Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/h3>\n\n\n\n\n- Co to jest d\u017cuma?<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Przyczyny i drogi zaka\u017cenia d\u017cum\u0105<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Objawy d\u017cumy<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Diagnostyka choroby<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Leczenie d\u017cumy \u2013 dost\u0119pne metody<\/a><\/li>\n\n\n\n
- Czy d\u017cuma jest gro\u017ana wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie?<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Co to jest d\u017cuma?<\/h2>\n\n\n\n
D\u017cuma (\u0142ac. pestis) to ostra bakteryjna choroba zaka\u017ana. Wywo\u0142uj\u0105 j\u0105 Gram-ujemne pa\u0142eczki Yersinia pestis<\/em>. Jest chorob\u0105 odzwierz\u0119c\u0105<\/strong> (zoonoz\u0105), co oznacza, \u017ce przenosi si\u0119 ze zwierz\u0105t na ludzi. W organizmie cz\u0142owieka zajmuje przede wszystkim w\u0119z\u0142y ch\u0142onne<\/a> lub p\u0142uca.<\/p>\n\n\n\nCho\u0107 jej historia si\u0119ga tysi\u0119cy lat i jest kojarzona z wyniszczaj\u0105cymi pandemiami, takimi jak \u201eczarna \u015bmier\u0107\u201d czy \u201ezaraza morowa\u201d, problem nie jest obecnie marginalny. Ogniska zaka\u017ce\u0144 wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 na \u015bwiecie, nawet w krajach rozwini\u0119tych, stanowi\u0105c istotny problem zdrowotny.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n ![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/rodzina-widget-700x600.webp\")
ju\u017c od 5400 z\u0142 rocznie!<\/div>\n \n Abonament medyczny<\/div>\n Mama, tata, dzieci<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n – internista i pediatra nawet w 24h;
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n od 450 z\u0142\/miesi\u0105c<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nPrzyczyny i drogi zaka\u017cenia d\u017cum\u0105<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nNaturalnym \u015brodowiskiem, w kt\u00f3rym utrzymuj\u0105 si\u0119 pa\u0142eczki d\u017cumy, s\u0105 populacje dzikich gryzoni <\/strong>oraz paso\u017cytuj\u0105ce na nich pch\u0142y. Rezerwuarem bakterii s\u0105 najcz\u0119\u015bciej szczury, myszy, nornice, ale tak\u017ce dzikie gatunki jak wiewi\u00f3rki, zaj\u0105ce czy kr\u00f3liki. Co wa\u017cne, na zara\u017cenie podatne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta domowe,<\/strong> takie jak koty i psy, kt\u00f3re mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em zagro\u017cenia dla cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\nZasadnicz\u0105 rol\u0119 w przenoszeniu choroby odgrywaj\u0105 pch\u0142y, zw\u0142aszcza pch\u0142a szczurza<\/strong>. Pch\u0142a zara\u017ca si\u0119 podczas ssania krwi chorego zwierz\u0119cia. Mikroorganizmy namna\u017caj\u0105 si\u0119 w jej przewodzie pokarmowym, a podczas kolejnego ugryzienia pch\u0142a zwraca cz\u0119\u015b\u0107 krwi wraz z bakteriami do rany powsta\u0142ej po uk\u0105szeniu. W ten spos\u00f3b drobnoustroje przenoszone s\u0105 do nowego gospodarza.<\/p>\n\n\n\nSzacuje si\u0119, \u017ce w Polsce \u017cyje oko\u0142o 19 milion\u00f3w szczur\u00f3w, z najwi\u0119kszymi skupiskami w du\u017cych miastach jak Warszawa, Krak\u00f3w czy Wroc\u0142aw. Mimo tak obfitego potencjalnego rezerwuaru, ryzyko naturalnego zachorowania jest obecnie uznawane za znikome. Ostatnie du\u017ce epidemie mia\u0142y miejsce ponad 200 lat temu, a wsp\u00f3\u0142czesne systemy nadzoru epidemiologicznego Pa\u0144stwowego Zak\u0142adu Higieny nie odnotowuj\u0105 zara\u017ce\u0144.<\/em><\/p>\n\n\n\nDo zaka\u017cenia cz\u0142owieka najcz\u0119\u015bciej dochodzi wskutek ugryzienia przez zaka\u017con\u0105 pch\u0142\u0119, zawleczon\u0105 do dom\u00f3w przez zwierz\u0119ta towarzysz\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n
Innym \u017ar\u00f3d\u0142em infekcji jest kontakt z tkankami lub p\u0142ynami ustrojowymi zwierz\u0105t<\/strong> b\u0119d\u0105cych nosicielami choroby, zar\u00f3wno \u017cywych, jak i pad\u0142ych. Takie ryzyko dotyczy mi\u0119dzy innymi my\u015bliwych, weterynarzy, rolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 kontakt z chorymi lub pad\u0142ymi zwierz\u0119tami (np. podczas oprawiania tusz) bez odpowiednich \u015brodk\u00f3w ochrony. Bakteria mo\u017ce wnikn\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c przez uszkodzon\u0105 sk\u00f3r\u0119.<\/strong>
Choroba mo\u017ce szerzy\u0107 si\u0119 tak\u017ce z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka drog\u0105 kropelkow\u0105,<\/strong> zw\u0142aszcza w przypadku bliskiego kontaktu z chorym na posta\u0107 p\u0142ucn\u0105 zaka\u017cenia. Zwi\u0119kszone ryzyko dotyczy tak\u017ce pracownik\u00f3w laboratori\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 styczno\u015b\u0107 z zaka\u017anym materia\u0142em biologicznym. <\/p>\n\n\n\nRozpowszechnianiu choroby sprzyjaj\u0105 historycznie znane czynniki, takie jak z\u0142e warunki higieniczne i znaczne zaludnienie. Rzadsz\u0105, ale mo\u017cliw\u0105, drog\u0105 zaka\u017cenia jest spo\u017cycie ska\u017conej \u017cywno\u015bci lub wody.<\/strong> Nawet przy poprawie warunk\u00f3w sanitarnych i rozwoju nauki, problem istnieje, poniewa\u017c nie jest mo\u017cliwe ca\u0142kowite wyeliminowanie rezerwuaru (gryzoni) i przenosicieli (pche\u0142).<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nObjawy d\u017cumy<\/h2>\n\n\n\n
W przeciwie\u0144stwie do niekt\u00f3rych innych chor\u00f3b, bezobjawowy przebieg d\u017cumy u cz\u0142owieka jest praktycznie niemo\u017cliwy.<\/p>\n\n\n\n
Objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 nagle. Pierwsze, nieswoiste symptomy, mog\u0105 by\u0107 odczuwalne ju\u017c po kilku godzinach <\/strong>(np. 6-8 godzin w postaci p\u0142ucnej). Pocz\u0105tkowo s\u0105 ma\u0142o charakterystyczne i mog\u0105 przypomina\u0107 inne powa\u017cne infekcje bakteryjne lub wirusowe.<\/p>\n\n\n\nNieswoiste objawy pocz\u0105tkowe:<\/strong><\/p>\n\n\n\n\n- wysoka gor\u0105czka (cz\u0119sto powy\u017cej 39\u00b0C),<\/li>\n\n\n\n
- dreszcze,<\/li>\n\n\n\n
- uczucie rozbicia,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le g\u0142owy<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3le mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w<\/a>,<\/li>\n\n\n\n
- og\u00f3lne os\u0142abienie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3wnie\u017c objawy ze strony uk\u0142adu pokarmowego, takie jak nudno\u015bci, wymioty,<\/strong> lu\u017ane wypr\u00f3\u017cnienia czy b\u00f3l brzucha.
