\u017anikom \u2013 substancjom chemicznym produkowanym w organizmie, kt\u00f3re przenosz\u0105 sygna\u0142y pomi\u0119dzy neuronami<\/strong> (kom\u00f3rkami uk\u0142adu nerwowego).<\/p>\n\n\n\nJednym z wa\u017cnych neuroprzeka\u017anik\u00f3w jest dopamina<\/a><\/strong> \u2013 pomaga przewidzie\u0107 nagrod\u0119 i nadaje znaczenie temu, co robimy. Wzmacnia motywacj\u0119, odczuwanie przyjemno\u015bci i po\u015brednio sprawia, \u017ce wykonanie zadania staje si\u0119 dla nas atrakcyjne, a ch\u0119\u0107 podj\u0119cia kolejnej aktywno\u015bci jest silniejsza.<\/p>\n\n\n\nW motywacji bior\u0105 te\u017c udzia\u0142 inne substancje, m.in. serotonina<\/a> i noradrenalina, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na nastr\u00f3j, uwag\u0119 i poziom pobudzenia.<\/p>\n\n\n\nZatem apatia<\/strong> pojawia si\u0119 wtedy, gdy na kt\u00f3rym\u015b etapie tego z\u0142o\u017conego \u0142a\u0144cucha wyst\u0105pi zaburzenie. Mo\u017ce to by\u0107 uszkodzenie tkanki m\u00f3zgowej, niew\u0142a\u015bciwa komunikacja pomi\u0119dzy strukturami lub zmiany w st\u0119\u017ceniu neuroprzeka\u017anik\u00f3w. Skutkiem jest wtedy przerwanie procesu motywacyjnego<\/strong> \u2013 osoba rozumie, \u017ce sytuacja wymaga reakcji, lecz nie odczuwa impulsu, aby j\u0105 podj\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\nApatia jest opisywana jako zaburzenie motywacyjne. W obrazie klinicznym wyr\u00f3\u017cnia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- wymiar emocjonalny<\/strong> \u2013 sp\u0142ycenie afektu i ograniczon\u0105 zdolno\u015b\u0107 do prze\u017cywania przyjemno\u015bci;<\/li>\n\n\n\n
- wymiar poznawczy<\/strong> \u2013 trudno\u015bci w planowaniu, utrzymaniu uwagi i ustalaniu priorytet\u00f3w;<\/li>\n\n\n\n
- wymiar behawioralny <\/strong>\u2013 ograniczenie spontanicznych aktywno\u015bci.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz przyt\u0142oczenie codziennymi obowi\u0105zkami lub mierzysz si\u0119 z trudnymi emocjami, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 funkcjonowanie? Skorzystaj z porady psychologa, aby poszuka\u0107 sposob\u00f3w na popraw\u0119 komfortu psychicznego.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy apatii \u2013 jak j\u0105 rozpozna\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nNajcz\u0119\u015bciej objawy stanu apatii i zoboj\u0119tnienia pojawiaj\u0105 si\u0119 stopniowo i z czasem zaczynaj\u0105 narasta\u0107. S\u0105 jednak sytuacje, gdzie stan psychiczny pacjenta jest konsekwencj\u0105 innych schorze\u0144. Wtedy apatia mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 nagle.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze symptomy \u2013 szczeg\u00f3lnie gdy patrzymy na nie w pojedynk\u0119 \u2013 mog\u0105 by\u0107 uznawane za cz\u0119\u015b\u0107 codziennego \u017cycia. Brak motywacji do dzia\u0142ania zdarza si\u0119 przecie\u017c ka\u017cdemu z nas. Maj\u0105c jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107 symptom\u00f3w, mo\u017cemy by\u0107 na nie bardziej uwa\u017cni \u2013 u samego siebie, ale tak\u017ce u os\u00f3b ze swojego najbli\u017cszego otoczenia.<\/p>\n\n\n\n
Apatia to stan, w kt\u00f3rym pacjent zaczyna odk\u0142ada\u0107 lub zaniedbywa\u0107 zadania, kt\u00f3re wcze\u015bniej wykonywa\u0142 bez wi\u0119kszego wysi\u0142ku i planowania<\/strong> (np. przygotowanie posi\u0142ku czy utrzymanie porz\u0105dku). Z czasem maleje zainteresowanie czynno\u015bciami rekreacyjnymi, hobby lub kontaktami spo\u0142ecznymi, kt\u00f3re wcze\u015bniej przynosi\u0142y satysfakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\nW ka\u017cdej ze wspomnianych wcze\u015bniej sfer (emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej) u osoby apatycznej mo\u017cna zaobserwowa\u0107 pewne zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n
Jak ju\u017c wspomniano, w sferze emocjonalnej widoczne jest sp\u0142ycenie afektu<\/strong> \u2013 poj\u0119cie to odnosi si\u0119 do ograniczenia spontanicznych reakcji na bod\u017ace emocjonalne i bod\u017ace fizyczne. Twarz pacjenta staje si\u0119 mniej ekspresyjna, g\u0142os przybiera monotonn\u0105 intonacj\u0119, a gestykulacja zanika. Wydarzenia, kt\u00f3re u wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b wywo\u0142a\u0142yby rado\u015b\u0107, zaskoczenie lub smutek, u osoby apatycznej pozostaj\u0105 bez wyra\u017anej reakcji. <\/p>\n\n\n\nCz\u0119sto wyst\u0119puje tak\u017ce anhedonia, <\/strong>czyli utrata zdolno\u015bci odczuwania przyjemno\u015bci. Symptomy mog\u0105 dotyczy\u0107 ka\u017cdej sfery \u017cycia. W przypadku os\u00f3b dotkni\u0119tych problemem m\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o apatii seksualnej<\/strong> (zoboj\u0119tnienia, kt\u00f3re dotyka relacji partnerskich \u2013 trzeba jednak uwa\u017ca\u0107, by nie myli\u0107 tego stanu z zaburzeniami libido<\/a> o pod\u0142o\u017cu hormonalnym).