\n\n\n\n
Czerniak – najwa\u017cniejsze informacje<\/h2>\n\n\n\n\n- Jakie s\u0105 pierwsze objawy czerniaka i na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119? <\/strong>Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na znamiona asymetryczne, o nier\u00f3wnych brzegach, niejednolitym kolorze, \u015brednicy powy\u017cej 6 mm lub takie, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 sw\u00f3j wygl\u0105d. Ka\u017cda nowa lub ewoluuj\u0105ca zmiana wymaga kontroli.<\/li>\n\n\n\n
- Jak wygl\u0105da podejrzane znami\u0119, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 nowotworem sk\u00f3ry? <\/strong>Podejrzenie budzi zmiana, kt\u00f3ra odr\u00f3\u017cnia si\u0119 od innych (objaw „brzydkiego kacz\u0105tka”), sw\u0119dzi, krwawi lub boli. Czerniak mo\u017ce przybiera\u0107 form\u0119 ciemnego guzka, ale te\u017c p\u0142askiej, wielobarwnej plamy.<\/li>\n\n\n\n
- W jaki spos\u00f3b lekarz diagnozuje czerniaka i jak przebiega leczenie?<\/strong> Podstaw\u0105 jest dermatoskopia \u2013 bezbolesne badanie znamion w powi\u0119kszeniu. Podejrzan\u0105 zmian\u0119 usuwa si\u0119 chirurgicznie i bada histopatologicznie, co potwierdza diagnoz\u0119 i decyduje o dalszym leczeniu.<\/li>\n\n\n\n
- Czerniak – jak zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/strong> Kluczowa jest ochrona przed s\u0142o\u0144cem: stosuj kremy z wysokim filtrem SPF, unikaj s\u0142o\u0144ca w po\u0142udnie i zrezygnuj z solarium. Regularnie obserwuj swoj\u0105 sk\u00f3r\u0119 i raz w roku odwiedzaj dermatologa.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n\n\n \n \n\nZ tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest czerniak?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny i czynniki ryzyka rozwoju czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy czerniaka \u2013 na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Rokowania w przypadku czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Profilaktyka \u2013 jak zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Czym jest czerniak?<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak jest nowotworem z\u0142o\u015bliwym sk\u00f3ry.<\/strong> Wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w \u2013 kom\u00f3rek produkuj\u0105cych melanin\u0119 (barwnik), kt\u00f3ra nadaje kolor sk\u00f3rze, w\u0142osom i t\u0119cz\u00f3wkom oczu. W Polsce rocznie rozpoznaje si\u0119 oko\u0142o 4 000 nowych przypadk\u00f3w \u2013 szacuje si\u0119, \u017ce 1 na 10 000 os\u00f3b zachoruje na czerniaka. \u015amiertelno\u015b\u0107 wynosi ok. 40% \u2013 w 2022 roku czerniak przyczyni\u0142 si\u0119 do \u015bmierci prawie 1400 pacjent\u00f3w (kobiet i m\u0119\u017cczyzn).<\/p>\n\n\n\nW odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci rak\u00f3w sk\u00f3ry<\/a> (rozwijaj\u0105cych si\u0119 wolniej i rzadziej daj\u0105cych przerzuty), czerniak charakteryzuje si\u0119 du\u017c\u0105 dynamik\u0105 wzrostu oraz zdolno\u015bci\u0105 do szybkiego rozsiewu kom\u00f3rek nowotworowych drog\u0105 krwi i ch\u0142onki. Z tego powodu jest uwa\u017cany za jeden z najgro\u017aniejszych i najbardziej z\u0142o\u015bliwych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\nJako \u017ce czerniak zaliczany jest do chor\u00f3b sk\u00f3ry, to w\u0142a\u015bnie z ni\u0105 najcz\u0119\u015bciej uto\u017csamiamy jego wyst\u0119powanie. O ile faktycznie to w jej obr\u0119bie lokalizuje si\u0119 go najcz\u0119\u015bciej, to niestety nowotw\u00f3r mo\u017ce atakowa\u0107 tak\u017ce b\u0142ony \u015bluzowe<\/strong> (m.in. przewodu pokarmowego i narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych), paznokcie, oczy czy uk\u0142ad nerwowy. W tych narz\u0105dach i tkankach tak\u017ce wyst\u0119puj\u0105 melanocyty. Kom\u00f3rki wywodz\u0105 si\u0119 z grzebienia nerwowego i w trakcie rozwoju zarodkowego przemieszczaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci organizmu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n ![\"konsultacja](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/dermatolog-konsultacja.webp\")
Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dermatologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoj\u0105 Ci\u0119 nowe znamiona lub borykasz si\u0119 z niedoskona\u0142o\u015bciami cery? Um\u00f3w wizyt\u0119 u dermatologa, aby sprawdzi\u0107 stan sk\u00f3ry i otrzyma\u0107 plan odpowiedniej piel\u0119gnacji.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRodzaje nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nCzerniak z\u0142o\u015bliwy to bardzo zr\u00f3\u017cnicowany nowotw\u00f3r. Na podstawie obrazu klinicznego (zmian widocznych go\u0142ym okiem lub z u\u017cyciem dermatoskopu) i histopatologicznego (cech widocznych pod mikroskopem) opisuje si\u0119 kilka typ\u00f3w zmian, kt\u00f3rych wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 jest agresywno\u015b\u0107 i wysoki potencja\u0142 przerzutowy.<\/strong><\/p>\n\n\n\nWarto zaznaczy\u0107, \u017ce w medycznej nomenklaturze nie stosuje si\u0119 zestawienia \u201eczerniak\u201d i \u201ez\u0142o\u015bliwy\u201d. Sam termin czerniak zawsze oznacza nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy melanocyt\u00f3w<\/strong>. Mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119, \u017ce lekarz u\u017cyje okre\u015blenia \u201eczerniak z\u0142o\u015bliwy\u201d, aby odr\u00f3\u017cni\u0107 nowotw\u00f3r od \u0142agodnych znamion barwnikowych i podkre\u015bli\u0107 powag\u0119 rozpoznania. Dla pacjent\u00f3w takie nazewnictwo jest zwyczajnie bardziej czytelne.<\/p>\n\n\n\n![\"kup](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/baner-epolmed-promo.webp\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie<\/h3>\n\n\n\n
Najcz\u0119\u015bciej rozpoznawan\u0105 odmian\u0105 jest czerniak szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie (superficial spreading melanoma, SSM), kt\u00f3ry odpowiada za oko\u0142o 7 na 10 przypadk\u00f3w. Pojawia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie u os\u00f3b w m\u0142odym i \u015brednim wieku. U kobiet cz\u0119\u015bciej lokalizuje si\u0119 na ko\u0144czynach dolnych<\/strong>, u m\u0119\u017cczyzn na tu\u0142owiu.<\/strong> Przybiera posta\u0107 plamy lub grudki o wyra\u017anym obrysie. Mo\u017ce by\u0107 czarny, ale r\u00f3wnie\u017c br\u0105zowy, szary, r\u00f3\u017cowy, niebieskawy, a nawet bia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak guzkowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak guzkowy (guzkowaty; nodular melanoma, NM) charakteryzuje si\u0119 szybkim wzrostem i zwykle wyst\u0119puje na g\u0142owie, karku lub g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci plec\u00f3w.<\/strong> Objawia si\u0119 jako wyra\u017anie wynios\u0142y guz o g\u0142adkiej albo owrzodzia\u0142ej powierzchni, zabarwiony na ciemnobr\u0105zowo lub czarno, czasem o nieregularnym kszta\u0142cie.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak z plamy soczewicowatej<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak z plamy soczewicowatej (lentigo maligna melanoma, LMM) rozwija si\u0119 bardzo powoli. Powstaje na pod\u0142o\u017cu zmian, kt\u00f3re tworz\u0105 si\u0119 w miejscach przewlekle nara\u017conych na promieniowanie s\u0142oneczne \u2013 przede wszystkim na twarzy i szyi<\/strong>. Ma posta\u0107 rozleg\u0142ej, p\u0142askiej plamy w odcieniach br\u0105zu i czerni, z nieregularnymi brzegami.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak podpaznokciowo-ko\u0144czynowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak podpaznokciowo-ko\u0144czynowy (czerniak akralny; acral lentiginous melanoma, ALM) w populacji europejskiej wyst\u0119puje rzadko, natomiast cz\u0119\u015bciej diagnozuje si\u0119 go u os\u00f3b pochodzenia azjatyckiego i u pacjent\u00f3w czarnosk\u00f3rych. Umiejscawia si\u0119 na d\u0142oniach, stopach i pod p\u0142ytk\u0105 paznokciow\u0105 <\/strong>(w tej formie okre\u015blany jest tak\u017ce czerniakiem podpaznokciowym). Mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 jako przebarwienie, deformacja lub post\u0119puj\u0105cy rozpad paznokcia. Niestety w wielu przypadkach jego rozpoznanie bywa op\u00f3\u017anione, poniewa\u017c zmiany przypominaj\u0105 zaka\u017cenia lub skutki uraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak desmoplastyczny<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak desmoplastyczny (desmoplastic melanoma, DM) wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie u m\u0119\u017cczyzn po 60. roku \u017cycia. Najcz\u0119\u015bciej rozwija si\u0119 na sk\u00f3rze g\u0142owy i szyi<\/strong>. Jego obraz kliniczny jest nietypowy, poniewa\u017c zwykle nie zawiera barwnika i przypomina niegro\u017ane zmiany dermatologiczne. Przybiera posta\u0107 guzka lub grudki w kolorze cielistym albo rumieniowym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak bezbarwnikowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak bezbarwnikowy (amelanotyczny; amelanotic melanoma, AM) \u2013 w tym przypadku kom\u00f3rki nowotworowe trac\u0105 zdolno\u015b\u0107 do produkcji melaniny. W efekcie zmiana nie przypomina typowego czerniaka<\/strong>. Mo\u017ce mie\u0107 odcie\u0144 r\u00f3\u017cowy, czerwony, cielisty albo jasnobr\u0105zowy, a wygl\u0105dem przypomina\u0107 guzek zapalny, naczyniaka, brodawk\u0119 wirusow\u0105, a nawet blizn\u0119. W obrazie histopatologicznym czerniak bezbarwnikowy ma cechy podobne do innych rodzaj\u00f3w tego nowotworu, jednak brak typowych zmian na powierzchni sk\u00f3ry sprawia, \u017ce uznaje si\u0119 go za jeden z najtrudniejszych do rozpoznania wariant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nRzadziej spotyka si\u0119 czerniaki, kt\u00f3re nie rozwijaj\u0105 si\u0119 na sk\u00f3rze. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w miejscach mniej oczywistych, ale r\u00f3wnie\u017c zawieraj\u0105cych melanocyty. Warto o nich wspomnie\u0107, poniewa\u017c przebiegaj\u0105 wyj\u0105tkowo agresywnie i cz\u0119sto s\u0105 rozpoznawane dopiero w mocno rozwini\u0119tych stadiach.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nCzerniak b\u0142on \u015bluzowych<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak b\u0142on \u015bluzowych rozwija si\u0119 w obr\u0119bie jamy ustnej, narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych czy odbytu<\/strong>. Jego diagnostyka jest trudna, poniewa\u017c zmiany mog\u0105 przypomina\u0107 owrzodzenia, polipy lub nieswoiste stany zapalne.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak oka<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak oka, a dok\u0142adniej czerniak b\u0142ony naczyniowej oka, to najcz\u0119stszy nowotw\u00f3r wewn\u0105trzga\u0142kowy u doros\u0142ych. Powstaje w obr\u0119bie naczyni\u00f3wki, rzadziej t\u0119cz\u00f3wki lub cia\u0142a rz\u0119skowego<\/strong>. Jego obraz histologiczny jest dobrze poznany, a rokowanie w du\u017cym stopniu zale\u017cy od lokalizacji i wielko\u015bci guza.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak uk\u0142adu nerwowego<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak uk\u0142adu nerwowego wyst\u0119puje wyj\u0105tkowo rzadko. Mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 pierwotnie w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym<\/strong> (melanocyty s\u0105 obecne w oponach m\u00f3zgowo-rdzeniowych). Charakteryzuje si\u0119 szybkim przebiegiem i trudnym leczeniem, a jego rokowania nale\u017c\u0105 do najbardziej niekorzystnych w\u015br\u00f3d wszystkich wariant\u00f3w czerniaka.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny i czynniki ryzyka rozwoju czerniaka<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w. W zdrowej sk\u00f3rze cykl \u017cycia tych kom\u00f3rek jest nadzorowany przez geny i uk\u0142ad odporno\u015bciowy. Je\u015bli w DNA melanocytu dochodzi do uszkodze\u0144, organizm uruchamia mechanizmy naprawy albo w\u0142\u0105cza proces apoptozy <\/strong>(zaprogramowanej \u015bmierci kom\u00f3rki).<\/p>\n\n\n\nW sytuacjach, gdzie fizjologiczne \u201ezabezpieczenia\u201d zawodz\u0105, melanocyt przestaje reagowa\u0107 na sygna\u0142y hamuj\u0105ce wzrost i zaczyna funkcjonowa\u0107 niezale\u017cnie od kontroli organizmu. Niew\u0142a\u015bciwie naprawione zmiany w materiale genetycznym utrwalaj\u0105 si\u0119 w postaci mutacji. Jedn\u0105 z najlepiej opisanych jest mutacja BRAF V600E, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce kom\u00f3rka sk\u00f3ry dzia\u0142a tak, jakby stale otrzymywa\u0142a sygna\u0142 \u201edziel si\u0119 i ro\u015bnij\u201d. W rozwoju czerniaka<\/strong> uczestnicz\u0105 r\u00f3wnie\u017c mutacje w genach NRAS oraz NF1.<\/p>\n\n\n\nNa rozw\u00f3j czerniaka wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce czynniki \u015brodowiskowe i cechy fenotypowe<\/strong>. Do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- cz\u0119sta i d\u0142uga ekspozycja na dzia\u0142anie promieni s\u0142onecznych,<\/li>\n\n\n\n
