Z tego artyku\u0142u dowiesz si\u0119:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Fibromialgia (FMS, skr\u00f3t od ang. fibromyalgia syndrome) nale\u017cy do tak zwanych zespo\u0142\u00f3w b\u00f3lu przewlek\u0142ego o nieznanej etiologii<\/strong>. Klasyfikuje si\u0119 j\u0105 jako zaburzenie przetwarzania bod\u017ac\u00f3w sensorycznych<\/strong>, w kt\u00f3rym dochodzi do nadmiernej aktywacji struktur o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego \u2013 w szczeg\u00f3lno\u015bci tych bior\u0105cych udzia\u0142 w odczuwaniu b\u00f3lu. <\/p>\n\n\n\n Pacjent odczuwa b\u00f3l, pomimo braku realnego bod\u017aca uszkadzaj\u0105cego tkank\u0119. Dochodzi do nadwra\u017cliwo\u015bci na dotyk, zmiany temperatury, d\u017awi\u0119k czy \u015bwiat\u0142o \u2013 i to w sytuacjach, kt\u00f3re dla zdrowej osoby by\u0142yby zupe\u0142nie neutralne.<\/p>\n\n\n\n W najnowszych opracowaniach naukowych fibromialgi\u0119 opisuje si\u0119 jako zesp\u00f3\u0142 sensytyzacji o\u015brodkowej \u2013 stan, w kt\u00f3rym dochodzi do rozregulowania neuroprzeka\u017anictwa, nieprawid\u0142owo\u015bci w dzia\u0142aniu uk\u0142ad\u00f3w: serotoninergicznego, noradrenergicznego i dopaminergicznego oraz nadmiernej pobudliwo\u015bci struktur przewodz\u0105cych b\u00f3l. <\/strong>W efekcie zmienia si\u0119 spos\u00f3b przetwarzania informacji z zako\u0144cze\u0144 nerwowych \u2013 m\u00f3zg odbiera neutralne sygna\u0142y jako \u201ezagro\u017cenie\u201d i reaguje b\u00f3lem.<\/p>\n\n\n\n Przez d\u0142ugi czas choroba pozostawa\u0142a kontrowersyjna \u2013 nie mie\u015bci\u0142a si\u0119 w tradycyjnych modelach diagnostycznych i bywa\u0142a traktowana jako zaburzenie o pod\u0142o\u017cu psychicznym. Dopiero odkrycia z zakresu neuroobrazowania funkcjonalnego, bada\u0144 poziomu neuroprzeka\u017anik\u00f3w i marker\u00f3w stanu zapalnego niskiego stopnia (w angloj\u0119zycznych publikacjach okre\u015blanego \u201elow-grade inflammation\u201d) pozwoli\u0142y potwierdzi\u0107, \u017ce fibromialgia ma pod\u0142o\u017ce biologiczne<\/strong>, cho\u0107 nie dochodzi w jej przebiegu do uszkodzenia narz\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u015awiatowa Organizacja Zdrowia uzna\u0142a fibromialgi\u0119 za jednostk\u0119 chorobow\u0105 i przypisa\u0142a jej kod M79.7 w klasyfikacji ICD-10. Od 2022 roku obowi\u0105zuje r\u00f3wnie\u017c zaktualizowana wersja ICD-11, w kt\u00f3rej fibromialgia zosta\u0142a uj\u0119ta w grupie \u201eChoroby b\u00f3lowe \u2013 pierwotne\u201d (MG30.01). Traktuje si\u0119 j\u0105 jako niezale\u017cn\u0105 jednostk\u0119, a nie objaw innego schorzenia.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Fibromialgia jest chorob\u0105, kt\u00f3ra nie daje typowych objaw\u00f3w ani widocznych odchyle\u0144 w badaniach laboratoryjnych. W\u0142a\u015bnie dlatego przez lata uwa\u017cano j\u0105 za problem psychiczny, a nie neurologiczny.