Objawy, typowe dla danej postaci d\u017cumy, pojawiaj\u0105 si\u0119 w ci\u0105gu kilku dni od zaka\u017cenia. W zale\u017cno\u015bci od drogi wnikni\u0119cia bakterii i jej rozsiewu wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka postaci klinicznych, kt\u00f3re maj\u0105 charakterystyczne objawy. <\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nD\u017cuma dymienicza<\/h3>\n\n\n\n
D\u017cuma dymieniczna jest najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105c\u0105 postaci\u0105<\/strong>. Zwykle rozwija si\u0119 w ci\u0105gu 2 do 6 dni po ugryzieniu przez zaka\u017con\u0105 pch\u0142\u0119. Bakteria dostaje si\u0119 przez sk\u00f3r\u0119 do uk\u0142adu limfatycznego i zaczyna si\u0119 namna\u017ca\u0107 w najbli\u017cej po\u0142o\u017conych w\u0119z\u0142ach ch\u0142onnych. <\/p>\n\n\n\nChoroba zaczyna si\u0119 nagle i gwa\u0142townie pogarsza stan og\u00f3lny \u2013 pojawia si\u0119 wysoka gor\u0105czka, dreszcze, silne b\u00f3le g\u0142owy oraz znaczne os\u0142abienie. Najbardziej typowym symptomem s\u0105 powi\u0119kszone, bolesne i obrz\u0119kni\u0119te w\u0119z\u0142y ch\u0142onne, zwane \u201edymienicami\u201d<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n\n- zazwyczaj pojawiaj\u0105 si\u0119 w pachwinach, rzadziej pod pachami lub na szyi,<\/li>\n\n\n\n
- mog\u0105 si\u0119 rozrasta\u0107, osi\u0105gaj\u0105c spore rozmiary, nawet do 10 cm \u015brednicy,<\/li>\n\n\n\n
- w zaawansowanym stadium choroby mog\u0105 ulega\u0107 martwicy i p\u0119ka\u0107 \u2013 wydzielaj\u0105c przy tym ropn\u0105, nieprzyjemnie pachn\u0105c\u0105 tre\u015b\u0107,<\/li>\n\n\n\n
- zazwyczaj towarzyszy im powi\u0119kszenie w\u0105troby<\/a> i \u015bledziony.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Bez w\u0142a\u015bciwego leczenia czynnik chorobotw\u00f3rczy mo\u017ce przedosta\u0107 si\u0119 do innych narz\u0105d\u00f3w lub do krwiobiegu, prowadz\u0105c do rozwoju sepsy<\/a><\/strong>. Rozsiew zaka\u017cenia mo\u017ce powodowa\u0107 krwawienia i martwic\u0119 tkanek, np. palc\u00f3w czy nosa, co historycznie przyczyni\u0142o si\u0119 do nazwy \u201eczarna \u015bmier\u0107\u201d. Cho\u0107 nieleczona posta\u0107 dymienicza wi\u0105\u017ce si\u0119 z wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105, to u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w choroba mo\u017ce przebiega\u0107 \u0142agodniej i ogranicza\u0107 si\u0119 tylko do jednej grupy w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nD\u017cuma p\u0142ucna<\/h3>\n\n\n\n
D\u017cuma p\u0142ucna mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 jako infekcja pierwotna<\/strong> w wyniku wdychania aerozolu zawieraj\u0105cego drobnoustroje lub wt\u00f3rna, jako powik\u0142anie<\/strong> d\u017cumy dymieniczej lub septycznej (gdy bakterie dotr\u0105 do p\u0142uc drog\u0105 naczy\u0144 krwiono\u015bnych).<\/p>\n\n\n\nPierwotna p\u0142ucna posta\u0107 d\u017cumy charakteryzuje si\u0119 bardzo kr\u00f3tkim okresem wyl\u0119gania, cz\u0119sto 1 do 6 dni od nara\u017cenia. Jej stopie\u0144 zara\u017aliwo\u015bci jest bardzo wysoki. Wyst\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n
\n- gor\u0105czka,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3l g\u0142owy,<\/li>\n\n\n\n
- og\u00f3lne os\u0142abienie,<\/li>\n\n\n\n
- szybko narastaj\u0105ce, gwa\u0142towne objawy ze strony uk\u0142adu oddechowego, takie jak duszno\u015b\u0107<\/strong>, silny b\u00f3l w klatce piersiowej<\/strong> i kaszel<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Chory obficie odkrztusza wodnist\u0105 wydzielin\u0119, kt\u00f3ra cz\u0119sto jest podbarwiona krwi\u0105 lub zawiera ropn\u0105 plwocin\u0119 z ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 bakterii.<\/p>\n\n\n\n
W kolejnym etapie szybko rozwija si\u0119 zapalenie p\u0142uc<\/strong>, kt\u00f3re mo\u017ce prowadzi\u0107 do niewydolno\u015bci oddechowej bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105cej \u017cyciu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy og\u00f3lnoustrojowe, takie jak letarg, hipotonia, a ostatecznie wstrz\u0105s.<\/p>\n\n\n\nD\u017cuma p\u0142ucna, nieleczona lub leczona zbyt p\u00f3\u017ano, zwykle ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105. <\/strong>Na t\u0119 posta\u0107 choroby szczeg\u00f3lnie nara\u017ceni s\u0105 pracownicy laboratori\u00f3w maj\u0105cy kontakt z zaka\u017anym materia\u0142em biologicznym.<\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nD\u017cuma posocznicowa<\/h3>\n\n\n\n
Posta\u0107 posocznicowa (septyczna) mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 jako posta\u0107 pierwotna<\/strong>, np. po ugryzieniu przez pch\u0142\u0119 lub w wyniku kontaktu z tkankami zaka\u017conego zwierz\u0119cia, lub wt\u00f3rna <\/strong>\u2013 jako powik\u0142anie d\u017cumy dymieniczej.<\/p>\n\n\n\nObjawia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
\n- gor\u0105czk\u0105 (cho\u0107 od pocz\u0105tku mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 hipotermia<\/strong>),<\/li>\n\n\n\n