- korzystanie z solarium,<\/li>\n\n\n\n
- jasna karnacja, jasne w\u0142osy, niebieskie lub zielone oczy,<\/li>\n\n\n\n
- obecno\u015b\u0107 licznych znamion barwnikowych i znamion atypowych,<\/li>\n\n\n\n
- wiek powy\u017cej 50 lat, cho\u0107 czerniak mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce u m\u0142odszych pacjent\u00f3w \u2013 statystyki wskazuj\u0105 na wyra\u017any wzrost zachorowa\u0144 zw\u0142aszcza u kobiet poni\u017cej 40. roku \u017cycia (z uwagi na dawny trend korzystania z solarium),<\/li>\n\n\n\n
- p\u0142e\u0107 m\u0119ska u starszych pacjent\u00f3w, p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144ska u m\u0142odszych,<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142a immunosupresja, np. po transplantacjach<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wyst\u0119powanie tych czynnik\u00f3w zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo rozwoju czerniaka, cho\u0107 sama ich obecno\u015b\u0107 nie przes\u0105dza o rozwoju choroby.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku czerniaka lub innych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry ryzyko zachorowania wi\u0105\u017ce si\u0119 przede wszystkim z promieniowaniem UV.<\/strong> Promienie ultrafioletowe uszkadzaj\u0105 DNA kom\u00f3rek nask\u00f3rka, a powtarzaj\u0105ce si\u0119 tego rodzaju urazy prowadz\u0105 do powstawania mutacji. Najwi\u0119ksze zagro\u017cenie dotyczy intensywnej ekspozycji na s\u0142o\u0144ce bez stosowania odpowiedniej ochrony. W grupie pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia regularnie do\u015bwiadczali poparze\u0144 s\u0142onecznych (nawet epizodycznych, chocia\u017cby corocznie podczas wakacji czy w wyniku warunk\u00f3w wykonywanej pracy), odnotowuje si\u0119 znacznie wy\u017csz\u0105 zapadalno\u015b\u0107 na czerniaka, ni\u017c w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re \u015bwiadomie dba\u0142y o ochron\u0119 przeciws\u0142oneczn\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dermatologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoj\u0105 Ci\u0119 nowe znamiona lub borykasz si\u0119 z niedoskona\u0142o\u015bciami cery? Um\u00f3w wizyt\u0119 u dermatologa, aby sprawdzi\u0107 stan sk\u00f3ry i otrzyma\u0107 plan odpowiedniej piel\u0119gnacji.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy czerniaka \u2013 na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nCzerniak przez d\u0142ugi czas mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 bez wyra\u017anych objaw\u00f3w. Wiele os\u00f3b kojarzy go wy\u0142\u0105cznie ze sk\u00f3r\u0105 i znamionami barwnikowymi, a tymczasem nie ka\u017cdy nowotw\u00f3r wygl\u0105da, jak typowy pieprzyk. Zmiany r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 \u2013 potwierdza to mnogo\u015b\u0107 podtyp\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 czerniak\u00f3w sk\u00f3ry (opisali\u015bmy je powy\u017cej) i naprawd\u0119 mocne zr\u00f3\u017cnicowanie nawet w obr\u0119bie jednego z nich. <\/p>\n\n\n\n
Najcz\u0119\u015bciej pacjent zauwa\u017ca nowe znami\u0119 lub przemian\u0119 w obr\u0119bie ju\u017c istniej\u0105cego \u2013 ale \u017ceby m\u00f3g\u0142 to zrobi\u0107, musi obserwowa\u0107 swoje cia\u0142o. Wiele os\u00f3b nie robi tego regularnie. Niestety zwi\u0119ksza to prawdopodobie\u0144stwo przeoczenia pierwszych oznak gro\u017anego raka sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
Objawy w przypadku czerniaka sk\u00f3ry zale\u017c\u0105 od stadium zmiany. W pocz\u0105tkowych etapach rozwoju nie zawsze jednoznacznie sugeruj\u0105 powa\u017cn\u0105 chorob\u0119. Pierwsze oznaki widoczne na sk\u00f3rze s\u0105 zwi\u0105zane ze skal\u0105 ABCDE (czytaj dalej). <\/p>\n\n\n\n
W zaawansowanych przypadkach objawy<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 charakterystyczne dla obecno\u015bci czerniaka to:<\/p>\n\n\n\n\n- du\u017ca g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 nacieku,<\/li>\n\n\n\n
- owrzodzenia,<\/li>\n\n\n\n
- powi\u0119kszenie regionalnych w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- w przypadku przerzut\u00f3w \u2013 duszno\u015bci, b\u00f3le kostne, drgawki, zaburzenia neurologiczne (w zale\u017cno\u015bci od ich lokalizacji),<\/li>\n\n\n\n
- os\u0142abienie,<\/li>\n\n\n\n
- nieuzasadniona utrata masy cia\u0142a,<\/li>\n\n\n\n
- gor\u0105czka i nocne poty.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W przypadku czerniaka paznokcia<\/strong> jednym z pierwszych objaw\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ciemna smuga biegn\u0105ca pod p\u0142ytk\u0105, a w dalszym etapie stopniowa deformacja lub nawet rozpad paznokcia. Je\u015bli nowotw\u00f3r rozwija si\u0119 w oku<\/strong>, pacjent mo\u017ce zauwa\u017cy\u0107 pogorszenie ostro\u015bci widzenia, pojawianie si\u0119 mroczk\u00f3w albo zniekszta\u0142cenie obrazu. Czerniak b\u0142on \u015bluzowych<\/strong> najcz\u0119\u015bciej manifestuje si\u0119 krwawieniami, niegoj\u0105cymi si\u0119 nad\u017cerkami lub przewlek\u0142ym b\u00f3lem.<\/p>\n\n\n\nRzadk\u0105 postaci\u0105 czerniaka s\u0105 zmiany zlokalizowane w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym<\/strong>. W takich przypadkach obraz kliniczny b\u0119dzie zale\u017ca\u0142 od po\u0142o\u017cenia guza. Pacjent mo\u017ce do\u015bwiadcza\u0107 b\u00f3l\u00f3w g\u0142owy, napad\u00f3w padaczkowych oraz r\u00f3\u017cnego rodzaju deficyt\u00f3w neurologicznych (np. zaburze\u0144 mowy, niedow\u0142ad\u00f3w czy problem\u00f3w z r\u00f3wnowag\u0105).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nZmiany sk\u00f3rne wymagaj\u0105ce kontroli lekarskiej<\/h3>\n\n\n\n
Do dermatologa<\/a> warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119 z ka\u017cd\u0105 nowo zaobserwowan\u0105 zmian\u0105 w obr\u0119bie sk\u00f3ry. Je\u015bli pacjent nie obserwuje niepokoj\u0105cych symptom\u00f3w czerniaka, mo\u017cna skontrolowa\u0107 j\u0105 na jednej z cyklicznych wizyt w gabinecie \u2013 cyklicznych, to znaczy regularnych i corocznych.<\/strong><\/p>\n\n\n\nWskazaniem do pilnej konsultacji jest szybki wzrost znamienia, nieregularny brzeg, niejednolity lub nietypowy kolor, b\u00f3l, sw\u0119dzenie, pieczenie czy krwawienie.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nRegu\u0142a ABCDE w ocenie znamion<\/h3>\n\n\n\n
Aby u\u0142atwi\u0107 pacjentom samodzieln\u0105 obserwacj\u0119 sk\u00f3ry, dermatolodzy opracowali prost\u0105 zasad\u0119 ABCDE. Powsta\u0142a w Stanach Zjednoczonych w latach 80. jako narz\u0119dzie edukacyjne. <\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cda litera odnosi si\u0119 do jednej cechy:<\/p>\n\n\n\n
\n- A<\/strong> \u2013 asymetria (asymetry): po\u0142\u00f3wki zmiany nie s\u0105 do siebie podobne,<\/li>\n\n\n\n
- B<\/strong> \u2013 brzeg (border): kraw\u0119dzie s\u0105 nier\u00f3wne, poszarpane lub rozmyte,<\/li>\n\n\n\n
- C<\/strong> \u2013 kolor (color): zmiana ma r\u00f3\u017cne odcienie i niejednolit\u0105 barw\u0119,<\/li>\n\n\n\n
- D <\/strong>\u2013 \u015brednica (diameter): powy\u017cej 6 mm (chocia\u017c coraz cz\u0119\u015bciej podkre\u015bla si\u0119, \u017ce ryzyko powstania czerniaka dotyczy tak\u017ce mniejszych zmian),<\/li>\n\n\n\n
- E<\/strong> \u2013 ewolucja (evolving): zmieniaj\u0105cy si\u0119 wygl\u0105d \u2013 rozmiar, kszta\u0142t, kolor.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Regu\u0142a ABCDE nie zast\u0119puje regularnych kontroli lekarskich, jednak mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 pacjentowi zauwa\u017cenie znamion, kt\u00f3re powinny zosta\u0107 obejrzane przez specjalist\u0119.<\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka czerniaka<\/h2>\n\n\n\n
Rozpoznanie czerniaka opiera si\u0119 na dok\u0142adnym badaniu sk\u00f3ry, ocenie zmiany i analizie histopatologicznej. Lekarz dermatolog lub onkolog<\/a> dokonuje oceny znamion \u2013 zwraca uwag\u0119 na cechy typowe dla nowotworu sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\nW przypadku podejrzenia czerniaka na podstawie cech widocznych go\u0142ym okiem, w pierwszej kolejno\u015bci wykonuje si\u0119 badanie dermatoskopowe. Dermatoskopia nie jest jednak przeprowadzana wy\u0142\u0105cznie z powodu nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry. Jej wykonywanie mo\u017ce by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 profilaktycznych kontroli (wi\u0119cej na ten temat piszemy poni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n
Je\u017celi w trakcie dermatoskopii stwierdzone zostan\u0105 cechy budz\u0105ce niepok\u00f3j, lekarz kieruje pacjenta na zabieg chirurgicznego usuni\u0119cia zmiany lub na pobranie materia\u0142u do badania histopatologicznego. Analiza mikroskopowa pozwala jednoznacznie ustali\u0107 typ nowotworu, okre\u015bli\u0107 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 nacieku w sk\u00f3rze oraz precyzyjnie okre\u015bli\u0107 stadium czerniaka.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDermatoskopia i wideodermatoskopia<\/h3>\n\n\n\n
Dermatoskopia to metoda diagnostyczna, kt\u00f3ra pozwala na ocen\u0119 zmian sk\u00f3rnych w du\u017cym powi\u0119kszeniu. Lekarz wykorzystuje dermatoskop \u2013 urz\u0105dzenie optyczne wyposa\u017cone w \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bwiat\u0142a i system soczewek. Podczas badania specjalista mo\u017ce zaobserwowa\u0107 nask\u00f3rek, granic\u0119 sk\u00f3rno-nask\u00f3rkow\u0105, uk\u0142ad barwnika oraz naczynia krwiono\u015bne, kt\u00f3rych nie mo\u017cna oceni\u0107 go\u0142ym okiem.<\/p>\n\n\n\n
Analiza takich cech zwi\u0119ksza dok\u0142adno\u015b\u0107 rozpoznania objaw\u00f3w i diagnostyki nowotworu<\/strong> sk\u00f3ry oraz ogranicza ryzyko niepotrzebnego usuwania \u0142agodnych znamion. Badanie jest ca\u0142kowicie nieinwazyjne i bezbolesne. Wykonuje si\u0119 je u pacjent\u00f3w z podejrzeniem czerniaka, jednak tak\u017ce profilaktycznie u os\u00f3b obci\u0105\u017conych wi\u0119kszym ryzykiem zachorowania.<\/p>\n\n\n\nWideodermatoskopia jest rozszerzon\u0105 form\u0105 tego badania. Do oceny sk\u00f3ry u\u017cywa si\u0119 kamery cyfrowej pod\u0142\u0105czonej do komputera. Zmiany s\u0105 fotografowane w wysokiej rozdzielczo\u015bci, a obrazy archiwizowane w dokumentacji medycznej. Podczas kolejnych wizyt lekarz por\u00f3wnuje aktualny wygl\u0105d znamion z wcze\u015bniejszymi zapisami. Umo\u017cliwia to wychwycenie nawet subtelnych r\u00f3\u017cnic, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o pocz\u0105tkowym rozwoju czerniaka sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBadania histopatologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Ostateczne rozpoznanie czerniaka wymaga analizy histopatologicznej. To badanie mikroskopowe tkanki, kt\u00f3re dostarcza pe\u0142nych informacji o charakterze nowotworu. Materia\u0142 do badania uzyskuje si\u0119 podczas biopsji wycinaj\u0105cej \u2013 usuwa si\u0119 ca\u0142\u0105 zmian\u0119 sk\u00f3rn\u0105 wraz z marginesem zdrowej tkanki (ok. 1-2 mm). Tylko takie post\u0119powanie umo\u017cliwia patomorfologowi ocen\u0119 wszystkich parametr\u00f3w niezb\u0119dnych do okre\u015blenia stadium czerniaka.<\/p>\n\n\n\n
W opisie histopatologicznym uwzgl\u0119dnia si\u0119 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n
\n- typ histologiczny czerniaka \u2013 np. szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie, guzkowy, desmoplastyczny;<\/li>\n\n\n\n
- grubo\u015b\u0107 nacieku w sk\u00f3rze \u2013 tzw. grubo\u015b\u0107 Breslowa, podawan\u0105 w milimetrach;<\/li>\n\n\n\n