<\/p>\n\n\n\nW obszarze poznawczym<\/strong> pojawiaj\u0105 si\u0119 problemy zwi\u0105zane z utrzymaniem uwagi, przechodzeniem mi\u0119dzy zadaniami, spowolnieniem my\u015blenia i ograniczon\u0105 zdolno\u015bci\u0105 do planowania kolejnych krok\u00f3w. Czasami pacjent sprawia wra\u017cenie, jakby mia\u0142 trudno\u015bci z rozpocz\u0119ciem nawet prostych czynno\u015bci (m.in. wstania z \u0142\u00f3\u017cka czy przygotowania kanapki).<\/p>\n\n\n\nW wymiarze behawioralnym<\/strong> obserwuje si\u0119 wyra\u017ane zmniejszenie spontanicznych zachowa\u0144. Osoba dotkni\u0119ta apati\u0105 ogranicza kontakt z otoczeniem, wycofuje si\u0119 z \u017cycia towarzyskiego, rezygnuje z aktywno\u015bci ruchowej czy nie przywi\u0105zuje uwagi do wygl\u0105du zewn\u0119trznego. Nie inicjuje rozm\u00f3w ani spotka\u0144, rzadziej reaguje na propozycje wsp\u00f3lnego sp\u0119dzenia czasu. Wa\u017cne jest, \u017ce w przypadkach apatii te i podobne zachowania nie s\u0105 wynikiem \u015bwiadomej rezygnacji, lecz konsekwencj\u0105 os\u0142abienia mechanizmu motywacji.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nApatia \u2013 przyczyny psychiczne, neurologiczne i somatyczne<\/h2>\n\n\n\n
Apatia cz\u0119sto jest wymieniana w\u015br\u00f3d objaw\u00f3w innych chor\u00f3b. Jej przyczyn\u0105 mog\u0105 by\u0107:<\/p>\n\n\n\n
\n- choroba Parkinsona<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- choroba Alzheimera<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- stwardnienie rozsiane<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- choroba Huntingtona<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- choroba afektywna dwubiegunowa<\/a> (w fazie depresyjnej),<\/li>\n\n\n\n
- schizofrenia<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- udar m\u00f3zgu,<\/li>\n\n\n\n
- guzy m\u00f3zgu zlokalizowane w p\u0142atach czo\u0142owych lub uk\u0142adzie limbicznym,<\/li>\n\n\n\n
- urazy m\u00f3zgu,<\/li>\n\n\n\n
- niedoczynno\u015b\u0107 tarczycy<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- depresja<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142e choroby uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia,<\/li>\n\n\n\n
- choroby nowotworowe.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W organizmie zdrowej osoby motywacja jest efektem ci\u0105g\u0142ego przep\u0142ywu sygna\u0142\u00f3w mi\u0119dzy strukturami m\u00f3zgu oraz uk\u0142adami hormonalnym i metabolicznym \u2013 to ju\u017c wiesz. Je\u015bli w kt\u00f3rym\u015b z tych obszar\u00f3w dojdzie do zaburze\u0144, proces ulega przerwaniu. Sygna\u0142 dociera, ale nie wywo\u0142uje pe\u0142nej odpowiedzi<\/strong> \u2013 tak jakby m\u00f3zg otrzyma\u0142 informacj\u0119 o potrzebie dzia\u0142ania, lecz nie potrafi\u0142 uruchomi\u0107 odpowiednich procedur. Istnieje tak\u017ce inny scenariusz, w kt\u00f3rym problem pojawia si\u0119 wcze\u015bniej. Sam bodziec nie zostaje wygenerowany lub nie jest uznany przez organizm za istotny.<\/p>\n\n\n\nW chorobach neurologicznych \u017ar\u00f3d\u0142em problemu bywaj\u0105 zmiany w strukturach odpowiedzialnych za planowanie i inicjowanie ruch\u00f3w. Uszkodzenie kory przedczo\u0142owej<\/strong> ogranicza zdolno\u015b\u0107 do opracowania planu dzia\u0142ania, a zaburzenia w obr\u0119bie j\u0105der podstawy utrudniaj\u0105 przekazanie tego planu do o\u015brodk\u00f3w steruj\u0105cych ruchami. U os\u00f3b z chorob\u0105 Parkinsona dodatkowym czynnikiem jest zmniejszenie produkcji dopaminy w istocie czarnej \u2013 obszarze m\u00f3zgu, kt\u00f3ry odpowiada za kontrol\u0119 motoryki i motywacji.<\/p>\n\n\n\nZaburzenia psychiczne powoduj\u0105 inny typ zak\u0142\u00f3cenia \u2013 zamiast uszkodzenia anatomicznego pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia w neurochemicznej r\u00f3wnowadze. W depresji st\u0119\u017cenia serotoniny i noradrenaliny spadaj\u0105 poni\u017cej poziomu potrzebnego do utrzymania stabilnego nastroju i gotowo\u015bci do reagowania. W schizofrenii dochodzi do nieprawid\u0142owej aktywno\u015bci uk\u0142adu dopaminergicznego<\/strong>, kt\u00f3ra os\u0142abia zdolno\u015b\u0107 przewidywania nagrody i odczuwania satysfakcji.