Szczepienia ochronne s\u0105 jak dot\u0105d najskuteczniejszym narz\u0119dziem zwalczania chor\u00f3b zaka\u017anych. Chroni\u0105\u0328 nas przed wieloma chorobami zaka\u017anymi, z ich pomoc\u0105 wyeliminowano plag\u0119 ludzko\u015bci, jak\u0105 by\u0142a ospa prawdziwa. Jeszcze przed epidemi\u0105 koronawirusa, co roku na \u015bwiecie podawa\u0142o si\u0119 oko\u0142o miliarda dawek szczepionek, kt\u00f3re ratowa\u0142y przed \u015bmierci\u0105\u0328 blisko 2,5 miliona os\u00f3b. Eksperci oceniaj\u0105\u0328, \u017ce oko\u0142o 122 milion\u00f3w ludzi zawdzi\u0119cza \u017cycie szczepionkom, bez kt\u00f3rych nie mieliby szansy prze\u017cy\u0107\u0301 nawet okresu dzieci\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Szczepionka przeciw COVID-19 jest szans\u0105 na uodpornienie spo\u0142ecze\u0144stwa na zaka\u017cenie wirusem SARS-CoV-2. Szczepionka wyzwala w organizmie cz\u0142owieka naturaln\u0105 produkcj\u0119 przeciwcia\u0142. Stymuluje nasze kom\u00f3rki odporno\u015bciowe, tak aby chroni\u0142y nas przed zaka\u017ceniem.<\/p>\n\n\n\n
Badania nad szczepionk\u0105 przeciw COVID-19 rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w styczniu 2020 roku, kiedy tylko opublikowano sekwencj\u0119 genetyczn\u0105 koronawirusa SARS-CoV-2. Ogromn\u0105 motywacj\u0105 do pracy by\u0142y zar\u00f3wno zdrowotne, jak i gospodarcze skutki pandemii COVID-19. Dzi\u0119ki temu pierwsze prototypy szczepionek by\u0142y gotowe do rozpocz\u0119cia bada\u0144 klinicznych na ludziach ju\u017c w po\u0142owie marca 2020 roku.<\/p>\n\n\n\n
Dotychczas w krajach Unii Europejskiej do obrotu dopuszczone s\u0105 dwie szczepionki produkowane w technologii mRNA (firm BioNTech\/Pfizer i Moderna) oraz dwie szczepionki wektorowe (firm AstraZeneca i Janssen Pharmaceutica, b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci koncernu Johnson & Johnson).<\/p>\n\n\n\n
mRNA to szczepionka syntetyczna kt\u00f3ra nie zawiera \u017cadnego wirusa, tylko kr\u00f3tki fragment RNA, w kt\u00f3rym zakodowane jest \u201epolecenie\u201d, aby w kom\u00f3rkach osoby zaszczepionej syntetyzowane zosta\u0142o bia\u0142ko S (kolca) wirusa SARS-CoV-2, kt\u00f3re b\u0119d\u0105c silnym antygenem pobudza odpowied\u017a odporno\u015bciow\u0105 organizmu. Wyprodukowanie tej szczepionki nie wymaga pracy z zaka\u017anym wirusem, jego hodowli i os\u0142abiania zjadliwo\u015bci, co znacznie upraszcza i przyspiesza produkcj\u0119 szczepionki. Przyk\u0142adowo, wyprodukowanie klasycznej szczepionki przeciw grypie wymaga oko\u0142o 6 miesi\u0119cy, a szczepionki mRNA oko\u0142o tygodnia, co ma ogromne znaczenie w okresie epidemii. Technologia mRNA od wielu lat jest wykorzystywana przy opracowywaniu szczepionek, np. przeciw Zika, grypie, w\u015bciekli\u017anie, czy malarii<\/a> oraz przy opracowywaniu szczepionek nowotworowych.<\/p>\n\n\n\n Szczepionki wektorowe nie zawieraj\u0105 koronawirusa, ale wykorzystuj\u0105 oboj\u0119tnego dla cz\u0142owieka innego wirusa, z kt\u00f3rego RNA wyci\u0119to materia\u0142 genetyczny umo\u017cliwiaj\u0105cy namna\u017canie si\u0119, a w jego miejsce wstawiono fragment RNA koronawirusa SARS-CoV-2 odpowiedzialny za produkcj\u0119 bia\u0142ka S przez kom\u00f3rki osoby zaszczepionej. Szczepionki wektorowe opracowane zosta\u0142y w technologii, kt\u00f3ra stosowana by\u0142a m.in. w badaniach nad HIV<\/a> <\/strong>oraz wirusem Ebola.