<\/p>\n\n\n\n Pacjenci z fibromialgi\u0105 cz\u0119sto s\u0105 tkliwi i skar\u017c\u0105 si\u0119 na uog\u00f3lniony b\u00f3l, kt\u00f3ry dotyczy ca\u0142ego cia\u0142a \u2013 bez wyra\u017anego ogniska, bez cech stanu zapalnego i bez mechanicznego uszkodzenia. B\u00f3l ma charakter ci\u0105g\u0142y lub napadowy<\/strong>, a jego lokalizacja potrafi si\u0119 zmienia\u0107 \u2013 raz koncentruje si\u0119 wok\u00f3\u0142 mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w, innym razem obejmuje klatk\u0119 piersiow\u0105, szyj\u0119 lub obr\u0119cz biodrow\u0105. Dolegliwo\u015bci nasilaj\u0105 si\u0119 pod wp\u0142ywem stresu<\/a>, zmian pogody i wysi\u0142ku fizycznego.<\/p>\n\n\n\n Chorzy cz\u0119sto opisuj\u0105 te\u017c sztywno\u015b\u0107 \u2013 zw\u0142aszcza porann\u0105 \u2013 oraz tkliwo\u015b\u0107 przy ucisku tkanek mi\u0119kkich. Niekt\u00f3rzy skar\u017c\u0105 si\u0119 na dr\u0119twienie<\/a> i mrowienie r\u0105k i st\u00f3p, cho\u0107 badania neurologiczne nie potwierdzaj\u0105 uszkodze\u0144 korzeni nerwowych.<\/p>\n\n\n\n Do charakterystycznych objaw\u00f3w dominuj\u0105cych nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c:<\/strong><\/p>\n\n\n\n W wyniku nasilenia r\u00f3\u017cnych objaw\u00f3w tworzy si\u0119 b\u0142\u0119dne ko\u0142o \u2013 sen nie przynosi regeneracji, przez co pogarsza si\u0119 tolerancja wysi\u0142ku, spada jako\u015b\u0107 snu i nasila si\u0119 percepcja b\u00f3lu. Co wi\u0119cej, u wielu pacjent\u00f3w rozwijaj\u0105 si\u0119 wt\u00f3rne objawy depresyjne<\/a><\/strong> \u2013 jednak nie jako przyczyna choroby, lecz jako jej konsekwencja.<\/p>\n\n\n\n Fibromialgia to choroba o z\u0142o\u017conym obrazie klinicznym. Objawy mog\u0105 si\u0119 zmienia\u0107 z dnia na dzie\u0144, a nawet z godziny na godzin\u0119 \u2013 co utrudnia nie tylko samo rozpoznanie fibromialgii, lecz tak\u017ce codzienne funkcjonowanie chorych. W\u0142a\u015bnie dlatego tak wa\u017cne jest indywidualne podej\u015bcie do pacjenta.<\/p>\n\n\n\n Przyczyny fibromialgii nie zosta\u0142y w pe\u0142ni wyja\u015bnione. Mimo rosn\u0105cej liczby bada\u0144, wci\u0105\u017c nie istnieje jednoznaczna teoria, kt\u00f3ra t\u0142umaczy\u0142aby rozw\u00f3j choroby u wszystkich pacjent\u00f3w. Obecnie przyjmuje si\u0119, \u017ce fibromialgia jest jedn\u0105 z chor\u00f3b o z\u0142o\u017conej etiologii \u2013 a jej wyst\u0105pienie wi\u0105\u017ce si\u0119 z nak\u0142adaniem si\u0119 czynnik\u00f3w genetycznych, neurobiologicznych oraz \u015brodowiskowych<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Szacuje si\u0119, \u017ce w przypadku kobiet wyst\u0119puje o\u015bmiokrotnie wi\u0119ksze ryzyko zachorowania, ni\u017c u m\u0119\u017cczyzn. <\/strong>Nie jest do ko\u0144ca jasne, czy ma to zwi\u0105zek z r\u00f3\u017cnicami hormonalnymi, czy z odmiennym sposobem przetwarzania bod\u017ac\u00f3w. Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania fibromialgii wzrasta z wiekiem \u2013 najcz\u0119\u015bciej diagnozuje si\u0119 j\u0105 mi\u0119dzy 30. a 50. rokiem \u017cycia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n U cz\u0119\u015bci chorych na fibromialgi\u0119 zauwa\u017cono rodzinne wyst\u0119powanie objaw\u00f3w \u2013 to mog\u0142oby sugerowa\u0107 udzia\u0142 predyspozycji dziedzicznych.<\/strong> Niekt\u00f3re badania faktycznie wykazuj\u0105 zwi\u0119kszon\u0105 ekspresj\u0119 gen\u00f3w zwi\u0105zanych z neuroprzeka\u017anikami. <\/p>\n\n\n\n W patofizjologii FMS coraz wi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca si\u0119 nieprawid\u0142owo\u015bciom zlokalizowanym w obr\u0119bie o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego \u2013 czyli rdzenia kr\u0119gowego i m\u00f3zgu. Wykazuje si\u0119 tak\u017ce zmienion\u0105 aktywno\u015b\u0107 struktur odpowiedzialnych za odbi\u00f3r, analiz\u0119 i przetwarzanie sygna\u0142\u00f3w nerwowych przekazuj\u0105cych informacje o b\u00f3lu. Dotyczy to m.in. wzg\u00f3rza, kory somatosensorycznej oraz uk\u0142adu limbicznego.<\/p>\n\n\n\n W efekcie dochodzi do nieprawid\u0142owej modulacji b\u00f3lu, kt\u00f3ra wi\u0105\u017ce si\u0119 z nadmiern\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na bod\u017ace czuciowe i ni\u017cszy pr\u00f3g ich odczuwania \u2013 nawet neutralne lub s\u0142abe impulsy mog\u0105 by\u0107 odbierane jako bolesne.<\/p>\n\n\n\n Przy tym w przebiegu fibromialgii obserwuje si\u0119 utrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 aktywacj\u0119 mikrogleju \u2013 kom\u00f3rek glejowych, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 ochrony immunologicznej w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym. Ich d\u0142ugotrwa\u0142a aktywno\u015b\u0107 mo\u017ce sprzyja\u0107 utrzymywaniu si\u0119 stanu zapalnego o niskim nasileniu. <\/p>\n\n\n\n Do najcz\u0119\u015bciej identyfikowanych czynnik\u00f3w ryzyka nale\u017c\u0105: <\/strong><\/p>\n\n\n\n Fibromialgia cz\u0119sto wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puje z innymi chorobami \u2013 w tym z zespo\u0142em jelita nadwra\u017cliwego<\/a>, przewlek\u0142ym zespo\u0142em zm\u0119czenia, migren\u0105<\/a>, depresj\u0105 czy reumatoidalnym zapaleniem staw\u00f3w<\/a>. U cz\u0119\u015bci pacjent\u00f3w objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 stopniowo, u innych \u2013 rozwijaj\u0105 si\u0119 gwa\u0142townie, np. po nara\u017ceniu na jeden z wy\u017cej wymienionych czynnik\u00f3w ryzyka.<\/p>\n\n\n\n Fibromialgia dopiero od niedawna znajduje swoje sta\u0142e miejsce w kryteriach diagnostycznych chor\u00f3b b\u00f3lowych. Wcze\u015bniej d\u0142ugo pozostawa\u0142a \u201eniewidzialna\u201d \u2013 zw\u0142aszcza w wynikach bada\u0144 laboratoryjnych. Dzi\u015b wiadomo, \u017ce proces diagnostyczny fibromialgii wymaga rozszerzone podej\u015bcia specjalisty \u2013 opiera si\u0119 przede wszystkim na ocenie objaw\u00f3w i wnikliwej rozmowie z pacjentem.