- poziom inwazji \u2013 wed\u0142ug Clarka, okre\u015blaj\u0105cy, do kt\u00f3rej warstwy sk\u00f3ry w\u0142a\u015bciwej lub tkanki podsk\u00f3rnej docieraj\u0105 kom\u00f3rki nowotworowe,<\/li>\n\n\n\n
- liczb\u0119 figur mitotycznych \u2013 podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 okre\u015bli\u0107 dynamik\u0119 wzrostu zmiany.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W przypadkach zaawansowanego czerniaka przeprowadza si\u0119 dodatkowo biopsj\u0119 w\u0119z\u0142a wartowniczego. Jest to pierwszy w\u0119ze\u0142 ch\u0142onny, do kt\u00f3rego sp\u0142ywa ch\u0142onka z miejsca pierwotnej zmiany. Analiza obecno\u015bci kom\u00f3rek nowotworowych w tym w\u0119\u017ale pozwala ustali\u0107, czy dosz\u0142o do przerzut\u00f3w <\/strong>do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych. Wynik takiego badania decyduje o dalszym post\u0119powaniu chirurgicznym i kwalifikacji pacjenta do leczenia og\u00f3lnoustrojowego. W sytuacji podejrzenia przerzut\u00f3w odleg\u0142ych czerniaka (np. w p\u0142ucach, w\u0105trobie czy m\u00f3zgu), materia\u0142 pobiera si\u0119 tak\u017ce z tych narz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nBadanie histopatologiczne stanowi z\u0142oty standard w diagnostyce czerniaka. Wynik okre\u015bla stadium choroby i wyznacza kierunek dalszego leczenia \u2013 chirurgicznego, immunoterapii, leczenia celowanego czy innych metod onkologicznych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dermatologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoj\u0105 Ci\u0119 nowe znamiona lub borykasz si\u0119 z niedoskona\u0142o\u015bciami cery? Um\u00f3w wizyt\u0119 u dermatologa, aby sprawdzi\u0107 stan sk\u00f3ry i otrzyma\u0107 plan odpowiedniej piel\u0119gnacji.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie czerniaka<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nLeczenie czerniaka jest wieloetapowym procesem i zawsze zale\u017cy od stadium choroby. W przypadku zmian we wczesnych stadiach podstawow\u0105 metod\u0105 leczenia czerniaka jest leczenie chirurgiczne. W sytuacjach, gdy guz nacieka g\u0142\u0119bokie<\/strong> warstwy sk\u00f3ry<\/strong> lub istnieje ryzyko szerzenia si\u0119 nowotworu, wprowadza si\u0119 leczenie og\u00f3lnoustrojowe.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie chirurgiczne<\/h3>\n\n\n\n
Zabieg operacyjny obejmuje usuni\u0119cie zmiany wraz z marginesem zdrowej sk\u00f3ry. Zakres wyci\u0119cia jest dok\u0142adnie okre\u015blany przez wytyczne \u2013 przy czerniakach o grubo\u015bci do 1 mm margines wynosi zazwyczaj 1 cm, a przy grubszych zmianach poszerza si\u0119 go do 2 cm. Nie wycina si\u0119 rutynowo wi\u0119kszych margines\u00f3w, poniewa\u017c nie poprawia to rokowania, a zwi\u0119ksza ryzyko powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nImmunoterapia i leczenie celowane<\/h3>\n\n\n\n
Immunoterapia zmieni\u0142a rokowania u pacjent\u00f3w z zaawansowanym czerniakiem. Leki z grupy inhibitor\u00f3w punkt\u00f3w kontrolnych \u2013 anty-PD-1 (niwolumab, pembrolizumab) i anty-CTLA-4 (ipilimumab) \u2013 zwi\u0119kszaj\u0105 prze\u017cycia ca\u0142kowite oraz odsetek pacjent\u00f3w z d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 odpowiedzi\u0105 na leczenie. Terapia wymaga jednak monitorowania pod k\u0105tem powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych, kt\u00f3re mog\u0105 dotyczy\u0107 tarczycy, w\u0105troby, jelit czy p\u0142uc.<\/p>\n\n\n\n
Terapie celowane stosuje si\u0119 u pacjent\u00f3w z rozpoznanym czerniakiem, u kt\u00f3rych w badaniu molekularnym wykryto mutacj\u0119 w genie BRAF (najcz\u0119\u015bciej V600E, obecna u oko\u0142o po\u0142owy chorych na czerniaka sk\u00f3ry). Leczenie skojarzone z u\u017cyciem inhibitor\u00f3w BRAF (wemurafenib, dabrafenib) i inhibitor\u00f3w MEK (trametinib, kobimetynib) zwi\u0119ksza skuteczno\u015b\u0107 terapii i zmniejsza ryzyko rozwoju oporno\u015bci. Leczenie dzia\u0142a stosunkowo szybko, dlatego znajduje zastosowanie r\u00f3wnie\u017c u pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017ckim stanie klinicznym. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nChemioterapia \u2013 kiedy jest stosowana?<\/h3>\n\n\n\n
W aktualnych wytycznych dotycz\u0105cych leczenia czerniaka sk\u00f3ry lub b\u0142on \u015bluzowych chemioterapia pojawia si\u0119 jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 ratunkowego post\u0119powania. Stosuje si\u0119 j\u0105 u pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych nie stwierdzono mutacji mo\u017cliwych do wykorzystania w terapii celowanej albo u kt\u00f3rych immunoterapia nie przynios\u0142a efektu.<\/p>\n\n\n\n
Skuteczno\u015b\u0107 chemioterapii w odniesieniu do czerniaka jest ograniczona \u2013 odsetek odpowiedzi wynosi poni\u017cej 20%. Z tego powodu traktuje si\u0119 j\u0105 g\u0142\u00f3wnie jako leczenie paliatywne, kt\u00f3rego celem jest zmniejszenie masy guza i z\u0142agodzenie objaw\u00f3w u pacjent\u00f3w w bardzo zaawansowanych stadiach.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nRokowania w przypadku czerniaka<\/h3>\n\n\n\n
Rokowanie \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 ze stadium czerniaka w momencie rozpoznania. Najwa\u017cniejszym parametrem jest grubo\u015b\u0107 zmiany mierzona wed\u0142ug Breslowa \u2013 im wi\u0119ksza, tym najcz\u0119\u015bciej czerniak wykazuje wi\u0119cej cech komplikuj\u0105cych leczenie.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku wyst\u0105pienia czerniak\u00f3w sk\u00f3ry ograniczonych do g\u00f3rnych warstw sk\u00f3ry wzrasta szansa ca\u0142kowitego wyleczenia po zabiegu chirurgicznym \u2013 si\u0119ga ponad 90%. Kiedy guz nacieka g\u0142\u0119bsze struktury i pojawiaj\u0105 si\u0119 przerzuty do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, prze\u017cycia 5-letnie s\u0105 wyra\u017anie kr\u00f3tsze.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich latach statystyki dotycz\u0105ce wylecze\u0144 czerniaka znacznie si\u0119 poprawi\u0142y <\/strong>dzi\u0119ki immunoterapii i leczeniu celowanemu. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w w stadium uog\u00f3lnionym obserwuje si\u0119 wieloletni\u0105 kontrol\u0119 choroby. Nadal jednak najwi\u0119ksze znaczenie dla prze\u017cycia ma wczesne rozpoznanie i szybkie rozpocz\u0119cie terapii.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nProfilaktyka \u2013 jak zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/h2>\n\n\n\n
W cz\u0119\u015bci, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wili\u015bmy czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na ryzyko powstawania czerniaka, zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119, \u017ce niekt\u00f3rym z nich mo\u017cna zapobiega\u0107. O ile nie mo\u017cna zmieni\u0107 koloru sk\u00f3ry, liczby znamion ani historii rodzinnej, tak mo\u017cna \u015bwiadomie ograniczy\u0107 ekspozycj\u0119 na promieniowanie UV oraz dba\u0107 o kontrol\u0119 sk\u00f3ry, zmian i regularne wizyty w gabinecie dermatologa.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nOchrona przed promieniowaniem UV<\/h3>\n\n\n\n
Wzrost zapadalno\u015bci na czerniaka jest jednoznacznie powi\u0105zany z nadmiern\u0105 ekspozycj\u0105 na promieniowanie UV. Jakich zasad podstawowej ochrony warto przestrzega\u0107? Aby realnie zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania na czerniaka, warto:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- unika\u0107 przebywania na bezpo\u015brednim s\u0142o\u0144cu mi\u0119dzy godzin\u0105 11:00 a 15:00,<\/li>\n\n\n\n
- u\u017cywa\u0107 krem\u00f3w z wysokim filtrem SPF i reaplikowa\u0107 go podczas ekspozycji,<\/li>\n\n\n\n
- w upalne dni nosi\u0107 odzie\u017cy zas\u0142aniaj\u0105cej sk\u00f3r\u0119 ramion i twarzy (najlepiej tak\u017ce innych cz\u0119\u015bci cia\u0142a),<\/li>\n\n\n\n
- zak\u0142ada\u0107 okulary przeciws\u0142oneczne,<\/li>\n\n\n\n
- zrezygnowa\u0107 z solarium (IARC zaklasyfikowa\u0142a promieniowanie UV z lamp solaryjnych do grupy 1 \u2013 czynnik\u00f3w rakotw\u00f3rczych dla cz\u0142owieka),<\/li>\n\n\n\n
- zrezygnowa\u0107 z wykonywania stylizacji paznokci z u\u017cyciem lamp UV.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Samokontrola znamion i regularne badania dermatologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Pacjent mo\u017ce sam obserwowa\u0107 sk\u00f3r\u0119 i reagowa\u0107 na zmiany w wygl\u0105dzie znamion. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 nale\u017cy zwraca\u0107 na asymetri\u0119, nieregularny brzeg, wiele kolor\u00f3w w obr\u0119bie jednej plamy, \u015brednic\u0119 powy\u017cej 6 mm oraz ka\u017cd\u0105 zmian\u0119 wygl\u0105du. To kryteria opisane w regule ABCDE.<\/p>\n\n\n\n
Regularne badania sk\u00f3ry<\/strong> prowadzone przez specjalist\u0119 s\u0105 uzupe\u0142nieniem samokontroli. Ka\u017cda osoba, kt\u00f3ra \u015bwiadomie chce zadba\u0107 o profilaktyk\u0119 czerniaka i innych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry, powinna co najmniej raz w roku zg\u0142osi\u0107 si\u0119 na wizyt\u0119 do dermatologa. Cykliczne kontrole s\u0105 zalecane nawet wtedy, gdy pacjent nie obserwuje \u017cadnych niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nWczesne stadia czerniaka pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto bez wyra\u017anych sygna\u0142\u00f3w widocznych go\u0142ym okiem. Zmiany mog\u0105 by\u0107 niewielkie, dyskretne lub zlokalizowane w miejscach trudno dost\u0119pnych do samodzielnej oceny.<\/p>\n\n\n\n
Nawet w przypadku pieprzyk\u00f3w, kt\u00f3re od lat znajduj\u0105 si\u0119 na naszej sk\u00f3rze, nie mo\u017cemy mie\u0107 pewno\u015bci, \u017ce \u017caden z nich nie rozwija si\u0119 w kierunku czerniaka \u2013 najcz\u0119\u015bciej pierwsze zmiany na poziomie sk\u00f3ry nie s\u0105 widoczne go\u0142ym okiem. Pewno\u015b\u0107 mo\u017ce da\u0107 jedynie ocena lekarza. Je\u015bli sam specjalista b\u0119dzie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, na pewno skieruje nas na dalsze badania przeprowadzane w przypadkach podejrzenia czerniaka \u2013 diagnostyka to podstawa.<\/p>\n\n\n\n
Tyczy si\u0119 to zmian takich jak czerniak, ale r\u00f3wnie\u017c innych nowotwor\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi raka podstawnokom\u00f3rkowego czy raka p\u0142askonab\u0142onkowego sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak stanowi 5\u20137% wszystkich przypadk\u00f3w nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry \u2013 mimo \u017ce nie nale\u017cy do najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych, to jego agresywny charakter sprawia, \u017ce wymaga wyj\u0105tkowej czujno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna dysponuje coraz skuteczniejszymi metodami leczenia \u2013 immunoterapi\u0105 i leczeniem celowanym \u2013 kt\u00f3re poprawi\u0142y rokowania wielu pacjent\u00f3w. Nadal jednak najwa\u017cniejszym czynnikiem decyduj\u0105cym o szansach na prze\u017cycie pozostaje moment rozpoznania. Im wcze\u015bniej wykryta zmiana, tym wi\u0119ksza szansa na ca\u0142kowite wyleczenie.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
\n\n\n\n
Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Czym jest czerniak?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny i czynniki ryzyka rozwoju czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy czerniaka \u2013 na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Rokowania w przypadku czerniaka<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Profilaktyka \u2013 jak zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Czym jest czerniak?<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak jest nowotworem z\u0142o\u015bliwym sk\u00f3ry.<\/strong> Wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w \u2013 kom\u00f3rek produkuj\u0105cych melanin\u0119 (barwnik), kt\u00f3ra nadaje kolor sk\u00f3rze, w\u0142osom i t\u0119cz\u00f3wkom oczu. W Polsce rocznie rozpoznaje si\u0119 oko\u0142o 4 000 nowych przypadk\u00f3w \u2013 szacuje si\u0119, \u017ce 1 na 10 000 os\u00f3b zachoruje na czerniaka. \u015amiertelno\u015b\u0107 wynosi ok. 40% \u2013 w 2022 roku czerniak przyczyni\u0142 si\u0119 do \u015bmierci prawie 1400 pacjent\u00f3w (kobiet i m\u0119\u017cczyzn).<\/p>\n\n\n\nW odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci rak\u00f3w sk\u00f3ry<\/a> (rozwijaj\u0105cych si\u0119 wolniej i rzadziej daj\u0105cych przerzuty), czerniak charakteryzuje si\u0119 du\u017c\u0105 dynamik\u0105 wzrostu oraz zdolno\u015bci\u0105 do szybkiego rozsiewu kom\u00f3rek nowotworowych drog\u0105 krwi i ch\u0142onki. Z tego powodu jest uwa\u017cany za jeden z najgro\u017aniejszych i najbardziej z\u0142o\u015bliwych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\nJako \u017ce czerniak zaliczany jest do chor\u00f3b sk\u00f3ry, to w\u0142a\u015bnie z ni\u0105 najcz\u0119\u015bciej uto\u017csamiamy jego wyst\u0119powanie. O ile faktycznie to w jej obr\u0119bie lokalizuje si\u0119 go najcz\u0119\u015bciej, to niestety nowotw\u00f3r mo\u017ce atakowa\u0107 tak\u017ce b\u0142ony \u015bluzowe<\/strong> (m.in. przewodu pokarmowego i narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych), paznokcie, oczy czy uk\u0142ad nerwowy. W tych narz\u0105dach i tkankach tak\u017ce wyst\u0119puj\u0105 melanocyty. Kom\u00f3rki wywodz\u0105 si\u0119 z grzebienia nerwowego i w trakcie rozwoju zarodkowego przemieszczaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci organizmu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dermatologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoj\u0105 Ci\u0119 nowe znamiona lub borykasz si\u0119 z niedoskona\u0142o\u015bciami cery? Um\u00f3w wizyt\u0119 u dermatologa, aby sprawdzi\u0107 stan sk\u00f3ry i otrzyma\u0107 plan odpowiedniej piel\u0119gnacji.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nRodzaje nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nCzerniak z\u0142o\u015bliwy to bardzo zr\u00f3\u017cnicowany nowotw\u00f3r. Na podstawie obrazu klinicznego (zmian widocznych go\u0142ym okiem lub z u\u017cyciem dermatoskopu) i histopatologicznego (cech widocznych pod mikroskopem) opisuje si\u0119 kilka typ\u00f3w zmian, kt\u00f3rych wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 jest agresywno\u015b\u0107 i wysoki potencja\u0142 przerzutowy.<\/strong><\/p>\n\n\n\nWarto zaznaczy\u0107, \u017ce w medycznej nomenklaturze nie stosuje si\u0119 zestawienia \u201eczerniak\u201d i \u201ez\u0142o\u015bliwy\u201d. Sam termin czerniak zawsze oznacza nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy melanocyt\u00f3w<\/strong>. Mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119, \u017ce lekarz u\u017cyje okre\u015blenia \u201eczerniak z\u0142o\u015bliwy\u201d, aby odr\u00f3\u017cni\u0107 nowotw\u00f3r od \u0142agodnych znamion barwnikowych i podkre\u015bli\u0107 powag\u0119 rozpoznania. Dla pacjent\u00f3w takie nazewnictwo jest zwyczajnie bardziej czytelne.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie<\/h3>\n\n\n\n
Najcz\u0119\u015bciej rozpoznawan\u0105 odmian\u0105 jest czerniak szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie (superficial spreading melanoma, SSM), kt\u00f3ry odpowiada za oko\u0142o 7 na 10 przypadk\u00f3w. Pojawia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie u os\u00f3b w m\u0142odym i \u015brednim wieku. U kobiet cz\u0119\u015bciej lokalizuje si\u0119 na ko\u0144czynach dolnych<\/strong>, u m\u0119\u017cczyzn na tu\u0142owiu.<\/strong> Przybiera posta\u0107 plamy lub grudki o wyra\u017anym obrysie. Mo\u017ce by\u0107 czarny, ale r\u00f3wnie\u017c br\u0105zowy, szary, r\u00f3\u017cowy, niebieskawy, a nawet bia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak guzkowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak guzkowy (guzkowaty; nodular melanoma, NM) charakteryzuje si\u0119 szybkim wzrostem i zwykle wyst\u0119puje na g\u0142owie, karku lub g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci plec\u00f3w.<\/strong> Objawia si\u0119 jako wyra\u017anie wynios\u0142y guz o g\u0142adkiej albo owrzodzia\u0142ej powierzchni, zabarwiony na ciemnobr\u0105zowo lub czarno, czasem o nieregularnym kszta\u0142cie.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak z plamy soczewicowatej<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak z plamy soczewicowatej (lentigo maligna melanoma, LMM) rozwija si\u0119 bardzo powoli. Powstaje na pod\u0142o\u017cu zmian, kt\u00f3re tworz\u0105 si\u0119 w miejscach przewlekle nara\u017conych na promieniowanie s\u0142oneczne \u2013 przede wszystkim na twarzy i szyi<\/strong>. Ma posta\u0107 rozleg\u0142ej, p\u0142askiej plamy w odcieniach br\u0105zu i czerni, z nieregularnymi brzegami.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak podpaznokciowo-ko\u0144czynowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak podpaznokciowo-ko\u0144czynowy (czerniak akralny; acral lentiginous melanoma, ALM) w populacji europejskiej wyst\u0119puje rzadko, natomiast cz\u0119\u015bciej diagnozuje si\u0119 go u os\u00f3b pochodzenia azjatyckiego i u pacjent\u00f3w czarnosk\u00f3rych. Umiejscawia si\u0119 na d\u0142oniach, stopach i pod p\u0142ytk\u0105 paznokciow\u0105 <\/strong>(w tej formie okre\u015blany jest tak\u017ce czerniakiem podpaznokciowym). Mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 jako przebarwienie, deformacja lub post\u0119puj\u0105cy rozpad paznokcia. Niestety w wielu przypadkach jego rozpoznanie bywa op\u00f3\u017anione, poniewa\u017c zmiany przypominaj\u0105 zaka\u017cenia lub skutki uraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak desmoplastyczny<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak desmoplastyczny (desmoplastic melanoma, DM) wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie u m\u0119\u017cczyzn po 60. roku \u017cycia. Najcz\u0119\u015bciej rozwija si\u0119 na sk\u00f3rze g\u0142owy i szyi<\/strong>. Jego obraz kliniczny jest nietypowy, poniewa\u017c zwykle nie zawiera barwnika i przypomina niegro\u017ane zmiany dermatologiczne. Przybiera posta\u0107 guzka lub grudki w kolorze cielistym albo rumieniowym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak bezbarwnikowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak bezbarwnikowy (amelanotyczny; amelanotic melanoma, AM) \u2013 w tym przypadku kom\u00f3rki nowotworowe trac\u0105 zdolno\u015b\u0107 do produkcji melaniny. W efekcie zmiana nie przypomina typowego czerniaka<\/strong>. Mo\u017ce mie\u0107 odcie\u0144 r\u00f3\u017cowy, czerwony, cielisty albo jasnobr\u0105zowy, a wygl\u0105dem przypomina\u0107 guzek zapalny, naczyniaka, brodawk\u0119 wirusow\u0105, a nawet blizn\u0119. W obrazie histopatologicznym czerniak bezbarwnikowy ma cechy podobne do innych rodzaj\u00f3w tego nowotworu, jednak brak typowych zmian na powierzchni sk\u00f3ry sprawia, \u017ce uznaje si\u0119 go za jeden z najtrudniejszych do rozpoznania wariant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nRzadziej spotyka si\u0119 czerniaki, kt\u00f3re nie rozwijaj\u0105 si\u0119 na sk\u00f3rze. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w miejscach mniej oczywistych, ale r\u00f3wnie\u017c zawieraj\u0105cych melanocyty. Warto o nich wspomnie\u0107, poniewa\u017c przebiegaj\u0105 wyj\u0105tkowo agresywnie i cz\u0119sto s\u0105 rozpoznawane dopiero w mocno rozwini\u0119tych stadiach.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nCzerniak b\u0142on \u015bluzowych<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak b\u0142on \u015bluzowych rozwija si\u0119 w obr\u0119bie jamy ustnej, narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych czy odbytu<\/strong>. Jego diagnostyka jest trudna, poniewa\u017c zmiany mog\u0105 przypomina\u0107 owrzodzenia, polipy lub nieswoiste stany zapalne.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak oka<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak oka, a dok\u0142adniej czerniak b\u0142ony naczyniowej oka, to najcz\u0119stszy nowotw\u00f3r wewn\u0105trzga\u0142kowy u doros\u0142ych. Powstaje w obr\u0119bie naczyni\u00f3wki, rzadziej t\u0119cz\u00f3wki lub cia\u0142a rz\u0119skowego<\/strong>. Jego obraz histologiczny jest dobrze poznany, a rokowanie w du\u017cym stopniu zale\u017cy od lokalizacji i wielko\u015bci guza.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nCzerniak uk\u0142adu nerwowego<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak uk\u0142adu nerwowego wyst\u0119puje wyj\u0105tkowo rzadko. Mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 pierwotnie w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym<\/strong> (melanocyty s\u0105 obecne w oponach m\u00f3zgowo-rdzeniowych). Charakteryzuje si\u0119 szybkim przebiegiem i trudnym leczeniem, a jego rokowania nale\u017c\u0105 do najbardziej niekorzystnych w\u015br\u00f3d wszystkich wariant\u00f3w czerniaka.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny i czynniki ryzyka rozwoju czerniaka<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w. W zdrowej sk\u00f3rze cykl \u017cycia tych kom\u00f3rek jest nadzorowany przez geny i uk\u0142ad odporno\u015bciowy. Je\u015bli w DNA melanocytu dochodzi do uszkodze\u0144, organizm uruchamia mechanizmy naprawy albo w\u0142\u0105cza proces apoptozy <\/strong>(zaprogramowanej \u015bmierci kom\u00f3rki).<\/p>\n\n\n\nW sytuacjach, gdzie fizjologiczne \u201ezabezpieczenia\u201d zawodz\u0105, melanocyt przestaje reagowa\u0107 na sygna\u0142y hamuj\u0105ce wzrost i zaczyna funkcjonowa\u0107 niezale\u017cnie od kontroli organizmu. Niew\u0142a\u015bciwie naprawione zmiany w materiale genetycznym utrwalaj\u0105 si\u0119 w postaci mutacji. Jedn\u0105 z najlepiej opisanych jest mutacja BRAF V600E, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce kom\u00f3rka sk\u00f3ry dzia\u0142a tak, jakby stale otrzymywa\u0142a sygna\u0142 \u201edziel si\u0119 i ro\u015bnij\u201d. W rozwoju czerniaka<\/strong> uczestnicz\u0105 r\u00f3wnie\u017c mutacje w genach NRAS oraz NF1.<\/p>\n\n\n\nNa rozw\u00f3j czerniaka wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce czynniki \u015brodowiskowe i cechy fenotypowe<\/strong>. Do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- cz\u0119sta i d\u0142uga ekspozycja na dzia\u0142anie promieni s\u0142onecznych,<\/li>\n\n\n\n
- korzystanie z solarium,<\/li>\n\n\n\n
- jasna karnacja, jasne w\u0142osy, niebieskie lub zielone oczy,<\/li>\n\n\n\n
- obecno\u015b\u0107 licznych znamion barwnikowych i znamion atypowych,<\/li>\n\n\n\n
- wiek powy\u017cej 50 lat, cho\u0107 czerniak mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 tak\u017ce u m\u0142odszych pacjent\u00f3w \u2013 statystyki wskazuj\u0105 na wyra\u017any wzrost zachorowa\u0144 zw\u0142aszcza u kobiet poni\u017cej 40. roku \u017cycia (z uwagi na dawny trend korzystania z solarium),<\/li>\n\n\n\n
- p\u0142e\u0107 m\u0119ska u starszych pacjent\u00f3w, p\u0142e\u0107 \u017ce\u0144ska u m\u0142odszych,<\/li>\n\n\n\n
- przewlek\u0142a immunosupresja, np. po transplantacjach<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Wyst\u0119powanie tych czynnik\u00f3w zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo rozwoju czerniaka, cho\u0107 sama ich obecno\u015b\u0107 nie przes\u0105dza o rozwoju choroby.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku czerniaka lub innych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry ryzyko zachorowania wi\u0105\u017ce si\u0119 przede wszystkim z promieniowaniem UV.<\/strong> Promienie ultrafioletowe uszkadzaj\u0105 DNA kom\u00f3rek nask\u00f3rka, a powtarzaj\u0105ce si\u0119 tego rodzaju urazy prowadz\u0105 do powstawania mutacji. Najwi\u0119ksze zagro\u017cenie dotyczy intensywnej ekspozycji na s\u0142o\u0144ce bez stosowania odpowiedniej ochrony. W grupie pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia regularnie do\u015bwiadczali poparze\u0144 s\u0142onecznych (nawet epizodycznych, chocia\u017cby corocznie podczas wakacji czy w wyniku warunk\u00f3w wykonywanej pracy), odnotowuje si\u0119 znacznie wy\u017csz\u0105 zapadalno\u015b\u0107 na czerniaka, ni\u017c w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re \u015bwiadomie dba\u0142y o ochron\u0119 przeciws\u0142oneczn\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dermatologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoj\u0105 Ci\u0119 nowe znamiona lub borykasz si\u0119 z niedoskona\u0142o\u015bciami cery? Um\u00f3w wizyt\u0119 u dermatologa, aby sprawdzi\u0107 stan sk\u00f3ry i otrzyma\u0107 plan odpowiedniej piel\u0119gnacji.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy czerniaka \u2013 na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nCzerniak przez d\u0142ugi czas mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 bez wyra\u017anych objaw\u00f3w. Wiele os\u00f3b kojarzy go wy\u0142\u0105cznie ze sk\u00f3r\u0105 i znamionami barwnikowymi, a tymczasem nie ka\u017cdy nowotw\u00f3r wygl\u0105da, jak typowy pieprzyk. Zmiany r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 \u2013 potwierdza to mnogo\u015b\u0107 podtyp\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 czerniak\u00f3w sk\u00f3ry (opisali\u015bmy je powy\u017cej) i naprawd\u0119 mocne zr\u00f3\u017cnicowanie nawet w obr\u0119bie jednego z nich. <\/p>\n\n\n\n