- skrajnym og\u00f3lnym os\u0142abieniem,<\/li>\n\n\n\n
- dreszczami,<\/li>\n\n\n\n
- b\u00f3lem brzucha,<\/li>\n\n\n\n
- u dzieci mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 drgawki, a u doros\u0142ych objawy deliryjne.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Warto doda\u0107, \u017ce dymienice mog\u0105 nie wyst\u0119powa\u0107. <\/strong>Szybko dochodzi do rozwoju uog\u00f3lnionego zaka\u017cenia krwi (bakteriemii), prowadz\u0105cego do powi\u0119kszenia w\u0105troby i \u015bledziony oraz szybko post\u0119puj\u0105cego wstrz\u0105su i zgonu. W przebiegu mo\u017cliwe s\u0105 rozleg\u0142e krwawienia do sk\u00f3ry<\/strong> i narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych<\/strong>, a tak\u017ce martwica tkanek<\/strong>, np. palc\u00f3w r\u0105k i n\u00f3g lub nosa, kt\u00f3re mog\u0105 przybra\u0107 czarne zabarwienie.<\/p>\n\n\n\nW nieleczonych przypadkach d\u017cuma septyczna zazwyczaj ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
\n \n \n ![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/duet-senior-widget-700x600.webp\")
ju\u017c od 3199 z\u0142 rocznie!<\/div>\n \n Abonament medyczny<\/div>\n Duet Senior<\/div>\n <\/div>\n <\/div>\n \n – internista nawet w 24h;
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n od 267 z\u0142\/miesi\u0105c<\/div>\n <\/div>\n <\/a>\n\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nDiagnostyka choroby<\/h2>\n\n\n\n\n\n \n \n\nWczesne rozpoznanie mo\u017ce by\u0107 bardzo trudne. Wynika to z nieswoistego obrazu klinicznego w pocz\u0105tkowych etapach choroby, kt\u00f3ry mo\u017ce przypomina\u0107 inne ci\u0119\u017ckie infekcje. Objaw, kt\u00f3ry mo\u017ce przyspieszy\u0107 postawienie w\u0142a\u015bciwej diagnozy to bolesne w\u0119z\u0142y ch\u0142onne<\/strong>, jednostronnie powi\u0119kszone<\/strong>, gdy\u017c s\u0105 typowym objawem d\u017cumy dymieniczej.
Dok\u0142adnie zebrany wywiad epidemiologiczny jest niezb\u0119dny dla wst\u0119pnej oceny ryzyka. Pytania powinny dotyczy\u0107 pobytu na terenach endemicznych<\/strong>, gdzie d\u017cuma wyst\u0119puje u zwierz\u0105t (Demokratyczna Republika Konga, Madagaskar i Peru), potencjalnego kontaktu z gryzoniami<\/strong>, pch\u0142ami<\/strong> lub innymi zwierz\u0119tami, a tak\u017ce kontaktu z osobami chorymi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nW przypadku wszystkich postaci klinicznych d\u017cumy konieczne jest przeprowadzenie bada\u0144 mikrobiologicznych<\/strong> w celu potwierdzenia obecno\u015bci bakterii Yersinia pestis, co umo\u017cliwia prawid\u0142ow\u0105 diagnoz\u0119 i wdro\u017cenie odpowiedniego leczenia.<\/p>\n\n\n\nDo najwa\u017cniejszych metod diagnostycznych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n
\n- posiewy bakteriologiczne<\/strong> \u2013 materia\u0142 pobierany jest w zale\u017cno\u015bci od postaci klinicznej \u2013 mo\u017ce to by\u0107 aspirat z dymienic, plwocina, krew, a tak\u017ce wymazy lub bioptaty z innych zmienionych chorobowo narz\u0105d\u00f3w. Na wynik nale\u017cy poczeka\u0107, gdy\u017c wzrost bakterii trwa zwykle 1-2 dni lub d\u0142u\u017cej;<\/li>\n\n\n\n
- metody serologiczne<\/strong> \u2013 wykrywaj\u0105 przeciwcia\u0142a przeciwko czynnikowi chorobotw\u00f3rczemu. S\u0105 przydatne do potwierdzenia diagnozy w p\u00f3\u017aniejszym okresie choroby lub retrospektywnie, gdy inne metody (np. posiew) da\u0142y wynik ujemny. Nie s\u0105 pomocne we wczesnym rozpoznaniu, gdy\u017c produkcja przeciwcia\u0142 wymaga czasu;<\/li>\n\n\n\n
- techniki molekularne<\/strong> \u2013 pozwalaj\u0105 na szybkie wykrycie materia\u0142u genetycznego bakterii. To metoda bardzo czu\u0142a i szybka (nawet w ci\u0105gu kilku godzin). Pozwala wykry\u0107 DNA r\u00f3wnie\u017c martwych bakterii (np. po rozpocz\u0119ciu antybiotykoterapii);<\/li>\n\n\n\n
- testy immunofluorescencyjne<\/strong> \u2013 umo\u017cliwiaj\u0105 stosunkowo szybkie, bezpo\u015brednie uwidocznienie i identyfikacj\u0119 bakterii w materiale klinicznym lub hodowli;<\/li>\n\n\n\n
- hybrydyzacja DNA<\/strong> \u2013 technika wykorzystuj\u0105ca znakowane fragmenty DNA (tzw. sondy), kt\u00f3re potrafi\u0105 odnale\u017a\u0107 i po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 (hybrydyzowa\u0107) z odpowiednimi sekwencjami DNA mikroorganizm\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Warto doda\u0107, \u017ce badanie RTG klatki piersiowej<\/a> mo\u017ce potwierdzi\u0107 zaj\u0119cie p\u0142uc. Wsp\u00f3\u0142czesne metody diagnostyczne pozwalaj\u0105 na szybkie wykrycie patogenu, wczesne wdro\u017cenie leczenia i kontrol\u0119 rozprzestrzeniania si\u0119 choroby. <\/p>\n\n\n\nW Polsce, zgodnie z prawem, ka\u017cdy przypadek podejrzenia zachorowania na d\u017cum\u0119 podlega obowi\u0105zkowi zg\u0142oszenia do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\nLeczenie d\u017cumy \u2013 dost\u0119pne metody<\/h2>\n\n\n\n