<\/p>\n\n\n\n Nie istnieje jedno badanie, kt\u00f3re potwierdzi\u0142oby obecno\u015b\u0107 tego schorzenia. Diagnostyka fibromialgii wymaga wykluczenia innych przyczyn powstawania przewlek\u0142ego b\u00f3lu \u2013 w tym chor\u00f3b zapalnych, endokrynologicznych, neurologicznych oraz autoimmunologicznych. <\/p>\n\n\n\n Rozpoznanie fibromialgii opiera si\u0119 na kryteriach klinicznych opracowanych przez American College of Rheumatology i modyfikowanych w ci\u0105gu ostatnich lat.<\/p>\n\n\n\n Najnowsze zalecenia skupiaj\u0105 si\u0119 na ocenie dw\u00f3ch wska\u017anik\u00f3w nasilenia fibromialgii: wska\u017anika rozleg\u0142o\u015bci b\u00f3lu i wska\u017anika nasilenia objaw\u00f3w. Oba narz\u0119dzia oceny wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 i pozwalaj\u0105 lekarzowi zakwalifikowa\u0107 pacjenta do rozpoznania oraz oszacowa\u0107 stopie\u0144 nasilenia choroby.<\/p>\n\n\n\n FMS rozpoznaje si\u0119, gdy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dodatkowo, objawy musz\u0105 utrzymywa\u0107 si\u0119 przez minimum 3 miesi\u0105ce, a inne przyczyny dolegliwo\u015bci \u2013 zosta\u0107 wykluczone. Ca\u0142y proces wymaga du\u017cej uwa\u017cno\u015bci specjalisty i zaanga\u017cowania chorego na fibromialgi\u0119 \u2013 diagnostyka nie powinna opiera\u0107 si\u0119 na domys\u0142ach ani pochopnych decyzjach \u2013 wymaga cierpliwej, dobrze zaplanowanej oceny klinicznej.<\/p>\n\n\n\n Badania laboratoryjne<\/strong> \u2013 m.in. morfologia, OB<\/a>, CRP<\/a>, TSH<\/a>, ferrytyna<\/a> czy st\u0119\u017cenie witaminy D<\/a> \u2013 maj\u0105 charakter pomocniczy. Ich celem nie jest potwierdzenie\u00a0FMS, lecz wykluczenie innych chor\u00f3b, kt\u00f3re mog\u0105 dawa\u0107 podobne objawy. Reumatolog cz\u0119sto zleca tak\u017ce badania w kierunku chor\u00f3b autoimmunologicznych \u2013 np. przeciwcia\u0142a ANA<\/a>, RF czy anty-CCP<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W diagnostyce r\u00f3\u017cnicowej wykorzystuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c obrazowanie \u2013 g\u0142\u00f3wnie rezonans magnetyczny kr\u0119gos\u0142upa<\/a>, USG staw\u00f3w lub elektromiografi\u0119 (EMG). Podobnie jak w przypadku bada\u0144 laboratoryjnych, nie s\u0142u\u017c\u0105 one do potwierdzania diagnozy.<\/p>\n\n\n\n Wnioski z tych bada\u0144 \u2013 je\u015bli nie stwierdza si\u0119 istotnych odchyle\u0144 \u2013 wzmacniaj\u0105 podstaw\u0119 do postawienia diagnozy FMS. Ich prawid\u0142owy wynik, cho\u0107 nie daje odpowiedzi sam w sobie, tworzy pole dla rozpoznania opieraj\u0105cego si\u0119 na obrazie klinicznym.