<\/p>\n\n\n\nPrzyczyn\u0105 apatii mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce choroby somatyczne. W niedoczynno\u015bci tarczycy obni\u017cony poziom hormon\u00f3w tarczycy spowalnia metabolizm i zmniejsza aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego. Efektem jest senno\u015b\u0107, poczucie ci\u0105g\u0142ego zm\u0119czenia, obni\u017cona koncentracja i brak energii do dzia\u0142a\u0144 wymagaj\u0105cych wysi\u0142ku. W chorobach uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/a> os\u0142abiona wydolno\u015b\u0107 serca prowadzi do przewlek\u0142ego niedotlenienia m\u00f3zgu, kt\u00f3re przek\u0142ada si\u0119 na wolniejsze przetwarzanie informacji i mniejsz\u0105 reaktywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\nNiezale\u017cnie od przyczyny, efekt jest do siebie zbli\u017cony. Przerywa si\u0119 naturalny cykl: impuls \u2013 opracowanie planu \u2013 wykonanie zadania.<\/strong><\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja psychologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Czujesz przyt\u0142oczenie codziennymi obowi\u0105zkami lub mierzysz si\u0119 z trudnymi emocjami, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 funkcjonowanie? Skorzystaj z porady psychologa, aby poszuka\u0107 sposob\u00f3w na popraw\u0119 komfortu psychicznego.<\/div>\n
\n od 150 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nApatia a depresja \u2013 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nNa pierwszy rzut oka apatia i depresja mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 podobnie. W obu przypadkach pacjent sprawia wra\u017cenie wycofanego, zdaje si\u0119 nie mie\u0107 ch\u0119ci do dzia\u0142ania, rezygnuje z codziennych aktywno\u015bci i prezentuje utrat\u0119 zainteresowania otoczeniem. To jednak dwa odr\u0119bne stany \u2013 cho\u0107 czasami faktycznie wyst\u0119puj\u0105 jednocze\u015bnie (st\u0105d te\u017c depresja pojawia si\u0119 na li\u015bcie potencjalnych przyczyn apatii).<\/p>\n\n\n\n
W depresji <\/strong>g\u0142\u00f3wnym problemem jest obni\u017cenie nastroju, utrzymuj\u0105ce si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas i cz\u0119sto po\u0142\u0105czone z bardzo niskim poczuciem w\u0142asnej warto\u015bci, brakiem ch\u0119ci i sensu \u017cycia, a tak\u017ce nasileniem negatywnych my\u015bli (niekiedy my\u015bli samob\u00f3jczych). Osoba zmagaj\u0105ca si\u0119 z depresj\u0105 odczuwa emocjonalne cierpienie i po cz\u0119\u015bci jest \u015bwiadoma trudnej sytuacji, w kt\u00f3rej si\u0119 znajduje (chocia\u017c w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie jest w stanie samodzielnie sobie z ni\u0105 poradzi\u0107). Pojawiaj\u0105 si\u0119 reakcje emocjonalne, cho\u0107 przewa\u017caj\u0105 te zwi\u0105zane z przygn\u0119bieniem i l\u0119kiem.<\/p>\n\n\n\nW apatii <\/strong>emocje ulegaj\u0105 sp\u0142yceniu \u2013 pacjent reaguje s\u0142abiej lub wcale, niezale\u017cnie od charakteru bod\u017aca. Nie wyst\u0119puje intensywne poczucie smutku czy l\u0119ku<\/a>, a raczej ca\u0142kowite zoboj\u0119tnienie.<\/p>\n\n\n\nMechanizmy, kt\u00f3re zachodz\u0105 w organizmie w obu tych stanach, mog\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo nak\u0142ada\u0107, a jeden mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia drugiego. W licznych publikacjach potwierdzono, \u017ce u os\u00f3b z chorobami neurodegeneracyjnymi i zaburzeniami psychiatrycznymi d\u0142ugotrwa\u0142e stany apatii mog\u0105 poprzedza\u0107 epizody depresyjne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka apatii \u2013 kiedy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do specjalisty?<\/h2>\n\n\n\n
W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych zaburze\u0144 o pod\u0142o\u017cu psychicznym nie ma jednego badania laboratoryjnego czy obrazowego, kt\u00f3re jednoznacznie wskazywa\u0142oby na wyst\u0119powanie apatii u osoby, kt\u00f3ra prezentuje niepokoj\u0105ce zachowania. W procesie stawiania rozpoznania korzysta si\u0119 z kryteri\u00f3w diagnostycznych oraz skal oceniaj\u0105cych nasilenie objaw\u00f3w (na podstawie wywiadu i obserwacji).<\/p>\n\n\n\n
Lekarze i badacze pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 wieloma r\u00f3\u017cnymi testami i kwestionariuszami. Ka\u017cde z wykorzystywanych narz\u0119dzi zosta\u0142o opracowane w innym celu \u2013 jedne powsta\u0142y z my\u015bl\u0105 o osobach po udarze, inne dla os\u00f3b z chorob\u0105 Alzheimera, a jeszcze inne dla oceny zaburze\u0144 motywacji w przebiegu ot\u0119pie\u0144. Cho\u0107 ich nazwy i formaty mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, wszystkie odnosz\u0105 si\u0119 do trzech g\u0142\u00f3wnych wymiar\u00f3w apatii: emocjonalnego, poznawczego i behawioralnego.<\/p>\n\n\n\n