<\/p>\n\n\n\n Wszystkie szczepionki, przed dopuszczeniem ich do powszechnego stosowania musz\u0105 przej\u015b\u0107 restrykcyjnie nadzorowane badania kliniczne. Wyniki tych bada\u0144 s\u0105 analizowane przez odpowiednie instytucje opiniuj\u0105ce. W Unii Europejskiej tak\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni Europejska Agencja Lek\u00f3w (EMA).<\/p>\n\n\n\n Celem paso\u017cyta, jakim jest wirus jest przetrwanie. Wirus wykorzystuje zasoby swojego \u201egospodarza\u201d do rozmna\u017cania si\u0119 i przenoszenia na kolejnych nosicieli. \u201eNajm\u0105drzejsze\u201d wirusy nie zabijaj\u0105 swoich \u017cywicieli, ale \u017cyj\u0105 w ich organizmach wiele lat, uaktywniaj\u0105c si\u0119 np. w czasie obni\u017conej odporno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Mutacje wirus\u00f3w to naturalne etapy w ich rozwoju. Koronawirus SARS-CoV-2 r\u00f3wnie\u017c ewoluuje aby sta\u0107 si\u0119 bardziej zara\u017aliwym ale mniej zab\u00f3jczym. Wirusy RNA, do kt\u00f3rych nale\u017cy, z zasady do\u015b\u0107 szybko mutuj\u0105, a poniewa\u017c SARS-CoV-2 jest jednym z najwi\u0119kszych znanych wirus\u00f3w RNA, ma du\u017ce mo\u017cliwo\u015bci mutowania.<\/p>\n\n\n\n W Polsce (podobnie jak na ca\u0142ym \u015bwiecie), dominuje obecnie wariant Delta. Statystyki pokazuj\u0105, \u017ce jest on przynajmniej o 60% zara\u017aliwy ni\u017c Alfa, a o 100% bardziej, w por\u00f3wnaniu do pierwszego znanego wariantu SARS-CoV-2 z marca 2020 roku.<\/p>\n\n\n\n Mutacje wirusa powstaj\u0105 w trakcie jego namna\u017cania si\u0119 (replikowania) w kom\u00f3rkach kolejnych zaka\u017conych os\u00f3b (czyli \u017cywicieli). Dlatego szczepienia nie tylko zmniejszaj\u0105 ryzyko zachorowania i ci\u0119\u017ckiego przebiegu COVID-19, ale r\u00f3wnie\u017c spowalniaj\u0105 powstawanie kolejnych mutacji.<\/p>\n\n\n\n Nowe mutacje wirusa do tej pory nie powoduj\u0105, \u017ce potrzebujemy nowych szczepionek. Badania wykaza\u0142y, \u017ce stosowane obecnie szczepionki s\u0105 nieznacznie (o kilka \u2013 kilkana\u015bcie procent) mniej skuteczne w zapobieganiu zaka\u017cenia wariantem delta koronawirusa.<\/p>\n\n\n\n Nie zmienia to faktu, \u017ce dla ka\u017cdego cz\u0142owieka szczepienie jest najpewniejsz\u0105 metod\u0105 zapobiegni\u0119cia ci\u0119\u017ckiego przebiegu COVID-19, za\u015b dla spo\u0142ecze\u0144stwa tylko powszechne szczepienia zminimalizuj\u0105 ryzyko kolejnego lockdownu, niewydolno\u015bci systemu publicznej s\u0142u\u017cby zdrowia (niedost\u0119pno\u015b\u0107 lekarzy, karetek, \u0142\u00f3\u017cek szpitalnych, respirator\u00f3w itd.) i wszystkich znanych z poprzednich fal pandemii skutk\u00f3w gospodarczych i spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n Poj\u0119cie odporno\u015bci zbiorowej (inaczej odporno\u015bci populacyjnej, odporno\u015bci stadnej lub odporno\u015bci grupowej) powsta\u0142o na bazie obserwacji, \u017ce obecno\u015b\u0107 w populacji os\u00f3b uodpornionych przeciwko danej chorobie zmniejsza prawdopodobie\u0144stwo zachorowania na t\u0119 chorob\u0119 r\u00f3wnie\u017c os\u00f3b nieuodpornionych. Poj\u0119cie to dotyczy chor\u00f3b, kt\u00f3re przenosz\u0105 si\u0119 z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka, jak ma to miejsce w przypadku koronawirusa SARS-CoV-2.