<\/p>\n\n\n <\/div>\n Leczenie fibromialgii jest trudne \u2013 nie istnieje jeden protok\u00f3\u0142, kt\u00f3ry sprawdzi si\u0119 u ka\u017cdego pacjenta. Terapia wymaga podej\u015bcia wieloaspektowego i indywidualnie dobranego planu, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy interwencje farmakologiczne i niefarmakologiczne. <\/p>\n\n\n\n W literaturze coraz cz\u0119\u015bciej podkre\u015bla si\u0119, \u017ce skuteczne leczenie FMS wymaga po\u0142\u0105czenia wielu strategii i r\u00f3\u017cnych form terapii<\/strong>. Ich celem nie jest ca\u0142kowite wyleczenie choroby. G\u0142\u00f3wne za\u0142o\u017cenie opiera si\u0119 na tym, aby minimalizowa\u0107 jej objawy, poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia i przywr\u00f3ci\u0107 mo\u017cliwie najwi\u0119ksz\u0105 sprawno\u015b\u0107 fizyczn\u0105 i psychiczn\u0105. Specjalista mo\u017ce rozwa\u017ca\u0107 przepisanie lek\u00f3w przeciwdepresyjnych lub lek\u00f3w przeciwpadaczkowych.<\/p>\n\n\n\n W leczeniu fibromialgii dora\u017anie stosuje si\u0119 leki przeciwb\u00f3lowe, jednak nie wszystkie dost\u0119pne preparaty przynosz\u0105 korzy\u015bci. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) maj\u0105 ograniczon\u0105 skuteczno\u015b\u0107, a opioidy \u2013 z wyj\u0105tkiem tramadolu \u2013 s\u0105 przeciwwskazane. W\u0142a\u015bnie dlatego tak wa\u017cne pozostaje dobranie terapii nie tylko do profilu dolegliwo\u015bci, ale te\u017c do ca\u0142ego obrazu klinicznego pacjenta.<\/p>\n\n\n\n W leczeniu fibromialgii stosuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c strategie niefarmakologiczne \u2013 w tym fizjoterapi\u0119<\/strong> ukierunkowan\u0105 na \u0107wiczenia usprawniaj\u0105ce, techniki relaksacyjne rozlu\u017aniaj\u0105ce mi\u0119\u015bnie, edukacj\u0119 psychologiczn\u0105 oraz wsparcie terapeutyczne. <\/p>\n\n\n\n Po\u0142\u0105czenie farmakoterapii i interwencji pozafarmakologicznych przynosi lepsze efekty ni\u017c ka\u017cda z tych form osobno. <\/p>\n\n\n\n Nie okre\u015bla si\u0119 tego, jakie dzia\u0142ania pozwoli\u0142yby unikn\u0105\u0107 zachorowania na fibromialgi\u0119, a sama choroba na ten moment uznawana jest za nieuleczaln\u0105.<\/strong> Stan pacjenta nie prowadzi jednak do post\u0119puj\u0105cej destrukcji tkanek, a chorzy po przej\u015bciu przez dobrze zaplanowany proces diagnozy i leczenia s\u0105 w stanie nauczy\u0107 si\u0119 tego, jak funkcjonowa\u0107 bez b\u00f3lu. <\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 nie istnieje jeden skuteczny lek, kt\u00f3ry gwarantuje pe\u0142n\u0105 remisj\u0119 objaw\u00f3w, kompleksowe podej\u015bcie i \u015bwiadome uczestnictwo pacjenta w procesie terapeutycznym otwieraj\u0105 drog\u0119 do poprawy jako\u015bci \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n Fibromialgia nie prowadzi do niepe\u0142nosprawno\u015bci w klasycznym znaczeniu tego s\u0142owa \u2013 nie niszczy tkanek, nie objawia si\u0119 zwyrodnieniami czy nie ogranicza fizycznie w spos\u00f3b trwa\u0142y. Mimo to dla wielu pacjent\u00f3w jest naprawd\u0119 powa\u017cnym wyzwaniem, kt\u00f3re odbija si\u0119 na ich relacjach spo\u0142ecznych, pracy zawodowej i