Apati\u0119 stwierdza si\u0119, je\u015bli u badanej osoby wyst\u0119puj\u0105 objawy w co najmniej 2 z 3 obszar\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re utrzymuj\u0105 si\u0119 przez co najmniej 4 tygodnie.<\/p>\n\n\n\nTaki okres wynika z og\u00f3lnie przyjmowanych kryteri\u00f3w diagnostycznych, jednak w praktyce klinicznej czas ten ocenia si\u0119 indywidualnie \u2013 w niekt\u00f3rych sytuacjach (np. po udarze<\/a>, urazie m\u00f3zgu czy w ostrych zaburzeniach metabolicznych) rozpoznanie mo\u017cna postawi\u0107 wcze\u015bniej, je\u015bli obraz objaw\u00f3w jest jednoznaczny.<\/p>\n\n\n\nWa\u017cnym elementem diagnostyki jest wykluczenie innych przyczyn<\/strong>, poniewa\u017c to od nich b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o dobranie odpowiedniego post\u0119powania w \u0142agodzeniu objaw\u00f3w i leczeniu.<\/p>\n\n\n\nDo specjalisty \u2013 neurologa<\/a>, psychiatry<\/a> lub psychologa<\/a> klinicznego \u2013 warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119, gdy:<\/p>\n\n\n\n\n- objawy utrzymuj\u0105 si\u0119 powy\u017cej miesi\u0105ca i wp\u0142ywaj\u0105 na codzienne funkcjonowanie;<\/li>\n\n\n\n
- pozorne zniech\u0119cenie wyst\u0119puje jednocze\u015bnie z innymi niepokoj\u0105cymi dolegliwo\u015bciami (np. ci\u0105g\u0142ym brakiem energii, zaburzeniami pami\u0119ci<\/a>, mowy czy nag\u0142ymi zmianami nastroju);<\/li>\n\n\n\n
- symptomy pojawi\u0142y si\u0119 po urazie g\u0142owy, udarze, w przebiegu choroby neurologicznej lub po wprowadzeniu nowego leczenia farmakologicznego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Szybkie dzia\u0142anie jest bardzo wa\u017cne, poniewa\u017c apatia mo\u017ce mie\u0107 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w innych rozwijaj\u0105cych si\u0119 zaburzeniach. Samo postawienie rozpoznania apatii zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 z rozpocz\u0119ciem procesu diagnostycznego w kierunku znalezienia jej przyczyny.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nLeczenie apatii \u2013 metody farmakologiczne i psychoterapia<\/h2>\n\n\n\n
Apatia mo\u017ce by\u0107 samodzielnym zespo\u0142em lub objawem innego schorzenia, dlatego najwa\u017cniejszym elementem leczenia jest znalezienie jej przyczyny. Dopiero po tym mo\u017cna dobra\u0107 strategi\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie mia\u0142a najwi\u0119ksze szanse powodzenia.<\/p>\n\n\n\n
W walce z apati\u0105 i jej konsekwencjami nieocenionym wsparciem jest praca z psychoterapeut\u0105<\/strong>. Specjalista mo\u017ce pom\u00f3c pacjentowi lepiej zrozumie\u0107 stan swojego zdrowia psychicznego i znale\u017a\u0107 metody, kt\u00f3re u\u0142atwi\u0105 mu radzenie sobie z objawami.<\/p>\n\n\n\nW wybranych przypadkach stosuje si\u0119 leki antydepresyjne, szczeg\u00f3lnie gdy apatia wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z depresj\u0105. Farmakoterapia powinna by\u0107 prowadzona pod kontrol\u0105 lekarza.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nJak wspiera\u0107 osob\u0119 zmagaj\u0105c\u0105 si\u0119 z apati\u0105? Rola bliskich i otoczenia<\/h2>\n\n\n\n
Skuteczno\u015b\u0107 terapii ro\u015bnie, gdy obok profesjonalnego leczenia pacjent otrzymuje wsparcie bliskich. Chocia\u017c przyczyny problemu le\u017c\u0105 w zaburzeniach pracy m\u00f3zgu lub chorobach somatycznych, obecno\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie otoczenia<\/strong> wp\u0142ywaj\u0105 na to, czy osoba z problemem b\u0119dzie mia\u0142a szans\u0119 stopniowo odbudowa\u0107 utracone zachowania, reakcje i przyzwyczajenia.<\/p>\n\n\n\nZ perspektywy najbli\u017cszych najwa\u017cniejsze jest zrozumienie, \u017ce apatia nie jest wyborem ani brakiem silnej woli<\/strong>. Osoba w takim stanie nie rezygnuje \u015bwiadomie z kolejnych aktywno\u015bci. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce nasz bliski odmawia nam spotkania, zaniedbuje swoje obowi\u0105zki czy nie jest w stanie spe\u0142ni\u0107 postawionych przed nim zada\u0144, mo\u017ce pom\u00f3c zmieni\u0107 podej\u015bcie do pomocy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy mu zaoferowa\u0107 \u2013 bez narzucania presji, kt\u00f3ra mog\u0142aby wywo\u0142a\u0107 poczucie winy lub zniech\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\nWsparcie w leczeniu i zapobieganiu apatii mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 na stopniowym wprowadzaniu niewielkich, realistycznych zada\u0144. Mog\u0105 to by\u0107 kr\u00f3tkie spacery, wsp\u00f3lna aktywno\u015b\u0107 fizyczna<\/strong>, proste prace domowe czy przygotowanie posi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\nJe\u015bli chcemy mocno zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w pomoc bliskiej osobie, warto zasi\u0119gn\u0105\u0107 porady psychologa (mo\u017ce to by\u0107 ten sam specjalista, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracuje nasz bliski).<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nCzym jest apatia? Definicja i charakterystyka zaburzenia<\/h2>\n\n\n\n