Podstaw\u0105 skutecznego leczenia d\u017cumy jest natychmiastowe wdro\u017cenie antybiotykoterapii<\/strong>. Antybiotyki podane w pierwszych 24 godzinach od zaka\u017cenia s\u0105 bardzo efektywne. Op\u00f3\u017anienie znacz\u0105co pogarsza rokowanie.<\/p>\n\n\n\nLekami z wyboru, stanowi\u0105cymi pierwsz\u0105 lini\u0119 terapii<\/strong>, s\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- streptomycyna,<\/li>\n\n\n\n
- gentamycyna.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W przypadku przeciwwskaza\u0144 lub specyficznych wskaza\u0144 (np. zaj\u0119cie o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego) stosuje si\u0119 leki drugiej linii<\/strong>, zwykle podawane pozajelitowo, takie jak:<\/p>\n\n\n\n\n- chloramfenikol,<\/li>\n\n\n\n
- tetracyklina,<\/li>\n\n\n\n
- doksycyklina,<\/li>\n\n\n\n
- fluorochinolony,<\/li>\n\n\n\n
- cefalosporyny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Poza leczeniem farmakologicznym konieczna mo\u017ce by\u0107 interwencja chirurgiczna<\/strong>, polegaj\u0105ca na opracowaniu martwiczych dymienic lub innych zmian tkankowych. Z uwagi na wysok\u0105 zara\u017aliwo\u015b\u0107 i ci\u0119\u017cki przebieg infekcji, chorzy musz\u0105 by\u0107 natychmiast odizolowani i hospitalizowani<\/strong>.<\/p>\n\n\n\nSkuteczno\u015b\u0107 leczenia w du\u017cej mierze zale\u017cy od jego szybkiego rozpocz\u0119cia \u2013 im wcze\u015bniej wdro\u017cona terapia, tym wi\u0119ksze szanse na prze\u017cycie. P\u0142ucna i septyczna posta\u0107 d\u017cumy bez wdro\u017conego na czas leczenia niemal zawsze ko\u0144cz\u0105 si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Nieleczona d\u017cuma wi\u0105\u017ce si\u0119 z wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105, si\u0119ga 30%, a w przypadku postaci p\u0142ucnej i posocznicowej mo\u017ce wynosi\u0107 nawet 100%. Zastosowanie antybiotyk\u00f3w znacz\u0105co poprawia rokowania \u2013 w postaci dymieniczej zmniejsza \u015bmiertelno\u015b\u0107 do oko\u0142o 10%, a w p\u0142ucnej \u2013 do 40%.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nCzy d\u017cuma jest gro\u017ana wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie?<\/h2>\n\n\n\n
D\u017cuma wci\u0105\u017c pozostaje realnym zagro\u017ceniem dla zdrowia publicznego. Pomimo rozwoju medycyny i poprawy standard\u00f3w sanitarnych, nie zosta\u0142a ca\u0142kowicie wyeliminowana<\/strong>. W r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata \u2013 tak\u017ce w krajach wysoko rozwini\u0119tych \u2013 nadal odnotowuje si\u0119 sporadyczne ogniska zaka\u017ce\u0144, cho\u0107 maj\u0105 one znacznie mniejszy zasi\u0119g ni\u017c w czasach historycznych pandemii.<\/p>\n\n\n\nWynika to g\u0142\u00f3wnie z faktu, \u017ce nie da si\u0119 ca\u0142kowicie usun\u0105\u0107 naturalnych rezerwuar\u00f3w bakterii, czyli dzikich gryzoni, ani ich wektor\u00f3w \u2013 pche\u0142 \u2013 z ekosystemu. To pokazuje, \u017ce choroby zaka\u017ane nadal stanowi\u0105 powa\u017cne wyzwanie, niezale\u017cnie od post\u0119pu technologicznego.<\/p>\n\n\n\n
Z danych \u015awiatowej Organizacji Zdrowia wynika, \u017ce w latach 2010-2019 zg\u0142oszono ponad 4500 przypadk\u00f3w zachorowa\u0144 u ludzi, z czego blisko 800 zako\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\nDane liczbowe pokazuj\u0105, \u017ce choroba wci\u0105\u017c prowadzi do zachorowa\u0144 i \u015bmierci. Dodatkowo Yersinia pestis<\/em> zosta\u0142a zaklasyfikowana jako jedna z najgro\u017aniejszych broni biologicznych. Celowe rozpylenie bakterii w formie aerozolu mog\u0142oby wywo\u0142a\u0107 masowe zachorowania na wysoce \u015bmierteln\u0105 d\u017cum\u0119 p\u0142ucn\u0105. Ryzyko bioterroryzmu<\/strong> jest traktowane bardzo powa\u017cnie przez s\u0142u\u017cby odpowiedzialne za bezpiecze\u0144stwo i zdrowie publiczne na ca\u0142ym \u015bwiecie. To w\u0142a\u015bnie ten potencja\u0142 sprawia, \u017ce d\u017cuma pozostaje obiektem zainteresowania i wymaga utrzymywania gotowo\u015bci diagnostycznej, terapeutycznej oraz prac nad nowymi \u015brodkami ochrony, w tym szczepionkami, nawet w regionach wolnych od naturalnych ognisk choroby.<\/p>\n\n\n\nProfilaktyka<\/strong> odgrywabardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w zapobieganiu zachorowaniom na terenach endemicznych. Podstawowe dzia\u0142ania zapobiegawcze obejmuj\u0105:<\/p>\n\n\n\n\n- unikanie kontaktu z dzikimi, chorymi lub martwymi zwierz\u0119tami (zw\u0142aszcza gryzoniami) na obszarach, gdzie wyst\u0119puje d\u017cuma,<\/li>\n\n\n\n
- stosowanie \u015brodk\u00f3w przeciw pch\u0142om na sk\u00f3r\u0119 i odzie\u017c,<\/li>\n\n\n\n
- podejmowanie dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu zmniejszenie populacji gryzoni w pobli\u017cu obszar\u00f3w zamieszka\u0142ych przez ludzi,<\/li>\n\n\n\n