samopoczuciu psychicznym. <\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie dlatego leczenie fibromialgii polega nie tylko na \u0142agodzeniu objaw\u00f3w<\/strong>, ale te\u017c na wspieraniu pacjenta w codziennym funkcjonowaniu \u2013 poprzez edukacj\u0119 na temat objaw\u00f3w i leczenia, modyfikacj\u0119 stylu \u017cycia oraz dost\u0119p do specjalistycznej opieki. <\/p>\n\n\n\n Przystosowanie do \u017cycia z FMS wymaga rzeczywistej zmiany podej\u015bcia. Pacjent potrzebuje zrozumienia w tym, \u017ce objawy, kt\u00f3rych do\u015bwiadcza, nie s\u0105 \u201ewyolbrzymione\u201d ani \u201ewymy\u015blone\u201d<\/strong>, lecz wynikaj\u0105 z rzeczywistych zaburze\u0144 przetwarzania bod\u017ac\u00f3w w m\u00f3zgu. Z tego wzgl\u0119du w podej\u015bciu psychologicznym zwraca si\u0119 uwag\u0119 na unikanie stresu zwi\u0105zanego zar\u00f3wno z sam\u0105 chorob\u0105, jak i jej odbiorem przez otoczenie.<\/p>\n\n\n\n Nie ka\u017cdy b\u00f3l mi\u0119\u015bni czy uczucie zm\u0119czenia oznacza od razu rozw\u00f3j choroby przewlek\u0142ej. Jednak, je\u015bli objawy utrzymuj\u0105 si\u0119 przez kilka tygodni, nasilaj\u0105 si\u0119 bez wyra\u017anej przyczyny albo wp\u0142ywaj\u0105 na codzienno\u015b\u0107 \u2013 nie warto ich ignorowa\u0107. Zw\u0142aszcza je\u015bli dotycz\u0105 wielu okolic cia\u0142a jednocze\u015bnie, nie ust\u0119puj\u0105 po odpoczynku i nie wynikaj\u0105 z urazu czy infekcji.<\/p>\n\n\n\n Specjalista, kt\u00f3ry najcz\u0119\u015bciej zajmuje si\u0119 diagnostyk\u0105 FMS, to reumatolog<\/a>.<\/strong> W zale\u017cno\u015bci od dominuj\u0105cych objaw\u00f3w pacjent mo\u017ce zosta\u0107 skierowany r\u00f3wnie\u017c do neurologa<\/a><\/strong> lub psychiatry<\/a><\/strong> \u2013 nie po to, by \u201ewykluczy\u0107 zaburzenia psychiczne\u201d, ale by zapewni\u0107 kompleksowe podej\u015bcie i dobra\u0107 skuteczne formy terapii. Nie warto czeka\u0107 na moment, w kt\u00f3rym objawy uniemo\u017cliwi\u0105 prac\u0119, sen czy kontakty spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n <\/div>\n \n
Co to jest fibromialgia?<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/polmed.pl\/zdrowie\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/widget-kobieta-700x600.webp\")
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n Objawy fibromialgii \u2013 jak rozpozna\u0107 chorob\u0119?<\/h2>\n\n\n\n\n
\n
Przyczyny i czynniki ryzyka<\/h2>\n\n\n\n
\n
Jak lekarz diagnozuje fibromialgi\u0119?<\/h2>\n\n\n\n
Kryteria diagnostyczne i badania pomocnicze<\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\r\n– specjalista do 5 dni roboczych;
\r\n– wizyty stacjonarne i online;<\/div>\n
\n Metody leczenia fibromialgii<\/h2>\n\n\n\n\n
Czy fibromialgi\u0119 mo\u017cna wyleczy\u0107?<\/h3>\n\n\n\n
Jak \u017cy\u0107 z fibromialgi\u0105? Wsparcie i poprawa jako\u015bci \u017cycia<\/h2>\n\n\n\n
Kiedy uda\u0107 si\u0119 do lekarza?<\/h2>\n\n\n\n