Motywacj\u0105 do dzia\u0142ania okre\u015blamy zdolno\u015b\u0107 do inicjowania i podtrzymywania aktywno\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 pom\u00f3c nam osi\u0105gn\u0105\u0107 konkretny efekt. W codziennym funkcjonowaniu cz\u0119sto stawiamy j\u0105 obok ambicji i d\u0105\u017cenia do swoich cel\u00f3w. Sp\u00f3jrzmy na ni\u0105 nieco szerzej \u2013 mo\u017cna by\u0107 przecie\u017c zmotywowanym do nauki j\u0119zyka, \u0107wicze\u0144 czy sprz\u0105tania, ale tak\u017ce do ugotowania obiadu, wstania z \u0142\u00f3\u017cka czy p\u00f3j\u015bcia do pracy.<\/p>\n\n\n\n
Na co dzie\u0144 raczej nie zastanawiamy si\u0119 nad tym, co dzieje si\u0119 w naszym m\u00f3zgu, kiedy jeste\u015bmy do czego\u015b zmotywowani.<\/strong> Teraz jednak to zr\u00f3bmy \u2013 \u0142atwiej b\u0119dzie nam zrozumie\u0107 definicj\u0119, przyczyny i objawy apatii.<\/p>\n\n\n\n Proces wykonywania konkretnych czynno\u015bci jest wynikiem skoordynowanej pracy kilku struktur m\u00f3zgu. W prawid\u0142owych warunkach sygna\u0142 z otoczenia (np. widok jedzenia) lub impuls wewn\u0119trzny (np. poczucie g\u0142odu) aktywuje uk\u0142ad limbiczny<\/strong>. Jest to zesp\u00f3\u0142 struktur odpowiadaj\u0105cych za odczuwanie emocji, zapami\u0119tywanie do\u015bwiadcze\u0144 i ocen\u0119 ich znaczenia. Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego uk\u0142adu jest cia\u0142o migda\u0142owate<\/strong>, kt\u00f3re nadaje impulsom warto\u015b\u0107 emocjonaln\u0105, oraz hipokamp<\/strong> \u2013 struktura zwi\u0105zana z pami\u0119ci\u0105 i kontekstem sytuacyjnym.<\/p>\n\n\n\n Informacje z uk\u0142adu limbicznego trafiaj\u0105 do kory przedczo\u0142owej. Ta cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu planuje sekwencj\u0119 dzia\u0142a\u0144, przewiduje mo\u017cliwe konsekwencje i wybiera strategi\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do osi\u0105gni\u0119cia celu (w spos\u00f3b dla nas \u015bwiadomy lub automatyczny) \u2013 okre\u015bla kolejno\u015b\u0107 czynno\u015bci, ocenia mo\u017cliwe skutki ka\u017cdego kroku i wybiera ten, kt\u00f3ry pozwoli osi\u0105gn\u0105\u0107 zamierzony efekt. Na tym etapie do pracy w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 j\u0105dra podstawy<\/strong> (grupa struktur g\u0142\u0119boko w m\u00f3zgu), kt\u00f3re inicjuj\u0105 ruchy dowolne oraz kontroluj\u0105 motoryczne aspekty zachowa\u0144. Uk\u0142ad limbiczny wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a m.in. ze wzg\u00f3rzem, przekazuj\u0105cym informacje pochodz\u0105ce z narz\u0105d\u00f3w zmys\u0142\u00f3w oraz z podwzg\u00f3rzem, kt\u00f3re integruje je z reakcjami fizjologicznymi organizmu.<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142y proces wymaga sprawnej komunikacji. Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie wszystkich tych struktur jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki neuroprzeka\u017anikom \u2013 substancjom chemicznym produkowanym w organizmie, kt\u00f3re przenosz\u0105 sygna\u0142y pomi\u0119dzy neuronami<\/strong> (kom\u00f3rkami uk\u0142adu nerwowego).<\/p>\n\n\n\n Jednym z wa\u017cnych neuroprzeka\u017anik\u00f3w jest dopamina<\/a><\/strong> \u2013 pomaga przewidzie\u0107 nagrod\u0119 i nadaje znaczenie temu, co robimy. Wzmacnia motywacj\u0119, odczuwanie przyjemno\u015bci i po\u015brednio sprawia, \u017ce wykonanie zadania staje si\u0119 dla nas atrakcyjne, a ch\u0119\u0107 podj\u0119cia kolejnej aktywno\u015bci jest silniejsza.<\/p>\n\n\n\n W motywacji bior\u0105 te\u017c udzia\u0142 inne substancje, m.in. serotonina<\/a> i noradrenalina, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na nastr\u00f3j, uwag\u0119 i poziom pobudzenia.<\/p>\n\n\n\n Zatem apatia<\/strong> pojawia si\u0119 wtedy, gdy na kt\u00f3rym\u015b etapie tego z\u0142o\u017conego \u0142a\u0144cucha wyst\u0105pi zaburzenie. Mo\u017ce to by\u0107 uszkodzenie tkanki m\u00f3zgowej, niew\u0142a\u015bciwa komunikacja pomi\u0119dzy strukturami lub zmiany w st\u0119\u017ceniu neuroprzeka\u017anik\u00f3w. Skutkiem jest wtedy przerwanie procesu motywacyjnego<\/strong> \u2013 osoba rozumie, \u017ce sytuacja wymaga reakcji, lecz nie odczuwa impulsu, aby j\u0105 podj\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n Apatia jest opisywana jako zaburzenie motywacyjne. W obrazie klinicznym wyr\u00f3\u017cnia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej objawy stanu apatii i zoboj\u0119tnienia pojawiaj\u0105 si\u0119 stopniowo i z czasem zaczynaj\u0105 narasta\u0107. S\u0105 jednak sytuacje, gdzie stan psychiczny pacjenta jest konsekwencj\u0105 innych schorze\u0144. Wtedy apatia mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 nagle.