<\/p>\n\n\n\n Pr\u00f3g odporno\u015bci zbiorowej jest definiowany jako odsetek os\u00f3b uodpornionych w populacji, po osi\u0105gni\u0119ciu kt\u00f3rego liczba nowych zaka\u017conych zaczyna si\u0119 zmniejsza\u0107. Procentowy wska\u017anik os\u00f3b uodpornionych poprzez szczepienie ma r\u00f3\u017cn\u0105 warto\u015b\u0107 w zale\u017cno\u015bci od choroby. Dla przyk\u0142adu, w przypadku odry taki \u201epr\u00f3g bezpiecze\u0144stwa\u201d wynosi a\u017c 95%, dla krztu\u015bca<\/a> szacowany jest na 92-94%, b\u0142onicy<\/a> i r\u00f3\u017cyczki<\/a> na 83-86 %, \u015bwinki na 75-86 %, co oznacza, \u017ce tyle os\u00f3b w populacji musi by\u0107 odpornych na dan\u0105 chorob\u0119, \u017ceby nie dosz\u0142o do zaka\u017ce\u0144 na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u0119ki odporno\u015bci zbiorowej szczepienia chroni\u0105 nie tylko osoby zaszczepione, ale dodatkowo osoby najs\u0142absze, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 by\u0107 zaszczepione ze wzgl\u0119du na przeciwwskazania (np. niemowl\u0119ta lub cz\u0119\u015b\u0107 przewlekle chorych). Im wi\u0119cej os\u00f3b zaszczepionych, tym wi\u0119ksza odporno\u015b\u0107 zbiorowiskowa, tym bardziej jeste\u015bmy wszyscy chronieni przed niebezpiecznymi chorobami zaka\u017anymi.<\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tku pandemii koronawirusa zak\u0142adano, \u017ce aby powsta\u0142o zjawisko odporno\u015bci zbiorowej odporno\u015b\u0107 poprzez zaszczepienie lub przechorowanie COVID-19 musi uzyska\u0107 oko\u0142o 70\u201380% populacji. Jednak z racji tego, \u017ce kolejne warianty koronawirusa, w szczeg\u00f3lno\u015bci dominuj\u0105cego obecnie wariantu delta, s\u0105 bardziej zaka\u017ane, naukowcy sugeruj\u0105, \u017ce ten odsetek populacji powinien wynosi\u0107 oko\u0142o 90%.<\/p>\n\n\n\n W Polsce z powodu COVID-19 zmar\u0142o ju\u017c ponad 75 tysi\u0119cy os\u00f3b; wyzdrowia\u0142o ponad 2,6 miliona ludzi a uodpornionych dzi\u0119ki szczepieniom jest niespe\u0142na 20 milion\u00f3w os\u00f3b. Z tych danych wynika, \u017ce odporno\u015b\u0107 naby\u0142a dopiero oko\u0142o po\u0142owa populacji naszego kraju (\u0142\u0105czna liczba os\u00f3b, kt\u00f3re naby\u0142y odporno\u015b\u0107 jest mniejsza ni\u017c suma tych dw\u00f3ch grup, poniewa\u017c wiele os\u00f3b, kt\u00f3re przeby\u0142y COVID-19 zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej zaszczepionych).<\/p>\n\n\n\n Na \u015bwiecie do tej pory podano ponad 4 miliardy dawek szczepionki, ale w pe\u0142ni uodpornione jest jedynie niespe\u0142na 15% populacji. Z powodu COVID-19 na \u015bwiecie zmar\u0142y ponad 4 miliony ludzi.<\/p>\n\n\n\n Osoby zaszczepione lub kt\u00f3re przeby\u0142y COVID-19 mog\u0105 zakazi\u0107 si\u0119 koronawirusem, ale prawie zawsze (poza osobami ci\u0119\u017cko chorymi, ze znacznie obni\u017con\u0105 odporno\u015bci\u0105) choroba przebiega tak, jak \u0142agodna infekcja wirusowa. Szczepienie chroni przed ci\u0119\u017ckim przebiegiem COVID-19, na co m.in. dowodem jest fakt, \u017ce w pierwszym p\u00f3\u0142roczu 2021 r. w USA 99,5% hospitalizacji z powodu COVID-19 dotyczy\u0142o os\u00f3b niezaszczepionych.