Najcz\u0119\u015bciej pacjent zauwa\u017ca nowe znami\u0119 lub przemian\u0119 w obr\u0119bie ju\u017c istniej\u0105cego \u2013 ale \u017ceby m\u00f3g\u0142 to zrobi\u0107, musi obserwowa\u0107 swoje cia\u0142o. Wiele os\u00f3b nie robi tego regularnie. Niestety zwi\u0119ksza to prawdopodobie\u0144stwo przeoczenia pierwszych oznak gro\u017anego raka sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
Objawy w przypadku czerniaka sk\u00f3ry zale\u017c\u0105 od stadium zmiany. W pocz\u0105tkowych etapach rozwoju nie zawsze jednoznacznie sugeruj\u0105 powa\u017cn\u0105 chorob\u0119. Pierwsze oznaki widoczne na sk\u00f3rze s\u0105 zwi\u0105zane ze skal\u0105 ABCDE (czytaj dalej). <\/p>\n\n\n\n
W zaawansowanych przypadkach objawy<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 charakterystyczne dla obecno\u015bci czerniaka to:<\/p>\n\n\n\n\n- du\u017ca g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 nacieku,<\/li>\n\n\n\n
- owrzodzenia,<\/li>\n\n\n\n
- powi\u0119kszenie regionalnych w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- w przypadku przerzut\u00f3w \u2013 duszno\u015bci, b\u00f3le kostne, drgawki, zaburzenia neurologiczne (w zale\u017cno\u015bci od ich lokalizacji),<\/li>\n\n\n\n
- os\u0142abienie,<\/li>\n\n\n\n
- nieuzasadniona utrata masy cia\u0142a,<\/li>\n\n\n\n
- gor\u0105czka i nocne poty.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W przypadku czerniaka paznokcia<\/strong> jednym z pierwszych objaw\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ciemna smuga biegn\u0105ca pod p\u0142ytk\u0105, a w dalszym etapie stopniowa deformacja lub nawet rozpad paznokcia. Je\u015bli nowotw\u00f3r rozwija si\u0119 w oku<\/strong>, pacjent mo\u017ce zauwa\u017cy\u0107 pogorszenie ostro\u015bci widzenia, pojawianie si\u0119 mroczk\u00f3w albo zniekszta\u0142cenie obrazu. Czerniak b\u0142on \u015bluzowych<\/strong> najcz\u0119\u015bciej manifestuje si\u0119 krwawieniami, niegoj\u0105cymi si\u0119 nad\u017cerkami lub przewlek\u0142ym b\u00f3lem.<\/p>\n\n\n\nRzadk\u0105 postaci\u0105 czerniaka s\u0105 zmiany zlokalizowane w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym<\/strong>. W takich przypadkach obraz kliniczny b\u0119dzie zale\u017ca\u0142 od po\u0142o\u017cenia guza. Pacjent mo\u017ce do\u015bwiadcza\u0107 b\u00f3l\u00f3w g\u0142owy, napad\u00f3w padaczkowych oraz r\u00f3\u017cnego rodzaju deficyt\u00f3w neurologicznych (np. zaburze\u0144 mowy, niedow\u0142ad\u00f3w czy problem\u00f3w z r\u00f3wnowag\u0105).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nZmiany sk\u00f3rne wymagaj\u0105ce kontroli lekarskiej<\/h3>\n\n\n\n
Do dermatologa<\/a> warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119 z ka\u017cd\u0105 nowo zaobserwowan\u0105 zmian\u0105 w obr\u0119bie sk\u00f3ry. Je\u015bli pacjent nie obserwuje niepokoj\u0105cych symptom\u00f3w czerniaka, mo\u017cna skontrolowa\u0107 j\u0105 na jednej z cyklicznych wizyt w gabinecie \u2013 cyklicznych, to znaczy regularnych i corocznych.<\/strong><\/p>\n\n\n\nWskazaniem do pilnej konsultacji jest szybki wzrost znamienia, nieregularny brzeg, niejednolity lub nietypowy kolor, b\u00f3l, sw\u0119dzenie, pieczenie czy krwawienie.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nRegu\u0142a ABCDE w ocenie znamion<\/h3>\n\n\n\n
Aby u\u0142atwi\u0107 pacjentom samodzieln\u0105 obserwacj\u0119 sk\u00f3ry, dermatolodzy opracowali prost\u0105 zasad\u0119 ABCDE. Powsta\u0142a w Stanach Zjednoczonych w latach 80. jako narz\u0119dzie edukacyjne. <\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cda litera odnosi si\u0119 do jednej cechy:<\/p>\n\n\n\n
\n- A<\/strong> \u2013 asymetria (asymetry): po\u0142\u00f3wki zmiany nie s\u0105 do siebie podobne,<\/li>\n\n\n\n
- B<\/strong> \u2013 brzeg (border): kraw\u0119dzie s\u0105 nier\u00f3wne, poszarpane lub rozmyte,<\/li>\n\n\n\n
- C<\/strong> \u2013 kolor (color): zmiana ma r\u00f3\u017cne odcienie i niejednolit\u0105 barw\u0119,<\/li>\n\n\n\n
- D <\/strong>\u2013 \u015brednica (diameter): powy\u017cej 6 mm (chocia\u017c coraz cz\u0119\u015bciej podkre\u015bla si\u0119, \u017ce ryzyko powstania czerniaka dotyczy tak\u017ce mniejszych zmian),<\/li>\n\n\n\n
- E<\/strong> \u2013 ewolucja (evolving): zmieniaj\u0105cy si\u0119 wygl\u0105d \u2013 rozmiar, kszta\u0142t, kolor.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Regu\u0142a ABCDE nie zast\u0119puje regularnych kontroli lekarskich, jednak mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 pacjentowi zauwa\u017cenie znamion, kt\u00f3re powinny zosta\u0107 obejrzane przez specjalist\u0119.<\/p>\n\n\n
\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka czerniaka<\/h2>\n\n\n\n
Rozpoznanie czerniaka opiera si\u0119 na dok\u0142adnym badaniu sk\u00f3ry, ocenie zmiany i analizie histopatologicznej. Lekarz dermatolog lub onkolog<\/a> dokonuje oceny znamion \u2013 zwraca uwag\u0119 na cechy typowe dla nowotworu sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\nW przypadku podejrzenia czerniaka na podstawie cech widocznych go\u0142ym okiem, w pierwszej kolejno\u015bci wykonuje si\u0119 badanie dermatoskopowe. Dermatoskopia nie jest jednak przeprowadzana wy\u0142\u0105cznie z powodu nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry. Jej wykonywanie mo\u017ce by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 profilaktycznych kontroli (wi\u0119cej na ten temat piszemy poni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n
Je\u017celi w trakcie dermatoskopii stwierdzone zostan\u0105 cechy budz\u0105ce niepok\u00f3j, lekarz kieruje pacjenta na zabieg chirurgicznego usuni\u0119cia zmiany lub na pobranie materia\u0142u do badania histopatologicznego. Analiza mikroskopowa pozwala jednoznacznie ustali\u0107 typ nowotworu, okre\u015bli\u0107 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 nacieku w sk\u00f3rze oraz precyzyjnie okre\u015bli\u0107 stadium czerniaka.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDermatoskopia i wideodermatoskopia<\/h3>\n\n\n\n
Dermatoskopia to metoda diagnostyczna, kt\u00f3ra pozwala na ocen\u0119 zmian sk\u00f3rnych w du\u017cym powi\u0119kszeniu. Lekarz wykorzystuje dermatoskop \u2013 urz\u0105dzenie optyczne wyposa\u017cone w \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bwiat\u0142a i system soczewek. Podczas badania specjalista mo\u017ce zaobserwowa\u0107 nask\u00f3rek, granic\u0119 sk\u00f3rno-nask\u00f3rkow\u0105, uk\u0142ad barwnika oraz naczynia krwiono\u015bne, kt\u00f3rych nie mo\u017cna oceni\u0107 go\u0142ym okiem.<\/p>\n\n\n\n
Analiza takich cech zwi\u0119ksza dok\u0142adno\u015b\u0107 rozpoznania objaw\u00f3w i diagnostyki nowotworu<\/strong> sk\u00f3ry oraz ogranicza ryzyko niepotrzebnego usuwania \u0142agodnych znamion. Badanie jest ca\u0142kowicie nieinwazyjne i bezbolesne. Wykonuje si\u0119 je u pacjent\u00f3w z podejrzeniem czerniaka, jednak tak\u017ce profilaktycznie u os\u00f3b obci\u0105\u017conych wi\u0119kszym ryzykiem zachorowania.<\/p>\n\n\n\nWideodermatoskopia jest rozszerzon\u0105 form\u0105 tego badania. Do oceny sk\u00f3ry u\u017cywa si\u0119 kamery cyfrowej pod\u0142\u0105czonej do komputera. Zmiany s\u0105 fotografowane w wysokiej rozdzielczo\u015bci, a obrazy archiwizowane w dokumentacji medycznej. Podczas kolejnych wizyt lekarz por\u00f3wnuje aktualny wygl\u0105d znamion z wcze\u015bniejszymi zapisami. Umo\u017cliwia to wychwycenie nawet subtelnych r\u00f3\u017cnic, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o pocz\u0105tkowym rozwoju czerniaka sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nBadania histopatologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Ostateczne rozpoznanie czerniaka wymaga analizy histopatologicznej. To badanie mikroskopowe tkanki, kt\u00f3re dostarcza pe\u0142nych informacji o charakterze nowotworu. Materia\u0142 do badania uzyskuje si\u0119 podczas biopsji wycinaj\u0105cej \u2013 usuwa si\u0119 ca\u0142\u0105 zmian\u0119 sk\u00f3rn\u0105 wraz z marginesem zdrowej tkanki (ok. 1-2 mm). Tylko takie post\u0119powanie umo\u017cliwia patomorfologowi ocen\u0119 wszystkich parametr\u00f3w niezb\u0119dnych do okre\u015blenia stadium czerniaka.<\/p>\n\n\n\n
W opisie histopatologicznym uwzgl\u0119dnia si\u0119 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n
\n- typ histologiczny czerniaka \u2013 np. szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie, guzkowy, desmoplastyczny;<\/li>\n\n\n\n
- grubo\u015b\u0107 nacieku w sk\u00f3rze \u2013 tzw. grubo\u015b\u0107 Breslowa, podawan\u0105 w milimetrach;<\/li>\n\n\n\n
- poziom inwazji \u2013 wed\u0142ug Clarka, okre\u015blaj\u0105cy, do kt\u00f3rej warstwy sk\u00f3ry w\u0142a\u015bciwej lub tkanki podsk\u00f3rnej docieraj\u0105 kom\u00f3rki nowotworowe,<\/li>\n\n\n\n
- liczb\u0119 figur mitotycznych \u2013 podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 okre\u015bli\u0107 dynamik\u0119 wzrostu zmiany.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W przypadkach zaawansowanego czerniaka przeprowadza si\u0119 dodatkowo biopsj\u0119 w\u0119z\u0142a wartowniczego. Jest to pierwszy w\u0119ze\u0142 ch\u0142onny, do kt\u00f3rego sp\u0142ywa ch\u0142onka z miejsca pierwotnej zmiany. Analiza obecno\u015bci kom\u00f3rek nowotworowych w tym w\u0119\u017ale pozwala ustali\u0107, czy dosz\u0142o do przerzut\u00f3w <\/strong>do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych. Wynik takiego badania decyduje o dalszym post\u0119powaniu chirurgicznym i kwalifikacji pacjenta do leczenia og\u00f3lnoustrojowego. W sytuacji podejrzenia przerzut\u00f3w odleg\u0142ych czerniaka (np. w p\u0142ucach, w\u0105trobie czy m\u00f3zgu), materia\u0142 pobiera si\u0119 tak\u017ce z tych narz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nBadanie histopatologiczne stanowi z\u0142oty standard w diagnostyce czerniaka. Wynik okre\u015bla stadium choroby i wyznacza kierunek dalszego leczenia \u2013 chirurgicznego, immunoterapii, leczenia celowanego czy innych metod onkologicznych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n Sprawd\u017a!<\/div>\n \n Wizyta<\/div>\n Konsultacja dermatologa<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n Niepokoj\u0105 Ci\u0119 nowe znamiona lub borykasz si\u0119 z niedoskona\u0142o\u015bciami cery? Um\u00f3w wizyt\u0119 u dermatologa, aby sprawdzi\u0107 stan sk\u00f3ry i otrzyma\u0107 plan odpowiedniej piel\u0119gnacji.<\/div>\n
\n od 200 z\u0142<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie czerniaka<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nLeczenie czerniaka jest wieloetapowym procesem i zawsze zale\u017cy od stadium choroby. W przypadku zmian we wczesnych stadiach podstawow\u0105 metod\u0105 leczenia czerniaka jest leczenie chirurgiczne. W sytuacjach, gdy guz nacieka g\u0142\u0119bokie<\/strong> warstwy sk\u00f3ry<\/strong> lub istnieje ryzyko szerzenia si\u0119 nowotworu, wprowadza si\u0119 leczenie og\u00f3lnoustrojowe.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie chirurgiczne<\/h3>\n\n\n\n
Zabieg operacyjny obejmuje usuni\u0119cie zmiany wraz z marginesem zdrowej sk\u00f3ry. Zakres wyci\u0119cia jest dok\u0142adnie okre\u015blany przez wytyczne \u2013 przy czerniakach o grubo\u015bci do 1 mm margines wynosi zazwyczaj 1 cm, a przy grubszych zmianach poszerza si\u0119 go do 2 cm. Nie wycina si\u0119 rutynowo wi\u0119kszych margines\u00f3w, poniewa\u017c nie poprawia to rokowania, a zwi\u0119ksza ryzyko powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nImmunoterapia i leczenie celowane<\/h3>\n\n\n\n