<\/p>\n\n\n\n Pierwsze symptomy \u2013 szczeg\u00f3lnie gdy patrzymy na nie w pojedynk\u0119 \u2013 mog\u0105 by\u0107 uznawane za cz\u0119\u015b\u0107 codziennego \u017cycia. Brak motywacji do dzia\u0142ania zdarza si\u0119 przecie\u017c ka\u017cdemu z nas. Maj\u0105c jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107 symptom\u00f3w, mo\u017cemy by\u0107 na nie bardziej uwa\u017cni \u2013 u samego siebie, ale tak\u017ce u os\u00f3b ze swojego najbli\u017cszego otoczenia.<\/p>\n\n\n\n Apatia to stan, w kt\u00f3rym pacjent zaczyna odk\u0142ada\u0107 lub zaniedbywa\u0107 zadania, kt\u00f3re wcze\u015bniej wykonywa\u0142 bez wi\u0119kszego wysi\u0142ku i planowania<\/strong> (np. przygotowanie posi\u0142ku czy utrzymanie porz\u0105dku). Z czasem maleje zainteresowanie czynno\u015bciami rekreacyjnymi, hobby lub kontaktami spo\u0142ecznymi, kt\u00f3re wcze\u015bniej przynosi\u0142y satysfakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdej ze wspomnianych wcze\u015bniej sfer (emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej) u osoby apatycznej mo\u017cna zaobserwowa\u0107 pewne zaburzenia.<\/p>\n\n\n\n Jak ju\u017c wspomniano, w sferze emocjonalnej widoczne jest sp\u0142ycenie afektu<\/strong> \u2013 poj\u0119cie to odnosi si\u0119 do ograniczenia spontanicznych reakcji na bod\u017ace emocjonalne i bod\u017ace fizyczne. Twarz pacjenta staje si\u0119 mniej ekspresyjna, g\u0142os przybiera monotonn\u0105 intonacj\u0119, a gestykulacja zanika. Wydarzenia, kt\u00f3re u wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b wywo\u0142a\u0142yby rado\u015b\u0107, zaskoczenie lub smutek, u osoby apatycznej pozostaj\u0105 bez wyra\u017anej reakcji. <\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto wyst\u0119puje tak\u017ce anhedonia, <\/strong>czyli utrata zdolno\u015bci odczuwania przyjemno\u015bci. Symptomy mog\u0105 dotyczy\u0107 ka\u017cdej sfery \u017cycia. W przypadku os\u00f3b dotkni\u0119tych problemem m\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce o apatii seksualnej<\/strong> (zoboj\u0119tnienia, kt\u00f3re dotyka relacji partnerskich \u2013 trzeba jednak uwa\u017ca\u0107, by nie myli\u0107 tego stanu z zaburzeniami libido<\/a> o pod\u0142o\u017cu hormonalnym).<\/p>\n\n\n\n W obszarze poznawczym<\/strong> pojawiaj\u0105 si\u0119 problemy zwi\u0105zane z utrzymaniem uwagi, przechodzeniem mi\u0119dzy zadaniami, spowolnieniem my\u015blenia i ograniczon\u0105 zdolno\u015bci\u0105 do planowania kolejnych krok\u00f3w. Czasami pacjent sprawia wra\u017cenie, jakby mia\u0142 trudno\u015bci z rozpocz\u0119ciem nawet prostych czynno\u015bci (m.in. wstania z \u0142\u00f3\u017cka czy przygotowania kanapki).<\/p>\n\n\n\n W wymiarze behawioralnym<\/strong> obserwuje si\u0119 wyra\u017ane zmniejszenie spontanicznych zachowa\u0144. Osoba dotkni\u0119ta apati\u0105 ogranicza kontakt z otoczeniem, wycofuje si\u0119 z \u017cycia towarzyskiego, rezygnuje z aktywno\u015bci ruchowej czy nie przywi\u0105zuje uwagi do wygl\u0105du zewn\u0119trznego. Nie inicjuje rozm\u00f3w ani spotka\u0144, rzadziej reaguje na propozycje wsp\u00f3lnego sp\u0119dzenia czasu. Wa\u017cne jest, \u017ce w przypadkach apatii te i podobne zachowania nie s\u0105 wynikiem \u015bwiadomej rezygnacji, lecz konsekwencj\u0105 os\u0142abienia mechanizmu motywacji.<\/p>\n\n\n\n Apatia cz\u0119sto jest wymieniana w\u015br\u00f3d objaw\u00f3w innych chor\u00f3b. Jej przyczyn\u0105 mog\u0105 by\u0107:<\/p>\n\n\n\n W organizmie zdrowej osoby motywacja jest efektem ci\u0105g\u0142ego przep\u0142ywu sygna\u0142\u00f3w mi\u0119dzy strukturami m\u00f3zgu oraz uk\u0142adami hormonalnym i metabolicznym \u2013 to ju\u017c wiesz. Je\u015bli w kt\u00f3rym\u015b z tych obszar\u00f3w dojdzie do zaburze\u0144, proces ulega przerwaniu. Sygna\u0142 dociera, ale nie wywo\u0142uje pe\u0142nej odpowiedzi<\/strong> \u2013 tak jakby m\u00f3zg otrzyma\u0142 informacj\u0119 o potrzebie dzia\u0142ania, lecz nie potrafi\u0142 uruchomi\u0107 odpowiednich procedur. Istnieje tak\u017ce inny scenariusz, w kt\u00f3rym problem pojawia si\u0119 wcze\u015bniej. Sam bodziec nie zostaje wygenerowany lub nie jest uznany przez organizm za istotny.<\/p>\n\n\n\n W chorobach neurologicznych \u017ar\u00f3d\u0142em problemu bywaj\u0105 zmiany w strukturach odpowiedzialnych za planowanie i inicjowanie ruch\u00f3w. Uszkodzenie kory przedczo\u0142owej<\/strong> ogranicza zdolno\u015b\u0107 do opracowania planu dzia\u0142ania, a zaburzenia w obr\u0119bie j\u0105der podstawy utrudniaj\u0105 przekazanie tego planu do o\u015brodk\u00f3w steruj\u0105cych ruchami. U os\u00f3b z chorob\u0105 Parkinsona dodatkowym czynnikiem jest zmniejszenie produkcji dopaminy w istocie czarnej \u2013 obszarze m\u00f3zgu, kt\u00f3ry odpowiada za kontrol\u0119 motoryki i motywacji.