<\/p>\n\n\n\n Z przeprowadzonych na \u015bwiecie bada\u0144 wynika, \u017ce zdecydowanie najsilniejsz\u0105 odporno\u015b\u0107 uzyskuj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy po przechorowaniu COVID-19 zaszczepili si\u0119 (szczepienie os\u00f3b kt\u00f3re przeby\u0142y zaka\u017cenie jest w pe\u0142ni bezpieczne), dlatego tym bardziej szczepi\u0107 si\u0119 powinny osoby kt\u00f3re jedynie podejrzewaj\u0105 lub nie s\u0105 pewne czy przeby\u0142y zaka\u017cenie koronawirusem.<\/p>\n\n\n\n Szczepionki firm firm BioNTech\/Pfizer, Moderna oraz AstraZeneca przyjmowane s\u0105 w dw\u00f3ch dawkach, szczepionka firmy Janssen jest jednodawkowa. W przypadku szczepionek dwudawkowych, pe\u0142n\u0105 ochron\u0119 uzyskuje si\u0119 dopiero kilkana\u015bcie dni po przyj\u0119ciu drugiej dawki.<\/p>\n\n\n\n Skuteczno\u015b\u0107 szczepionek przeciw COVID-19 jest stale monitorowana, r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie kolejnych pojawiaj\u0105cych si\u0119 mutacji. S\u0105 to standardowe badania skuteczno\u015bci dzia\u0142ania wszystkich dopuszczonych do stosowania preparat\u00f3w medycznych (tzw. IV faza bada\u0144 klinicznych). Prowadzone s\u0105 kolejne badania kliniczne w celu dopuszczenia do stosowania szczepionek u coraz m\u0142odszych grup wiekowych dzieci.<\/p>\n\n\n\n Bior\u0105c pod uwag\u0119 wyniki bada\u0144, wiele kraj\u00f3w (w tym Polska) zdecydowa\u0142o o konieczno\u015bci podawania trzeciej dawki szczepionki (tzw. dawki przypominaj\u0105cej), kt\u00f3ra zapobiega obni\u017ceniu poziomu przeciwcia\u0142 przeciw SARS-CoV-2 po up\u0142ywie kilku miesi\u0119cy od zaszczepienia.<\/p>\n\n\n\n Szczepionk\u0119 na COVID-19 nale\u017cy przyj\u0105\u0107 w dw\u00f3ch dawkach. Dopiero kilka, a nawet kilkana\u015bcie dni po przyj\u0119ciu drugiej z nich uzyskuje si\u0119 faktyczn\u0105 ochron\u0119. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u017caden preparat nie chroni ca\u0142kowicie przed zachorowaniem. Dost\u0119pne na rynku szczepionki na koronawirusa wed\u0142ug bada\u0144 s\u0105 skuteczne w 95%. Na razie wiadomo, \u017ce szczepienie zabezpiecza przed objawowym przej\u015bciem COVID-19, ale nie ma pewno\u015bci, czy ochrona obejmuje r\u00f3wnie\u017c bezobjawow\u0105 wersj\u0119 koronawirusa. Wobec tego nawet osoby po szczepieniu powinny zachowa\u0107 normy sanitarne \u2013 my\u0107 i dezynfekowa\u0107 r\u0119ce, nosi\u0107 maseczki oraz zachowywa\u0107 dystans spo\u0142eczny \u2013 \u017ceby w razie przechodzenia bezobjawowego nie przenosi\u0107 wirusa dalej.<\/p>\n\n\n\n To, czy szczepienie zabezpiecza przed bezobjawowym COVID-19 jest bardzo trudne do zbadania. Konieczne by\u0142oby testowanie dziesi\u0105tek tysi\u0119cy os\u00f3b 2 lub 3 razy w tygodniu. Zanim uda si\u0119 potwierdzi\u0107 lub wykluczy\u0107 efektywno\u015b\u0107 szczepionki w tym zakresie, wszyscy powinni stosowa\u0107 si\u0119 do zalece\u0144.<\/p>\n\n\n\n Jak wynika z bada\u0144, pierwsza dawka preparatu pobudza dzia\u0142anie uk\u0142adu odporno\u015bciowego, ale dzia\u0142a tylko w pewnym stopniu. Szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o 14 dni po podaniu szczepionki uzyskuje si\u0119 odporno\u015b\u0107 na poziomie 50%. To nadal za ma\u0142o, dlatego konieczne jest zastosowanie drugiej dawki. Druga dawka szczepionki<\/strong> podbija odpowied\u017a immunologiczn\u0105. M\u00f3wi\u0105c wprost, sprawia, \u017ce uk\u0142ad immunologiczny osoby zaszczepionej zaczyna dzia\u0142a\u0107 w pe\u0142ni. Pomi\u0119dzy kolejnymi szczepieniami nale\u017cy na siebie szczeg\u00f3lnie uwa\u017ca\u0107 \u2013 ewentualna choroba mo\u017ce odsun\u0105\u0107 w czasie podanie kolejnej dawki, a to wp\u0142yn\u0105\u0107 na odporno\u015b\u0107 na COVID-19.