Immunoterapia zmieni\u0142a rokowania u pacjent\u00f3w z zaawansowanym czerniakiem. Leki z grupy inhibitor\u00f3w punkt\u00f3w kontrolnych \u2013 anty-PD-1 (niwolumab, pembrolizumab) i anty-CTLA-4 (ipilimumab) \u2013 zwi\u0119kszaj\u0105 prze\u017cycia ca\u0142kowite oraz odsetek pacjent\u00f3w z d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 odpowiedzi\u0105 na leczenie. Terapia wymaga jednak monitorowania pod k\u0105tem powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych, kt\u00f3re mog\u0105 dotyczy\u0107 tarczycy, w\u0105troby, jelit czy p\u0142uc.<\/p>\n\n\n\n
Terapie celowane stosuje si\u0119 u pacjent\u00f3w z rozpoznanym czerniakiem, u kt\u00f3rych w badaniu molekularnym wykryto mutacj\u0119 w genie BRAF (najcz\u0119\u015bciej V600E, obecna u oko\u0142o po\u0142owy chorych na czerniaka sk\u00f3ry). Leczenie skojarzone z u\u017cyciem inhibitor\u00f3w BRAF (wemurafenib, dabrafenib) i inhibitor\u00f3w MEK (trametinib, kobimetynib) zwi\u0119ksza skuteczno\u015b\u0107 terapii i zmniejsza ryzyko rozwoju oporno\u015bci. Leczenie dzia\u0142a stosunkowo szybko, dlatego znajduje zastosowanie r\u00f3wnie\u017c u pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017ckim stanie klinicznym. <\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nChemioterapia \u2013 kiedy jest stosowana?<\/h3>\n\n\n\n
W aktualnych wytycznych dotycz\u0105cych leczenia czerniaka sk\u00f3ry lub b\u0142on \u015bluzowych chemioterapia pojawia si\u0119 jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 ratunkowego post\u0119powania. Stosuje si\u0119 j\u0105 u pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych nie stwierdzono mutacji mo\u017cliwych do wykorzystania w terapii celowanej albo u kt\u00f3rych immunoterapia nie przynios\u0142a efektu.<\/p>\n\n\n\n
Skuteczno\u015b\u0107 chemioterapii w odniesieniu do czerniaka jest ograniczona \u2013 odsetek odpowiedzi wynosi poni\u017cej 20%. Z tego powodu traktuje si\u0119 j\u0105 g\u0142\u00f3wnie jako leczenie paliatywne, kt\u00f3rego celem jest zmniejszenie masy guza i z\u0142agodzenie objaw\u00f3w u pacjent\u00f3w w bardzo zaawansowanych stadiach.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nRokowania w przypadku czerniaka<\/h3>\n\n\n\n
Rokowanie \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 ze stadium czerniaka w momencie rozpoznania. Najwa\u017cniejszym parametrem jest grubo\u015b\u0107 zmiany mierzona wed\u0142ug Breslowa \u2013 im wi\u0119ksza, tym najcz\u0119\u015bciej czerniak wykazuje wi\u0119cej cech komplikuj\u0105cych leczenie.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku wyst\u0105pienia czerniak\u00f3w sk\u00f3ry ograniczonych do g\u00f3rnych warstw sk\u00f3ry wzrasta szansa ca\u0142kowitego wyleczenia po zabiegu chirurgicznym \u2013 si\u0119ga ponad 90%. Kiedy guz nacieka g\u0142\u0119bsze struktury i pojawiaj\u0105 si\u0119 przerzuty do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, prze\u017cycia 5-letnie s\u0105 wyra\u017anie kr\u00f3tsze.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich latach statystyki dotycz\u0105ce wylecze\u0144 czerniaka znacznie si\u0119 poprawi\u0142y <\/strong>dzi\u0119ki immunoterapii i leczeniu celowanemu. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w w stadium uog\u00f3lnionym obserwuje si\u0119 wieloletni\u0105 kontrol\u0119 choroby. Nadal jednak najwi\u0119ksze znaczenie dla prze\u017cycia ma wczesne rozpoznanie i szybkie rozpocz\u0119cie terapii.<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/div>\n\n\n\nProfilaktyka \u2013 jak zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/h2>\n\n\n\n
W cz\u0119\u015bci, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wili\u015bmy czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na ryzyko powstawania czerniaka, zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119, \u017ce niekt\u00f3rym z nich mo\u017cna zapobiega\u0107. O ile nie mo\u017cna zmieni\u0107 koloru sk\u00f3ry, liczby znamion ani historii rodzinnej, tak mo\u017cna \u015bwiadomie ograniczy\u0107 ekspozycj\u0119 na promieniowanie UV oraz dba\u0107 o kontrol\u0119 sk\u00f3ry, zmian i regularne wizyty w gabinecie dermatologa.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nOchrona przed promieniowaniem UV<\/h3>\n\n\n\n
Wzrost zapadalno\u015bci na czerniaka jest jednoznacznie powi\u0105zany z nadmiern\u0105 ekspozycj\u0105 na promieniowanie UV. Jakich zasad podstawowej ochrony warto przestrzega\u0107? Aby realnie zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania na czerniaka, warto:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- unika\u0107 przebywania na bezpo\u015brednim s\u0142o\u0144cu mi\u0119dzy godzin\u0105 11:00 a 15:00,<\/li>\n\n\n\n
- u\u017cywa\u0107 krem\u00f3w z wysokim filtrem SPF i reaplikowa\u0107 go podczas ekspozycji,<\/li>\n\n\n\n
- w upalne dni nosi\u0107 odzie\u017cy zas\u0142aniaj\u0105cej sk\u00f3r\u0119 ramion i twarzy (najlepiej tak\u017ce innych cz\u0119\u015bci cia\u0142a),<\/li>\n\n\n\n
- zak\u0142ada\u0107 okulary przeciws\u0142oneczne,<\/li>\n\n\n\n
- zrezygnowa\u0107 z solarium (IARC zaklasyfikowa\u0142a promieniowanie UV z lamp solaryjnych do grupy 1 \u2013 czynnik\u00f3w rakotw\u00f3rczych dla cz\u0142owieka),<\/li>\n\n\n\n
- zrezygnowa\u0107 z wykonywania stylizacji paznokci z u\u017cyciem lamp UV.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Samokontrola znamion i regularne badania dermatologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Pacjent mo\u017ce sam obserwowa\u0107 sk\u00f3r\u0119 i reagowa\u0107 na zmiany w wygl\u0105dzie znamion. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 nale\u017cy zwraca\u0107 na asymetri\u0119, nieregularny brzeg, wiele kolor\u00f3w w obr\u0119bie jednej plamy, \u015brednic\u0119 powy\u017cej 6 mm oraz ka\u017cd\u0105 zmian\u0119 wygl\u0105du. To kryteria opisane w regule ABCDE.<\/p>\n\n\n\n
Regularne badania sk\u00f3ry<\/strong> prowadzone przez specjalist\u0119 s\u0105 uzupe\u0142nieniem samokontroli. Ka\u017cda osoba, kt\u00f3ra \u015bwiadomie chce zadba\u0107 o profilaktyk\u0119 czerniaka i innych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry, powinna co najmniej raz w roku zg\u0142osi\u0107 si\u0119 na wizyt\u0119 do dermatologa. Cykliczne kontrole s\u0105 zalecane nawet wtedy, gdy pacjent nie obserwuje \u017cadnych niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\nWczesne stadia czerniaka pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto bez wyra\u017anych sygna\u0142\u00f3w widocznych go\u0142ym okiem. Zmiany mog\u0105 by\u0107 niewielkie, dyskretne lub zlokalizowane w miejscach trudno dost\u0119pnych do samodzielnej oceny.<\/p>\n\n\n\n
Nawet w przypadku pieprzyk\u00f3w, kt\u00f3re od lat znajduj\u0105 si\u0119 na naszej sk\u00f3rze, nie mo\u017cemy mie\u0107 pewno\u015bci, \u017ce \u017caden z nich nie rozwija si\u0119 w kierunku czerniaka \u2013 najcz\u0119\u015bciej pierwsze zmiany na poziomie sk\u00f3ry nie s\u0105 widoczne go\u0142ym okiem. Pewno\u015b\u0107 mo\u017ce da\u0107 jedynie ocena lekarza. Je\u015bli sam specjalista b\u0119dzie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, na pewno skieruje nas na dalsze badania przeprowadzane w przypadkach podejrzenia czerniaka \u2013 diagnostyka to podstawa.<\/p>\n\n\n\n
Tyczy si\u0119 to zmian takich jak czerniak, ale r\u00f3wnie\u017c innych nowotwor\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi raka podstawnokom\u00f3rkowego czy raka p\u0142askonab\u0142onkowego sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nPodsumowanie<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak stanowi 5\u20137% wszystkich przypadk\u00f3w nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry \u2013 mimo \u017ce nie nale\u017cy do najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych, to jego agresywny charakter sprawia, \u017ce wymaga wyj\u0105tkowej czujno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna dysponuje coraz skuteczniejszymi metodami leczenia \u2013 immunoterapi\u0105 i leczeniem celowanym \u2013 kt\u00f3re poprawi\u0142y rokowania wielu pacjent\u00f3w. Nadal jednak najwa\u017cniejszym czynnikiem decyduj\u0105cym o szansach na prze\u017cycie pozostaje moment rozpoznania. Im wcze\u015bniej wykryta zmiana, tym wi\u0119ksza szansa na ca\u0142kowite wyleczenie.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n
Czym jest czerniak?<\/h2>\n\n\n\n
Czerniak jest nowotworem z\u0142o\u015bliwym sk\u00f3ry.<\/strong> Wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w \u2013 kom\u00f3rek produkuj\u0105cych melanin\u0119 (barwnik), kt\u00f3ra nadaje kolor sk\u00f3rze, w\u0142osom i t\u0119cz\u00f3wkom oczu. W Polsce rocznie rozpoznaje si\u0119 oko\u0142o 4 000 nowych przypadk\u00f3w \u2013 szacuje si\u0119, \u017ce 1 na 10 000 os\u00f3b zachoruje na czerniaka. \u015amiertelno\u015b\u0107 wynosi ok. 40% \u2013 w 2022 roku czerniak przyczyni\u0142 si\u0119 do \u015bmierci prawie 1400 pacjent\u00f3w (kobiet i m\u0119\u017cczyzn).<\/p>\n\n\n\n W odr\u00f3\u017cnieniu od wi\u0119kszo\u015bci rak\u00f3w sk\u00f3ry<\/a> (rozwijaj\u0105cych si\u0119 wolniej i rzadziej daj\u0105cych przerzuty), czerniak charakteryzuje si\u0119 du\u017c\u0105 dynamik\u0105 wzrostu oraz zdolno\u015bci\u0105 do szybkiego rozsiewu kom\u00f3rek nowotworowych drog\u0105 krwi i ch\u0142onki. Z tego powodu jest uwa\u017cany za jeden z najgro\u017aniejszych i najbardziej z\u0142o\u015bliwych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n Jako \u017ce czerniak zaliczany jest do chor\u00f3b sk\u00f3ry, to w\u0142a\u015bnie z ni\u0105 najcz\u0119\u015bciej uto\u017csamiamy jego wyst\u0119powanie. O ile faktycznie to w jej obr\u0119bie lokalizuje si\u0119 go najcz\u0119\u015bciej, to niestety nowotw\u00f3r mo\u017ce atakowa\u0107 tak\u017ce b\u0142ony \u015bluzowe<\/strong> (m.in. przewodu pokarmowego i narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych), paznokcie, oczy czy uk\u0142ad nerwowy. W tych narz\u0105dach i tkankach tak\u017ce wyst\u0119puj\u0105 melanocyty. Kom\u00f3rki wywodz\u0105 si\u0119 z grzebienia nerwowego i w trakcie rozwoju zarodkowego przemieszczaj\u0105 si\u0119 do r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci organizmu.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Czerniak z\u0142o\u015bliwy to bardzo zr\u00f3\u017cnicowany nowotw\u00f3r. Na podstawie obrazu klinicznego (zmian widocznych go\u0142ym okiem lub z u\u017cyciem dermatoskopu) i histopatologicznego (cech widocznych pod mikroskopem) opisuje si\u0119 kilka typ\u00f3w zmian, kt\u00f3rych wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 jest agresywno\u015b\u0107 i wysoki potencja\u0142 przerzutowy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w medycznej nomenklaturze nie stosuje si\u0119 zestawienia \u201eczerniak\u201d i \u201ez\u0142o\u015bliwy\u201d. Sam termin czerniak zawsze oznacza nowotw\u00f3r z\u0142o\u015bliwy melanocyt\u00f3w<\/strong>. Mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119, \u017ce lekarz u\u017cyje okre\u015blenia \u201eczerniak z\u0142o\u015bliwy\u201d, aby odr\u00f3\u017cni\u0107 nowotw\u00f3r od \u0142agodnych znamion barwnikowych i podkre\u015bli\u0107 powag\u0119 rozpoznania. Dla pacjent\u00f3w takie nazewnictwo jest zwyczajnie bardziej czytelne.<\/p>\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej rozpoznawan\u0105 odmian\u0105 jest czerniak szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie (superficial spreading melanoma, SSM), kt\u00f3ry odpowiada za oko\u0142o 7 na 10 przypadk\u00f3w. Pojawia si\u0119 g\u0142\u00f3wnie u os\u00f3b w m\u0142odym i \u015brednim wieku. U kobiet cz\u0119\u015bciej lokalizuje si\u0119 na ko\u0144czynach dolnych<\/strong>, u m\u0119\u017cczyzn na tu\u0142owiu.<\/strong> Przybiera posta\u0107 plamy lub grudki o wyra\u017anym obrysie. Mo\u017ce by\u0107 czarny, ale r\u00f3wnie\u017c br\u0105zowy, szary, r\u00f3\u017cowy, niebieskawy, a nawet bia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Czerniak guzkowy (guzkowaty; nodular melanoma, NM) charakteryzuje si\u0119 szybkim wzrostem i zwykle wyst\u0119puje na g\u0142owie, karku lub g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci plec\u00f3w.