<\/p>\n\n\n\n Zaburzenia psychiczne powoduj\u0105 inny typ zak\u0142\u00f3cenia \u2013 zamiast uszkodzenia anatomicznego pojawiaj\u0105 si\u0119 zaburzenia w neurochemicznej r\u00f3wnowadze. W depresji st\u0119\u017cenia serotoniny i noradrenaliny spadaj\u0105 poni\u017cej poziomu potrzebnego do utrzymania stabilnego nastroju i gotowo\u015bci do reagowania. W schizofrenii dochodzi do nieprawid\u0142owej aktywno\u015bci uk\u0142adu dopaminergicznego<\/strong>, kt\u00f3ra os\u0142abia zdolno\u015b\u0107 przewidywania nagrody i odczuwania satysfakcji.<\/p>\n\n\n\n Przyczyn\u0105 apatii mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce choroby somatyczne. W niedoczynno\u015bci tarczycy obni\u017cony poziom hormon\u00f3w tarczycy spowalnia metabolizm i zmniejsza aktywno\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego. Efektem jest senno\u015b\u0107, poczucie ci\u0105g\u0142ego zm\u0119czenia, obni\u017cona koncentracja i brak energii do dzia\u0142a\u0144 wymagaj\u0105cych wysi\u0142ku. W chorobach uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/a> os\u0142abiona wydolno\u015b\u0107 serca prowadzi do przewlek\u0142ego niedotlenienia m\u00f3zgu, kt\u00f3re przek\u0142ada si\u0119 na wolniejsze przetwarzanie informacji i mniejsz\u0105 reaktywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Niezale\u017cnie od przyczyny, efekt jest do siebie zbli\u017cony. Przerywa si\u0119 naturalny cykl: impuls \u2013 opracowanie planu \u2013 wykonanie zadania.<\/strong><\/p>\n\n\n <\/div>\n Na pierwszy rzut oka apatia i depresja mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 podobnie. W obu przypadkach pacjent sprawia wra\u017cenie wycofanego, zdaje si\u0119 nie mie\u0107 ch\u0119ci do dzia\u0142ania, rezygnuje z codziennych aktywno\u015bci i prezentuje utrat\u0119 zainteresowania otoczeniem. To jednak dwa odr\u0119bne stany \u2013 cho\u0107 czasami faktycznie wyst\u0119puj\u0105 jednocze\u015bnie (st\u0105d te\u017c depresja pojawia si\u0119 na li\u015bcie potencjalnych przyczyn apatii).<\/p>\n\n\n\n W depresji <\/strong>g\u0142\u00f3wnym problemem jest obni\u017cenie nastroju, utrzymuj\u0105ce si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas i cz\u0119sto po\u0142\u0105czone z bardzo niskim poczuciem w\u0142asnej warto\u015bci, brakiem ch\u0119ci i sensu \u017cycia, a tak\u017ce nasileniem negatywnych my\u015bli (niekiedy my\u015bli samob\u00f3jczych). Osoba zmagaj\u0105ca si\u0119 z depresj\u0105 odczuwa emocjonalne cierpienie i po cz\u0119\u015bci jest \u015bwiadoma trudnej sytuacji, w kt\u00f3rej si\u0119 znajduje (chocia\u017c w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie jest w stanie samodzielnie sobie z ni\u0105 poradzi\u0107). Pojawiaj\u0105 si\u0119 reakcje emocjonalne, cho\u0107 przewa\u017caj\u0105 te zwi\u0105zane z przygn\u0119bieniem i l\u0119kiem.<\/p>\n\n\n\n W apatii <\/strong>emocje ulegaj\u0105 sp\u0142yceniu \u2013 pacjent reaguje s\u0142abiej lub wcale, niezale\u017cnie od charakteru bod\u017aca. Nie wyst\u0119puje intensywne poczucie smutku czy l\u0119ku<\/a>, a raczej ca\u0142kowite zoboj\u0119tnienie.<\/p>\n\n\n\n Mechanizmy, kt\u00f3re zachodz\u0105 w organizmie w obu tych stanach, mog\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo nak\u0142ada\u0107, a jeden mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia drugiego. W licznych publikacjach potwierdzono, \u017ce u os\u00f3b z chorobami neurodegeneracyjnymi i zaburzeniami psychiatrycznymi d\u0142ugotrwa\u0142e stany apatii mog\u0105 poprzedza\u0107 epizody depresyjne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych zaburze\u0144 o pod\u0142o\u017cu psychicznym nie ma jednego badania laboratoryjnego czy obrazowego, kt\u00f3re jednoznacznie wskazywa\u0142oby na wyst\u0119powanie apatii u osoby, kt\u00f3ra prezentuje niepokoj\u0105ce zachowania. W procesie stawiania rozpoznania korzysta si\u0119 z kryteri\u00f3w diagnostycznych oraz skal oceniaj\u0105cych nasilenie objaw\u00f3w (na podstawie wywiadu i obserwacji).<\/p>\n\n\n\n Lekarze i badacze pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 wieloma r\u00f3\u017cnymi testami i kwestionariuszami. Ka\u017cde z wykorzystywanych narz\u0119dzi zosta\u0142o opracowane w innym celu \u2013 jedne powsta\u0142y z my\u015bl\u0105 o osobach po udarze, inne dla os\u00f3b z chorob\u0105 Alzheimera, a jeszcze inne dla oceny zaburze\u0144 motywacji w przebiegu ot\u0119pie\u0144. Cho\u0107 ich nazwy i formaty mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107, wszystkie odnosz\u0105 si\u0119 do trzech g\u0142\u00f3wnych wymiar\u00f3w apatii: emocjonalnego, poznawczego i behawioralnego.<\/p>\n\n\n\n Apati\u0119 stwierdza si\u0119, je\u015bli u badanej osoby wyst\u0119puj\u0105 objawy w co najmniej 2 z 3 obszar\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3re utrzymuj\u0105 si\u0119 przez co najmniej 4 tygodnie.