<\/p>\n\n\n\n W zale\u017cno\u015bci od tego, jakim preparatem zostanie si\u0119 zaszczepionym, drug\u0105 dawk\u0119 podaje si\u0119 trzy tygodnie po pierwszej \u2013 szczepionka Pfizer i BioNTech \u2013 lub cztery tygodnie po pierwszej \u2013 szczepionka firmy Moderna. W efekcie pe\u0142n\u0105 odporno\u015b\u0107 po szczepieniu preparatem Pfizer\/BioNTech uzyskuje si\u0119 po up\u0142ywie oko\u0142o czterech tygodni od pierwszej dawki, a po podaniu Moderny po oko\u0142o sze\u015bciu tygodni.<\/p>\n\n\n\n Szczepionka przeciw COVID-19 jest w pe\u0142ni przebadania, mimo to niekt\u00f3rzy boj\u0105 si\u0119 j\u0105 przyj\u0105\u0107. Szczeg\u00f3lnie g\u0142o\u015bno m\u00f3wi si\u0119 o skutkach ubocznych po drugiej dawce. Dlaczego niekt\u00f3rzy odczuwaj\u0105 nieprzyjemne objawy takie jak zm\u0119czenie, b\u00f3l g\u0142owy, mi\u0119\u015bni i staw\u00f3w, dreszcze, gor\u0105czka oraz b\u00f3l w miejscu wk\u0142ucia po drugiej dawce szczepionki? Wynika to z reakcji odporno\u015bciowej.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c po pierwszym podaniu preparatu w organizmie pojawiaj\u0105 si\u0119 przeciwcia\u0142a. Ich obecno\u015b\u0107 zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia wspomnianych objaw\u00f3w \u2013 to reakcja fizjologiczna i nie jest zaliczana do niepo\u017c\u0105danych. Wi\u0105\u017ce si\u0119 bezpo\u015brednio z budowaniem odporno\u015bci na koronawirusa. Pierwsze zetkni\u0119cie z SARS-CoV-2 sprawia, \u017ce organizm powoli uczy si\u0119, jak zareagowa\u0107, \u017ceby skutecznie przeciwdzia\u0142a\u0107 wirusowi. Przy drugiej styczno\u015bci z koronawirusem ta nauka nie jest ju\u017c konieczna, dlatego reakcja immunologiczna b\u0119dzie szybsza i skuteczniejsza \u2013 st\u0105d te\u017c objawy chorobowe.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug bada\u0144, \u0142agodne objawy poszczepienne, np. zaczerwienienie w miejscu podania szczepionki, odnotowano u 0,1% os\u00f3b po podaniu pierwszej dawki. Po drugiej \u0142agodne, cho\u0107 nieco bardziej nasilone symptomy mo\u017cna obserwowa\u0107 dzie\u0144 lub dwa dni po otrzymaniu zastrzyku.<\/p>\n\n\n\n A kto nie mo\u017ce zosta\u0107 zaszczepiony na SARS-CoV-2? Do grupy os\u00f3b, kt\u00f3re nie przyjm\u0105 szczepie\u0144, nale\u017c\u0105 mi\u0119dzy innymi seniorzy z chorobami przewlek\u0142ymi o niestabilnym przebiegu, przyjmuj\u0105cy leki immunosupresyjne lub w trakcie innego intensywnego leczenia farmakologicznego. W\u00f3wczas, aby chroni\u0107 ich przed koronawirusem, zaleca si\u0119 zastosowanie tak zwanej metody kokonu, czyli zaszczepienie wszystkich najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin.<\/p>\n\n\n\nNowe warianty wirusa a szczepionki<\/h2>\n\n\n\n
Odporno\u015b\u0107 zbiorowa szans\u0105 na normalno\u015b\u0107?<\/h2>\n\n\n\n
Zasady podawania szczepionek<\/h2>\n\n\n\n
Ile jest dawek szczepionki przeciw COVID-19?<\/h2>\n\n\n\n
Druga dawka szczepionki<\/h2>\n\n\n\n
Dlaczego niekt\u00f3rzy mog\u0105 poczu\u0107 si\u0119 \u017ale po drugiej dawce?<\/h2>\n\n\n\n