- edukacja spo\u0142ecze\u0144stwa w zakresie bezpiecznego post\u0119powania ze zwierz\u0119tami i w\u0142a\u015bciwej higieny.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Osoby, kt\u00f3re mia\u0142y bliski kontakt<\/strong> z chorymi lub by\u0142y nara\u017cone na materia\u0142 zaka\u017any, mog\u0105 otrzyma\u0107 poekspozycyjn\u0105 profilaktyk\u0119 antybiotykow\u0105<\/strong>. Trwa zwykle 7 dni, a jej wdro\u017cenie zale\u017cy od rodzaju i czasu ekspozycji.<\/p>\n\n\n\nWsp\u00f3\u0142czesna medycyna dysponuje lepszymi narz\u0119dziami diagnostycznymi i terapeutycznymi ni\u017c w przesz\u0142o\u015bci. Obecne techniki laboratoryjne umo\u017cliwiaj\u0105 szybkie potwierdzenie zaka\u017cenia \u2013 niezb\u0119dne dla skutecznego leczenia. Sprawne systemy nadzoru epidemiologicznego oraz odpowiednio wyszkolony i wyposa\u017cony personel medyczny umo\u017cliwiaj\u0105 szybkie wykrywanie i reagowanie na potencjalne ogniska.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce nie ma dost\u0119pnej i zarejestrowanej szczepionki przeciwko d\u017cumie<\/strong>. Dawniejsze preparaty wykazywa\u0142y umiarkowan\u0105 skuteczno\u015b\u0107, przede wszystkim w ochronie przed \u0142agodniejsz\u0105 postaci\u0105 dymienicz\u0105, a znacznie s\u0142absz\u0105 wobec gro\u017aniejszych form \u2013 p\u0142ucnej i septycznej. Opracowanie idealnej szczepionki przeciw d\u017cumie \u2013 bezpiecznej, skutecznej przeciwko wszystkim postaciom choroby i zapewniaj\u0105cej d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 odporno\u015b\u0107 \u2013 pozostaje wyzwaniem<\/strong>. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 mikroorganizm\u00f3w sprawia, \u017ce badania s\u0105 trudne i czasoch\u0142onne, jednak rozw\u00f3j w zakresie biotechnologii daje nadziej\u0119 na sukcesy w przysz\u0142o\u015bci.
D\u017cuma nie jest chorob\u0105 ca\u0142kowicie zapomnian\u0105. Cho\u0107 ryzyko pandemii na skal\u0119 \u015bredniowieczn\u0105 jest znacznie ni\u017csze dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy i medycynie, to nadal stanowi realne, endemiczne zagro\u017cenie w niekt\u00f3rych regionach. Wymaga sta\u0142ego nadzoru, gotowo\u015bci diagnostycznej, terapeutycznej oraz odpowiedniej profilaktyki.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n \n
Co to jest d\u017cuma?<\/h2>\n\n\n\n
D\u017cuma (\u0142ac. pestis) to ostra bakteryjna choroba zaka\u017ana. Wywo\u0142uj\u0105 j\u0105 Gram-ujemne pa\u0142eczki Yersinia pestis<\/em>. Jest chorob\u0105 odzwierz\u0119c\u0105<\/strong> (zoonoz\u0105), co oznacza, \u017ce przenosi si\u0119 ze zwierz\u0105t na ludzi. W organizmie cz\u0142owieka zajmuje przede wszystkim w\u0119z\u0142y ch\u0142onne<\/a> lub p\u0142uca.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 jej historia si\u0119ga tysi\u0119cy lat i jest kojarzona z wyniszczaj\u0105cymi pandemiami, takimi jak \u201eczarna \u015bmier\u0107\u201d czy \u201ezaraza morowa\u201d, problem nie jest obecnie marginalny. Ogniska zaka\u017ce\u0144 wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 na \u015bwiecie, nawet w krajach rozwini\u0119tych, stanowi\u0105c istotny problem zdrowotny.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Naturalnym \u015brodowiskiem, w kt\u00f3rym utrzymuj\u0105 si\u0119 pa\u0142eczki d\u017cumy, s\u0105 populacje dzikich gryzoni <\/strong>oraz paso\u017cytuj\u0105ce na nich pch\u0142y. Rezerwuarem bakterii s\u0105 najcz\u0119\u015bciej szczury, myszy, nornice, ale tak\u017ce dzikie gatunki jak wiewi\u00f3rki, zaj\u0105ce czy kr\u00f3liki. Co wa\u017cne, na zara\u017cenie podatne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta domowe,<\/strong> takie jak koty i psy, kt\u00f3re mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em zagro\u017cenia dla cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Zasadnicz\u0105 rol\u0119 w przenoszeniu choroby odgrywaj\u0105 pch\u0142y, zw\u0142aszcza pch\u0142a szczurza<\/strong>. Pch\u0142a zara\u017ca si\u0119 podczas ssania krwi chorego zwierz\u0119cia. Mikroorganizmy namna\u017caj\u0105 si\u0119 w jej przewodzie pokarmowym, a podczas kolejnego ugryzienia pch\u0142a zwraca cz\u0119\u015b\u0107 krwi wraz z bakteriami do rany powsta\u0142ej po uk\u0105szeniu. W ten spos\u00f3b drobnoustroje przenoszone s\u0105 do nowego gospodarza.<\/p>\n\n\n\n Szacuje si\u0119, \u017ce w Polsce \u017cyje oko\u0142o 19 milion\u00f3w szczur\u00f3w, z najwi\u0119kszymi skupiskami w du\u017cych miastach jak Warszawa, Krak\u00f3w czy Wroc\u0142aw. Mimo tak obfitego potencjalnego rezerwuaru, ryzyko naturalnego zachorowania jest obecnie uznawane za znikome. Ostatnie du\u017ce epidemie mia\u0142y miejsce ponad 200 lat temu, a wsp\u00f3\u0142czesne systemy nadzoru epidemiologicznego Pa\u0144stwowego Zak\u0142adu Higieny nie odnotowuj\u0105 zara\u017ce\u0144.<\/em><\/p>\n\n\n\n Do zaka\u017cenia cz\u0142owieka najcz\u0119\u015bciej dochodzi wskutek ugryzienia przez zaka\u017con\u0105 pch\u0142\u0119, zawleczon\u0105 do dom\u00f3w przez zwierz\u0119ta towarzysz\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n Innym \u017ar\u00f3d\u0142em infekcji jest kontakt z tkankami lub p\u0142ynami ustrojowymi zwierz\u0105t<\/strong> b\u0119d\u0105cych nosicielami choroby, zar\u00f3wno \u017cywych, jak i pad\u0142ych. Takie ryzyko dotyczy mi\u0119dzy innymi my\u015bliwych, weterynarzy, rolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 kontakt z chorymi lub pad\u0142ymi zwierz\u0119tami (np. podczas oprawiania tusz) bez odpowiednich \u015brodk\u00f3w ochrony. Bakteria mo\u017ce wnikn\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c przez uszkodzon\u0105 sk\u00f3r\u0119.