<\/p>\n\n\n\n Taki okres wynika z og\u00f3lnie przyjmowanych kryteri\u00f3w diagnostycznych, jednak w praktyce klinicznej czas ten ocenia si\u0119 indywidualnie \u2013 w niekt\u00f3rych sytuacjach (np. po udarze<\/a>, urazie m\u00f3zgu czy w ostrych zaburzeniach metabolicznych) rozpoznanie mo\u017cna postawi\u0107 wcze\u015bniej, je\u015bli obraz objaw\u00f3w jest jednoznaczny.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym elementem diagnostyki jest wykluczenie innych przyczyn<\/strong>, poniewa\u017c to od nich b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o dobranie odpowiedniego post\u0119powania w \u0142agodzeniu objaw\u00f3w i leczeniu.<\/p>\n\n\n\n Do specjalisty \u2013 neurologa<\/a>, psychiatry<\/a> lub psychologa<\/a> klinicznego \u2013 warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119, gdy:<\/p>\n\n\n\n Szybkie dzia\u0142anie jest bardzo wa\u017cne, poniewa\u017c apatia mo\u017ce mie\u0107 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w innych rozwijaj\u0105cych si\u0119 zaburzeniach. Samo postawienie rozpoznania apatii zwykle wi\u0105\u017ce si\u0119 z rozpocz\u0119ciem procesu diagnostycznego w kierunku znalezienia jej przyczyny.<\/p>\n\n\n\n Apatia mo\u017ce by\u0107 samodzielnym zespo\u0142em lub objawem innego schorzenia, dlatego najwa\u017cniejszym elementem leczenia jest znalezienie jej przyczyny. Dopiero po tym mo\u017cna dobra\u0107 strategi\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie mia\u0142a najwi\u0119ksze szanse powodzenia.<\/p>\n\n\n\n W walce z apati\u0105 i jej konsekwencjami nieocenionym wsparciem jest praca z psychoterapeut\u0105<\/strong>. Specjalista mo\u017ce pom\u00f3c pacjentowi lepiej zrozumie\u0107 stan swojego zdrowia psychicznego i znale\u017a\u0107 metody, kt\u00f3re u\u0142atwi\u0105 mu radzenie sobie z objawami.<\/p>\n\n\n\n W wybranych przypadkach stosuje si\u0119 leki antydepresyjne, szczeg\u00f3lnie gdy apatia wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z depresj\u0105. Farmakoterapia powinna by\u0107 prowadzona pod kontrol\u0105 lekarza.<\/p>\n\n\n\n Skuteczno\u015b\u0107 terapii ro\u015bnie, gdy obok profesjonalnego leczenia pacjent otrzymuje wsparcie bliskich. Chocia\u017c przyczyny problemu le\u017c\u0105 w zaburzeniach pracy m\u00f3zgu lub chorobach somatycznych, obecno\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie otoczenia<\/strong> wp\u0142ywaj\u0105 na to, czy osoba z problemem b\u0119dzie mia\u0142a szans\u0119 stopniowo odbudowa\u0107 utracone zachowania, reakcje i przyzwyczajenia.<\/p>\n\n\n\n Z perspektywy najbli\u017cszych najwa\u017cniejsze jest zrozumienie, \u017ce apatia nie jest wyborem ani brakiem silnej woli<\/strong>. Osoba w takim stanie nie rezygnuje \u015bwiadomie z kolejnych aktywno\u015bci. \u015awiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce nasz bliski odmawia nam spotkania, zaniedbuje swoje obowi\u0105zki czy nie jest w stanie spe\u0142ni\u0107 postawionych przed nim zada\u0144, mo\u017ce pom\u00f3c zmieni\u0107 podej\u015bcie do pomocy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy mu zaoferowa\u0107 \u2013 bez narzucania presji, kt\u00f3ra mog\u0142aby wywo\u0142a\u0107 poczucie winy lub zniech\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\n Wsparcie w leczeniu i zapobieganiu apatii mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 na stopniowym wprowadzaniu niewielkich, realistycznych zada\u0144. Mog\u0105 to by\u0107 kr\u00f3tkie spacery, wsp\u00f3lna aktywno\u015b\u0107 fizyczna<\/strong>, proste prace domowe czy przygotowanie posi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chcemy mocno zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 w pomoc bliskiej osobie, warto zasi\u0119gn\u0105\u0107 porady psychologa (mo\u017ce to by\u0107 ten sam specjalista, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracuje nasz bliski).<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n
\n Objawy apatii \u2013 jak j\u0105 rozpozna\u0107?<\/h2>\n\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nApatia \u2013 przyczyny psychiczne, neurologiczne i somatyczne<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n Apatia a depresja \u2013 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice<\/h2>\n\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\nDiagnostyka apatii \u2013 kiedy zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do specjalisty?<\/h2>\n\n\n\n
\n
Leczenie apatii \u2013 metody farmakologiczne i psychoterapia<\/h2>\n\n\n\n
Jak wspiera\u0107 osob\u0119 zmagaj\u0105c\u0105 si\u0119 z apati\u0105? Rola bliskich i otoczenia<\/h2>\n\n\n\n