<\/strong> Objawia si\u0119 jako wyra\u017anie wynios\u0142y guz o g\u0142adkiej albo owrzodzia\u0142ej powierzchni, zabarwiony na ciemnobr\u0105zowo lub czarno, czasem o nieregularnym kszta\u0142cie.<\/p>\n\n\n\n Czerniak z plamy soczewicowatej (lentigo maligna melanoma, LMM) rozwija si\u0119 bardzo powoli. Powstaje na pod\u0142o\u017cu zmian, kt\u00f3re tworz\u0105 si\u0119 w miejscach przewlekle nara\u017conych na promieniowanie s\u0142oneczne \u2013 przede wszystkim na twarzy i szyi<\/strong>. Ma posta\u0107 rozleg\u0142ej, p\u0142askiej plamy w odcieniach br\u0105zu i czerni, z nieregularnymi brzegami.<\/p>\n\n\n\n Czerniak podpaznokciowo-ko\u0144czynowy (czerniak akralny; acral lentiginous melanoma, ALM) w populacji europejskiej wyst\u0119puje rzadko, natomiast cz\u0119\u015bciej diagnozuje si\u0119 go u os\u00f3b pochodzenia azjatyckiego i u pacjent\u00f3w czarnosk\u00f3rych. Umiejscawia si\u0119 na d\u0142oniach, stopach i pod p\u0142ytk\u0105 paznokciow\u0105 <\/strong>(w tej formie okre\u015blany jest tak\u017ce czerniakiem podpaznokciowym). Mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 jako przebarwienie, deformacja lub post\u0119puj\u0105cy rozpad paznokcia. Niestety w wielu przypadkach jego rozpoznanie bywa op\u00f3\u017anione, poniewa\u017c zmiany przypominaj\u0105 zaka\u017cenia lub skutki uraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Czerniak desmoplastyczny (desmoplastic melanoma, DM) wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie u m\u0119\u017cczyzn po 60. roku \u017cycia. Najcz\u0119\u015bciej rozwija si\u0119 na sk\u00f3rze g\u0142owy i szyi<\/strong>. Jego obraz kliniczny jest nietypowy, poniewa\u017c zwykle nie zawiera barwnika i przypomina niegro\u017ane zmiany dermatologiczne. Przybiera posta\u0107 guzka lub grudki w kolorze cielistym albo rumieniowym.<\/p>\n\n\n\n Czerniak bezbarwnikowy (amelanotyczny; amelanotic melanoma, AM) \u2013 w tym przypadku kom\u00f3rki nowotworowe trac\u0105 zdolno\u015b\u0107 do produkcji melaniny. W efekcie zmiana nie przypomina typowego czerniaka<\/strong>. Mo\u017ce mie\u0107 odcie\u0144 r\u00f3\u017cowy, czerwony, cielisty albo jasnobr\u0105zowy, a wygl\u0105dem przypomina\u0107 guzek zapalny, naczyniaka, brodawk\u0119 wirusow\u0105, a nawet blizn\u0119. W obrazie histopatologicznym czerniak bezbarwnikowy ma cechy podobne do innych rodzaj\u00f3w tego nowotworu, jednak brak typowych zmian na powierzchni sk\u00f3ry sprawia, \u017ce uznaje si\u0119 go za jeden z najtrudniejszych do rozpoznania wariant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Rzadziej spotyka si\u0119 czerniaki, kt\u00f3re nie rozwijaj\u0105 si\u0119 na sk\u00f3rze. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w miejscach mniej oczywistych, ale r\u00f3wnie\u017c zawieraj\u0105cych melanocyty. Warto o nich wspomnie\u0107, poniewa\u017c przebiegaj\u0105 wyj\u0105tkowo agresywnie i cz\u0119sto s\u0105 rozpoznawane dopiero w mocno rozwini\u0119tych stadiach.<\/p>\n\n\n\n Czerniak b\u0142on \u015bluzowych rozwija si\u0119 w obr\u0119bie jamy ustnej, narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych czy odbytu<\/strong>. Jego diagnostyka jest trudna, poniewa\u017c zmiany mog\u0105 przypomina\u0107 owrzodzenia, polipy lub nieswoiste stany zapalne.<\/p>\n\n\n\n Czerniak oka, a dok\u0142adniej czerniak b\u0142ony naczyniowej oka, to najcz\u0119stszy nowotw\u00f3r wewn\u0105trzga\u0142kowy u doros\u0142ych. Powstaje w obr\u0119bie naczyni\u00f3wki, rzadziej t\u0119cz\u00f3wki lub cia\u0142a rz\u0119skowego<\/strong>. Jego obraz histologiczny jest dobrze poznany, a rokowanie w du\u017cym stopniu zale\u017cy od lokalizacji i wielko\u015bci guza.<\/p>\n\n\n\n Czerniak uk\u0142adu nerwowego wyst\u0119puje wyj\u0105tkowo rzadko. Mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 pierwotnie w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym<\/strong> (melanocyty s\u0105 obecne w oponach m\u00f3zgowo-rdzeniowych). Charakteryzuje si\u0119 szybkim przebiegiem i trudnym leczeniem, a jego rokowania nale\u017c\u0105 do najbardziej niekorzystnych w\u015br\u00f3d wszystkich wariant\u00f3w czerniaka.<\/p>\n\n\n Czerniak wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w. W zdrowej sk\u00f3rze cykl \u017cycia tych kom\u00f3rek jest nadzorowany przez geny i uk\u0142ad odporno\u015bciowy. Je\u015bli w DNA melanocytu dochodzi do uszkodze\u0144, organizm uruchamia mechanizmy naprawy albo w\u0142\u0105cza proces apoptozy <\/strong>(zaprogramowanej \u015bmierci kom\u00f3rki).<\/p>\n\n\n\n W sytuacjach, gdzie fizjologiczne \u201ezabezpieczenia\u201d zawodz\u0105, melanocyt przestaje reagowa\u0107 na sygna\u0142y hamuj\u0105ce wzrost i zaczyna funkcjonowa\u0107 niezale\u017cnie od kontroli organizmu. Niew\u0142a\u015bciwie naprawione zmiany w materiale genetycznym utrwalaj\u0105 si\u0119 w postaci mutacji. Jedn\u0105 z najlepiej opisanych jest mutacja BRAF V600E, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce kom\u00f3rka sk\u00f3ry dzia\u0142a tak, jakby stale otrzymywa\u0142a sygna\u0142 \u201edziel si\u0119 i ro\u015bnij\u201d. W rozwoju czerniaka<\/strong> uczestnicz\u0105 r\u00f3wnie\u017c mutacje w genach NRAS oraz NF1.<\/p>\n\n\n\n Na rozw\u00f3j czerniaka wp\u0142ywaj\u0105 tak\u017ce czynniki \u015brodowiskowe i cechy fenotypowe<\/strong>. Do najwa\u017cniejszych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n Wyst\u0119powanie tych czynnik\u00f3w zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo rozwoju czerniaka, cho\u0107 sama ich obecno\u015b\u0107 nie przes\u0105dza o rozwoju choroby.<\/p>\n\n\n\n W przypadku czerniaka lub innych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry ryzyko zachorowania wi\u0105\u017ce si\u0119 przede wszystkim z promieniowaniem UV.<\/strong> Promienie ultrafioletowe uszkadzaj\u0105 DNA kom\u00f3rek nask\u00f3rka, a powtarzaj\u0105ce si\u0119 tego rodzaju urazy prowadz\u0105 do powstawania mutacji. Najwi\u0119ksze zagro\u017cenie dotyczy intensywnej ekspozycji na s\u0142o\u0144ce bez stosowania odpowiedniej ochrony. W grupie pacjent\u00f3w, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia regularnie do\u015bwiadczali poparze\u0144 s\u0142onecznych (nawet epizodycznych, chocia\u017cby corocznie podczas wakacji czy w wyniku warunk\u00f3w wykonywanej pracy), odnotowuje si\u0119 znacznie wy\u017csz\u0105 zapadalno\u015b\u0107 na czerniaka, ni\u017c w przypadku os\u00f3b, kt\u00f3re \u015bwiadomie dba\u0142y o ochron\u0119 przeciws\u0142oneczn\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Czerniak przez d\u0142ugi czas mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 bez wyra\u017anych objaw\u00f3w. Wiele os\u00f3b kojarzy go wy\u0142\u0105cznie ze sk\u00f3r\u0105 i znamionami barwnikowymi, a tymczasem nie ka\u017cdy nowotw\u00f3r wygl\u0105da, jak typowy pieprzyk. Zmiany r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 \u2013 potwierdza to mnogo\u015b\u0107 podtyp\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 czerniak\u00f3w sk\u00f3ry (opisali\u015bmy je powy\u017cej) i naprawd\u0119 mocne zr\u00f3\u017cnicowanie nawet w obr\u0119bie jednego z nich. <\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej pacjent zauwa\u017ca nowe znami\u0119 lub przemian\u0119 w obr\u0119bie ju\u017c istniej\u0105cego \u2013 ale \u017ceby m\u00f3g\u0142 to zrobi\u0107, musi obserwowa\u0107 swoje cia\u0142o. Wiele os\u00f3b nie robi tego regularnie. Niestety zwi\u0119ksza to prawdopodobie\u0144stwo przeoczenia pierwszych oznak gro\u017anego raka sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n Objawy w przypadku czerniaka sk\u00f3ry zale\u017c\u0105 od stadium zmiany. W pocz\u0105tkowych etapach rozwoju nie zawsze jednoznacznie sugeruj\u0105 powa\u017cn\u0105 chorob\u0119. Pierwsze oznaki widoczne na sk\u00f3rze s\u0105 zwi\u0105zane ze skal\u0105 ABCDE (czytaj dalej). <\/p>\n\n\n\n W zaawansowanych przypadkach objawy<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 charakterystyczne dla obecno\u015bci czerniaka to:<\/p>\n\n\n\n W przypadku czerniaka paznokcia<\/strong> jednym z pierwszych objaw\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ciemna smuga biegn\u0105ca pod p\u0142ytk\u0105, a w dalszym etapie stopniowa deformacja lub nawet rozpad paznokcia. Je\u015bli nowotw\u00f3r rozwija si\u0119 w oku<\/strong>, pacjent mo\u017ce zauwa\u017cy\u0107 pogorszenie ostro\u015bci widzenia, pojawianie si\u0119 mroczk\u00f3w albo zniekszta\u0142cenie obrazu. Czerniak b\u0142on \u015bluzowych<\/strong> najcz\u0119\u015bciej manifestuje si\u0119 krwawieniami, niegoj\u0105cymi si\u0119 nad\u017cerkami lub przewlek\u0142ym b\u00f3lem.<\/p>\n\n\n\n Rzadk\u0105 postaci\u0105 czerniaka s\u0105 zmiany zlokalizowane w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym<\/strong>. W takich przypadkach obraz kliniczny b\u0119dzie zale\u017ca\u0142 od po\u0142o\u017cenia guza. Pacjent mo\u017ce do\u015bwiadcza\u0107 b\u00f3l\u00f3w g\u0142owy, napad\u00f3w padaczkowych oraz r\u00f3\u017cnego rodzaju deficyt\u00f3w neurologicznych (np. zaburze\u0144 mowy, niedow\u0142ad\u00f3w czy problem\u00f3w z r\u00f3wnowag\u0105).<\/p>\n\n\n\n Do dermatologa<\/a> warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119 z ka\u017cd\u0105 nowo zaobserwowan\u0105 zmian\u0105 w obr\u0119bie sk\u00f3ry. Je\u015bli pacjent nie obserwuje niepokoj\u0105cych symptom\u00f3w czerniaka, mo\u017cna skontrolowa\u0107 j\u0105 na jednej z cyklicznych wizyt w gabinecie \u2013 cyklicznych, to znaczy regularnych i corocznych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wskazaniem do pilnej konsultacji jest szybki wzrost znamienia, nieregularny brzeg, niejednolity lub nietypowy kolor, b\u00f3l, sw\u0119dzenie, pieczenie czy krwawienie.<\/p>\n\n\n\n Aby u\u0142atwi\u0107 pacjentom samodzieln\u0105 obserwacj\u0119 sk\u00f3ry, dermatolodzy opracowali prost\u0105 zasad\u0119 ABCDE. Powsta\u0142a w Stanach Zjednoczonych w latach 80. jako narz\u0119dzie edukacyjne. <\/p>\n\n\n\n Ka\u017cda litera odnosi si\u0119 do jednej cechy:<\/p>\n\n\n\n Regu\u0142a ABCDE nie zast\u0119puje regularnych kontroli lekarskich, jednak mo\u017ce u\u0142atwi\u0107 pacjentowi zauwa\u017cenie znamion, kt\u00f3re powinny zosta\u0107 obejrzane przez specjalist\u0119.<\/p>\n\n\n Rozpoznanie czerniaka opiera si\u0119 na dok\u0142adnym badaniu sk\u00f3ry, ocenie zmiany i analizie histopatologicznej. Lekarz dermatolog lub onkolog<\/a> dokonuje oceny znamion \u2013 zwraca uwag\u0119 na cechy typowe dla nowotworu sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n W przypadku podejrzenia czerniaka na podstawie cech widocznych go\u0142ym okiem, w pierwszej kolejno\u015bci wykonuje si\u0119 badanie dermatoskopowe. Dermatoskopia nie jest jednak przeprowadzana wy\u0142\u0105cznie z powodu nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry. Jej wykonywanie mo\u017ce by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 profilaktycznych kontroli (wi\u0119cej na ten temat piszemy poni\u017cej).<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi w trakcie dermatoskopii stwierdzone zostan\u0105 cechy budz\u0105ce niepok\u00f3j, lekarz kieruje pacjenta na zabieg chirurgicznego usuni\u0119cia zmiany lub na pobranie materia\u0142u do badania histopatologicznego. Analiza mikroskopowa pozwala jednoznacznie ustali\u0107 typ nowotworu, okre\u015bli\u0107 g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 nacieku w sk\u00f3rze oraz precyzyjnie okre\u015bli\u0107 stadium czerniaka.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dermatoskopia to metoda diagnostyczna, kt\u00f3ra pozwala na ocen\u0119 zmian sk\u00f3rnych w du\u017cym powi\u0119kszeniu. Lekarz wykorzystuje dermatoskop \u2013 urz\u0105dzenie optyczne wyposa\u017cone w \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bwiat\u0142a i system soczewek. Podczas badania specjalista mo\u017ce zaobserwowa\u0107 nask\u00f3rek, granic\u0119 sk\u00f3rno-nask\u00f3rkow\u0105, uk\u0142ad barwnika oraz naczynia krwiono\u015bne, kt\u00f3rych nie mo\u017cna oceni\u0107 go\u0142ym okiem.