<\/strong> Rozpowszechnianiu choroby sprzyjaj\u0105 historycznie znane czynniki, takie jak z\u0142e warunki higieniczne i znaczne zaludnienie. Rzadsz\u0105, ale mo\u017cliw\u0105, drog\u0105 zaka\u017cenia jest spo\u017cycie ska\u017conej \u017cywno\u015bci lub wody.<\/strong> Nawet przy poprawie warunk\u00f3w sanitarnych i rozwoju nauki, problem istnieje, poniewa\u017c nie jest mo\u017cliwe ca\u0142kowite wyeliminowanie rezerwuaru (gryzoni) i przenosicieli (pche\u0142).<\/p>\n\n\n\n W przeciwie\u0144stwie do niekt\u00f3rych innych chor\u00f3b, bezobjawowy przebieg d\u017cumy u cz\u0142owieka jest praktycznie niemo\u017cliwy.<\/p>\n\n\n\n Objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 nagle. Pierwsze, nieswoiste symptomy, mog\u0105 by\u0107 odczuwalne ju\u017c po kilku godzinach <\/strong>(np. 6-8 godzin w postaci p\u0142ucnej). Pocz\u0105tkowo s\u0105 ma\u0142o charakterystyczne i mog\u0105 przypomina\u0107 inne powa\u017cne infekcje bakteryjne lub wirusowe.<\/p>\n\n\n\n Nieswoiste objawy pocz\u0105tkowe:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mo\u017cliwe s\u0105 r\u00f3wnie\u017c objawy ze strony uk\u0142adu pokarmowego, takie jak nudno\u015bci, wymioty,<\/strong> lu\u017ane wypr\u00f3\u017cnienia czy b\u00f3l brzucha. D\u017cuma dymieniczna jest najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105c\u0105 postaci\u0105<\/strong>. Zwykle rozwija si\u0119 w ci\u0105gu 2 do 6 dni po ugryzieniu przez zaka\u017con\u0105 pch\u0142\u0119. Bakteria dostaje si\u0119 przez sk\u00f3r\u0119 do uk\u0142adu limfatycznego i zaczyna si\u0119 namna\u017ca\u0107 w najbli\u017cej po\u0142o\u017conych w\u0119z\u0142ach ch\u0142onnych. <\/p>\n\n\n\n Choroba zaczyna si\u0119 nagle i gwa\u0142townie pogarsza stan og\u00f3lny \u2013 pojawia si\u0119 wysoka gor\u0105czka, dreszcze, silne b\u00f3le g\u0142owy oraz znaczne os\u0142abienie. Najbardziej typowym symptomem s\u0105 powi\u0119kszone, bolesne i obrz\u0119kni\u0119te w\u0119z\u0142y ch\u0142onne, zwane \u201edymienicami\u201d<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n Bez w\u0142a\u015bciwego leczenia czynnik chorobotw\u00f3rczy mo\u017ce przedosta\u0107 si\u0119 do innych narz\u0105d\u00f3w lub do krwiobiegu, prowadz\u0105c do rozwoju sepsy<\/a><\/strong>. Rozsiew zaka\u017cenia mo\u017ce powodowa\u0107 krwawienia i martwic\u0119 tkanek, np. palc\u00f3w czy nosa, co historycznie przyczyni\u0142o si\u0119 do nazwy \u201eczarna \u015bmier\u0107\u201d. Cho\u0107 nieleczona posta\u0107 dymienicza wi\u0105\u017ce si\u0119 z wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105, to u cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w choroba mo\u017ce przebiega\u0107 \u0142agodniej i ogranicza\u0107 si\u0119 tylko do jednej grupy w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych.<\/p>\n\n\n\n D\u017cuma p\u0142ucna mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 jako infekcja pierwotna<\/strong> w wyniku wdychania aerozolu zawieraj\u0105cego drobnoustroje lub wt\u00f3rna, jako powik\u0142anie<\/strong> d\u017cumy dymieniczej lub septycznej (gdy bakterie dotr\u0105 do p\u0142uc drog\u0105 naczy\u0144 krwiono\u015bnych).<\/p>\n\n\n\n Pierwotna p\u0142ucna posta\u0107 d\u017cumy charakteryzuje si\u0119 bardzo kr\u00f3tkim okresem wyl\u0119gania, cz\u0119sto 1 do 6 dni od nara\u017cenia. Jej stopie\u0144 zara\u017aliwo\u015bci jest bardzo wysoki. Wyst\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n Chory obficie odkrztusza wodnist\u0105 wydzielin\u0119, kt\u00f3ra cz\u0119sto jest podbarwiona krwi\u0105 lub zawiera ropn\u0105 plwocin\u0119 z ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 bakterii.<\/p>\n\n\n\n W kolejnym etapie szybko rozwija si\u0119 zapalenie p\u0142uc<\/strong>, kt\u00f3re mo\u017ce prowadzi\u0107 do niewydolno\u015bci oddechowej bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105cej \u017cyciu. Pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy og\u00f3lnoustrojowe, takie jak letarg, hipotonia, a ostatecznie wstrz\u0105s.<\/p>\n\n\n\n D\u017cuma p\u0142ucna, nieleczona lub leczona zbyt p\u00f3\u017ano, zwykle ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105. <\/strong>Na t\u0119 posta\u0107 choroby szczeg\u00f3lnie nara\u017ceni s\u0105 pracownicy laboratori\u00f3w maj\u0105cy kontakt z zaka\u017anym materia\u0142em biologicznym.<\/p>\n\n\n\n Posta\u0107 posocznicowa (septyczna) mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 jako posta\u0107 pierwotna<\/strong>, np. po ugryzieniu przez pch\u0142\u0119 lub w wyniku kontaktu z tkankami zaka\u017conego zwierz\u0119cia, lub wt\u00f3rna <\/strong>\u2013 jako powik\u0142anie d\u017cumy dymieniczej.<\/p>\n\n\n\n Objawia si\u0119:<\/p>\n\n\n\n Warto doda\u0107, \u017ce dymienice mog\u0105 nie wyst\u0119powa\u0107. <\/strong>Szybko dochodzi do rozwoju uog\u00f3lnionego zaka\u017cenia krwi (bakteriemii), prowadz\u0105cego do powi\u0119kszenia w\u0105troby i \u015bledziony oraz szybko post\u0119puj\u0105cego wstrz\u0105su i zgonu. W przebiegu mo\u017cliwe s\u0105 rozleg\u0142e krwawienia do sk\u00f3ry<\/strong> i narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych<\/strong>, a tak\u017ce martwica tkanek<\/strong>, np. palc\u00f3w r\u0105k i n\u00f3g lub nosa, kt\u00f3re mog\u0105 przybra\u0107 czarne zabarwienie.<\/p>\n\n\n\n W nieleczonych przypadkach d\u017cuma septyczna zazwyczaj ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Wczesne rozpoznanie mo\u017ce by\u0107 bardzo trudne. Wynika to z nieswoistego obrazu klinicznego w pocz\u0105tkowych etapach choroby, kt\u00f3ry mo\u017ce przypomina\u0107 inne ci\u0119\u017ckie infekcje. Objaw, kt\u00f3ry mo\u017ce przyspieszy\u0107 postawienie w\u0142a\u015bciwej diagnozy to bolesne w\u0119z\u0142y ch\u0142onne<\/strong>, jednostronnie powi\u0119kszone<\/strong>, gdy\u017c s\u0105 typowym objawem d\u017cumy dymieniczej. W przypadku wszystkich postaci klinicznych d\u017cumy konieczne jest przeprowadzenie bada\u0144 mikrobiologicznych<\/strong> w celu potwierdzenia obecno\u015bci bakterii Yersinia pestis, co umo\u017cliwia prawid\u0142ow\u0105 diagnoz\u0119 i wdro\u017cenie odpowiedniego leczenia.<\/p>\n\n\n\n Do najwa\u017cniejszych metod diagnostycznych nale\u017c\u0105:<\/p>\n\n\n\n Warto doda\u0107, \u017ce badanie RTG klatki piersiowej<\/a> mo\u017ce potwierdzi\u0107 zaj\u0119cie p\u0142uc. Wsp\u00f3\u0142czesne metody diagnostyczne pozwalaj\u0105 na szybkie wykrycie patogenu, wczesne wdro\u017cenie leczenia i kontrol\u0119 rozprzestrzeniania si\u0119 choroby. <\/p>\n\n\n\n W Polsce, zgodnie z prawem, ka\u017cdy przypadek podejrzenia zachorowania na d\u017cum\u0119 podlega obowi\u0105zkowi zg\u0142oszenia do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Podstaw\u0105 skutecznego leczenia d\u017cumy jest natychmiastowe wdro\u017cenie antybiotykoterapii<\/strong>. Antybiotyki podane w pierwszych 24 godzinach od zaka\u017cenia s\u0105 bardzo efektywne. Op\u00f3\u017anienie znacz\u0105co pogarsza rokowanie.<\/p>\n\n\n\n Lekami z wyboru, stanowi\u0105cymi pierwsz\u0105 lini\u0119 terapii<\/strong>, s\u0105:<\/p>\n\n\n\n W przypadku przeciwwskaza\u0144 lub specyficznych wskaza\u0144 (np. zaj\u0119cie o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego) stosuje si\u0119 leki drugiej linii<\/strong>, zwykle podawane pozajelitowo, takie jak:<\/p>\n\n\n\n Poza leczeniem farmakologicznym konieczna mo\u017ce by\u0107 interwencja chirurgiczna<\/strong>, polegaj\u0105ca na opracowaniu martwiczych dymienic lub innych zmian tkankowych. Z uwagi na wysok\u0105 zara\u017aliwo\u015b\u0107 i ci\u0119\u017cki przebieg infekcji, chorzy musz\u0105 by\u0107 natychmiast odizolowani i hospitalizowani<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Skuteczno\u015b\u0107 leczenia w du\u017cej mierze zale\u017cy od jego szybkiego rozpocz\u0119cia \u2013 im wcze\u015bniej wdro\u017cona terapia, tym wi\u0119ksze szanse na prze\u017cycie. P\u0142ucna i septyczna posta\u0107 d\u017cumy bez wdro\u017conego na czas leczenia niemal zawsze ko\u0144cz\u0105 si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nieleczona d\u017cuma wi\u0105\u017ce si\u0119 z wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105, si\u0119ga 30%, a w przypadku postaci p\u0142ucnej i posocznicowej mo\u017ce wynosi\u0107 nawet 100%. Zastosowanie antybiotyk\u00f3w znacz\u0105co poprawia rokowania \u2013 w postaci dymieniczej zmniejsza \u015bmiertelno\u015b\u0107 do oko\u0142o 10%, a w p\u0142ucnej \u2013 do 40%.<\/p>\n\n\n\n D\u017cuma wci\u0105\u017c pozostaje realnym zagro\u017ceniem dla zdrowia publicznego. Pomimo rozwoju medycyny i poprawy standard\u00f3w sanitarnych, nie zosta\u0142a ca\u0142kowicie wyeliminowana<\/strong>. W r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata \u2013 tak\u017ce w krajach wysoko rozwini\u0119tych \u2013 nadal odnotowuje si\u0119 sporadyczne ogniska zaka\u017ce\u0144, cho\u0107 maj\u0105 one znacznie mniejszy zasi\u0119g ni\u017c w czasach historycznych pandemii.<\/p>\n\n\n\n Wynika to g\u0142\u00f3wnie z faktu, \u017ce nie da si\u0119 ca\u0142kowicie usun\u0105\u0107 naturalnych rezerwuar\u00f3w bakterii, czyli dzikich gryzoni, ani ich wektor\u00f3w \u2013 pche\u0142 \u2013 z ekosystemu. To pokazuje, \u017ce choroby zaka\u017ane nadal stanowi\u0105 powa\u017cne wyzwanie, niezale\u017cnie od post\u0119pu technologicznego.