<\/p>\n\n\n\n Analiza takich cech zwi\u0119ksza dok\u0142adno\u015b\u0107 rozpoznania objaw\u00f3w i diagnostyki nowotworu<\/strong> sk\u00f3ry oraz ogranicza ryzyko niepotrzebnego usuwania \u0142agodnych znamion. Badanie jest ca\u0142kowicie nieinwazyjne i bezbolesne. Wykonuje si\u0119 je u pacjent\u00f3w z podejrzeniem czerniaka, jednak tak\u017ce profilaktycznie u os\u00f3b obci\u0105\u017conych wi\u0119kszym ryzykiem zachorowania.<\/p>\n\n\n\n Wideodermatoskopia jest rozszerzon\u0105 form\u0105 tego badania. Do oceny sk\u00f3ry u\u017cywa si\u0119 kamery cyfrowej pod\u0142\u0105czonej do komputera. Zmiany s\u0105 fotografowane w wysokiej rozdzielczo\u015bci, a obrazy archiwizowane w dokumentacji medycznej. Podczas kolejnych wizyt lekarz por\u00f3wnuje aktualny wygl\u0105d znamion z wcze\u015bniejszymi zapisami. Umo\u017cliwia to wychwycenie nawet subtelnych r\u00f3\u017cnic, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o pocz\u0105tkowym rozwoju czerniaka sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n Ostateczne rozpoznanie czerniaka wymaga analizy histopatologicznej. To badanie mikroskopowe tkanki, kt\u00f3re dostarcza pe\u0142nych informacji o charakterze nowotworu. Materia\u0142 do badania uzyskuje si\u0119 podczas biopsji wycinaj\u0105cej \u2013 usuwa si\u0119 ca\u0142\u0105 zmian\u0119 sk\u00f3rn\u0105 wraz z marginesem zdrowej tkanki (ok. 1-2 mm). Tylko takie post\u0119powanie umo\u017cliwia patomorfologowi ocen\u0119 wszystkich parametr\u00f3w niezb\u0119dnych do okre\u015blenia stadium czerniaka.<\/p>\n\n\n\n W opisie histopatologicznym uwzgl\u0119dnia si\u0119 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n W przypadkach zaawansowanego czerniaka przeprowadza si\u0119 dodatkowo biopsj\u0119 w\u0119z\u0142a wartowniczego. Jest to pierwszy w\u0119ze\u0142 ch\u0142onny, do kt\u00f3rego sp\u0142ywa ch\u0142onka z miejsca pierwotnej zmiany. Analiza obecno\u015bci kom\u00f3rek nowotworowych w tym w\u0119\u017ale pozwala ustali\u0107, czy dosz\u0142o do przerzut\u00f3w <\/strong>do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych. Wynik takiego badania decyduje o dalszym post\u0119powaniu chirurgicznym i kwalifikacji pacjenta do leczenia og\u00f3lnoustrojowego. W sytuacji podejrzenia przerzut\u00f3w odleg\u0142ych czerniaka (np. w p\u0142ucach, w\u0105trobie czy m\u00f3zgu), materia\u0142 pobiera si\u0119 tak\u017ce z tych narz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Badanie histopatologiczne stanowi z\u0142oty standard w diagnostyce czerniaka. Wynik okre\u015bla stadium choroby i wyznacza kierunek dalszego leczenia \u2013 chirurgicznego, immunoterapii, leczenia celowanego czy innych metod onkologicznych.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Leczenie czerniaka jest wieloetapowym procesem i zawsze zale\u017cy od stadium choroby. W przypadku zmian we wczesnych stadiach podstawow\u0105 metod\u0105 leczenia czerniaka jest leczenie chirurgiczne. W sytuacjach, gdy guz nacieka g\u0142\u0119bokie<\/strong> warstwy sk\u00f3ry<\/strong> lub istnieje ryzyko szerzenia si\u0119 nowotworu, wprowadza si\u0119 leczenie og\u00f3lnoustrojowe.<\/p>\n\n\n\n Zabieg operacyjny obejmuje usuni\u0119cie zmiany wraz z marginesem zdrowej sk\u00f3ry. Zakres wyci\u0119cia jest dok\u0142adnie okre\u015blany przez wytyczne \u2013 przy czerniakach o grubo\u015bci do 1 mm margines wynosi zazwyczaj 1 cm, a przy grubszych zmianach poszerza si\u0119 go do 2 cm. Nie wycina si\u0119 rutynowo wi\u0119kszych margines\u00f3w, poniewa\u017c nie poprawia to rokowania, a zwi\u0119ksza ryzyko powik\u0142a\u0144.<\/p>\n\n\n\n Immunoterapia zmieni\u0142a rokowania u pacjent\u00f3w z zaawansowanym czerniakiem. Leki z grupy inhibitor\u00f3w punkt\u00f3w kontrolnych \u2013 anty-PD-1 (niwolumab, pembrolizumab) i anty-CTLA-4 (ipilimumab) \u2013 zwi\u0119kszaj\u0105 prze\u017cycia ca\u0142kowite oraz odsetek pacjent\u00f3w z d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 odpowiedzi\u0105 na leczenie. Terapia wymaga jednak monitorowania pod k\u0105tem powik\u0142a\u0144 autoimmunologicznych, kt\u00f3re mog\u0105 dotyczy\u0107 tarczycy, w\u0105troby, jelit czy p\u0142uc.<\/p>\n\n\n\n Terapie celowane stosuje si\u0119 u pacjent\u00f3w z rozpoznanym czerniakiem, u kt\u00f3rych w badaniu molekularnym wykryto mutacj\u0119 w genie BRAF (najcz\u0119\u015bciej V600E, obecna u oko\u0142o po\u0142owy chorych na czerniaka sk\u00f3ry). Leczenie skojarzone z u\u017cyciem inhibitor\u00f3w BRAF (wemurafenib, dabrafenib) i inhibitor\u00f3w MEK (trametinib, kobimetynib) zwi\u0119ksza skuteczno\u015b\u0107 terapii i zmniejsza ryzyko rozwoju oporno\u015bci. Leczenie dzia\u0142a stosunkowo szybko, dlatego znajduje zastosowanie r\u00f3wnie\u017c u pacjent\u00f3w w ci\u0119\u017ckim stanie klinicznym. <\/p>\n\n\n\n W aktualnych wytycznych dotycz\u0105cych leczenia czerniaka sk\u00f3ry lub b\u0142on \u015bluzowych chemioterapia pojawia si\u0119 jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 ratunkowego post\u0119powania. Stosuje si\u0119 j\u0105 u pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych nie stwierdzono mutacji mo\u017cliwych do wykorzystania w terapii celowanej albo u kt\u00f3rych immunoterapia nie przynios\u0142a efektu.<\/p>\n\n\n\n Skuteczno\u015b\u0107 chemioterapii w odniesieniu do czerniaka jest ograniczona \u2013 odsetek odpowiedzi wynosi poni\u017cej 20%. Z tego powodu traktuje si\u0119 j\u0105 g\u0142\u00f3wnie jako leczenie paliatywne, kt\u00f3rego celem jest zmniejszenie masy guza i z\u0142agodzenie objaw\u00f3w u pacjent\u00f3w w bardzo zaawansowanych stadiach.<\/p>\n\n\n\n Rokowanie \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 ze stadium czerniaka w momencie rozpoznania. Najwa\u017cniejszym parametrem jest grubo\u015b\u0107 zmiany mierzona wed\u0142ug Breslowa \u2013 im wi\u0119ksza, tym najcz\u0119\u015bciej czerniak wykazuje wi\u0119cej cech komplikuj\u0105cych leczenie.<\/p>\n\n\n\n W przypadku wyst\u0105pienia czerniak\u00f3w sk\u00f3ry ograniczonych do g\u00f3rnych warstw sk\u00f3ry wzrasta szansa ca\u0142kowitego wyleczenia po zabiegu chirurgicznym \u2013 si\u0119ga ponad 90%. Kiedy guz nacieka g\u0142\u0119bsze struktury i pojawiaj\u0105 si\u0119 przerzuty do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, prze\u017cycia 5-letnie s\u0105 wyra\u017anie kr\u00f3tsze.<\/p>\n\n\n\n W ostatnich latach statystyki dotycz\u0105ce wylecze\u0144 czerniaka znacznie si\u0119 poprawi\u0142y <\/strong>dzi\u0119ki immunoterapii i leczeniu celowanemu. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w w stadium uog\u00f3lnionym obserwuje si\u0119 wieloletni\u0105 kontrol\u0119 choroby. Nadal jednak najwi\u0119ksze znaczenie dla prze\u017cycia ma wczesne rozpoznanie i szybkie rozpocz\u0119cie terapii.<\/p>\n\n\n W cz\u0119\u015bci, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wili\u015bmy czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na ryzyko powstawania czerniaka, zwr\u00f3cili\u015bmy uwag\u0119, \u017ce niekt\u00f3rym z nich mo\u017cna zapobiega\u0107. O ile nie mo\u017cna zmieni\u0107 koloru sk\u00f3ry, liczby znamion ani historii rodzinnej, tak mo\u017cna \u015bwiadomie ograniczy\u0107 ekspozycj\u0119 na promieniowanie UV oraz dba\u0107 o kontrol\u0119 sk\u00f3ry, zmian i regularne wizyty w gabinecie dermatologa.<\/p>\n\n\n\n Wzrost zapadalno\u015bci na czerniaka jest jednoznacznie powi\u0105zany z nadmiern\u0105 ekspozycj\u0105 na promieniowanie UV. Jakich zasad podstawowej ochrony warto przestrzega\u0107? Aby realnie zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania na czerniaka, warto:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pacjent mo\u017ce sam obserwowa\u0107 sk\u00f3r\u0119 i reagowa\u0107 na zmiany w wygl\u0105dzie znamion. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 nale\u017cy zwraca\u0107 na asymetri\u0119, nieregularny brzeg, wiele kolor\u00f3w w obr\u0119bie jednej plamy, \u015brednic\u0119 powy\u017cej 6 mm oraz ka\u017cd\u0105 zmian\u0119 wygl\u0105du. To kryteria opisane w regule ABCDE.<\/p>\n\n\n\n Regularne badania sk\u00f3ry<\/strong> prowadzone przez specjalist\u0119 s\u0105 uzupe\u0142nieniem samokontroli. Ka\u017cda osoba, kt\u00f3ra \u015bwiadomie chce zadba\u0107 o profilaktyk\u0119 czerniaka i innych nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry, powinna co najmniej raz w roku zg\u0142osi\u0107 si\u0119 na wizyt\u0119 do dermatologa. Cykliczne kontrole s\u0105 zalecane nawet wtedy, gdy pacjent nie obserwuje \u017cadnych niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wczesne stadia czerniaka pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto bez wyra\u017anych sygna\u0142\u00f3w widocznych go\u0142ym okiem. Zmiany mog\u0105 by\u0107 niewielkie, dyskretne lub zlokalizowane w miejscach trudno dost\u0119pnych do samodzielnej oceny.<\/p>\n\n\n\n Nawet w przypadku pieprzyk\u00f3w, kt\u00f3re od lat znajduj\u0105 si\u0119 na naszej sk\u00f3rze, nie mo\u017cemy mie\u0107 pewno\u015bci, \u017ce \u017caden z nich nie rozwija si\u0119 w kierunku czerniaka \u2013 najcz\u0119\u015bciej pierwsze zmiany na poziomie sk\u00f3ry nie s\u0105 widoczne go\u0142ym okiem. Pewno\u015b\u0107 mo\u017ce da\u0107 jedynie ocena lekarza. Je\u015bli sam specjalista b\u0119dzie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, na pewno skieruje nas na dalsze badania przeprowadzane w przypadkach podejrzenia czerniaka \u2013 diagnostyka to podstawa.<\/p>\n\n\n\n Tyczy si\u0119 to zmian takich jak czerniak, ale r\u00f3wnie\u017c innych nowotwor\u00f3w \u2013 mi\u0119dzy innymi raka podstawnokom\u00f3rkowego czy raka p\u0142askonab\u0142onkowego sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n Czerniak stanowi 5\u20137% wszystkich przypadk\u00f3w nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry \u2013 mimo \u017ce nie nale\u017cy do najcz\u0119\u015bciej diagnozowanych, to jego agresywny charakter sprawia, \u017ce wymaga wyj\u0105tkowej czujno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna dysponuje coraz skuteczniejszymi metodami leczenia \u2013 immunoterapi\u0105 i leczeniem celowanym \u2013 kt\u00f3re poprawi\u0142y rokowania wielu pacjent\u00f3w. Nadal jednak najwa\u017cniejszym czynnikiem decyduj\u0105cym o szansach na prze\u017cycie pozostaje moment rozpoznania. Im wcze\u015bniej wykryta zmiana, tym wi\u0119ksza szansa na ca\u0142kowite wyleczenie.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n Rodzaje nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych sk\u00f3ry<\/h2>\n\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nCzerniak szerz\u0105cy si\u0119 powierzchownie<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak guzkowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak z plamy soczewicowatej<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak podpaznokciowo-ko\u0144czynowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak desmoplastyczny<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak bezbarwnikowy<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak b\u0142on \u015bluzowych<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak oka<\/h3>\n\n\n\n
Czerniak uk\u0142adu nerwowego<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nPrzyczyny i czynniki ryzyka rozwoju czerniaka<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n Objawy czerniaka \u2013 na co zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119?<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
Zmiany sk\u00f3rne wymagaj\u0105ce kontroli lekarskiej<\/h3>\n\n\n\n
Regu\u0142a ABCDE w ocenie znamion<\/h3>\n\n\n\n
\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nDiagnostyka czerniaka<\/h2>\n\n\n\n
Dermatoskopia i wideodermatoskopia<\/h3>\n\n\n\n
Badania histopatologiczne<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n Leczenie czerniaka<\/h2>\n\n\n\n\n
Leczenie chirurgiczne<\/h3>\n\n\n\n
Immunoterapia i leczenie celowane<\/h3>\n\n\n\n
Chemioterapia \u2013 kiedy jest stosowana?<\/h3>\n\n\n\n
Rokowania w przypadku czerniaka<\/h3>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\nProfilaktyka \u2013 jak zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/h2>\n\n\n\n
Ochrona przed promieniowaniem UV<\/h3>\n\n\n\n
\n
Samokontrola znamion i regularne badania dermatologiczne<\/h3>\n\n\n\n
Podsumowanie<\/h2>\n\n\n\n