<\/p>\n\n\n\n Z danych \u015awiatowej Organizacji Zdrowia wynika, \u017ce w latach 2010-2019 zg\u0142oszono ponad 4500 przypadk\u00f3w zachorowa\u0144 u ludzi, z czego blisko 800 zako\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n Dane liczbowe pokazuj\u0105, \u017ce choroba wci\u0105\u017c prowadzi do zachorowa\u0144 i \u015bmierci. Dodatkowo Yersinia pestis<\/em> zosta\u0142a zaklasyfikowana jako jedna z najgro\u017aniejszych broni biologicznych. Celowe rozpylenie bakterii w formie aerozolu mog\u0142oby wywo\u0142a\u0107 masowe zachorowania na wysoce \u015bmierteln\u0105 d\u017cum\u0119 p\u0142ucn\u0105. Ryzyko bioterroryzmu<\/strong> jest traktowane bardzo powa\u017cnie przez s\u0142u\u017cby odpowiedzialne za bezpiecze\u0144stwo i zdrowie publiczne na ca\u0142ym \u015bwiecie. To w\u0142a\u015bnie ten potencja\u0142 sprawia, \u017ce d\u017cuma pozostaje obiektem zainteresowania i wymaga utrzymywania gotowo\u015bci diagnostycznej, terapeutycznej oraz prac nad nowymi \u015brodkami ochrony, w tym szczepionkami, nawet w regionach wolnych od naturalnych ognisk choroby.<\/p>\n\n\n\n Profilaktyka<\/strong> odgrywabardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w zapobieganiu zachorowaniom na terenach endemicznych. Podstawowe dzia\u0142ania zapobiegawcze obejmuj\u0105:<\/p>\n\n\n\n Osoby, kt\u00f3re mia\u0142y bliski kontakt<\/strong> z chorymi lub by\u0142y nara\u017cone na materia\u0142 zaka\u017any, mog\u0105 otrzyma\u0107 poekspozycyjn\u0105 profilaktyk\u0119 antybiotykow\u0105<\/strong>. Trwa zwykle 7 dni, a jej wdro\u017cenie zale\u017cy od rodzaju i czasu ekspozycji.<\/p>\n\n\n\n Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna dysponuje lepszymi narz\u0119dziami diagnostycznymi i terapeutycznymi ni\u017c w przesz\u0142o\u015bci. Obecne techniki laboratoryjne umo\u017cliwiaj\u0105 szybkie potwierdzenie zaka\u017cenia \u2013 niezb\u0119dne dla skutecznego leczenia. Sprawne systemy nadzoru epidemiologicznego oraz odpowiednio wyszkolony i wyposa\u017cony personel medyczny umo\u017cliwiaj\u0105 szybkie wykrywanie i reagowanie na potencjalne ogniska.<\/p>\n\n\n\n W Polsce nie ma dost\u0119pnej i zarejestrowanej szczepionki przeciwko d\u017cumie<\/strong>. Dawniejsze preparaty wykazywa\u0142y umiarkowan\u0105 skuteczno\u015b\u0107, przede wszystkim w ochronie przed \u0142agodniejsz\u0105 postaci\u0105 dymienicz\u0105, a znacznie s\u0142absz\u0105 wobec gro\u017aniejszych form \u2013 p\u0142ucnej i septycznej. Opracowanie idealnej szczepionki przeciw d\u017cumie \u2013 bezpiecznej, skutecznej przeciwko wszystkim postaciom choroby i zapewniaj\u0105cej d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 odporno\u015b\u0107 \u2013 pozostaje wyzwaniem<\/strong>. Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 mikroorganizm\u00f3w sprawia, \u017ce badania s\u0105 trudne i czasoch\u0142onne, jednak rozw\u00f3j w zakresie biotechnologii daje nadziej\u0119 na sukcesy w przysz\u0142o\u015bci.
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n Przyczyny i drogi zaka\u017cenia d\u017cum\u0105<\/h2>\n\n\n\n\n
Choroba mo\u017ce szerzy\u0107 si\u0119 tak\u017ce z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka drog\u0105 kropelkow\u0105,<\/strong> zw\u0142aszcza w przypadku bliskiego kontaktu z chorym na posta\u0107 p\u0142ucn\u0105 zaka\u017cenia. Zwi\u0119kszone ryzyko dotyczy tak\u017ce pracownik\u00f3w laboratori\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 styczno\u015b\u0107 z zaka\u017anym materia\u0142em biologicznym. <\/p>\n\n\n\nObjawy d\u017cumy<\/h2>\n\n\n\n
\n
Objawy, typowe dla danej postaci d\u017cumy, pojawiaj\u0105 si\u0119 w ci\u0105gu kilku dni od zaka\u017cenia. W zale\u017cno\u015bci od drogi wnikni\u0119cia bakterii i jej rozsiewu wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilka postaci klinicznych, kt\u00f3re maj\u0105 charakterystyczne objawy. <\/p>\n\n\n\nD\u017cuma dymienicza<\/h3>\n\n\n\n
\n
D\u017cuma p\u0142ucna<\/h3>\n\n\n\n
\n
D\u017cuma posocznicowa<\/h3>\n\n\n\n
\n
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n Diagnostyka choroby<\/h2>\n\n\n\n\n
Dok\u0142adnie zebrany wywiad epidemiologiczny jest niezb\u0119dny dla wst\u0119pnej oceny ryzyka. Pytania powinny dotyczy\u0107 pobytu na terenach endemicznych<\/strong>, gdzie d\u017cuma wyst\u0119puje u zwierz\u0105t (Demokratyczna Republika Konga, Madagaskar i Peru), potencjalnego kontaktu z gryzoniami<\/strong>, pch\u0142ami<\/strong> lub innymi zwierz\u0119tami, a tak\u017ce kontaktu z osobami chorymi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n\n
Leczenie d\u017cumy \u2013 dost\u0119pne metody<\/h2>\n\n\n\n
\n
\n
Czy d\u017cuma jest gro\u017ana wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie?<\/h2>\n\n\n\n
\n
D\u017cuma nie jest chorob\u0105 ca\u0142kowicie zapomnian\u0105. Cho\u0107 ryzyko pandemii na skal\u0119 \u015bredniowieczn\u0105 jest znacznie ni\u017csze dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy i medycynie, to nadal stanowi realne, endemiczne zagro\u017cenie w niekt\u00f3rych regionach. Wymaga sta\u0142ego nadzoru, gotowo\u015bci diagnostycznej, terapeutycznej oraz odpowiedniej profilaktyki.<\/p>\n\n\n <\/div>\n
![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/duet-widget-700x600.webp\")